Sastra Jawa

Program Digitalisasi Sastra Daerah

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size

Wulang Wanita, Padmasusastra, 1898, #218

Katalog:Wulang Wanita, Padmasusastra, 1898, #218
Sambung:-

Wulang Wanita

1. Dhandhanggula

1. murwèng sarkara nata sung wangsit | mring sagunging wanita kang samya | winêngku marang priyane | kudu manut sakayun | ngayam-ayam karsaning laki | lêlèjêma mrih rêna | karanane iku | dadi jalaraning trêsna- | ning wong priya yayah guna lawan dhêsthi | pasthine mung elingan ||

2. aywa linglung lênglêng nora eling | lalu lina lêlabaning lara | badan tumêkèng atine | titi tan mikir wuruk | angrêrusak budi tan wêning | sangsaya mring sarira | ras-arasên nurat | wulanging bapa lan biyang | yêkti pantês tinurut jêr iku dadi | jalaraning tumitah ||

3. têtêpana tartamtuning èstri | pan pinêtri wêwadining badan | dadi tartip iku rane | tartip têgêse urut | runtut titis wajibing èstri | titis bênêr têgêsnya | nêring driya iku | ywa liya mring lakinira | rah-arahên [rah-arah...]

--- 192 ---

[...ên] ywa arda driya dèn manis | ulat wijiling sabda ||

4. dadi kanggo tinuruting laki | jêr ta sira miturut tur awas | marang karsaning lakine | nuraga dadi iku | marmaning Hyang asih mring dasih | sumingkir duka cipta | iku adatipun | labêt labuhaning kuna | kang kasusra wanita kanggo ing laki | yogya linaluria ||

5. myating solah myang karsaning laki | kira-kira mrih rêsêping karsa | dadi timbang mrih pêrlune | laki kongasing kalbu | bungah lengah-lèngèh kang èstri | tinurut kasêmbadan | tan cuwa tyasipun | lir taru katiban warsa | ngrêmbaka ron kêmbang pêntile andadi | têntrêm tan walang-driya ||

6. driyanira dèn têntrêm ywa gingsir | sarwa bisa wajibing wanita | mirantèni busanane | priya myang dhaharipun | ingkang dadi karêming laki | pinatut wayahira | sarapane esuk | têngange lan lingsir surya | têngah wêngi byar esuk sayoga salin | tan bosên mamrih lêjar ||

--- 193 ---

7. jêr ta iku dudutaning pikir | dadi sumèh sêmune tan giras | têntrêm krasan nèng wismane | yêkti sira kang untung | tinunggonan nora ngêmbani | lamun sira sêmbada | sariranta iku | bêbrêsih wida myang sêkar | sawatara dadi panggugahing ati | lakinta nora kêmba ||

8. bisikane sang raja ing Dêmis (Prabu Umum) | pan wus umum sakèhing wanita | gung nêpsu cupêt budine | lalèn dhêmên ginunggung | nora ketung bayar rong ringgit | janjine ana ujar | ngrika wontên dhukun | bisa nyarati wanita | jambe suruh saranane kanggwèng laki | ginugu tan tinimbang ||

9. mula akèh wanita yèn laki | pitung dina branane wus bebas | pinunjungkên mring dhukune | tombok darbèking kakung | busanadi prabot anangkil | konangan jinêmalan | tur sudasihipun | awak lêsah ati susah | tan tinulung mring lakine muring-muring | gêring cêkèk dadakan ||

10. ngagak-agak sêbute dharindhil |

--- 194 ---

iya talah nora kaya ingwang | têka dadine mangkene | parikan pantèk kayu (paju) | ulêr siti kang môngsa sikil (rang) | majwèwuh mundur wirang- | nging wus watakipun | wanodya yèn lagi susah | tansah katon bapa biyung dèn aturi | pae yèn kanggwèng krama ||

11. lali lamun jalaraning urip | pijêr mikir sukane don karsa | ingundang kèh sêmayane | nanging kalamun padu | jaranthalan prapta pribadi | dhuh adhuh wong wanita | sun puji tyasipun | mituruta sakèh wulang | lêrêpêna driyanta supaya dadi | tuladan marang putra ||

12. jêr ta lumrah wong iku sêsiwi | yèn alaa nênulari putra | dadi tan ana ajine | tininggal bapa biyung | ngayang-ayang tanna ngajèni | sama-samèng tumitah | uripe ngalincut | cinacat turuning sudra | midêr-midêr mring lyan praja samya uning | yèn iku trahing kompra ||

13. angalompra tangèh wruhing bêcik | goroh

--- 195 ---

umuk tur sugih carita | yaiku dadi gêlare | mrih kandêl mring lyanipun | pakantuka gone ngapusi | sire lir pokrul jendral | bisane calathu | iku wong durjana sabda | dipun eling sakèhing manungsa sami | ywa kongsi nandhang brônta ||

2. Asmaradana

1. ywa lalu mandayèng laki | lali pijêr don asmara | kalimput mung suka bae | yogya sira mêmujia | sakadaring wanita | titise dadi tan cubluk | sudibya ngungkuli bapa ||

2. pan mangkono wong aurip | jangkane kudu jinangkah | kang ririh amrih ywa cèwèt | katêkan sakarsanira | lumintu tan rêkasa | pae karsa kang kasusu | suh sirna tanpa karana ||

3. sumaraha mring Hyang Widhi | kang asung urip mring sira | dèn rapêt ngadu pasêmon | sêmuning Gusti kawula | dèn jumbuh ywa bêncorah | ngarah lêstarining kusuk | pasêmone pinrih jomblah ||

4. jomblah wanuh ingkang wrêdhi | mangkene upamanira |

--- 196 ---

pawèstri iku wajibe | dèn wêruh budining priya | dimèn tuk sih tan kêndhat | bokmanawa wuwuh-wuwuh | wahanèng tyas marang sira ||

5. ruwiyaning para putri | ing kuna wus cinarita | ing Ngarab myang Jawa kene | kang utama piniliha | sakadaring sarira | linaras lan jamanipun | mrih tumrah tinoning kathah ||

6. pathining we jalanidhi (uyah) | ron lêmpuyang misih mudha (lirih) | wus sayah kang ngripta mangke | aririh dera mangarah | runtute kang wiyata | tarlèn mung dadya pangemut | tyasing wanita mrih arja ||

7. kasmaran ngungune guling | angripta kadi supêna | sêdya andugèkkên manèh | pitutur mring pra wanita | yogyane barêsiha | jro wisma myang badanipun | mrih rahabing kadang mitra ||

8. ingkang sêdya amartuwi | pirangbara lamun bisa | nyugata amrih sukane | kadang mitra ingkang samya | tuwi krasan rêrasan | saking bisa tindak-tanduk | ingaranan bojakrama ||

9. boja [bo...]

--- 197 ---

[...ja] suguh ranirèki | krama têmbung kang mrih lêjar | tyasing tamu mrih jênake | tan age mulih dumadya | pratandhane yèn sira | sinihan sêsaminipun | janma yogya linuria ||

10. karanane wong antuk sih | ing manungsa iku tôndha | Hyang Manon kang ngosikake | dèn agung sukuring Suksma | muga ta lêstaria | sihing Hyang turun-tumurun | tumêkèng dina kiyamat ||

11. mufangati lair batin | wong sinihan samèng titah | tumruntun prapta drajate | sasêdyane pan tinêkan | mangkana adatira | manungsa kang arsa luhung | sumingkir marang kanisthan ||

3. Kinanthi

1. nganthia wulanging ratu | kang wus mashur nguni-uni | budwèslam samya têtilar | nalar kang amrih nulari | mring budi dadine jêmbar | brêkahi mring anak rabi ||

2. pirabara lamun sarju | liyaning ahli kapengin | miturut wiyata arja | ujêr iku mufangati | mring badan lan ahlinira | rêsêp [rêsê...]

--- 198 ---

[...p] antuk kojah bêcik ||

3. cobanên kalamun ngrungu | ujaring kang dadi wiji | wijining utamèng karsa | yêkti têntrêm tyas kang gingsir | lan sire dhewe sulaya | janma lèn yêkti tan sudi ||

4. darbe mitra kang kadyèku | tan wande andarawasi | nulari sakèhing nalar | milar milalu mêdèni | wis aja sinruwe padha | wong ingkang pangawak dhêmit ||

5. dhêmên wadul lir wong nglindur | dora ragane mrih bêcik | cilakaning lyan sinêdya | kadya setan nunggang ilir | sabên nglilir angupaya | luputing tôngga pinikir ||

6. kêri gatêl lambenipun | kalamun nora ngrasani | mring kônca mitra kêkadang | iku têtela yèn dadi | awak uwong ati setan | tan kêna dipun lambani ||tambani.

7. pantês ngalap opah iku | sabên sasi sing pulisi | cukup digo tuku madat | lan pacitan sawatawis | yèn wus sêgêr nuli lunga | golèk warta mrih bilai- ||

8. ning wong kang

--- 199 ---

nora tartamtu | mung tamtu antuk pawarti | tinata dènira dora | supadya kandêling wingking | wuwuh blônja wuwuh madat | awak kuru gêlis mati ||

9. patine akèh kang sukur | saksat kelangan kalilip | nora gêdhe nanging lara | marang mata brêbês mili | mulane para sujanma | aja kadi dhuwur iki ||

10. pikirên utamanipun | solah muna lawan muni | ron roda kinarya ajang (takir) | gong alit munggêl irami (ganjur) | pikirên dhingin supaya | tan kabanjur tindak nisthip ||

11. buring carma aranipun (èlês) | ibu Sang Duryudanaji (Gêndari) | lêstarining barang karsa | angèl lamun tan ngawruhi | sasmitaning môngsakala | lalu luluh tan pakolih ||

12. pilihên wong urip iku | utama kalawan nisthip | bêgja kalawan cilaka | andhap luhur iku sami | wus ginêlar anèng wulang | ywa lalu gone nglaluri ||

13. jaman katon jroning turu (ngimpi) | marga we kang munggèng tritis [tri...]

--- 200 ---

[...tis] (talang) | dèn kaèpi sakèh wulang | tinimbang mrih babar budi | budiman baboning gêsang | sarana parêk mring Gusti ||

14. gusti iku kèh liripun | gusti lair gusti batin | laire sri naranata | ing batin kang maha suci | karone kudu sinêmbah | mrih utamèng dunya ngakir ||

15. mapan pae patrapipun | sêmbah lair sêmbah batin | laire sarana tangan | batine dumunwèng ati | tinata dipun têtela | laraping don pinrih titi ||

16. tartip têtêp titis têguh | ginodha gunging pangèksi | tan rinungu tan rinasa | mung ngrasa nikmating ati | ati runtut wus tinata | tataning tindak utami ||

17. rinambah liring pitutur | marang samoaning èstri | dèn alus jatmikèng tingkah | lire sabdanira manis | supadya dadya nang-onang | sêngsêming driya mimbuhi ||

18. dèn awas sasmitèng dunung | dununge karsaning laki | dhuh babo babo wanodya | yèn tan wruh karsaning laki |

--- 201 ---

rudah ing cipta tur dadya | kuwur ngawur kowar-kawir ||

19. kawêran ing gênging napsu | kêsusu tan antuk kasil | kêsliyo tyas têmah ngrêdha | kêna karêncanèng eblis | lah ta mulane wanita | dèn samya amêrak ati ||

20. titikane duk ing dangu | wanita ingkang utami | tuladan ing kuna-kuna | caritaning [...]tumat. singgih |Kurang dua suku kata: caritaning umat singgih. supadya antuk utama | utamèng [...]sagung. dumadi ||Kurang dua suku kata: utamèng sagung dumadi.

21. dhuh babo babo wong ayu | [...] apasihaning Widhi |Kurang satu suku kata (tulisan terpotong). dimèn tulus ayunira | [...] pasihan lêstari |Kurang dua suku kata (tulisan terpotong). tan pêgat sinung darajat | [...]napan. sira wruh ing wangsit ||Kurang dua suku kata (tulisan terpotong).

22. sêsiku kang mrih [...]smu |Kurang dua suku kata (tulisan terpotong). poma-poma dèn kaèsthi | supaya antuk sihira | ing lakinta awal akir | dadi awak tanpa [...] |Kurang dua suku kata (tulisan terpotong). nèng dunya wimbuh kamuktin ||

23. gampang wong [...]tèngsuwitèng. kakung |Kurang dua suku kata: gampang wong suwitèng kakung. mung miturut ing sakapti | nastiti sawu[...]ra |Kurang dua suku kata: nastiti sawuwusira. aywa wani nyênyampahi | nadyan karyaa le[...]wa |Kurang satu suku kata (tulisan terpotong). dèn bisa manuju kapti ||

24. kancana kang mung[...]

--- 202 ---

bau (gêlang) |Kurang satu suku kata (tulisan terpotong). ayam kang kêkuncung Gusti (mêrak) | gêgulangên sabên dina | mrak ati muna lan muni | tur dadi sukaning driya | lumunturing sih kawijil ||

4. Mijil

1. darunanirèng Hyang Maha Suci | nganakkên punang wong | jalu èstri pan padha pêrlune | wujud priya lantaraning wiji | èstri kang madhahi | kumpul dadi wujud ||

2. yèn wus wujud obah aran urip | wajibe têtakon | sajarahe ingkang nganakake | kang asarèh pitakone titi | patitising wiwit | pungkasaning mantuk ||

3. supayantuk marga ingkang sidik | dadi mulih mring gon | gone lawas tan uwas wus wèntèh | wus tan was-was wanuhe wus lami | mêmitran wit eling | winulang mring guru ||

4. guru iku lantarane yun wrin | wajibing tumuwoh | wohing kamal (asêm) dununge sang rajèng (kitha) | dèn waskitha sêmune Hyang Widhi | mandhiri sajati | jatine mung iku ||

5. kang sinêbut pinuja-pinuji | yêkti

--- 203 ---

mung Hyang Manon | nabi wali oliya myang rajèng | apan pantês pinuji mring janmi | sabab iku sami | kêkasih Hyang Agung ||

6. yèn manungsa liya sri bupati | Ngabdul araning wong | apan jêmak lan manungsa kabèh | mung pinurih aywa srik ing galih | lumintu mrih puji | ing manungsa iku ||

7. kudu-kudu tinarimèng ati | manawa kapêrgok | nabi Allah kang mindha druwise | jabat akèh tuladhane nguni | malekat pi-api | namur anjêjaluk ||

8. mung carita dudu zaman mangkin | samêngko tan kanggo | mung pinirit jumbuhing mangsane | dadi nora kaelangan lari | nglêluri utami | mamrih sugih kang wruh ||

9. wruha ing ala kalawan bêcik | saking wulang ing wong | ingkang wasis waskitha budine | pan ingêtrap nèng dluwang lan mangsi | sinimpên mring ahli | kitab aranipun ||

10. kitab saking Kuran asalnèki | Kuran sing Hyang Manon | ya ta môngsa Allah nulis dhewe | pasthi

--- 204 ---

nyambat manungsa kêkasih | tinrap nèng jro ngati- | ning manungsa iku ||

11. jêr ta ana kang muni jro dalil | rapale mangkono | kalbu mukmin ya betolahine | ing têgêse ati ingkang mukmin | ingakên sayêkti | unggyaning Hyang Agung ||

12. basa mukmin manungsa wus napi | liyane Hyang Manon | dadi kayun pidarèni rane | wong kang manuh manggone kêkalih | dunya dèn dunungi | ing akerat jumbuh ||

13. wus pinunggêl pitutur mring èstri | sêdhênge sêmono | pan kasêlan lagi mikir ponès | Rêbo Kliwon ping têlu kang sasi | ing Rabingulakir | Galungan kang wuku ||

14. kang môngsastha Kunthara warsa Lip | sangkala rinaos | kawilêting kawi wangsalane | yitmèng praja cipta kang kawijil |§ = 1811 [Sengkalan: yitmèng praja cipta kang kawijil (Rêbo Kliwon, 3 Rabingulakir 1811 A.J., Rabu, 22 Pebruari 1882 A.D.)]. kangjêng sri bupati | karsa amanawung ||

15. drênging driya tansah amêmuji | kalipahing Manon | yun mangèsthi sang prabu ing mangke | wulang tumrap marang para èstri | mrih ayu pinanggih | wit wêkasanipun ||