Sastra Jawa

Program Digitalisasi Sastra Daerah

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size

Sêrat-sêrat Ibêr Mawi Sêkar Macapat, Pigeaud, 1953, #1400

Katalog:Sêrat-sêrat Ibêr Mawi Sêkar Macapat, Pigeaud, 1953, #1400
Sambung:-

1. Sêrat Ibêr Dhumatêng Ngabèi Pôncatoya

1. Sinom

1. pèngêt iki layang ingwang | Jêng Gusti Pangran Dipati | Arya Prabu Prangwadana | kaping pat ingkang mandhiri | litnan kolnèl pinuji | kumêndhanirèng lesiyun | ing praja Surakarta | praptaa marang sirèki | bocah ingsun Si Ngabèi Pôncatoya ||

2. Kaliwon Pulisi Pajang | kang lagi anambut kardi |

--- 3 : 144 ---

anèng desa Ngadipira | lire layang ingsun iki | bêbuka wèh udani | nalika ing Ngahad esuk | ingsun lawan jêng tuwan | residhèn duk amirsani | pakaryanta kang lagi patbêlas dina ||

3. wus kapara kèh kang dadya | jêng tuwan rêna ningali | tuwin panjênêngan ingwang | tan pae suka mangaksi | nanging kurang sathithik | garoboh panggarapipun | undhak-undhakanira | ora turut kurang radin | jêrokêna mrih tuntas ilining toya ||

4. karo dene wêkas ingwang | aja sira angêntèni | têkane bocah anginan | mundhak anyênyuwe kardi |

--- 3 : 145 ---

tandangana pribadi | saanane bocah ingsun | aja wêdi kangelan | nulada bapa lan kaki | karo padha wèh labêt mring gustinira ||

5. sira sun kudanga bisa | anglêluri bapa kaki | dulunên Dèn Mas | Sunita karone sami | kanyataan sayêkti | kramate para luhurmu | marma sira èngêta | ala bêbakal pribadi | bêcik sira dumulura yogya brata ||

6. kajaba kang wus winahya | abarêng lan layang iki | ingsun pêparing mring sira | sawiji sanjata buwis | aran guna sayèki | pangruwating satru mungsuh |

--- 3 : 146 ---

yogya karyanên kônta | turuna sutanta benjing | tampanana kalawan sukaning driya ||

7. wasanane nora liya | iya mung pangèstu mami | mring sira sakancanira | dêmang rôngga lan ngabèi | kang padha nambut kardi | kabèh bocah ingsun dhusun | muga ta raharjaa | enggala rampunging kardi | lêstaria aja ana kara-kara ||

8. titi kang têmbang sri nata | cinitrèng Salasa ari | wolu likur ingkang tanggal | ing môngsa kalima akir | sungsang Sapar kang sasi | taun Wawu ôngka sèwu | pitung atus kalawan | wolung puluh lima tuwin |

--- 3 : 147 ---

rêbut sênêng pôncastha suwaraning rat ||§ Taun Jawi 1785, taun Walandi 1856, wulan Sèptèmbêr. [Sengkalan: pôncastha suwaraning rat (Sêlasa, 28 Sapar 1785 A.J.), sic. seharusnya: Oktobêr, Selasa, 28 Oktober 1856 A.D.].

--- 3 : [148] ---

2. Sêrat Ibêr Dhumatêng Radèn Mas Ariya Jayaningrat

2. Sinom

1. pèngêt iki layang ingwang | Jêng Gusti Pangran Dipati | Ariya Mangkunagara | kaping pat ingkang mandhiri | kolnèl kang ngumêndhani | ing wadyaningsun lesiyun | praptaa marang sira | graning prawira inpantri | ariningsun Mayor Arya Jayaningrat ||

2. liring layang jênêng ingwang | nglairkên sukaning galih |

--- 3 : 149 ---

akawit sira sun karya | kumêndhanirèng Kumpêni | saprene sun yaktèni | akèh kaundhakanipun | para atmajaningwang | myang kadang kadeyan mami | ingkang dadya upsir karèh dening sira ||

3. wus akèh ingkang uninga | marang wajibing prajurit | lan maju marang pakaryan | mangkono pra ondêr upsir | sêsêg tur sukèng kapti | dalah kopral myang suldhadhu | tumuntur tan sawala | duwe cipta mrih utami | yèku môngka tandhaning tabêrinira ||

4. miwah pangajaranira | masalah tingkahing jurit | tan ana ingkang kuciwa | kabèh kang para upisir |

--- 3 : 150 ---

wus samya wruh ing wadi | gêlar pamunahing ripu | nêracak praptanira | pra kadêr suldhadhu sami | parigêle dènnya molahkên sanjata ||

5. têtela yèn saking sira | kasubing wira inpantri | wèh kêkêsing parangmuka | myang gêbyaring payung mami | kang iku ingsun yayi | bangêt ing tarimaningsun | mring sira sakancanta | pawitaningsun amukti | dèn pracaya yèn ingsun salaminira ||

6. tamtu nora lali ingwang | mring labêtira kang uwis | pamujèngsun muga-muga | sira sakancanta sami | lulusa amarsudi | ing rèh kaprawiran mau |

--- 3 : 151 ---

ing têmbe bokmanawa | ana karya mangun jurit | dèn sambada lan pangudang ingsun driya ||

7. bakal bungah myat ing sira | sawadyaningsun inpantri | kang samya ambêk utama | wêruh kramaning dumadi | duwe pangira mami | lamun sira sakancamu | tan nêdya angucira | asih mring praja sayêkti | ngluhurakên mring asma Mangkunagara ||

8. nahanta kang wus winaha | kang barêng lan layang iki | ingsun pêparing mring sira | sawiji sanjata buwis | aran anti sayèki | pambengkasing satru mungsuh | iku dadya pratôndha | sih ingsun mring sira yayi |

--- 3 : 152 ---

tampanana kalayan rênaning driya ||

9. ing têmbe pusakakêna | mring atmajanira laki | sanadyan kurang prayoga | mung karya pangeling-eling | lawan layange iki | aja pisah ênggonipun | lawan sanjatanira | supaya ing wuri-wuri | padha wruha purwane ingkang sanjata ||

10. titi purnaning panitra | ing dina Salasa Lêgi | nuju tanggal ping limalas | Jumadilawal kang sasi | môngsa kapitu tampi | landêp ing Paningron tulus | etung windu Sangara | Alip angkaning kang warsi | sèwu pitung atus wolung dasa sapta ||§ Taun Jawi 1787, taun Walandi 1858, wulan Dhesèmbêr.

--- 3 : [153] ---

3. Sêrat Ibêr Dhumatêng Kangjêng Pangeran Ariya Natabrata

3. Kinanthi

1. srat kanthi pangèstunipun | Jêng Gusti Pangran Dipati | Nararya Mangkunagara | dhumatênga ingkang siwi | Jêng Pangeran Natabrata | wrêsninta jêng sri bupati ||§ Inggih punika Ingkang Sinuhun Kangjêng Susuhunan Pakubuwana IX.

2. kang lagya pinaring dunung | munggwing sadalêming puri | pratistha wismèng utara | sakaroron lawan swami | among raras karasikan |

--- 3 : 154 ---

sumungku nèng jinêm wangi ||

3. wiyose dhuh siwayèngsun | sira umasung kintèki | kang cinitrèng ari Soma | kaping tri kang sitarêsmi | jroning Sapar kang candrama | walgita wus sun tampani ||

4. têlas panungkaraningsun | kamantyan tarima mami | kulup marang jênêngira | myang dupi ingsun miyarsi | lamun grahanta sang rêtna | ing mêngko pinunjung ing sih ||

5. mring ari jêng sang aprabu | sinung kawiryawan kadi | ngadat putrining narendra | ingkang miyos saking sori | panênggahirèng grahanta | Ratu Timur wus prayogi ||

6. sun sokur sèwu jumurung |

--- 3 : 155 ---

kastawaningsun ing Widi | muga sira sagarwanta | bisa anglênggahkên dhiri | lulus dèn ta palakrama | karya rênane sang aji ||

7. lawan pinanjang nèng tuwuh | praptaa ingkang kinapti | winantua ing nugraha | silara saliring wèsthi | basuki salaminira | kongsi praptèng alam suci ||

8. titi lukitaning kidung | kang cinitra ing Budari | ping lima ing sasi Sapar | ing môngsa Kasa Be warsi | sangkala ngrungu jawata | anyabdakkên marang siwi ||§ Taun Jawi 1792, taun Walandi 1863, wulan Juli. [Sengkalan: ngrungu jawata nyabdakkên marang siwi (Rêbo, 5 Sapar 1792 A.J., Rabu, 22 Juli 1863 A.D.)].

--- 3 : [156] ---

4. Sêrat Ibêr Dhumatêng Para Putra Santana Dalêm Ingkang Ugi Kawastanan Sêrat Palimarma

4. Mijil

1. wijil ingkang kintaka saking sih | palimarmaningong | marang sira kadang ingsun kabèh | lawan anak kaponakan mami | kang padha nglakoni | patrapan kinungkung ||

2. marga saking lupute pribadi | mêndêm angaloyong | nunggang kreta dudu ing wayahe | gora godha andhodhogi kori |

--- 3 : 157 ---

pratingkahe kadi | arsa gawe rusuh ||

3. ambarêngi gumyahing pawarti | kèh kampak lan koyok | dadi gawe salah panyanane | marang sakèh kang sami miyarsi | tan sarônta prapti | wong tandang gumrubyug ||

4. panujune ana kang udani | lamun putraningong | dadya nyapih mring kang tandang kabèh | mung wêwadul marang ing pulisi | wêkasane dadi | prakara dyan katur ||

5. ing jêng tuwan residhèn anuli | pinundhut maring ngong | marma sira ingsun aturake | dinukanan sarta dèn walêri | bangêt kaya kang wis | padha sira rungu ||

--- 3 : 158 ---

6. mêngko sira padha sun luwari | lan aksamaning ngong | pamintèngwang marang sira kabèh | aja padha wani-wani malih | anglakoni kadi | kang wus sira têmu ||

7. yêkti sira bakal anglakoni | ing pidananing ngong | lunga saking prajanira kene | dumunung nèng panggonan sawiji | kang prasasat mati | datan anèng kubur ||

8. yèn kongsia kalakon sayêkti | paran wêkasing don | uripira dadi tanpa gawe | anèng donya mung sapisan iki | kêna dèn arani | luput ing piangkuh ||

9. padha lawan ulêr wrêjit cacing | lintah rês-êrêspoh |

--- 3 : 159 ---

amung manjing dadi sèn-isène | ngalam dunya tan kawilang janmi | luput lair batin | pocapane galur ||

10. anggêgawa marang yayah bibi | kang wus mulya ing don | tan sambada lawan kudangane | anak lanang kang bisa ngayomi | kadang warga maring | bapa lawan biyung ||

11. tangèh lamun mangkonoa sami | mundur anyênyerong | marang praja myang kadang wargane | marma yogya beratên tumuli | tyasira kang juti | amriha rahayu ||

12. titi layang kang têmbang pamijil | tinulis nèng kantor | ping salawe bêntêt ing tanggale | Jumadilakir Wawu kang warsi |

--- 3 : 160 ---

tri lawang kang muni | côndra sangkalèku ||§ Taun Jawi 1793, taun Walandi 1864, wulan Nopèmbêr. [Sengkalan: tri lawang kang muni ¶côndra (25 Jumadilakir 1793 A.J., 25 November 1864 A.D.)].

--- 3 : [161] ---

5. Sêrat Ibêr Dhumatêng Tuwan Pilip (D. Philips)

5. Mijil

1. wijiling kang pirêna winrat ing | walgita sarwa om | sanetyasa parjapa argyane | tumrap ta ring sumitranta dani | Rarkyan Dhèrêk Pilip | wantyaning pra sunu ||

2. wahyanira tikin tekang mamin | lèn wilapaning ngong | sumapala mitranta yaktine | sung sapasang sêsraning pawèstri | môngka pasumbanging |

--- 3 : 162 ---

kramanta kanang wus ||

3. tar pawarna mwang una sadêmi | kuciwa hyan tinon | muhung andetayuh kaarjane | mwang sriyatna pawong mitra mami | tinanggapa mugi | lèn trusthaning kalbu ||

4. tita tekang lukita tinulis | macapat pamiyos | saniscara sawêlas kanang lèk | kaji côndra Ehe punang warsi | rasaning maharsi | winulangna sunu ||§ Taun Jawi 1796, taun Walandi 1867, wulan April. [Sengkalan: rasaning maharsi winulangna sunu (11 Bêsar 1796 A.J.), sic. seharusnya: 1868 A.D., 4 April 1868 A.D.].

--- 3 : [163] ---

6. Sêrat Ibêr Dhumatêng Kangjêng Pangeran Ariya Gôndaatmaja

6. Sinom

1. kintaka kidung sri nata | satata kang sêmbah bêkti | arinta Dèn Mas | katur ing raka lan swami | kang lagi anèng ardi | pasanggrahan Tawangmangu | tirah mamrih waluya | rit mistêr wadya kapalri | saha garwa Naryatma Gôndaatmaja ||

2. sampuning kadya punika | wiyosipun kadospundi |

--- 3 : 164 ---

kakang mas gêrah paduka | rèhning kula maksih alit | dèrèng sagêd martuwi | cuwaning manah kalangkung | badhe uningèng arga | arsa pamit kula ajrih | bok dinukan ing kangjêng rama paduka ||

3. mila mung nyuwun pawarta | kawontênan tuwan mangkin | kalawan garwa paduka | myang putranta pun Siswadi | paran sami basuki | dèntên kula lan jêng ibu | tuwin sadhèrèk kula | miwah ramanta jêng gusti | palaling Hyang sadaya sami raharja ||

4. nahanta ingkang punika | kang sarêng lawan kintaki | kangmas kula Sumapala | akintun satunggal nyamping |

--- 3 : 165 ---

sarung pasatan bathik | môngka tôndha bêkti ulun | myang mugi kaanggêpa | kula kang sowan pribadi | saking dahat onêng kula ing paduka ||

5. wasana panuwun kula | dhumatêng Kang Maha Suci | paduka enggala sênggang | kondur dhumatêng nagari | titi lukitèng ari | cinitra ing ari Sabtu | lima likur kang tanggal | Jumadilakir Je warsi | sinêngkalan sarira trus sabda tunggal ||§ Taun Jawi 1798, taun Walandi 1869, wulan Oktobêr. [Sengkalan: sarira trus sabda tunggal (Sêtu, 25 Jumadilakir 1798 A.J., Sabtu, 2 Oktober 1869 A.D.)].

--- 3 : [166] ---

7. Sêrat Ibêr Saking Tuwan Pan Bakêl (W. van Bakel) dhumatêng Kangjêng Gusti Pangeran Adipati Ariya Mangkunagara IV

7. Sinom

1. sêrat konjuk ing paduka | Jêng Gusti Pangran Dipati | Nararya Mangkunagara | ping catur ingkang mandhiri | ridêring ordhê nênggih | Nèdêrlansên leyo tuhu | kolnèl ajudanira | jêng raja nagri Walandi | komêndhaning lesiyunira priyôngga ||

2. sampuning kadya punika |

--- 3 : 167 ---

wiyosipun kangjêng gusti | ing atasirèng agêsang | kang sami rêmên marsudi | kawruh indhaking budi | pagunan sêsaminipun | kang dhatêng karaharjan | pikangsalipun nyrambahi | gih punika kang dados karsa paduka ||

3. gèn paduka badhe yasa | kêstal kapaling prajurit | kang kapitadoskên kula | punika kinarya wiwit | dèntên benjing manawi | ing pakaryan sampun rampung | botên ngêmungkên dadya | pratôndha indhaking nagri | amiyarkên yitnaning putra paduka ||

4. rèhne pitados paduka | dhatêng kawula nglangkungi | bilih botên makatêna |

--- 3 : 168 ---

badhe ngrêndhêtkên pakarti | pramila kangjêng gusti | kawula saklangkung nuwun | dhumatêng jêng paduka | tuwin dhatêng para abdi | ingkang sami nyondhongi rêmbag punika ||

5. dèntên ing mangke punika | inggih badhe anuhoni | dhatêng kawajiban kula | amêrlokkên nambut kardi | sêsagêd-sagêd murih | ing rèh enggalipun rampung | padamêlan punika | wit sampun samêkta sami | pitulungan paduka tan kêkirangan ||

6. paduka têdhak mariksa | pasanging talês capuri | saklangkung bingah kawula | botên wontên kang nyamèni | kula nglairkên kapki |kapti.

--- 3 : 169 ---

sèwu-sèwu ing panuwun | awit paduka karsa | rêkaos rêmên jênêngi | pandamêlan kang lajêng kenging kagarap ||

7. lan malih kintên kawula | dadoskên parênging galih- | ipun Kangjêng Tuwan Bêsar | Gupêrnur Jendral Batawi | ingkang dipun pracadi | jêng raja kang maha agung | nagari ing Nèdêrlan | tuwin kang dèn pitadosi | dhatêng kangjêng tuwan ingkang wicaksana ||

8. Gupêrnur Jendral Indhia | kang pilênggah wontên ngriki | ngresidhenan Surakarta | miwah para agêng sami | awit paduka galih | kawajiban ingkang prêlu | myang ngatingalkên karsa |

--- 3 : 170 ---

dhumatêng ing pamarsudi | amêmalad manahe wadya paduka ||

9. karsa paduka tan taha | jênêngi dènnya murwani | pasang talêsing wiwara | punika kawula pundhi | pantês kula urmati | amargi ing benjangipun | dados pratandhanira | dayaning tyas mrih utami | kanyataan tumrap ing Mangkunagaran ||

10. gèn kula darbe paminta | ing paduka sampun lami | rambah-rambah tur kawula | ing salajêngipun inggih | paduka anglilani | botên ngêmungakên sampun | kewala pandamêlan | ing têmbe yèn wontên malih | kula èstu angangkah sudaning arta ||

--- 3 : 171 ---

11. ing têmbe bilih kawula | andarbèni atur malih | anyuwun ing pandamêlan | mugi pinarênèng galih | kang karsa angidèni | samia kados kang sampun | winanton sih wilasa | lir angganing palarêsmi | supadose enggal ngundhuh ing wohira ||

12. rèhne pakaryan punika | ing mangke sampun sumaji | sampat sapirantosira | paduka karsa jênêngi | mila bilih marêngi | atur kawula pukulun | paduka murwanana | ngêtrapkên banon satunggil | tapak asta punika môngka pusaka ||

13. nahên ta ingkang punika | ing mangke kawula malih |

--- 3 : 172 ---

nglairkên èsthining manah | kalayan têmbung sadêmi | ing paduka sang pêkik | Jêng Pangeran Arya Prabu | Prangwadana kang môngka | pandaming kang para dasih | ulunane satriya Mangkunagaran ||

14. sanadyan mangke paduka | maksih timur ingkang wanci | pantês tumut jênêngana | wontên pasamuan ngriki | kenging winastan ugi | punika pandamêl prêlu | awit paduka benjang | ingkang badhe anggêntosi | kalênggahanipun ing rama paduka ||

15. dados ing sawarninira | pranatan indhaking nagri | yasanipun rama tuwan | punika ingkang upami |

--- 3 : 173 ---

wuryaning karangkitri | sangsara duk nanêmipun | dupi wus kalêksanan | ngrêmbaka ayom ngayêmi | wêdaling woh kang badhe ngundhuh paduka ||

16. sampun kenging katamtokna | bilih paduka ing benjing | tulada lampahanira | rama paduka jêng gusti | kang sampun kula srêpi | pribadi arja satuhu | makatên pamintamba | saupaminipun benjing | jêng paduka ngêrsakkên damêl kawula ||

17. kula badhe tan lênggana | cumadhang ing siyang ratri | kalayan têmên ing driya | wasananipun kintaki | winantu-wantu mawi | urmat ing wilujêngipun |

--- 3 : 174 ---

jêng raja ing Nèdêrlan | ugi ing Nagari Wlandi | lêstantuna ing sagarwa putranira ||

18. têlas ing atur kawula | kang sampun kawrat ing tulis | muhung minta pangaksama | cinitra ing Dite Manis | Jumadilawal ping tri | taun Dal sangkalanipun | trus dhudhuk sela tunggal |§ Taun Jawi 1799, taun Walandi 1870, wulan Agustus. [Sengkalan: trus dhudhuk sela tunggal (Ahad Lêgi, 3 Jumadilawal 1799 A.J., Senin, 1 Agustus 1870 A.D.)]. katandhan Sang Murwèng Kardi | W pan Bakêl arsitèk nagri Samarang ||

--- 3 : [175] ---

8. Sêrat Ibêr Dhumatêng Tuwan Hollê (K. F. Holle)

8. Kinanthi

1. sêrat kanthi tabenipun | Jêng Gusti Pangran Dipati | Nararya Mangkunagara | ping catur ingkang sinung sih | Ridêring Ordhê Nèdêrlan- | sê leyo ingkang piniji ||

2. kolnèl myang ajudanipun | Sri Maha Raja Walandi | mirungga kumêndhanira | lesiyunipun pribadi | ing Nagari Surakarta |

--- 3 : 176 ---

têlênging karaton Jawi ||

3. dhumatêng sumitranipun | Tuwan K.F. Hollê nami | Ridêring Ordhê Nèdêrlan- | sê leyo ingkang pinuji | adpisir honorèrira | para rad Nagri Batawi ||

4. kang dumunung bawah Garut | dhêdhepok waspada wukir | Residhènsi Pariyangan | ing mangke sawêg sumiwi | jêng tuwan gupêrnur jendral | wontên ing Bogor Nagari ||

5. sampuning kadya puniku | awiyos sarira mami | sampun tampi srat paduka | cinitra kaping nêm April | sèwu wolung atus lawan | pitung dasa kawan warsi ||

6. dene ta suraosipun |

--- 3 : 177 ---

paduka asung pamuji | ing kula myang garwa putra | winantua ing salami | nugraha panjanging yuswa | rahayu jroning dumadi ||

7. myang malih paduka sukur | bingah amarwata siwi | awit saking putraningwang | kang tumut nglurug mring Acih | sampun dhatêng Surakarta | sawadya sami basuki ||

8. punika kula saklangkung | asangêt tarima kasih | mring paduka nrus ing driya | botên supe ing salami | dene katrêsnan paduka | lumintu lir toya mili ||

9. makatên panêdha ulun | mugi Hyang Kang Maha Suci | paduka pinaringana |

--- 3 : 178 ---

yuswa panjang rênèng galih | jinurunga ing sakarsa | wilujêng ing donya akir ||

9. PocungTeks asli: Pucung.

1. salin kidung pucung tumrap ingkang têmbung | paduka uminta | pawartining among tani | miji pantun kang tuwan sêbar nèng boga ||

2. kang sinawung pawinihan dadosipun | tuwuh angrêmbaka | tumangkar kathah kang siwi | lêmanira nglangkungi kang kina-kina ||

3. kintênipun para tiyang sêpuh-sêpuh | ing boga sadaya | gadhahi kuwatos kêdhik | sasêbaran rèhning kasèp mangsanira ||

--- 3 : 179 ---

4. èstu gabug awit saking lintang luku | wus sumurup ngarga | punika kang dèn ugêmi | petang dhusun ngadat sampun kalampahan ||

5. dene pantun kang sampun tanêm pinugut | sakilèn bêndungan | ing mangke sampun katawis | saenipun ngungkuli lan sabênira ||

6. benjing lamun sampun panèn yêktinipun | gabug aosira | têmtu kula sung udani | mring paduka mêdal ing êpos kewala ||

7. liya sampun kang kasêbut nginggil wau | amung salam kula | dhumatênga Radèn Kaji | Ngisa ingkang ngulama ngiras pujangga ||

--- 3 : 180 ---

8. titi sampun pustaka rinênggèng kidung | Kêmis tiga wêlas | wulan Mulud taun Alip | tinêngêran katiga tan wolung candra ||§ Taun Jawi 1803, taun Walandi 1874, wulan April. [Sengkalan: katiga tan wolung côndra (Kêmis, 13 Mulud 1803 A.J., Kamis, 30 April 1874 A.D.)].

--- 3 : [181] ---

9. Sêrat Ibêr Dhumatêng Kangjêng Pangeran Arya Gôndaatmaja

10. Dhandhanggula

1. mêmanise ing sabda palupi | palunturing wilapa la-êla | lumayastu sasmayane | arinta Pangran Prabu | PrawadanaPrangwadana. dinardan singgih | mayor ajudanira | jêng gusti wiranung | katura mring jêng kakang mas | Pangran Arya Gôndaatmaja kang pasthi | wasisthèng parikrama ||

2. sih rumêsêp sumarma mring ari | tarpa ingan wèh suba niskala |

--- 3 : 182 ---

lumala nèng waluyane | kakang mas wiyosipun | inggih kula sampun nampèni | paring paduka thika | paran salwiripun | sasotaning pustakanta | prastawaa kawangwang dahat muryani | purnaning patêmbaya ||

3. dahat sruning kamantyan kapati | ing pamundhi panosèng driyamba | mudya-madya kasidane | mawarna tuwuh nulus | sabdaning kang kadang wrêdadi | drêsing kastawa pindha | sawarsa sumawur | lumawat jiwangga mulya | luwih saking kumala rêtnadi murni | kalêngkaning tyas arja ||

4. ulun pêtêk saluhuring raksi | myang tinambang saluhuring kisma |

--- 3 : 183 ---

saking gêng sih pamuline | dhuh kangmas kadang ingsun | trus rumangsuk têlênging galih | saliring pangastawa | kang sampun lumuntur | kawran lir puspita sumyar | maratani rumaras ruming kang sari | sarananing katrêsnan ||

5. puwaranta ulun atur yêkti | sambodhana gêgarban prawala | sanggya sotyaning tyas mangke | kanang winudhar sampun | tumrap jroning thika puniki | iti duk ari Buda | nuju kaping catur | lèk Saban Alip kang warsa | tri bagêna bramana kôntha winarni |§ Taun Jawi 1803, taun Walandi 1874, wulan Sèptèmbêr. [Sengkalan: tri bagêna bramana kôntha (Rêbo, 4 Saban 1803 A.J., Rabu 16 September 1874 A.D.)]. sangkala lumaksana ||

--- 3 : [184] ---

10. Sêrat Ibêr Dhumatêng Kangjêng Pangeran Arya Angabèi

11. Mijil

1. wijil ingkang lukita mangsuli | kanthi salam ingong | tumrap taha putraningsun anggèr | siwayendra Pangeran Ngabèi | kang môngka uluning | sagung para sunu ||

2. wahyanira ingsun wus nampani | timbalan sang katong | kang cinitra nèng sabak têmbunge | lamun benjang ri Anggara iki | ingsun lawan swami | ing karsa sang prabu ||

--- 3 : 185 ---

3. tinimbalan nginêpa sawêngi | ana ing pakuwon | Langênarja yèn wus sapraptane | saking Parangjara ing karsaji | mrih lêrêming dhiri | rèhne wong wus sêpuh ||

4. kang mangkono karsane sang aji | tampane tyas ingong | saking gênge tyas palimarmane | têmah dahat panuwun sun pundhi | sandika tur mami | tan suwalèng kayun ||

5. titi ingkang macapat pamijil | ing Akad Kaliwon | ping nêmbelas Saban ing sasine | taun Ehe sangkala kang warsi | cinatur luhuring | sarira sang prabu ||§ Taun Jawi 1804, taun Walandi 1875, wulan Sèptèmbêr. [Sengkalan: cinatur luhuring sarira sang prabu (Ahad Kliwon, 16 Saban 1804 A.J.), sic. seharusnya: Jumungah Kliwon, 16 Saban 1804 A.J., Jumat, 17 September 1875 A.D.].

--- 3 : [186] ---

11. Sêrat Ibêr Dhumatêng Kangjêng Pangeran Arya Angabèi

12. Kinanthi

1. layang kanthi salam ingsun | wakira Pangran Dipati | Mangkunagara kaping pat | katampana anak mami | atmajendra ingkang wrêda | panênggah Pangran Ngabèi ||

2. wiyose gèr manira wus | tômpa timbalan sang aji | cinitra nèng sabak krêsna | andangu sakondur mami | duk saking ing Langênarja |

--- 3 : 187 ---

sapraptanira ing panti ||

3. manira lan swaminingsun | kadang warga praptèng siwi | antuk pangèstu narendra | sadaya sami basuki | amung ta kucumbiningwang | kalajêng dènira sakit ||

4. kumba mwang wandanira ngluh | labêt tar gênyang lumaris | wimbuh manitih kang palwa | durtaning gônda nampêki | kentar-kentiring maruta | bêntèring surya muwuhi ||

5. dadya tan wêntala angluh | yeka darunaning gati | ing mêngko wus ingusadan | dening Dhoktêr Tuwan Sêmit | wus trangga ing sawatara | antuk sabdanira aji ||

6. nahan ta kang wus sun tutur |

--- 3 : 188 ---

tumuntur ruwiya mami | nalika nèng Langênarja | sih wilasaning narpati | miwah sang narpadayita | ingkang marang jênêng mami ||

7. sumrambah mring rabi sunu | tumrah ing dasih ngalabi | tan alpa ring boja krama | marma kulup awak mami | dahat ing panuwun ingwang | kandhas ing driya kapundhi ||

8. muhung ta sandeyaningsun | mulat ing rèhirèng swami | gung wihang karsa narendra | darunane saking sakit | tarlènwang nuhun aksama | ing kangjêng sri narapati ||

9. kalawan rumôngsa ingsun | datan bangkit amangsuli | isih kamulèning nata |

--- 3 : 189 ---

kadarmaning tyas mêmuji | muga Hyang Kang Maha Mulya | malêsa kajating dasih ||

10. pinanjangna yuswanipun | winantu ing nugrahadi | kadugèna kang kinarsan | tumêraha marang siwi | dènira darbèni praja | salamêt ing donya ngakir ||

11. titi kinanthi kang kidung | cinitra ing Sukra ari | ping nêmbêlas kang candrama | Saban Ehe ingkang warsi | sangkala ingkang winarta | karya umbul sarira ji ||§ Taun Jawi 1804, taun Walandi 1875, wulan Sèptèmbêr. [Sengkalan: karya umbul sarira ji (Jumuwah, 16 Saban 1804 A.J., Jumat, 17 September 1875 A.D.)].

--- 3 : [190] ---

12. Sêrat Ibêr Dhumatêng Kangjêng Pangeran Arya Angabèi

13. Sinom

1. dhuh anggèr atma sri nata | pambajêng Pangran Ngabèi | kang dhingin ing salam ingwang | praptaa sira nak mami | wiyose duk sang aji | pêpara nitih parahu | manira arêrasan | lamun bakal anyaosi | kang landheyan sapasang kayu timaha ||

2. mêngko sun kirimkên sira | abarêng lan layang iki |

--- 3 : 191 ---

muga ana pitulung ta | konjuke sri narapati | lamun dinangu kaki | landheyan pinangkanipun | saking alas Pacitan | sobatku ingkang ngirimi | kayu waru tinulis pindha timaha ||

3. wusanane sêmbah ingwang | konjuk kangjêng sri bupati | apadene salam ingwang | mring ibunta pramèswari | titi tataning tulis | Buda kaping wolu likur | kapat ing sasi Saban | Ehe sangkalaning warsi | tirta wiyat kaèsthi tibèng bantala ||§ Taun Jawi 1804, taun Walandi 1875, wulan Sèptèmbêr. [Sengkalan: tirta wiyat kaèsthi tibèng bantala (Rêbo, 28 Saban 1804 A.J., Rabu, 29 September 1875 A.D.)].

--- 3 : [192] ---

13. Sêrat Ibêr Dhumatêng Kangjêng Pangeran Arya Suryaatmaja

14. Maskumambang

1. tumimbuling salam ngong mring putra mami | Jêng Pangeran Arya | Suryatmaja kang piniji | umiring jêng tuwan jendral ||

2. ing mangkyarsa tindak mring Nagara Ngacih | ingsun sung pamuja | ing marga praptèng nagari | amangguha sukarêna ||

3. kaping dwi ngong asung wah prabeyèng margi | mung sèwu rupiyah | awarni krêtas sasuwir |

--- 3 : 193 ---

minôngka tôndha katrêsnan ||

4. titi sinrat patlikur ing Pèbruari | sèwu tusan astha | pitung dasastha lumaris |§ Taun Walandi 1878, wulan Pèbruari, taun Jawi 1807, wulan Sapar. Ramanta Mangkunagara ||

--- 3 : [194] ---

14. Sêrat Ibêr Dhumatêng Kangjêng Pangeran Arya Angabèi

15. Mijil

1. wijiling kang sabdanèng kintèki | salam donganing ngong | myang uminta praptaa siranggèr | narpatmaja Pangeran Ngabèi | lan swaminta kaki | rêke wiyosipun ||

2. ingsun têlas mananggapi tulis | saking putraning ngong | kang cinitra ari angganing lèk | Madilawal yekang sitarêsmi | Jimakir ing warsi |

--- 3 : 195 ---

sèwu wolung atus ||

3. lan sadasa petange kang warsi |§ Taun Jawi 1810, taun Walandi 1881, wulan Marêt. dèn ta kang suraos | sira asung puja basukine | gon manira cangkramanèng ardi | kang iku nak mami | dahat tarimèngsun ||

4. muga-muga kastawanta lagi | mustajab sayêktos | mangkono ta kastawèngsun anggèr | marang sira sakaloron kaki | muga Hyang Suksmadi | mardanèng rahayu ||

5. mandirgakna dènira dumadi | tumrap sakaloron | dinulura salir pangèsthine | kinalisna sagunging pawèsthi | winantua malih | sihira sang prabu ||

--- 3 : 196 ---

6. titi tekang waluyan mring siwi | cinitra Buda Pon | Madilawal kasapta kanang lèk | ing Jimakir sangkalaning warsi | anawang mring siwi | sarirane ngumpul ||§ Taun Jawi 1810, taun Walandi 1881, wulan April. [Sengkalan: anawang mring siwi sarirane ngumpul (Rêbo Pon, 7 Madilawal 1810 A.J., Rabu, 6 April 1881 A.D.)].

--- 3 : [197] ---

15. Sêrat Ibêr Dhumatêng Kangjêng Gusti Pangeran Adipati Anèm Amêngkunagara

16. Kinanthi

1. kinanthi laguning kidung | sanetyasa ingkang taklim | katur ing Sang Narpatmaja | Jêng Gusti Pangran Dipati | Anom Amêngkunagara | ing Surakarta Nagari ||

2. nahên ta gèr wiyosipun | mas kakèk nungsung pawatipawarti. | paran kawontênanira | raka paduka sang aji | lawan sang narpadayita |

--- 3 : 198 ---

miwah ibu pramèswari ||

3. jêng ratu agêng kang mashur | pêpundhèn sajroning puri | tuwin sarira paduka | myang putra santana aji | punapa sami raharja | sapêngkêr kula mrimring. ardi ||

4. dènta kawontênanipun | wônda kula miwah swami | myang suta wadu wandawa | tumêrah mring brêtya cili | antuk brêkahing narendra | sadaya sami basuki ||

5. ing nalika angkat ulun | tanggal pisan dintên Kêmis | ing wulan Rabingulawal | ugi ing warsa Jimakir | wanci pukul pitu enjang | numpak rata bangku katri ||

6. sarêng dumugi ing Jurug |

--- 3 : 199 ---

angrucat kuda pangirid | gumanti tinarik janma | tumurun dhatêng banawi | kula taksih wontên rata | lan saputra tuwin swami ||

7. lajêng minggah dhatêng prahu | gembong amudhik malipir | dumugi antaranira | lajêng angancas umilir | mangetan praptèng babagan | rata tinarik mring gisik ||

8. tinampèn wadya kang mêthuk | sinurung minggah mring margi | kèndêl ing pos ngrakit kuda | manggihi kang ngatêr sami | lawan putra mantu kula | pun kulup Pangran Ngabèi ||

9. anunggil pra ipenipun | dumugi wetan banawi | sarêng rata wus samêkta |

--- 3 : 200 ---

kula amit mring pra siwi | kang ngatêrkên lampah kula | kula jak andum basuki ||

10. tan winarna anèng ênu | lampahing rata lêstari | dumugi ing Karanganyar | kèndêl mung salin turanggi | sakêdhap lajêng umangkat | praptèng Tawang gantos malih ||

11. ing ngriku wontên kang mêthuk | tuwan-tuwan mung kêkalih | van Russên lan Tuwan Susman | sami sung wilujêng prapti | tan dangu rata samêkta | kula mangkat sung basuki ||

12. dupi prapta wetanipun | dhusun Kêron têngah margi | wontên wisma tinaruban | pinalêngkung janur kuning | saubênge ginêbêran |

--- 3 : 201 ---

ing wastra winingkis-wingkis ||

13. winarna tri sungsunipun | gêdhah seta nginggil abrit | punika dhusun Gumapang | Serat Dhabu kang cêcawis | kula prapta ingurmatan | Monggang mriyêm sami muni ||

14. rata kèndêl tarub agung | kuda pangirid ginanti | Tuwan Dhabu gurawalan | nambrama asung basuki | lan sêgah wedang minuman | sumrambah tumêkèng dasih ||

15. nanging kula botên mudhun | saking rata lawan swami | awit mung kèndêl sakêdhap | dupi rata wus rinukti | kula pamit lajêng mangkat | pra sami andum basuki ||

16. sadhatêng kula ing purug |

--- 3 : 202 ---

Karangpandhan ngandhap ardi | kuda pangiriding rata | prasami dipun rucati | salin kang pangirid janma | saksana minggah mring ardi ||

17. dumugi sapucakipun | aldaka rata lêstari | jujug pasanggrahan wetan | punika kang kula gèni | kang kilèn suwêng kewala | kinarya cawis manawi ||

18. wontên priyagung kang rawuh | têtuwi dhumatêng ardi | yèn nêtêpi kang ubaya | sarêng tita gangsal ari | botên wontên wartosira | dados lajêng kula gèni ||

19. ing ngriku salêbêtipun | kalih dasa dalu maksih | jawah angin botên kêndhat |

--- 3 : 203 ---

mawanti Hyang Wrahaspati | dados botên sagêd kesah | ngupados enggaring galih ||

20. sarêng tanggal gangsal likur | nuju dintên Akad Lêgi | kula ngalih pasanggrahan | dhumatêng Srikaton wukir | ing ngriku langkung sakeca | mulyaning tôngga nyrambahi ||

21. enggaring manah andulu | padhusunan ingkang têbih | dalah pura Nglangênarja | kinèkêr langkung dumêling | sumawana Surakarta | anggênggêng sênêne asri ||

22. miwah mulat taru-taru | kang wontên pucaking ardi | muyêg wilis angrêmbaka | puspita panjrah kaèksi | saubênging pasanggrahan |

--- 3 : 204 ---

akarya rênaning galih ||

23. wasana tur sêmbah ulun | lan swami suta kang mugi | konjuk kangjêng narèswara | saha kangjêng ibu sori | ratu agêng kang minulya | pêpundhèn sajroning puri ||

24. titi lukitaning têmbung | Srikaton ing Sênèn Paing | nêmlikur ingkang candrama | Jumadilawal kang sasi | Jimakir sangkalanira | nênga putra sarira ji ||§ Taun Jawi 1810, taun Walandi 1881, wulan April. [Sengkalan: nênga putra sarira ji (Sênèn Paing, 26 Jumadilawal 1810 A.J., Senin, 25 April 1881 A.D.)].

--- 3 : [205] ---

17. Sêrat Ibêr Dhumatêng Tuwan Hollê (K.F. Holle)

17. Kinanthi

1. sêrat kanthi tabenipun | Jêng Gusti Pangran Dipati | Nararya Mangkunagara | ping sakawan kang mandhiri | kolnèl myang ajudanira | Jêng Raja Nagri Walandi ||

2. Kumandhur Ordhê Ikêkrun | ing Luksêmburêh Nagari | Ridêring Ordhê Nèdêrlan- | sên leyo ingkang piniji | miwah ridêr ordhênira |

--- 3 : 206 ---

Eisêrkrun ing Ostênrik ||

3. kumêndhaning kang lesiyun | ing Surakarta Nagari | dhumatêng sumitranira | Tuwan K.F. Hollê nami | ridêr ordhê ing Nèdêrlan- | sên leyo ingkang pinuji ||

4. nahên ta ing wiyosipun | kula sampun anampèni | sêrat saking saudara | cinitra Dhesèmbêr sasi | tri dasa ingkang candrama | angkaning taun Walandi ||

5. nuju sèwu wolung atus | wolung dasa ingkang warsi | nèng Garut panitranira | wontên ing waspada wukir | dèntên sasuraosira | kula inggih sampun tampi ||

6. kang sarêng lan sêratipun |

--- 3 : 207 ---

saudara angintuni | têtêdhakan sastra Buda | ingkang sampun dipun gêdrik | ugi saking Gênutsêkap | kang dumunung nèng Batawi ||

7. dene ta kang sastra wau | milanipun ngantos lami | wit saking kula kèn nêdhak | tumulad samining warni | ing samangke sampun purna | punika pamurih mami ||

8. taman lèn ing têmbenipun | wontên kawignya jarwani | katranganipun ing sastra | sadaya punika ugi | kula kintunkên sudara | kalayan sukaning kapti ||

9. lan wangsulan takènipun | saudara sampun sami | kawrat wontên ing pustaka |

--- 3 : 208 ---

sapala kang datan mawi | salir sêkar cinarita | sakawontênaning mangkin ||

10. kang kapanggih criyosipun | asalirèng sastra nguni | nungswa Jawi jaman Buda | akalihan sastra saking | Gênutsêkap Batawiyah | kula kintunakên sami ||

11. asarêng sêrat pakintun | dhatêng saudara mugi | katampèna lawan suka | ngaksamèng wangsulan mami | bokmanawi dados srana | pranawa wênganing budi ||

12. mêdhar kawusananipun | sapêngkêring kang kintèki | punika kula lan garwa | saha putraningwang sami | ginanjar waluya arja |

--- 3 : 209 ---

dening Hyang Kang Maha Suci ||

13. purnaning panyêrat nuju | ari Soma tanggal kaping | kalih dasa kang candrama | Juni warsa sèwu tuwin | wolung atus wolung dasa | satunggal ingkang marêngi ||§ Taun Walandi 1881, wulan Juni, taun Jawi 1810, wulan Rêjêb. [Halaman 210, 211, 212 kosong, tetapi isi teks lengkap].

--- 3 : [210] ---

...