Sastra Jawa

Program Digitalisasi Sastra Daerah

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size

Côndrarini, Padmasusastra, 1898, #219

Katalog:Côndrarini, Padmasusastra, 1898, #219
Sambung:-

Côndrarini

1. Sinom

1. kang agnya gita sri nata | ing Surakarta nagari | Pakubuwana ping sanga | mangun wasitaning èstri | ingkang cinitrèng ari | Rêspati tanggal ping pitu | Jumadilakir wulan | kanêm Be sangkalèng warsi | piyarsakna trusing kang sabda narendra ||§ = 1796 [Sengkalan: piyarsakna trusing kang sabda narendra (Kêmis, 7 Jumadilakir 1796 A.J.)] [sic. seharusnya: Ahad, 7 Jumadilakir 1796 A.J., Minggu, 6 Oktober 1867 A.D.].

2. liring kang wiyata arja | ujar ugêring pawèstri | kang winayuh dènnya krama | yogya ngupakarèng dhiri | majrênih mardiwèni | wiwida gônda rum-arum | rumarah ngadi warna | winoring naya mêmanis | mangèsthia ing rèh cumondhonging karsa ||

3. awit jênênging wanodya | pêgat dènnya palakrami | nistha nir kadarmanira | wigar dènira dumadi | sami lan manguntèki | kang badhar subratanipun | punggêl kasêlan cipta | marma sagunging pawèstri | marsudia widadaning palakrama ||

--- 208 ---

4. dèn kadi duk jaman purwa | garwanta Sang Pandhusiwi | kang kocap layang wiwaha | lêlima ayu linuwih | tiga putrining aji | kang kalih atmajèng wiku | pantês dadya tuladha | èstri kang kanggêping krami | winursita dyah lima candraning warna ||

Soembodro

5. kang sêpuh Wara Sumbadra | saking Mandura nagari | atmaja Sri Basudewa | ing warna ngrêsêpkên ati | sumèh kang netra lindri | pasaja ing driya tangguh | sêmu kurang budaya | awijang dêdêg rêspati | kuning wênês labête amung kêpama ||

6. tan pati ngadi busana | mangu kadung yèn lumaris | jêtmika arang ngandika | tan rêgu sêmune manis | lirih tanduking angling | lumuh ing wicara sêndhu | amot mêngku aksama | tuhune pribadi pinrih | sêtyèng priya datan lênggana sakarsa ||

7. mring maru kadi sudara | rumêsêp tan walang-ati | sanadyan kurang budaya | lêgawa anrusing batin |

--- 209 ---

winongwong widadari | labêt kadangira Wisnu | marma Sang Dananjaya | pamêngkune sêmu ering | marunira anggêpe sami nyuwita ||

8. myang raka Sri Baladewa | miwah Prabu Harimurti | kalangkung ing trêsnanira | marang Dyah Banoncinawi | kadang èstri satunggil | kapisah panggenanipun | mila tansah anduta | wau sang narendra kalih | tanya warta mring Sang Rêtna Madubrônta ||

Manohoro

2. Dhandhanggula

1. garwa ingkang panênggak winarni | apêparab Dèwi Manohara | saking pratapan wijile | putranira sang wiku | Manikhara ingkang palinggih | wukir tirta kawama | ing warna pinunjul | kadi gambar wêwangunan | netra jait antêng pamulune manis | yèn paès wimbuh endah ||

2. nadyan ngusut yêkti maksih manis | wônda luruh kang bau awijang | maya-maya sawangane | amardapa ngênguwung | kuning wênês masêmu wilis | lir Hyang pudhak sinurat |

--- 210 ---

katon warnanipun | tan pae pêpindhanira | ôndakara katawêng ima manipis | rumamyang amradipta ||

3. anyunari ingkang sitarêsmi | kuciwane pan namung samatra | dene lugas gêgêlunge | ananging maksih mungguh | sarwa ramping sranduning dhiri | marmanta kurang madya | ing pambayunipun | lir tawon gung kang gumana | lambungira satata amilangoni | kadya sêkar kintaka ||

4. lathi dhamis anggula sathêmplik | rêkta kadya kang manggis karêngat | kengis dening wiragane | waja amiji timun | rêntêt rampak ing pucuk kuning | kumilat wor wicara | wèh kêsar kang dulu | sarwalus sasolahira | yèn amèsêm iriban arang kaèksi | sinamun pangandika ||

5. têmbung arum rumakêt amanis | tandukira angêngayuh driya | bisa nuju ing karsane | priya myang marunipun | pinapangkat dènnya ngladèni | susila anoraga | sêpi ing piyangkuh | èngêt trahing dwijawara |

--- 211 ---

bêtah nglapa karêming bôngsa ngastuti | asmara mring sasmita ||

3. Asmaradana

Hoeloepi

1. panêngah Dèwi Ulupi | atmajanirèng pandhita | Bagawan Kanwa wastane | dhepok wukir Yasarata | endah rêspati warna | liringe anunjung biru | sumorot kadi kartika ||

2. dhèmês sêdhêp mêrak ati | kadi pratima rinêngga | sarêntêg bang-bang awake | mawèh brônta kang tumingal | liringe pindha wulan | tan pêgat maèsmu guyu | kengis kang waja gumêbyar ||

3. antênge wêkasan kèksi | sumèh ing pamulunira | pantês yèn amathêt lambe | ngiras mintokakên waja | wangun tètèsing toya | kataman baskara nawung | lir tranggana mrih sasana ||

4. jaja wêlar wêwêg isi | gêmuh ingkang payudara | parigêl patrap solahe | kèwês wêdaling wicara | tinut liringing nitya | tandang tanduke rumêngkuh | mring priya myang marunira ||

--- 212 ---

5. bisa cawis angladèni | kang dadi karêming priya | myang putra cèthi sêdene | marma wong sa-Madukara | ajrih asih sadaya | suyut tur mawa kayungyun | prabawa wijiling tapa ||

Gondowati

4. Mijil

1. garwanira Sang Partasumêndhi | ingkang cinariyos | Rêtna Gôndawati kêkasihe | Sri Arjunayana kang sêsiwi | natèng Sriwadari | ing warna pinunjul ||

2. dêdêg ngropoh sarira anglêntrih | tur mardapa tinon | kuning wênês wingit pasêmone | antêng jatmika ruruh yèn angling | ing wiweka titi | kurang gujêngipun ||

3. rema mêmak ngendra wila wilis | ngrarompyoh kang sinom | jôngga lumung wêlar pranajane | maya-maya lir cêngkir piningit | anggandhewa gadhing | wijang baunipun ||

4. wiragane anênangi branti | yèn lumampah alon | ngêmbat madya alêmês lambunge | anglir tunjung lumengganging warih | kasiliring angin |

--- 213 ---

wah gandanirarum ||

5. susilèng tyas sumawitèng laki | dumulur sapakon | kinawruhan maru sêsikune | winaweka winoran mêmanis | yèn rêngat pinlimping | ing wicara arum ||

6. wasis saliring karyaning èstri | rêratus kêkonyoh | widadari sang dyah pagurone | winulangkên mring marune sami | mrih dadia kanthi | ngladèni ing kakung ||

Sikandi

5. Kinanthi

1. garwa kang pamêkasipun | nama Sang Wara Srikandhi | saking nagari Cêmpala | rêja ingkang asêsiwi | Sri Maha Prabu Drupada | ing warna tuhu linuwih ||

2. jênar pasariranipun | kadi kancana sinangling | wadana nuksmèng sasôngka | liringe galak amanis | budiman ingkang umulat | sèdhêt dêdêge rêspati ||

3. gandhang kang wicara tanduk | gandês kèwês anglayoni | tulus raharjaning driya | kalamun slanggatan angling | datan [data...]

--- 214 ---

[...n] mawi tiningalan | sinambi ngliring dariji ||

4. amung lawan kakungipun | kalamun dèn andikani | patitis saulonira | cumondhong mapankên liring | sumèh èsmu guyunira | gumêbyar kang waja kengis ||

5. narawung lir thathit barung | tumêmpuh sumyur ngênani | curna prananirèng priya | marma lamun dèn ladosi | marang Sang Putri Cêmpala | Sang Parta sande anangkil ||

6. lawan sukane sang ayu | maos sagung srat palupi | kang sêkar Wisatikandhah | swara arum tan brêbêgi | kenyut sanggyaning miyarsa | yèn sampun dèn wursitani ||

7. bakit mantês lan mêmangun | jumbuh ingkang busanadi | tumrape marang sarira | ing warna tibaning wanci | nyamlênge tan mindho karya | dadya tuladaning èstri ||

8. miwah marang para maru | rinasuk dipun slondhohi | nora keguh rinêngonan | gapyak-gapyuk dèn srowoli | dadya nora bisa duka | lêjar lumunturing kang sih ||

--- 215 ---

9. puwara momong angugung | marang Sang Rêtna Srikandhi | tuwin Risang Dananjaya | antuk babah dènirasih | nanging Sang Rêtna Cêmpala | tangèh yèn agêng kang galih ||

10. awit wus waskithèng tuduh | dadya dènira malês sih | bêkti marang maratuwa | gumati mring Dèwi Kunthi | pamunjunge sabên dina | sakarsane dèn turuti ||

11. yeka ta caritèng dangu | èstri kang kanggêp ing laki | nalikane jaman purwa | wus kawilang yèn utami | marma yogya pinirita | pakolèhe pinarsudi ||

12. pinangkat sakadaripun | kang kanggo ing jaman mangkin | ywa kongsi tanpa tuladan | buwang caraning dumadi | bokmênawa tibèng nistha | ina lupute pribadi ||

13. tatas titising pangapus | gita wiyataning èstri | sang maha pramèng lukita | satêtanggung ingastuti | waranta sri naranata | winastan srat Côndrarini ||

--- 216 ---

6. Pocung

1. dyan pinucung mastuti rèhing pitutur | èsthining wardaya | mêmudhar wêdharing budi | bramintèng tyas taman kêndhat analôngsa ||Taksih wontên malih sakawan garwanipun Radèn Pamade ingkang dèrèng kacariyos ing mangke kasambêtakên kalêbêt ing sêrat Côndrarini, karanganipun Radèn Mas Panji Esmubrata putranipun Kangjêng Pangeran Arya Natabrata I putra dalêm kaping V.

2. ruwiyanung amarna rèh garwanipun | Arya Dananjaya | maksih sakawan winarni | padmi kalih kêkalih pangrêmbenira ||

Manik Ardjo

3. kang tinutur rumuhun dyah kang jêjuluk | Dèwi Manikarja | putrane jawatèng warih | ajêjuluk Pukulun Sang Hyang Baruna ||

4. tuhu punjul warnanta sang kusumayu | prasajèng lêlewa | jênar pasariran gilig | maya-maya tinon lir sarpakênaka ||

5. dêdêg ngrangkung yèn lumampah lêngkung-lêngkung | amucang kanginan | netra jait naya lindri |

--- 217 ---

imba layu malêngkung kadi wangkawa ||

6. pindha juruh èsême winor lan tanduk | arum ngarah-arah | rumakêt rêsêp tarampil | liringira lir thathit barung lan kilat ||

7. ambêk sadu jatmika ing driya tangguh | bêkti marang priya | susila anut sakapti | kinawruhan rêngune maru lan garwa ||

8. lir sadulur rumêngkuh atut aruntut | tan ana rinêngat | mring maru nir walang-ati | bisa karya gambuhing wardayanira ||

Mae Swara

7. Gambuh

1. garwa ingkang kapitu | Dyah Maèswara panênggakipun | sang sudèwi putri saking Argadani | yoganing sang maha wiku | Sidhi Wacana kinaot ||

2. sama-samaning wiku | sang rêtna tuhu warna pinunjul | anyunari tinon lir pratima gadhing | lêkêring wadana mancur | kuning mawênês cumlorot ||

3. wandanira sang ayu | dêdêg pidêgsa sarira pupuk | wêwêg musup turut saranduning dhiri | amardapa [amarda...]

--- 218 ---

[...pa] sri ngênguwung | pindha sasôngka mancorong ||

4. balerah netra cancut | idêp rampak rêntêt nêngèng luhur | roning imba alisnya kêtêl tur langking | kang athi-athi malêngkung | mring karna ngrompyoh kang sinom ||

5. waja tètèsing ranu | sumorot pindha kartika nawung | kengis lamun wicara linuding liring | saengga kilat mrih dunung | wèh kêsaring tyas kang tumon ||

6. tanduk atuntung guyu | luwês wilêt sasolahe patut | lêlewane satata amilangoni | bêksanta susilèng kakung | jatmika anut sapakon ||

7. miwah mring para maru | rumakêt rêsêp tan darbe rêngu | sih-sinihan wus kadi kadang pribadi | suka pirêna sadarum | marang ing dyah garwa anom ||

8. sumungku mring marsêpuh | marang garwa pangrêmbe sih mêngku | dadya runtut runtungan saeka kapti | padmi pangrêmbe aguyub | tan pêgat tyase

--- 219 ---

agolong ||

8. Mêgatruh

1. sampating kang caritèng garwa pêpitu | ingkang minôngka padêmi | garwa pangrêmbe winuwus | lire pangrêmbe pan sêlir | kêkasihe kang sawiyos ||

2. Rêtna Rarasati parabe sang ayu | nikèn sutane patinggi | Ki Ôntagopa pêpangul | bawahing Mandura nagri | Widarakandhang ran dhukoh ||

3. warna punjul kadi lêpiyan winangun | dadya angebat-ebati | labêt tinggal bapa biyung | ambêsat citranta luwih | kadi sasôngka duk miyos ||

4. dêdêg sêdhêng pidêgsa sarira lurus | wônda jênar anyunari | anglir kancana ginangsur | wadana lancap arêsmi | ujwalanira sumorot ||

5. netra jait baranyak sumèh pamulu | gandhang kang swararum manis | sasolahe têka patut | dhèmês pantês mêrak ati | gandês luwês yèn miraos ||

6. liringira lir siring ingkang

--- 220 ---

kilat pyuh | sêmbada utamèng budi | susila anuting kakung | myang maru tan walang-ati | rêsêp rumakêt sumlondhoh ||

7. têpung rukun tan ana kang darbe rêngu | karana waskithèng budi | tan kewran ing agal alus | sanadyan wijiling alit | tan pae atmajèng katong ||

8. amumpuni krêtarta ing driya tangguh | pasanging graita lantip | sang rêtna pakaryanipun | bawani sagung sêsaji | dhadharaning priya among ||

9. sarwa wasis masalah pangolahipun | dhadharan kang adi-adi | cara Suralaya patut | wulanganing widadari | mawarna-warna kinaot ||

10. sumawana sang rêtna rikalèng dangu | parêkanira sang dèwi | Wara Sumbadra sih lulut | nyuwita saeka kapti | myang kadang tunggil pasuson ||

11. marma marunira sadaya tumutur | trêsna lir sayayah bibi | Sang Parta kasok sihipun | sira dyah sumungku bêkti | tan [ta...]

--- 221 ---

[...n] kumambang lair batos ||

9. Maskumambang

1. pamêkase garwa pangrêmbe winarni | putri bêboyongan | saking pulo Rajapêthi | putri Sri Sasrakusuma ||

2. apêparab Sang Rêtna Dèwi Sulastri | tuhu yu utama | lêgawa anrusing budi | susila solah pasaja ||

3. wônda jênar sêmu wilis netra lindri | jatmika nuraga | tanggon pamulune manis | wênês ijo amardapa ||

4. dêdêg ngronje awijaawijang. kang buja gilig | turut lumung jôngga | madya pambayunnya kadi | gadhing tinon maya-maya ||

5. rema mêmak lêmês ngendra wila wilis | imba lir wangkawa | wiragane ngincang alis | binar myang èsêm nyarkara ||

6. mawèh brônta kang tumingal sang rêtnadi | kadi singa lupa | lampahing pada tanduking | amêmbat lambung lir bêksa ||

7. pambuncanging asta anggandhewa gadhing | amanyura kontal |

--- 222 ---

satindak mangu manolih | kadi rêbah kabaratan ||

8. ambêksanta sêtya tuhu marang gusti | dumulur saprentah | sumala marmanta asih | sang arya myang para garwa ||

9. dhasar nguni minôngka patiba sampir | sang dyah lan curiga | wasiyat ran Pulanggêni | dadya srananing pangantyan ||

10. tan pêpeka pra maru sadaya asih | sabên sinusupan | karsane sawiji-wiji | wijahing budi raharja ||

11. pakaryanta sang kusuma ambawani | busanèng sang arya | tuwin Dyah Banoncinawi | myang Raja Putri Cêmpala ||

12. katiganya Rêtna Dèwi Gôndawati | marma dyah katiga | rumêsêp sêngsêming asih | rahap-rumahap sadaya ||

13. pangrêngkuhe mring Rêtna Dèwi Sulastri | rumakêt lir kadang | kang anunggal yayah bibi | tan kaba-kaba ing driya ||

14. ing pamarah pamuruke kang kranaris | samatra tan môntra | yèn maru maroning laki | tangèh rêngu rêngating tyas ||

15. mandar panyiptane [panyi...]

--- 223 ---

[...ptane] pra garwa pangarsi | mring Sulastri Rêtna | ingakên kadang wuragil | linaêla pinilala ||

16. nanging ciptanira putri Rajapêthi | tanna pisan-pisan | ugungan agunging galih | malah susila ngawula ||

17. sungku sungkêmira kamantyan jrih asih | mring maru kang wrêdha | pan samya inganggêp gusti | kinawruhan sowang-sowang ||

18. bisa mangkat ing parikrama basaris | rumêsêping prana | nadyan antênging patitis | nêtês rumanti ing driya ||

19. tan kumêndêl kumandêl kêndêling budi | nyênyama utama | yèn samsang. atmajèng aji |Kurang satu suku kata: yèn sang atmajaning aji. malêjêri ing prajarja ||

20. ing sarambut aran nora anglabêti | cipta kang mangkana | mung kumawula anggusti | cumadhong cadhanging karsa ||

21. siyang dalu mung nêdya rumagang kardi | sumurup rumahab | sumusup rumêsêp ngati | atêtês satiti tata ||

22. dene marang samane garwa taruni | mring Kèn Rarasatya | rumêmên dènnya nglumuhi | atut runtut tan kêna sah ||

23. tan kêmeron [kê...]

--- 224 ---

[...meron] yèn maron maru sinêlir | pangrèhing pangarah | sakaroron nunggal kapti | lêrêm rèhing pasudaran ||

24. mong-ingêmong tan sêmang-sêmang salami | sama parimarma | narima kadarman kalih | amot mêmêt ing utama ||

25. dadya Sang Dyah Sulastri ing siyang ratri | katrêm sinagotra | pinitrêsna sang suputri | putrine Sang Pandhuputra ||

26. ganti-ganti dènira angrumantèni | mêmatah pakirtyan | sangkêp ikating pangrakit | tuhu tyas pasthika maya ||

27. marma sagung cèthi parêkan ban sami | yam-yamên umiyat | ambêking Rêtna Sulastri | sêtya lêgawa ing karsa ||

28. maring dasih tansah mangangsungi ing sih | ing karsa arsaya | marma pra dasih jrih asih | sumusup samya rumêksa ||

29. amêmudya karaharjaning dumadi | dumadining sêdya | sêdyaning wong gurunadi | nadi sudiya rumabda ||

30. para maru mêmêruha ing pangarih | nuruh manohara | aruma lir sari-sari | rumaras rèhing sarira ||

--- 225 ---

31. kinaruha dera Sang Wara Apsari | mêmurih nyudara | rêm-rêma rèhing aurip | iswara kowaraningrat ||

32. papas papal palupi kang rinarêpi | panjurung wuwuhan | garwanta Sang Pandhusiwi | sanggyaning para wanodya ||

33. ngastutia tata-tataning pawèstri | rèhing palakrama | ngêmu malaku utami | telada kang kacarita ||

34. dèn asabar sadu darana ing budi | ngawula ing priya | suprihên waluya jati | aja ngêgungkên wanodya ||

35. sayêktine kudu surti ngati-ati | nastiti ing tata | ngawruhi ambêking laki | lakonana tarak brata ||

36. aja kurang samapta tataning kapti | rumanti ing patrap | pinataha kang patitis | pantêsên pangruktinira ||

37. lawan kudu dèn bisa nuju ing laki | apa kang sinêdya | lamun ora bilaèni | iya kalarên kewala ||

38. nadyan kina marua ing sanga sisih | aja pisan-pisan | nganti saksêriking laki | têrusna

--- 226 ---

dalêming driya ||

39. aywa cipta panas mring marunirèki | mandar surupana | supaya lulus lêstari | utama panêmunira ||

40. sawatara dèn bisa angirib-irib | nelad labuhannya | garwane Sang Pandhusiwi | widadaning palakrama ||

41. môngka iku putrane para narpati | myang sutèng pandhita | tan pae darahing luwih | tapa lan amêngku praja ||

42. suprandene tan môntra-môntra nglabêti | yèn darahing tapa | miwah darahing narpati | sungku sungkêming ngawula ||

43. maring laki pangrêngkuhing batharadi | ngudi kawidadan | jrih têruse lair batin | cundhuk cumondhong ing karsa ||

44. marma para kênya eling dèn aeling | ngelingana nulad | laladaning wanodyadi | sêdya angudi widada ||

45. yêkti abot pratikêle wong akrami | aywa anggêgampang | amiyagah ing pambudi | luput pisan kêna pisan ||

46. lamun gampang sayêktine luwih gampil | yèn angèl [angè...]

--- 227 ---

[...l] kangelan | tan kêna tinambak warni | myang tinambak rajabrana ||

47. titi tamat panitranirèng ratyadi | kang môngka pralambang | palupining pra kênyadi | raharjaning palakrama ||

48. amarêngi ing ari Anggara Kasih | candrama sutrêsna | pralikan Rabingulakir | kayuman warsa Jimawal ||

49. sayogyane kênya mangèsthia jati | lambanging sangkala | rikala manurat jari | mangayubagyèng wasita ||