Sastra Jawa

Program Digitalisasi Sastra Daerah

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size

Koleksi Warsadiningrat (KMS1907a), Warsadiningrat, c. 1908, #374

Katalog:Koleksi Warsadiningrat (KMS1907a), Warsadiningrat, c. 1908, #374
Sambung:
1.Koleksi Warsadiningrat (KMS1907a), Warsadiningrat, c. 1908, #374. Arsip dan Sejarah | Galeri #341.
2.Koleksi Warsadiningrat (KMS1907a), Warsadiningrat, c. 1908, #374. Bahasa dan Budaya | Karawitan #320.

[Dhandhanggula]

duk manitra ing ri Soma Manis | lèking côndra kaping pônca Sapar | amarêngi ing warsa Je | sangkalanirèng taun | ngèsthi guna madya utami(1) | anêdhak kang pustaka | môngka atêripun | bêksa Sarimpi Badhaya | karangane Ki Mlayadimêja nami | môngga sami dèn buka ||

[0]

Sêrat atêr-atêring bêksa badhaya tuwin sarimpi, nanging kapêndhêt prêlunipun kemawon. Karanganipun Ki Mlayadimêja, abdi dalêm sorsoran panglawe niyaga têngên. Mawi sêkar macapat, dene titimasa nalika ngarang kados ngandhap punika. Sêkar Dhandhanggula :

tabuh astha Rêspati Mêmanis | kaping pitulas ing sasi Ruwah | nuju Galungan wukune | Jimawal ôngka sèwu | wolung atus tri dasa tuwin | sapta ingkang lumakya | windu Adi nuju | ambuka atêring bêksa | kang tinêngran tangguhe pradôngga muni | sami dèn apilêna ||

Ingkang gadhah tuwin ingkang nyêrat Ki Mas Suramlaya, 5/2 ‘38

1

1. duk manitra ing ri Soma Manis | tanggal kaping gangsal wulan Sapar | amarêngi ing warsa Je | sangkalanirèng taun | ngèsthi guna madya utami(2) | anêdhak kang pustaka | môngka atêripun | bêksa sarimpi badhaya | anggitannya Ki Mlayadimêja nami | môngga sami dèn buka ||

2. asri trustha bêdhayane rakit | glar maju pat tata baris têngah | nulya binabar bêksane | ukêle tan winuwus | mung atêre ingkang pinêthik | kinarya têngêr minggah | yèn wus rakit urut | ngêntosi mung kalih gongan | nulya minggah santun gêlare rinakit | mung mindhak têtawêngan ||

3. mêdhang miring ebat laras miwir | laju rakit minggah urut kacang | ladrang Kuwung kêndhang loro | sami

2

rêrakitipun | nanging botên mawi ngêntosi | rakit lajêng ladrangan | santun gêlaripun | yèn mantuk sami kawitan | kang tinêngran pangkat suwuk santun warni | tata glar mêdhangkungan ||

4. suwuk ladrang lajêng buka santi | santun gêlar têtawêngan ngampat | waspadakna têr-atêre | sêsêg kalawan jantur | dipun titi amarga rungsit | tinêngran laras mentar | iku pungkasipun | yèn sampun wangsul kang bêksa | nulya tancêp laras majêng kaping kalih | ngêlayang suwuk ngandhap ||

5. gandrungmanis gêlaripun sami | asri trustha kaot pangkat minggah | asupit urang wastane | pambatak anèng ngayun | jêng-ajêngan nanging ngêntosi | gong gulu nulya pangkat | gong satêngah rampung(3) | nulya nyandhung mêdhangkungan | laras miring kaping ||

3

tiga santun rakit | miring mentar wastanya ||

6. nulya ebat sêblak sondhèr rakit | yun-ayunan kadya rakit minggah | dhawah ladrang Kuwung ngènjèr | mingsêr ping tiga santun | mung kapêndhêt parluning rakit | atêr gajah-gajahan | laras amêdhangkung | rakit tata baris tiga | ngleyang suwuk buka playon kênong siji | bêksane santun gêlar ||

7. ngadêg kèngsêr tata baris sisih | nulya majêng atêrnya sêsêgan | kaping pindho mawi gêntos(4) | ukêl wus santun kêstul | rakit sami angaping kalih | batak wolung ngêlayang | ngaping kalih jumbuh | kadi bêksane kawitan | dipun titi mêndhak jantur kaping kalih | tawêngan batak lênggah ||

8. mawi ebat laras pêcak miring | pangarake amêksih janturan | la-

4

ras midêr sêblak sondhèr | kèngsêre kaping têlu | nulya sêsêg batak wus rakit | ngadêg tata suwukan | wangsul tancêpipun | tata baris rangkêp tiga | maju ping tri têlas ngaleyang gya linggih | dipun sami waspada ||

9. Mangunarja buka Gambirsawit | mung kapêthik atêr pangkat minggah | bêksa wus urut kacange | sêsêgan minggah sampun | bêksa santun datan winilis | mêthik badhe ladrangan | sampun tata urut | sêsêg dadya lêladrangan | Kêmbang Tanjung ngêlik barang kêndhang kalih | botên mawi katawang ||

10. nêngna santun gêlare rinakit | badhe ngêstul bêksane kalangan | yèn sampun ngunus kêstule | ngêntosi minggahipun | dipun titi ywa nganti lali | santun atêr janturan | bêksane winuwus |

5

laras miring nulya mêndhak | gôngsa nêsêg batak ngadêg jantur nuli | kalih ngadêg nèng têngah ||

11. bêksa laras midêr laras miring | têlas ukêl rakit akêstulan | ngêntosi kêstul minggahe | minggah nêsêg gong ngêstul | lajêng bêksa êmbat ping kalih | sêsêg jroning janturan | bêksa nêngah sampun | wiramane wangsul tamban | nulya mêndhak pangkat nêsêg badhe ngrakit | bêksa rakit suwukan ||

12. tata baris katri kaping katri | bêksa mêmbat alaras ping tiga | irama pangkat sêsêge | mundur mêndhak gya suwuk | dipun titi amarga rungsit | tangguhe dipun awas | dadya bisa jumbuh | bêksa kalawan gamêlan | nêngna Mangunarja santun Kuwung gêndhing | mêthik atêring minggah ||

13. rakit urut minggahe ngêntosi | gong satêngah

6

nêsêg pangkat minggah | gantya atêr suwukane | yèn sampun bêksa nyandhung | tata baris madhêpe ngalih | mangalèr(5) adhêpira | sêblak laras maju | gôngsa nêsêg bêksa nglayang | nulya suwuk santun gêndhinge rinakit | suwuk tanpa pathêtan ||

14. buka Gêndrèh bêksane rinakit | atêr minggah lan atêr ladrangan | sami tata urut kabèh | ladrang Longgor winuwus | atêr jantur bêksane salin | mêdhangkung amaju pat | batak majêng ngidul | pangarak ngalèr adhêpnya | gôngsa nêsêg mêndhak janturaning gêndhing | gantya tata suwukan ||

15. tata baris tiga kaping katri | majêng laras ping tiga ingêran | manêngên ngering ping pindho | yèn sampun atêr maju | nulya nêsêg bêksa wu-

7

s rakit | mundurira matamban | atêr-atêr suwuk | ngaleyang suwuke ngandhap | yèn wus gambuh dadi nora anglingsêmi | wijile langên praja ||

Mijil

1. Mijil langênira sri bupati | buka gêndhing Sinom | kang pinêthik tinêngran rakite | bêksa urut pangkat minggah nuli | pangkat ladrang sami | bêksanipun urut ||

2. singa-singa kêndhange mung siji | gantya winiraos | bêksanipun kalangan atêre | batak munggèng ing têngah alinggih | pangkat nêsêg aglis | pangarak winuwus ||

3. pangarake mêndhak wus alinggih | Sobrang kêndhang loro | pambatake ngadêg bêksa kènjèr | miring mentar bêksane ngubêngi | lir wolung ngaliling | iku wastanipun ||

4. sobrang barang kênongi-

8

pun katri | ladrang Singa jumboh | amangsuli kang bêksa tatane | têlas kènjèr manêngah wus linggih | irama ngêncêngi | ngadêg rakit santun ||

5. pangkat suwuk bêksa tata baris | ukêl maju pindho | mundur nêsêg mêndhak dhawah like | ladrang Sobrang iku dèn nastiti | leyangane nginggil | mêndhak dhodhok suwuk ||

6. bêdhayane pan sampun rinakit | muni gêndhing Kabor | grudha nglayang wastaning bêksane | rakit minggah kèngsêre ping katri | batak mungging ngarsi | wangsul adhêpipun ||

7. tata baris ingkang anèng wuri | minggah sampun dados | santun gêlar prit nêba wastane | laras miring ebate mungkasi | majêng kaping kalih | kèngsêr nulya ngumpul ||

9

8. mêdhangkungan batake alinggih | panjawate karo | miring mentar pangarak bêksane | wangsul madhêp pambataknya rakit | atêr santun gêndhing | Gleyong wastanipun ||

9. santun gêlar bêksane rinakit | micis anjrah katon | têtawêngan gapyuk ngumpul kènjèr | laras miring ping tiga mangsuli | bêksane sakawit | garudha ranipun ||

10. têlas ukêl nulya pêcak miring | rakit badhe dhodhok | nanging taksih ngêntosi nyandhunge | laras miring ebat mucang linggih | kaot mung sakêdhik | mêdhangkungan lungguh ||

11. suwuk ladrang Gleyong apan nuli | pathet lasêm pelog | kèndêl pathêt nulya muni manèh | buka katawang Sundawa nami | kêndhange mung siji | bêksane winuwus ||

12. ya ta wau sampunnya rinakit |

10

tata gêlar dados | laras miring pan sami ukêle | atêr nêsêg gandhewa pinidih | ebat laras aglis | mênthang kaping têlu ||

13. gôngsa nêsêg sarêng lan jêmparing | kêplase antuk gong | nulya jantur ngêntosi mêndhake | laras maju ngêleyang gya linggih | kènjèr laras miring | ping katri sumambung ||

14. rambah kalih nulya salin kêris | tatane wus jumboh | sampun têlas rakitan suwuke | tata baris katri kaping katri | maju mundur ping tri | gleyah laras suwuk ||

15. nanging ana gawate sathithik | nyambung miwah mêdhot | nanging kudu sumurup rakite | dadi bisa nora anglingsêmi | kudu ajar bakit | sarta ajar luput ||

16. nadyan guna yèn kurang têbêri | gunane amlênyok |

11

dadi kurang yayi utamane | yèn mung gêndhing jaba bae ya wis | prêsudinên dènti | ngladèni sang prabu ||

17. kaduk manis bêdhaya wus rakit | aglare lir sinom | dèn nastiti wiwit bêbukane | bêm sapisan sindhène wis muni | atêre muwuhi | lir grudha maniyub ||

18. atêr minggah urut tata baris | ngêntosi kalih gong | nulya kèngsêr ping tiga ngalih gèn | majêng laras anyandhung wus rakit | urut tata baris | têrus ladrang Kaduk ||

19. santun gêlar ebat laras miring | ukêle ping pindho | kènjèr laras lir tawêngan gène | laras miring atêr badhe ngalih | nulya pêcak miring | wirama nut suku ||

20. bali pindho irama ngêncêngi | dhêndhane wus jathok |

12

santun gêlar têtawêngan rane | mawi kènjèr ebate ping kalih | sêsêg nuli salin | dhêndha gong trus jantur ||

21. tan winarna batak wus mungkasi | kènjèr ngadêg dados | rakit suwuk wus mantuk adhêpe | sêsêg nginggil majêng kaping kalih | nglayang kaping kalih | sêsêg dhodhok suwuk ||

22. sampun jangkêp atêr kaduk manis | kang waspada ing gon | atêr bêksa gêndhing sakabèhe | ênggon katawang dhêndha amawi | ngêstul dèn nastiti | sêngsêma mrih jumbuh ||

Asmaradana

1. Sukaharja wus miranti | maju pat nêraju êmas | maju laras sêblak sondhèr | ebat laju mêdhangkungan | sampun ayun-ayunan | ukêl ping tiga maniyub | batak mêndhak nêsêg minggah ||

13

2. kèngsêr lajêng tata baris | batak satunggal nèng ngarsa | laras lajêng madhêp ngalèr | laras mingêr majêng ngetan | majêng ngidul trus minggah | nêsêg dhawah Surungdhayung | santun gêlar bêksa ngampat ||

3. wangsul bêksane sêkawit | dhodhok abuka Sumêdhang | wiwit ladrang kêndhang loro | bêksa lajêng têtawêngan | batak tiga nèng têngah | dhodhok nêsêg ngadêg jantur | bêksane kontul ngêlayang ||

4. laras miring wangsul ping tri | malêbu sarêng manêngah | tiga sami babar sondhèr | têr-atêr ngêstul sêsêgan | bêksa mangsuli laras | lajêng ebat tancêp rampung | laras ping tiga suwukan ||

5. arahên gêndhingirèki | tumbuke karo kang bêksa | bisoa nyambung lan mê-

14

dhot | nanging aja kawistara | patrape dèn abisa | dadi baut ajar luput | bisa momong ingkang bêksa ||

6. gandrung mangun kung ngawiti | gêlare lir tejanata | santun udan mas bêksane | urut atêr minggah pangkat | ngêntosi kalih gongan | cengkoking gêndhing wis mantuk | nêsêg lajêng minggah pangkat ||

7. glaring bêksa santun warni | ebat laras mêdhangkungan | mêthik sukaarja jogèt | nanging mawi miring mentar | atêr badhe ladrangan | ukêl kadi gajah nginum | urut lajêng ladrang Lêmpang ||

8. botên mawi angêntosi | urut lajêng asêsêgan | dhawah gong santun gêlare | têtawêngan miring mentar | batak kang mungging têngah | mêdhangkunga-

15

n tancêp suwuk | buka kêtawang Maskentar ||

9. tanpa pathêt buka nuli | kèndêl ngêntosi sak napas | maskentar kêndhange loro | bêksa mawi nyupit urang | lampahe miring laras | nulya kèngsêr rakit sampun | laras mêmbat asêsêgan ||

10. ukêle datan winilis | pan namung mêthik suwukan | bêksa wus tata tancêpe | majêng laras kaping tiga | mundur nulya sêsêgan | majêng dhodhok sêblak maju | ngaleyang wontên ing ngandhap ||

11. maskentar suwuke riwil | dèn waspada nyambung laras | tumbuk jogèt dhodhokane | manawa kurang waspada | nora mulih gêndhingnya | mula ku-

16

du ajar luput | bênêr iku pirangbara ||

12. ana ala dadi bêcik | ana bêcik tan prayoga | iku wêruhana kabèh | aja dhêmên ngêndhak guna | dahwène tanpa prênah | nutuh wong kang lagi luput | rumangsa guna priyôngga ||

13. sinau nutupi wadi | rumêksa lingsêming sanak | sadulur mitra kancane | aja jail solah tingkah | anjêglong marang guna | kalamun ana kang wêruh | dadi ciri tinêngêran ||

14. salamine dèn titèni | tindak tanduk solah-bawa | ing guna sêngguh tangguhe | mulane dèn ngarah-arah | kêdhap liring tinêngran | aja dumèh wus aluhur | èngêta kanthi utama ||

17

Kinanthi

1. bêksa sarimpi sumambung | muni gêndhing Sangapati | bêksa mêthik wirèng gêlas | merong kaping tiga salin | yun-ayunan atêr minggah | keblat sakawan dèn goni ||

2. gôngsa nêsêg minggah sampun | bêksane wangsul sakawit | kaot mawi rang-erangan | obah jaja laras miring | nanging tancêpnya tan owah | ngajêng madhêp ngalèr sami ||

3. ingkang wetan madhêp ngidul | laras êmbat kaping katri | nulya merong atêr minggah | ingkang lèr mangilèn sami | ingkang kidul madhêp ngetan | nêsêg longgor kêndhang kalih ||

4. kênong siji bêksanipun | laras mêmbat ingkang nami | ping tiga nulya amentar | miwir sondhèr pêcak miring | ping tiga nulya ingsêran | miring mê-

18

ndhak jantur nuli ||

5. ukêl ngandhap banthèng gambul | gathik gêlas kaping kalih | jroning mêndhak asêsêgan | nanging mung ngampat sathithik | solahing bêksa dèn awas | sêngguh tangguhe ywa lali ||

6. sêsêgan sajroning jantur | irama maju sathithik | nanging sêsêgan nèng ngandhap | gathik gêlas dèn isèni | pangunjuke agêntosan | bêksa mangkono ping kalih ||

7. gêlase wangsul nèng bangku | gêlaring bêksa mangsuli | dhodhok anulya sêsêgan | ngadêg jantur kaping kalih | têlas lajêng katancêban | atêr suwukaning gêndhing ||

8. maju laras kaping têlu |

19

wirama antêng tan mosik | tindak mundur asêsêgan | maju ririh mêndhak sami | leyangane anèng ngandhap | gôngsa suwuk nêmbah sami ||

9. nanging dèn bisa anangguh | kêdhap liring ulah budi | ukêl ebat laras mentar | ukêle bêksa ywa lali | sambungane ywa katara | dadi bisa olah budi ||

10. gantya wau kang winuwus | adêg sarimpi glondhong pring | mung mêthik atêring minggah | supaya bisoa titis | aywa kalèru pangkatnya | bêksane asilih asih ||

11. laras mêmbat kaping têlu | ebat mingsêr kaping katri | gêntosan angering nganan | yèn wus jangkêp atêr rakit | ingkang kalih madhêp ngetan | sisih

20

madhêp ngilèn sami ||

12. nulya nêsêg minggah sampun | minggah ladrangan Gudhasih | kêndhang loro bêksa mentar | miwir sondhèr pêcak miring | sigêgên pangkat kêtawang | Sumêdhang kêndhange kalih ||

13. rakiting bêksa winuwus | ayun-ayunan prasami | minôngka atêr katawang | yèn wus rakit nêsêg nuli | botên mawi ingêntosan | dhawah gôngsa mêndhak linggih ||

14. gêndhinge anuli jantur | bêsane(6) alaras miring | majêng laras kaping tiga | ebat sondhère winiwir | mundur laras asêsêgan | kènjère mundur wus bali ||

15. panggonan ing tancêpipun | bêksa mangkono ping kalih | yèn sampun atêr suwukan |

21

kados bêksane sakawit | pan sami dipun waspada | bêksa sarimpi Glondhongpring ||

16. yèn ingkang bêksa pinuju | kasupèn sira dèn bakit | mulat karsane kang bêksa | suda ganêp dipun titi | têtulanên(7) dipun tamat | tamatna dipun pratitis ||

17. bêksa Sukarsih sumambung | Gêndhiyêng namaning gêndhing | tataning bêksa pan kadya | rakit jalma kuda srimpi | mung atêr yèn badhe minggah | lir gôndakusuma rakit ||

18. nanging mawi mentar mundur | kênjèr tata silih asih | mingsêr sisih majêng ngetan | kang sisih mangilèn sami | gôngsa nêsêg pangkat minggah | dhawah gôngsa santun warni ||

19. mêmbat laras kaping têlu |

22

bêksa rang-erangan nami | tigang tindak nulya mentar | tatane asilih asih | mung ngalih gon nulya mêmbat | bêksane pan nora salin ||

20. bêksa mangkono ping têlu | nulya rakit santun warni | sisih mangetan adhêpnya | kang sisih mangilèn sami | atêr-atêr pangkat minggah | dhawah ladrangan Sêkarsih ||

21. kèngsêr mêndhak nuli jantur | ladrang Karsih kêndhang kalih | bêksane alaras mentar | sigêg gênti kang winilis | atêr yèn badhe katawang | bêksane asantun warni ||

22. tata yun ayunan sampun | mêthik kêtawang Glondhongpring | bêksane pan nora beda | mung gêndhinge ingkang salin | karsih kêtawang srêbêgan |

23

martapuran ingkang nami ||

23. kêndhang kalih sami laju | ning uga beda sathithik | kacèk sêngguhe kang beda | mulane dipun pratitis | solahe dipun waspada | dadi nora nglêlingsêmi ||

24. sira kudu bisa ngracut | rêricikane rinukti | panggah bisa mutaranah | lumaku kabèh pinikir | agênti gôndakusuma | ngungkurkên srimpi sêkarsih. ||

Pangkur

1. rakiting bêksa wus tata | sami kadya tamèng gita sarimpi | mung pinêthik atêripun | kinarya têngêr minggah | yèn rinacik dangu nora bisa gambuh | warnanên atêring minggah | yèn sampun atata baris ||

2. têksih ngêntosi sak gongan | nulya kèngsêr bêksa asilih asih | gông-

24

sa nêsêg minggah sampun | bêksane laras mentar | kaping tiga laras maju kaping têlu | miring mentar mawi mêmbat | mêthik rakit badhe bêdhil ||

3. ebat ngajêng mung satunggal | ingkang tiga sampun atata baris | sadaya angunus kêstul | gôngsa pan mêksih tamban | dèrèng nêsêg ngêntosi bêksa yèn sampun | ebat miring nulya pangkat | iku atêr badhe bêdhil ||

4. yèn kêstul sampun dhumawah | dèrèng mêndhak têksih sêsêgan sami | ngêntosi laras maniyub | sarêng ing tangguhira | pambatake yèn sampun ngadêg gènipun | lêrêban irama mêndhak | sêngguh tangguhe wus bakit ||

5. minggahe gônda-

25

kusuma | ladrang gôndasuli kêndhange kalih | mangkana gêndhing wus suwuk | anulya pathêt sanga | kèndêl pathêt sindhèn buka mijilipun | mijile yogan katawang | dene kêndhange mung siji ||

6. mijile tanpa ricikan | mung kêmanak dipun èngêt hwa(8) lali | gantya atêr-atêr suwuk | kinarya tugu sastra | yèn wus rakit ngêntosi sakpada rampung | gantya srimpi tamènggita | bêksane sampun rinakit ||

7. glare lir gôndakusuma | têr-atêre pangkat minggah pan sami | mung beda kêstulanipun | kaping kalih gêntosan | atêr suwuk mawi êngkyèk wastanipun | namaning bêksa ukêlan | laras mêmbat ingkang nami ||

26

Atêr bêksa ing nginggil wau sampun kathah gèsèhipun kalihan kawontênanipun sapunika.

Anggèn kula mratelakakên wau ngawekani bokbilih kangge waton. Môngka satêmênipun sampun botên cocog, harak rèwèl, ewadene kula wajib ngaturakên panuwun dhatêng ingkang ngarang, dening lowung kangge ngindhaki kawruh.

Stu Pa, 22-10-1855

[Tandatangan]

[27]

Atêr Bêksa Badhaya tuwin Sarimpi

1. Badhaya gêndhing Tejanata pelog pathêt gangsal. Ngêlik kaping 2 gong gangsal, panggenan cakêpan, amakutha jêjamang kinarawistha (bêksa rakit) minggah.

Sasampuning minggah, ngêlik kaping 2, lêt kalih gongan bêksa rakit wirama sêsêg. Panggenan cakêpan, atêngara miyos ngasmaradilaga, rambah kaping 2 (kalih gongan) wirama nêsêg dhawah ladrang Sêmbawa ngêlik panunggul.

Ladrang sêmbawa angsal 4 likan langkung sagongan lajêng êngkyèk. Êngkyèk sapisan bibar êngkyèk panggenan cakêpan, gung sihning sang ingkang kaping 2 wirama sêsêg dhawah ladrang Playon gangsal, trus jantur, tigang likan ngadêg.

Salikan malih (2 nyandhak) ngêstul, bibar ngêstul lêt 2 gong, bêksa êngkyèk kalih gongan, bibar êngkyèk wirama sêsêg bêksa

[28]

rakit, dhodhok suwuk.

Kasbut nginggil kêndhang satunggal.

Lêkas sindhèn ngajêngakên kênong 2, merong Tejanata.

__________

2. Badhaya gêndhing sukaarja pelog nêm, atêr minggah bilih pambatak sampun mêndhak, panggenan cakêpan: rêmbêsing madu wijiling atapa andana warih, wirama nêsêg minggah (utawi 5 cengkok minggah).

Sasampuning minggah, bêksa lajur, panggenan cakêpan, rinojongan ingêmong sakarsanira, wirama sêsêg (sakawan cengkok) dhawah ladrang Surungdhayung kêndhang 2, angsal tigang cengkok bêksa ngincêng sondhèr wirama sêsêg jantur (dados wontên kênong 1, cakêpan babo ngêlik ôngka kalih).

[29]

Bibar ngêlik ingkang ôngka tiga, ngadêg. Dumugi cakêpan: jroning nendra kakacakrabawa(9) mung sira ingkang kaping 2 suwuk. Tanpa pathêt lajêng buka katawang Sumêdhang kêndhang 2.

Kalih likan panggenan cakêpan, angarênyêp anêlahi ing kalangyan, anjêmparing lajêng jantur, ngajêngakên ngêlik ingkang kaping 6 anjêmparing, dumugi ngêlik ngadêg, salikan malih (inggih punika ngêlik ingkang kaping 7) panggenan cakêpan: mêsat ngasut, ngêstul. Bibar ngêstul rakit, dhodhok lajêng suwuk. Lêkas sindhèn wontên kênong 2 merong sukaarja.

__________

3. Gêndhing Kabor Badhaya pelog nêm, kalih likan ing gong panunggul ingkang kaping 2 panggenan cakêpan: wiku nata ingkang kaping 2, (bêksa jèjèr pambatak wontên ngajêng) wirama nêsêg minggah.

Sasampuning minggah, angsal kalih lika-

[30]

n, panggenan cakêpan ing sadasa bêksa rakit wirama sêsêg, dumugi lik ingkang kaping 3 dhawah ladrang Gleyong, bibar ngêlik prang, manis.

Angsal kalih likan langkung sagong, êngkyèk, êngkyèkipun 2 gongan. Bibar êngkyèk lajêng mêndhak suwuk. Sasuwuking gêndhing kala rumiyin mawi pathêt lasêm, nanging sapunika sampun botên mawi, lajêng buka katawang Sundawa.

Katawang Sundawa, 3 likan prang, lajêng jantur, jantur 5 likan prang, angsal 5 likan ngadêg, lajêng prang.

Bibar prang jantur, 5 likan ngadêg, rakit, mêndhak suwuk.

Lêkas sindhèn wontên kênong 2, merong Kabor, kêndhang satunggal.

__________

[31]

...

[32]

4. Badhaya gêndhing Kadukmanis pelog nêm, tata urut kaping kalih, lajêng rakit (jèjèr) bibar gong panunggul, panggenan cakêpan: upayane darunane sètubônda, wirama nêsêg minggah (7 likan minggah).

Sasampuning minggah, 3 likan pêcak miring sagongan. Bibar gong kênong 2, panggenan cakêpan: pêpatahe kang anawung nungsarêngga, Kadukmanis, wirama sêsêg, dhawah ladrang Kaduk.

dumugi cakêpan: wong pasaja ingkang kaping 2 bêksa dhodhok wirama sêsêg dhawah katawang Dêndhagêdhe, têrus jantur.

Angsal 8 likan, bêksa dhodhok sadaya lajêng ngadêg (mantun jantur), bêksa kêpung sarwi nyêpêng kêstul, salikan lajêng ngêstul. Bibar ngêstul rakit, dhodhok suwuk. Kasbut nginggil kêndhang 1.

Lêkas sindhèn wontên buka.

__________

[33]

5. Badhaya gêndhing Mangunarja (Gambirsawit) salendro sanga, bibar ngêlik kaping 2 bêksa tata urut, panggenan cakêpan: rawikarna ingkang kaping 2 wirama sêsêg minggah (5 gong).

Sasampuning minggah, angsal 6 cengkok (bêksa tata urut), panggenan cakêpan: kudhandhangan dasihe nandhang sungkawa, wirama sêsêg dhawah ladrang Utama kêndhang 2.

Angsal 3 likan, panggenan cakêpan: juwitaning jatmika ingkang sinêdya, ngêstul. Kalang kinantang utawi 5 likan, dhodhok jantur, 3 likan ngêstul, taksih jantur, kalih likan utawi bibar pêcak miring lajêng ngadêg, êngkyèk wirama sêsêg sawatawis, mêndhak dhodhok suwuk.

Lêkas sindhèn bibar kênong 2, ngajêngakên kênong 2 merong Gambirsawit.

__________

[34]

6. Badhaya gêndhing Sinom pelog barang, bêksa tata urut utawi 6 cengkok, panggenan cakêpan: anggung mendra ing wuwus angaruara, wirama nêsêg minggah.

Sasampuning minggah gangsal bêksa tata urut ngêntosi sagongan, panggenan cakêpan: lamat-lamat anggung kèpi warnanira, wirama sêsêg (5 cengkok) dhawah ladrang Singa-singa.

Bêksa kêpung sarwi nyêpêng kêstul, utawi 5 likan, panggenan cakêpan: barat mijil, ngêstul, bibar nyangkêlitakên kêstul lajêng dhodhok, wirama sêsêg dhawah ladrang Sobrang barang kêndhang 2 trus jantur.

Bêksa dhodhok utawi 7 likan lajêng ngadêg sadaya, mantun jantur, bêksa rakit, mêndhak dhodhok suwuk. Lêkas sindhèn bibar kênong 1 wontên kêthuk 2 merong Sinom.

__________

[35]

7. Badhaya gêndhing Endhol-endhol pelog barang, ngêlik sapisan langkung sagongan, bêksa tata urut, dumugi cakêpan: narpatmaja radèn dhe amargiyuh (utawi 6 cengkok), wirama nêsêg minggah.

Sasampuning minggah, tata urut ngêntosi sagongan, panggenan cakêpan, mawiyadi wiyoga raras rumira, wirama nêsêg (7 cengkok) dhawah ladrang Manis kêndhang 2.

Ladrang Manis 4 likan panggenan cakêpan: kadi nora keron kasêngsêming liyan, dhodhok suwuk. Pathêt jugag barang, lajêng bawa swara: singa tirta kawi dhayoh winanggita, katampèn ing gêndhing katawang Santribrai kêndhang 2.

Katawang Santribrai ngêlik têrus jantur angsal 3 likan ngadêg, êngkyèk wirama sêsêg sawatawis, mêndhak dhodhok suwuk.

Lêkas sindhèn wontên kênong 2, merong Endhol-endhol.

__________

[36]

Gêndhing badhaya Doradasih (badhaya) swantênipun pelog nêm dumugi cakêpan: puput pati tan kondur adarbe karsa, bêksa mêndhak, lajêng minggah santun laras [2 suku kata tidak terbaca].

Sasampuning minggah, dumugi cakêpan: atêlasan yèn sampun apêpusaka, bêksa tata urut, dhawah ladrangan, dumugi cakêpan: bêndunira sun manitih yèn adosa, bêksa mêndhak dhodhok suwuk, sasampuning gêndhing pathêt manyura jugag bawa swara: saya nêngah dènya adus, katampèn ing gêndhing katawang Kinanthi Doradasih kêndhang 2.

Katawang Kinanthi Doradasih angsal kalih pada, panggenan cakêpan: katawêng unthuking warih, jantur, angsal kalih pada panggenan cakêpan: lir endhang-endhang malad sih, ngadêg lajêng bêksa

[37]

kêpung panggenan cakêpan: yèn kinêmbang layonira, ngêstul. Bibar ngêstul bêksa rakit dumugi cakêpan: baya daulating sih, suwuk.

__________

Lajêng mêndhak dhodhok.

[38]

Pangkur badhaya salendro manyura, wolung pada, dumugi cakêpan: kêkuwunge anêlahi, suwuk, pathêt jugag manyura, lajêng bawa swara, padhang bulan kakêncaran sêdhênging purnamasidhi, katampèn ing gêndhing Kinanthi, angsal 4 pada, panggenan cakêpan: walulang rineka jalma, wirama sêsêg, dumugi gong dhawah ladrang Kêmbang Pepe kêndhang kalih.

Ladrang Kêmbang Pepe, angsal sangang likan, bêksa kêpung, dumugi cakêpan: kalênglêngan kalut ing lara wiyoga, wirama sêsêg, dhawah gong ngêstul. Bibar ngêstul bêksa rakit, kawan likan panggenan cakêpan: kudhandhangan dasihe kedanan dika, suwuk.

__________

[39]

1. Sarimpi gêndhing Anglirmêndhung pelog barang, panggenan cakêpan: binusanan murub adi, nêsêg dumugi cakêpan: mukti sari awibawa, tulusa sukawiryaa, suwuk. Suwuk pathêt barang jugag, lajêng bawa swara: sri narendra kang minulyèng jagad raya, katampèn ing gêndhing katawang Langên Gita Anglirmêndhung kêndhang 2.

Angsal 2 likan (panggenan cakêpan: babo 2 karya wulang) jantur.

Angsal 2 likan (panggenan cakêpan: babo 2 supayantuk) ngadêg.

Angsal salikan (panggenan cakêpan: wong ngawula ing ratu no) jantur.

Angsal 2 likan (panggenan cakêpan: roning kangkung) bêbasan tanpa maleca, ngadêg.

Angsal 2 likan (panggenan cakêpan: babo-babo Gusti) [2 suku kata tidak terbaca] ngêstul. Bibar ngêstul rakit, angsal 2 likan mêndhak dhodhok suwuk.

[40]

2. Sarimpi gêndhing Gôndakusuma salendro sanga, bêksa kèngsêr kaping 2 utawi 6 cengkok, wirama nêsêg minggah ladrang Gôndasuli kêndhang 2.

Sasampuning minggah, angsal 5 likan, bêksa êngkyèk, dumugi cakêpan: wong ngawula ing ratu nora rêkasa, mêndhak dhodhok suwuk, pathêt sanga jugag, lêkas sindhèn wontên ladrang Gôndasuli panggenan ngêlik barang alit. Sakèndêling pathêt bawa swara, mijil yoganing sabda anunggil gêndhing kêmanak, katawang K 1.

Angsal 2 pada lêrês ngêstul, trus jantur, yèn sampun dhodhok sadaya lajêng ngadêg.

2 Pada ngêstul malih, trus jantur, bêksa dhodhok sadaya lajêng ngadêg, bêksa rakit angsal sapada mêndhak dhodhok suwuk.

[41]

Ludira, kèngsêr kaping 2 (5 cengkok, gong gulu) wirama nêsêg minggah, minggah Kinanthi.

Sasampuning minggah bêksa gênjotan kaping 2, angsal 7 cengkok mêndhak dhodhok suwuk, suwuk pathêt jugag barang, lajêng bawa swara: duk nampèni lintang grut upisir, lajêng katampèn ing gêndhing ladrang Mijil, kêmanak mawi gamêlan amung klênengan, sabên dhawah pada bêksa êngkyèk 2 gongan. Angsal 5 pada, sasampuning êngkyèk 2 gongan, êlêt sagong êngkyèk malih, amung sagongan, lajêng mêndhak dhodhok suwuk (dados manawi badhe suwuk mawi êngkyèk malih 2 gongan).

Lêkas sindhèn wontên Kinanthi, sadaya kêndhang agêng.

[42]

3. Sarimpi gêndhing Sangapati pelog barang, bêksa kêpung ajêng-ajêngan lajêng kèngsêr kaping 2 gong gulu, nêsêg minggah.

Sasampuning minggah mawi gênjotan sapisan, yèn sampun dhodhok sadaya, wirama sêsêg dhawah katawang Longgor Lasêm kêndhang 2.

Angsal 3 likan (panggenan cakêpan: babo môngka peling), jantur (ngunjuk) angsal 2 likan (panggenan cakêpan: sisa brama) ngadêg.

Angsal 2 likan (panggenan cakêpan: antêpana), jantur, angsal 2 likan (panggenan cakêpan: sinduwiyat surasa kang durung mimba), ngadêg.

Angsal salikan (panggenan cakêpan: anitèni kang bêcik lawan kang ala), ngêstul, bibar ngêstul rakit, antawis 2 likan mêndhak dhodhok suwuk.

Lêkas sindhèn wontên katawang Longgor panggenan ngêlik barang alit.

[43]

4. Sarimpi gêndhing Lobong salendro manyura, 8 cengkok, bêksa kèngsêr kaping 4 panggenan cakêpan: babo sumawita ingkang kaping kalih dhe de sri krêsna rumêksèng monging pandhawa, wirama sêsêg minggah Pareanom.

Sasampuning minggah, mênawi bêksa nyampirakên sampur ing pundhak (ridhong) utawi bibar alok (pêcak miring) kaping 2 (7 cengkok) panggenan cakêpan: dhe trênyuh tyasnya rêmak rêmpu kaparjaya,(10) wirama sêsêg dhawah ladrang Kôndha Manyura kêndhang 2 trus jantur.

Yèn sampun êngkyèk utawi 2 likan mantuk, lajêng ngadêg.

Gêndhing ngêlik jantur malih, ugi kalih likan ngadêg, kados nginggil wau, angsal sagongan lajêng ngêstul. Bibar ngêstul rakit, salikan mêndhak dhodhok suwuk.

Lêkas sindhèn ngajêngakên kênong 3, gong ingkang kaping 2 (2 cengkok).

[44]

5. Sarimpi gêndhing Tamènggita pelog nêm, bibar ngêlik ompak kados adad kalênengan, wirama sêsêg minggah.

Sasampuning minggah, bêksa gênjotan sapisan utawi cengkoking gêndhing panggenan cengkok barang ingkang kaping 2 (4 cengkok), wirama sêsêg dhawah ladrang Winangun (ngêlik), kêndhang satunggal.

Angsal 2 likan langkung sagongan ngêstul, trus jantur.

Angsal 3 likan panggenan cakêpan: dhe babo dhe ingkang ga [5 suku kata tidak terbaca], êngkyèk 2 gongan, lajêng salikan malih ngadêg.

Angsal salikan langkung sagongan ngêstul, trus jantur.

Angsal 3 likan panggenan cakêpan: [8 suku kata tidak terbaca], êngkyèk malih 2 gongan, lajêng salikan ngadêg.

Salikan malih panggenan cakêpan: ujung kampuh baju kang tanpa lêngênan êngkyèk 2 gongan, bibar êngkyèk dhodhok suwuk, sasuwuking gêndhing lajêng pathêt barang.

Lêkas sindhèn wontên ladrang Winangun.

__________

[45]

6. Sarimpi gêndhing Glondhongpring pelog nêm, salikan langkung sagongan, bêksa silih asih sapisan, kèngsêr kaping kalih (panggenan cakêpan: tumuwuh ing kamutyan pinudyèng janma) wirama sêsêg minggah ladrang Gudhasih kêndhang 2.

Sasampuning minggah, yèn sampun sambêran kaping kalih (tigang likan langkung sagongan) panggenan cakêpan: wau [10 suku kata tidak terbaca] wirama sêsêg dhawah katawang Sumêdhang ngêlik panunggul, taksih kêndhang 2 trus jantur.

2 likan ngadêg. 5 gong jantur, angsal 2 likan ngajêngakên tigang likan ngadêg.

Sasampuning ngadêg ngunus kêstul (6 gong) lajêng ngêstul, bibar ngêstul rakit, mêndhak dhodhok suwuk.

Lêkas sindhèn kèndêl kênong 2, ngajêngakên kênong 3 merong Glondhongpring.

[46]

7. Sarimpi gêndhing Gêndhiyêng pelog nêm (5 cengkok) bêksa kèngsêr kaping 2 wirama sêsêg minggah.

Sasampuning minggah, dumugi kênong 2 wirama sêsêg dhawah ladrang Sukarsih kêndhang 2.

Angsal 5 likan, panggenan cakêpan: lir kinêmbang [4 suku kata tidak terbaca], wirama sêsêg [7 suku kata tidak terbaca], dhawah katawang Martapuran [3 suku kata tidak terbaca] kêndhang 2 trus jantur.

2 likan ngadêg (panggenan cakêpan: kang kantaka nolih pri [5 suku kata tidak terbaca].

Salikan panggenan cakêpan: [3 suku kata tidak terbaca] sang rêtna [3 suku kata tidak terbaca] kasêngsêm, ngêstul trus jantur.

3. 3 likan ngadêg [3 suku kata tidak terbaca] dhodhok suwuk.

Lêkas sindhèn wontên ladrang Sukarsih.

__________

[47]

Lagu Dhêmpêl, kèngsêr kaping 4 utawi kalih likan langkung sagongan, wirama sêsêg minggah.

Sasampuning minggah, bêksa gênjotan kaping 2 utawi 3 likan, langkung sagongan, mêndhak dhodhok suwuk, suwuk pathêt sanga jugag, lajêng bawa swara: lamun sira madêg narapati, katampèn ing gêndhing katawang Mijil.

Katawang Mijil angsal 1 pada ngunus kêstul, ngajêngakên pada ngêstul, trus jantur, angsal 2 pada ngadêg, ngajêngakên pada ngêstul malih, lajêng trus jantur, jantur angsal 2 pada ngadêg, lajêng rakit mêndhak dhodhok suwuk.

Lêkas sindhèn ngajêngakên ngêlik (2 cengkok) merong Lagu Dhêmpêl, sadaya kêndhang agêng.

[48]

[Tanda tangan: D Warsopradonggo]

Sampun nampèni arta saking Tuwan Edhuwarêd Roke, ing Karangdawa, kathahipun f. 34.12 ½ C pamêdalipun siti Blitaran ½ jung (Klathèn)

Sampun nampeni arta saking Klathèn sêkiltir matsêhapèi Gumul Jaganalan kathahipun f. 125.

Pamêdalipun siti sêtan 1 jung.

[49]

Munggah ladrang Bayêmtur p 5 (Kêmbang Gêmpol minggah Bayêmtur)

t t3.3 .312 t.t5 3.3. 312t .33. 3532 3132 .12gy [.33. 3532 3132 .12ny .33. 3576 .567 .35n6 .33. 3576 .567 .35n6 .33h. 3532 3132 .12gy] h . 3635 3635 313g2 [.356 3532 .356 353n2 .33. 363n5 3635 313g2 .356 3532 .356 353n2 .33. 363n5 3635 313g2 .444 212ny .444 212ny .33. 363n5 3635 313g2 .444 212ny .444 212ny .33. 363n5 3635 313g2]

Gêndhing Sobanlah munggah L. Sobanlah

tt 3.3. 312t .2.1 .2.1 .2.3 .53g2 A [..31 ..21 ..23 .53n2 ..67 6532 ..67 653n2 .... 2356 ..2. 235n6 ..21 ..21 ..23 .5h3g2] h 3g2 .365 231n2 .365 235n6 .123 21ynt 23y1 231g2]

[50]

Kodhokan minggah ladrangan

tt3. 3.31 2t ..yt uuyu .yty uuyu .yte weygt [..ty uuyu .yty uuyu .yty uuyu .yte weynt ..ty 21yt ..ty 1.21 .... 1121 3212 .1ynt ..ty 21yt ..ty 1.21 .... 1121 3212 .1ynt ..ty uuyu .yty uuyu .yty uuyu .yte weygt] .y.t .e.w [.y.e .t.nw .6.5. .3.2 .132 ty1n2 .y.t .e.g2 .33. 352n3 523. 352n3 523. 352n3 .y.t .e.gw .7.7 .6.n5 .4.2 .4.n1 .4.2 .4.n1 .4.6 .4.g5 ..ty uuynu .yty uuynu .yty uuynu .y.t .e.nw] rwrnt rwrnq rwrnq ryrnt

Gêndhing Sêmbawa minggah ladrang Sêmbawa

t t3.3 .312 t.tt 3.3. 312t .3.3 .321 .312 352g3 [..32 5321 .312 352n3 ..32 5321 .312 356n5 .... 55.6 7656 532n3 123. 5321 .312 352g3] [.333 212n1 .111 235n3 .356 765n3 5323 212g1 .111 232n1 .111 235n3 .356 765n3 5323 212g1 55.. 553n5 ..56 765n6 .653 653n5 6621 235g3]

[51]

Sinom

< >

<<<< > minggah ngêntosi sagongan

< > badhe ladrang Singa-singa bêngsanipun(11) ugi makatên nanging ngêntosi 2 gong. Sasampuning makatên lajêng tata urutt wirama sêsêg. Bêsa(12) dhodhok dados ladrang Sobrang barang.

> têgêsipun bêsa dhodhok

> têgêsipun bêsa ngadêg

Atêring bêksa badhaya Tejanata

1. Sisih kiwa mêndhak kiwa, ngêntosi sagongan, lajêng minggah.

2. Ingkang têngah tiga madhêp manêngên (ngalèr) ingkang sisih tiga sami majêng mêngiwa (ngidul), lajêng dados ladrangan Sêmbawa.

3. Mêndhak dados ladrang Playon lima.

>

>>> > > >

Minggah >>> <<< ladrang

>> >>>

[52]

Conto pêthuk cêkak cukup

Gumul Jaganalan.

Kula Ki ... abdi dalêm, sampun anampèni arta saking Klathènsê kiltir matsêhapèi, kathahipun ... rupiyah ... sèn, sumêrêp paos rêsik pamêdalipun gêgadhuhan kula siti dhusun ing ... jung. Pasokanipun ing bakda garêbêg ... taun ... ôngka:1800.

__________

Kula Ki Mas Gôndapangrawit, abdi dalêm miji panggêndèr niyaga kiwa, sampun nampèni arta saking kiltir matsêhapèi Dlanggu kathahipun f. 40-50 C, sumêrêp paos rêsik pamêdalipun gêgadhuhan kula siti dhusun ing Krêgan ½ jung, pasokanipun ing bakda garêbêg Mulud taun Wawu ôngka 1841.

[Tandatangan: Gôndapangrawit]

[53]

Sêrat saha ingkang tabe akathah-kathah Ki Mas Gôndapangrawit, abdi dalêm miji panggêndèr niyaga kiwa, katur ing panjênênganipun saudara Tuwan Senoltên.

Nuwun ingkang kula aturakên, manawi amarêngakên kula nyuwun pitulungan ngêmping, pajêg lênggah kula siti dhusun ing Krêgan ½ jung pasokanipun ing bakda garêbêg Siyam, wondene sêrat pêthuk kula aturakên sarêng punika.

Katur ping.

Gambirsawit Srimpi (jalma kuda), slendro sanga, kalajêngakên ladrang Gonjang-ganjing letho, kêndhang 1 siji.

Kèngsêr 2 minggah, munggah mung sak gongan trus ladrang.

[54]

Babon pêthuk

Kula Ki Mas Suramlaya: abdi dalêm jajar niyaga têngên, sampun nampèni piyambak jangkêp: arta saking kiltir matsêhapèi Dlanggu, kathahipun f. 25 rupiyah 50 sèn, sumêrêp paos rêsik pamêdalipun gêgadhuhan kula siti dhusun ing Butuhan ½ jung. Pasokanipun ing bakda garêbêg Siyam, taun Jimawal ôngka 1837.

Katampèn tanggal kaping 5 wulan Sawal ing taun Jimawal ôngka 1837.

Pajêg Gôndapangrawit

Siti dhusun ing Krêgan 1/2 jung kabudidayan ing Dêlanggu.

Sapasok 40 rupiyah 50 sèn.

[55]

Bêkêl ing Turunan 1. Sôntadikrama, 2. Pawirajaya sami anyalupit. Bawah kaondêran Soka, kadhêstrikan Bèji Kabupatèn Pulisi Klathèn.

Kasanggi pamajêgan.

Bakda Mulud tuwin Siyam, Sôntadikrama malêbêt sarta ambayar arta kathahipun 5 rupiyah 25 sèn, manawi bakda Bêsar ambayar arta kathahipun 2 rupiyah 50 sen, pêjah raja pundhut.

Pawirajaya ugi botên beda kalihan Sôntadikrama.

[Grafik]

[0]

Sêtan f 125 arta saking Klathènsê kiltir matsêhapèi Gumul Jaganalan

Blitaran f 34-12 ½.

Arta saking Cèpèr

Kula Gôndapangrawit, abdi dalêm miji panggêndèr niyaga kiwa griya ing Kampungsèwu, sampun anampèni bêkêlipun siti dhusun ing Turunan ½ jung kados ingkang kasbut sêrat dhawuh ing kabupatèn suwalik punika. Têmên kula sampun anampèni lênggah kula siti dhusun Turunan satunggal bau sakbêkêlipun [3 suku kata tidak terbaca] kula anandhani tèkên ngandhap punika.

Kaping

----------------------------------------

(1) Sengkalan: ngèsthi guna madya utami (Senin Legi, 5 Sapar 1838 A.J., 9 Maret 1908 A.D.).

(2) Sengkalan: ngèsthi guna madya utami (Soma Manis, 5 Sapar 1838 A.J., Senin, 9 Maret 1908 A.D.)

(3) § nêsêg minggah sampun

(4) di atas kalimat 'mawi gêntos' ada kalimat yang ditulis dengan pencil tetapi tidak terbaca

(5) § nêngên

(6) bêksane

(7) têtuladên

(8) ywa

(9) kang kacakrabawa

(10) kaprajaya

(11) bêgsanipun

(12) bêgsa (dan di tempat lain)