Sastra Jawa

Program Digitalisasi Sastra Daerah

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size

Koleksi Warsadiningrat (MNA1926b), Warsadiningrat, c. 1926, #619

Katalog:Koleksi Warsadiningrat (MNA1926b), Warsadiningrat, c. 1926, #619
Sambung:
1.Koleksi Warsadiningrat (MNA1926b), Warsadiningrat, c. 1926, #619. Arsip dan Sejarah | Galeri #345.
2.Koleksi Warsadiningrat (MNA1926b), Warsadiningrat, c. 1926, #619. Bahasa dan Budaya | Karawitan #66.

Wedhaswara

Sêrat pusaka dalêm sêsindhèn Badhaya tuwin Sarimpi, katêdhak dening R. Ngabèi Atmamardawa, abdi dalêm mantri ordhênas, ing karaton dalêm Surakarta Adiningrat. Amarêngi ing dintên Sabtu Kaliwon tanggal kaping 30 wulan Dulkangidah ing taun Be ôngka 1856 utawi kaping 12 Juni 1926.

[0]

Katrangan

Panyêratipun kaurutakên saking gêndhing Badhaya rumiyin.

Satêlasipun gêndhing-gêndhing Badhaya, lajêng kasambêtan gêndhing Sarimpi.

Makatên malih panyêratipun amung miturut punapa luguning babonipun, ingkang sampun kêlimrah ing sêrat sêsindhèn. Botên mawi mungsal-mangsuli (ambalèni), dados ingkang lêrêsipun mungêl kaping kalih utawi wangsul kaping kalih kaping tiga, botên kasêrat utawi dipun angkani, panyêratipun amung kalajur têrusan kemawon. Makatên wau pancèn sampun kêlimrah wontên ing sêrat-sêrat sêsindhèn. Asring-asring wontên ingkang kasêrat kaping kalih (mangsuli) nanging inggih namung satunggal kalih, botên sadaya, wasana mugi andadosakên kawuninganipun para maos.

Radèn Ngabèi Atma Mardawa.

[0]

Inhoud

Badhaya

Katawang Agêng Kaca 1 Gêndari kaca 71
Gadhung Mlathi (Anduk) kaca 4 Sarimpi Anglir Mêdhung kaca 76
Sumrêg kaca 6 Sarimpi Gôndakusuma kaca 81
Duradasih kaca 8 Sarimpi Ludira kaca 83
Suka Utama kaca 10 Sarimpi Kêmbangmara kaca 89
Pangkur Badhaya kaca 12 Sarimpi Mrak Kasimpir Sukarsih kaca 91
Tejanata kaca 21 Sarimpi Lagu dhêmpêl kaca 94
Êla-êla Badhaya kaca 23 Sarimpi Gambirsawit kaca 96
Mundhuk kaca 26 Sarimpi Lobong kaca 99
Gonjang Anom Badhaya kaca 28 Sarimpi Glondhong Pring kaca 102
Ela-ela (Lela 2) kaca 31 Sarimpi Tamènggita kaca 104
Sumêdhang kaca 34 Sarimpi Bondhan Kinanthi kaca 106
Kabor Badhaya kaca 37 Sarimpi Êla-êla kaca 109
Sukaharja kaca 40 Sarimpi Sinom kaca 111
Kadukmanis kaca 44
Mangunharja kaca 48
Kuwung (Kuwung Mudha) kaca 51
Endhol-endhol kaca 54
Sinom kaca 57
Asritrustha kaca 59
Mangunsih kaca 62
Gandrungmanis kaca 65
Lara Asmara (Rara Asmara) kaca 69

[Tandatangan : Warsadiningrat]

1

Katawang Agêng

Sêsindhèn Badhaya gêndhing Katawang Agêng, laras pelog gangsal

raka pakênira sampun atêngara | sira puniki kari | angling Jayèngsêkar | lah bapa têngaraa | tumulya têngara nitir | sumrêg atata | saparannya ngajabsih ||

alancingan pêthak alus kampuh jingga | sabuk pathol wilis | akris cinitrèng mas | sêngkang maniking toya | binapang ing mas angrawit | sêkar cêpaka | gêgônda amrik minging ||

akêkace cindhe binggêl mas rinêngga | ya urap-urap sari | jamang mas tinatrap | ing rêtna adikara | asumping swarna lan rumbing | sumarsana bra | sumêr gandanya amrik ||

Mêndhak nêmbah, nuntên mungêl malih gêndhing.

sêmang-sêmang | dhuh | asarea lêt gêguling | dewa dharat apit-apiting gapura | kadrawasan gêguling aglar ing jogan | ning wong agung susuhunan ||

sapa baya | kang awêlas saking brangti | dhuh | pandaming rat kusuma dinanurwenda | kawastara nanging sira ing paprêman | ning wong agung susuhunan ||

danumadya | dhuh | ambara lali sih jiwa | dèn asamar awèta anuwun pada | ning wong agung susuhunan ||

lê-

2

lewane | yèn prapti gêtêri ati | dhuh | myanggalit | rondhone sira tilarsa | dèn aririh sarira sapa darbea | ning wong agung susuhunan ||

poma-poma | dhuh | yèn babar aja nglingsiri | tuduhêna gèn manira angawula | sun anuwun pada baya | susuhunan | sumbalinga yèn katona dadi lara | dadi edan baya | susuhunan ||

kapan S baya | wong agung babo | p sun apanggih ing paprêman | ning wong agung susuhunan | bale atma | tunjung alit sinaroja | dhe | ya dhuh lamun kangên tumutur pundi parannya | dhe ||

saturune | wong agung babo | ing paprêman | pra madya tangis | ni mbok dhangur | susuhunan | sinawisa | saraga têmah wiyoga | bok langak têmah wiyoga | dhe | ya dhuh | tanna panggih yèn baya sarana jiwa ||

Suwuk lajêng mungêl malih katawang

bêbaguse wayuha sanambang | dhe | sindura pinipis pindho | susuhunan ||

dhe | anglawat akèh rabine | susuhunan ||

dhe | anglawat kathah garwane | susuhunan ||

dhe | sêsotya aglaring mega | susuhunan ||

dhe

3

kadi lintang kuwasane |susuhunan. nga.

§ anênangis | tumêngèng ing tawang .nga. ||

dhe | kadya lintang pakartine panêmbahan ||

§ tanuastra | kadi ta agêni ||

dhe | urube kantar-kantar | kiyai ||

dhe | yèn mati ngêndi surupe | kiyai | yèn mati pundi surupe | kiyai ||

Gêndhing katawang Agêng punika miturut buku pasindhèn badhaya saking musium, anggitan dalêm Ingkang Sinuhun Kangjêng Sultan Agung.

4

Gadhung Malathi

Sêsindhèn badhaya gêndhing Gadhung Mlathi, pelog nêm

sarêng anduk duk parêng alok amanah | tan kewran Jayènggati | angamuk anyakra | kinarocok ing watang | jaja wadana krêp kanin | pating paluncar | ludira kanan kiring ||(1)

Rahadèn Jayènggati kêna ing gêlar | anèng rêngganing èsthi | palana lêlawak | saastra sikêping prang | duduk sarampang marapit | calana seta | kang raka mangke mijil ||

Minggah

andhe | kang akampuh | babo | sutra wilis | wong agung babo | mangke mijil | dhe | kang akampuh | babo sutra wilis | wong agung babo | êla-êla | dhe | lata krêsna kang kinarya | andhe | pacangkraman | pacangkraman tibane lara kawula | lara kawula | wong agung 2 | lara kawula | sumbalinga yèn katon katona dadi lara | dadi edan baya | wong agung ||

kadukmanis | sapanên balabur gêndhis | dhe | wisangkara | wisangkara | guladrawa aduh pinasthika | guladrawa atandhing atêmah tirta | wong agung | atêmah tirta | sumbalinga yèn katona dadi lara | dadi edan baya | wong agung ||

babar layar | adhuh | mas ayu ing palayaran | bok rara ing palayaran | alara dènira nangis | anangis pinggir pasisir | sarwi cawuk-cawuk banyu | lan nalisir silir wêdhi | pan alulur-lulur suku |

5

kudu milu marang jothang | ing jothang larang tambangan | tambangane rara dhenok | palayaran ||

mudhik milir | adhuh | paraune nora mampir | lah mampira manjuragan | sun milu saparanira | têkèng paran manjuragan | têkèng paran manjuragan | suka dolên jajakêna | suka urup-urupêna | palayaran ||

pamakêna | adhuh | rampaking palwa alayar | lir krêndha ing palayaran | kumêdhap layare motha | ya uncal-uncal kumala ||

Lajêng mungêl ladrangan (têbah jaja) pelog nêm (mawi gôngsa)

têbah jaja paran polahe kang kari | dhe | babo | patrawisa | parangjaja ing juwita | adhuh mati | kangên susunan kawula ||

lah kantuna kang asawang ruming sari | dhe | babo | mênyan seta | paja-paja ing wardaya | sampun kangên kawula môngsa lawasa ||

nora lawas nanging sira kang kaèsthi | dhe | sarah madu kalpuka basa srênggara | witne ingsun alam-alam mati lara | puspa lulut sêkar adi ngantariksa | asih ingsun kalintang pan amung sira ||

Gêndhing Gadhung Mlathi (Anduk) kasbut nginggil punika ugi yasan dalêm Ingkang Sinuhun Kangjêng Sultan Agung Prabu Anyakrakusuma, narendra gung ing nagari Mataram. 1566.

6

sumrêg

Sêsindhèn Badhaya Sumrêg, laras barang

sumrêg kang bala lumaris | bubare saking Samarang | asri tinon gêgamane | akeh warnane kang bala | wong sabrang lan wong Jawa | swarane atri gumuruh | kadi ombaking samodra ||

tuhu yèn prabu linuwih | têrahing ratu kusuma | kèdhêp ing wadyabalane | ratu ambêg paramarta | putra ing Nayagônda | lêlana andon prang pupuh | anglurugi Kartasura ||

bisikanira Narpati | Susunan Paku Buwana | prawignya pêkik warnane | tuhu yèn ratu kusuma | lêlana adikara | nitih kuda ulês gêmpung | binusanan abra muncar ||

Minggah

andika samu | nanging nêtya lamun asih | êndhe | dening sasmita | kawatgata ing locana | adhuh | dèn amêsês | wong agung | babo | ing sêtya kathah uninga ||

tingalana | polah kawula puniki | êndhe | darunastra | pangikêting duratmaka | adhuh | sumbalinga | wong agung | babo | yèn katona dadi lara | wong agung | babo | yèn katona dadi edan baya ||

sapa baya | êndhe | kang awêlasa ing brangti | wong agung | babo | eka sastra | rakiting payudasmara | dhe | tunggal karsa | sêdhêng sun kamulènana | kamulènana baya | dhe ||

apisadu | adhuh | sêlore dèn wor lan liring |

7

wong agung babo | srênging karsa | alun-aluning sayana | dhe | karêpane | sêmune yèn ladènana | yèn ladènana baya | dhe ||

undhung-undhung | adhuh | dèn sandhung dèn ajak lunga | dhe | puspagiwang narataka winaita | adhuh winaita baya | dhe | kêna guna | laraku lara kawongan | ngan lara kawongan | dhe ||

poma-poma | adhuh | èngêta ing dasihira | dhe | patrawisa | parangjaja ing juwita | adhuh ing juwita baya | dhe | adhuh mati | kangên susunan kawula | lan kangên gusti manira | dhe | kawlasana dasihira angawula | anênuwun pada baya | kawlasana dasihira angawula | sun anuwun pada baya ||

Mungêl malih ladrangan (swantêning laras salendro)

lêladrangan angangsu kakêmbên cindhe | wong ika carma reka | sandhanglawe môngsa wohan | rêmak june | pijêr ngliling wayangane | wêwayangane ||

asikara wot alunyu dèn sirati | wong ika gayung sumur | woh ijo agônda durèn | sun rungune | yèn tiba asêsambate | asêsambate ||

ingsun iki wong punggung tan wrin ing wèsthi | wong ika mênyan seta | ancur gêdhah | pinardika | wus wiyahe | wong tiwas dadi rêrasan | muga sira | asiha ing kawlasarsa ||

8

Doradasih

Sêsindhèn Badhaya gêndhing Doradasih

doradasih kadi sinawung asmara | lamèng guna malu alam dalu arsa | wêlas mara wawêkase bari lunga ||

balik ingsun tinilar tanna basuki | ôngka warsa ranu mijil bomantara | wus alawas kang kari among kunjana ||

nadyan papa nanging ingsun maksih asih | la tan arsa arsa tumibèng ngambara | puput pati tan kondur adarbe karsa ||

Minggah

dalu kangên kang alalis | radèn | dipa | ripta jahnawi apraja ima | wus alawas kang tinilar kari edan ||

amangun kung | radèn | atajin tadhah lan guling | rading | môngsa sêtya tambuh ing wacana | atêlasan yèn sampun anuwun pada ||

mandan ayun | radèn | dèn ingsun arsa apanggih | layon wastra dening ringgit majalêngka | kaya ngipi angangge langsaran dika ||

Lajêng ladrangan

sira lunga | kawula kari kantaka | asma yuda | manyura kuda waskitha | sun gubêla | angrasa dudu sasama ||

kumawawa | amitra wong suka mukti | jambu alas | jêmpana munggèng dirada | kapok mara | amitra wong tanpa lana ||

paran dosa- | ningsun tan binotan liring | toya reka kang pantun aglar leleran | bêndunira sumaninih yèn adosa ||

Suwuk lajêng mungêl malih Kinanthi katawang, salendro manyura kêndhang 2 (mawi gôngsa)

9

saya nêngah dènnya adus | lara laraning kinanthi | kasrêg roning tarate bang | tinubing maruta wingkis | kagyat dening iwak molah | amôngsa kalalar kèli ||

ganggêng irim-irim arum | tunjung mirut nganan ngering | dêlêgnya angrong ing sela | lêlumute angalingi | kayu apune anamar | katawêng unthuking warih ||

kinanthi si dadal banyu | kontal patêlêsan kentir | rinangsang-rangsang tan kêna | cinandhak-candhak nginggati | pan ginayuh gayuh tuna | amuyêng madyaning warih ||

adan mêntas sinjang rambut | lir endhang endhang malatsih | emane lara kandêrman | kayungyun mangun mangun sih | yèn kinêmbang layonira | kasarah neng parangrukmi ||

sun kakêmbanging wong agung | sun kakêmbanging wong adi | kênanga lan sumarsana | argulo gambir malathi | anrus gandaning kusuma | baya dahulating dasih ||

sun wêwastraning wong agung | sun wêwastraning wong pêkik | diwôngga cindhe puspita | manjêthi raras kumitir | kapan baya sinawunga | ing karsa rumêmbêsing sih ||

sun mêmanuking wong agung | sun mêmanuking jêng gusti | bayan nori lan manyura | atat wulan êmprit wilis | munya rum-arume ngajab | ing dasih kabyataning sih ||

sun kêkayuning wong agung | pantês kayu nagasari | pangaubaning asmara | ngusadèng dasih kaswasih | aru- ||

10

m-arume sumêbar | sarine amilangoni ||

Suka Utama

§ Sêsindhèn Badhaya gêndhing Suka Utama

[Dhandhanggula]

§wiku wolu amuji sang aji | Sri Naranata Paku Buwana | ping astha Surakartane | mayasa sêndhon kidung | gula milir sinawung gêndhing | tinumrap ing pamêdhar | wuwuse sang wiku | yèn sira mêngku mong praja | dèn piranti nastiti angati-ati | anêrapakên karya ||

kang abêcik dèn lagsana kaki | lirnya panggawe kang luwih mulya | rumêksèng tyas sêsamane | kang dumadi sawêgung | kang pracaya marang Hyang Widhi | ywa singgahing wisesa- | nira Kang Maha Gung | tingalira kang sanyata | dene tyas kang angrusak samaning urip | kang tan pracayèng Suksma ||

iya iku kang tinrapan sisip | poma kaki dèn aèngêt sira | ing tindak ala bêcike | bênêr kalawan luput | yakti padha amratandhani | dipun titi ing tata | têtulaning laku | tumulya samya manêmbah | rèrèh sampun nulya andêdalon malih | mrih wulang wirya guna ||

Suwuk lajêng mungêl malih (gêndhing gamêlan) bawa swara salendro pathêt nêm.

swaraning bala | gumêrah | angra- | kit sa- | daya sami ||

kang mungging ngarsa mawarna | samya | asaos ing kardi | tuwin ingkang | kadeyan santana sadaya wus kumpul ||

11

nayaka waktra sumiwa | aglar | ing ngarsa atap prasami | kang para prawira tênaya taruna marapit ||

wadya gung lir pendah kadya | ingkang | samudra pasang nêlahi | samirana | sumilire ingkang gônda arum ||

wadya ingkang upacara | atap ing wuri mangapit | pucak manik | mase | samanik mas ||

Minggah

sun tutêna 2 | wadya sadaya raharja | sami raharja | wong agung sami raharja | sun tutêna ||

têkèng don mugti wibawa | mugti wibawa ||

abra mancur 2 | ujwala pindha baskara | pindha baskara | wong agung ambuwang gônda | ingsun sawang | ing samangkya pambabare | pambabare ||

kêncana mrik 2 | manik intên isi mirah | ya isi mirah | wong agung kang ambêg budya parimarma | samya kinulawisudha | sahadaya ||

wus kêtara 2 | prawira anglir sasmita | saliring karya | wong agung muga tulusa | lêlewane | prabawa gêtêri ati | gêtêri ati | wong agung tulus wibawa | mugti ||

Suwuk nuntên mungêl malih katawang

sira bênêrakên karya | aja salinca ta kaki | lamun sira nambut karya | aja piturunan kaki | ana kang tinaèki | cawêngahing manahipun | tan enak karyaneka | lamun karya alit kaki | kang anambut karya sampun kêkathahan ||

miwah yèn karya gung aja | kurang kang tumandang kaki | aja kabalik ing karya | aja amrih i- ||

12

lang maring | kabisane ing dasih | yèn sira asung karyèku | kaki prayogakêna | lan dèn sakuwawanèki | karuwan kang tiwas enak sira niksa ||

kang bakit iku linoba | aja ta pamaras kaki | kinarya mêmadung gurda | wadung kinarya ni-ani | ya ta katiga bêkti | dènira sami winuruk | tingkah cidraning aprang | wus sumurup sang hyang rawi | radèn kalih sami ngaturan mantuka ||

Pangkur

Gêndhing Pangkur Badhaya (katawang)

purwakanirèng pangripta | kang tinêngran karsa dalêm sang aji | angka sèwu pitung atus | lawan wolung dasa sapta (2) | sinangkalan mulang badan sabdèng ratu | gayuh sêngsêm mrih krêtarta | dwijastha muji sang aji ||

sudarsanèng pratmajendra | amigêna langên rêsmining rêrangin (3) | supadi panglipur wuyung | akarya sukaning wadya(4) | têmbung wêwangsalan ukêling agambuh | linus raras ingkang taya | sindhèn sasêndhoning gêndhing ||

sudama miyos pracima | srênging karsa amangun sihing dêdasih(5) | riwening ron ing abangun | ingsun ngêbun-êbun enjang(6) | sarpa krêsna kandhêla ingkang sêsungut | mung sira kumpul lan ingwang | gêndèr arèn sun rarinding ||

calana munggèng sarira | pangandêle kang sela panglawêd sari(7) | sun rasuk pisan ywa tanggung | sêndhang gêng ing pawukiran(8) | kramèng rasa lêganana rao-

13

s ingsun | ngawirya ajading nata | tingalana wong amugti ||

paksi mijil ing pandhogan | kêpêt dangan pring anom rinujit miring(9) | katêtêsan lir tinutus | kakara gung pindha kangkam(10) | loking jana bibis tasik nora mundur | gêgilang grit pangajaran | saking gêng kabyatan ing sih ||

pamèke pari wus môngsa | pangatase ature wong kang tinuding(11) | amugut wicara rampung | kang muka rinênggèng warna(12) | pasêmayan warêsah kang awoh dhuwur | paèse pulang asmara | wastra alus sun amori ||

minarda gêng ing samodra | janma miyat kalolodaning abrangti(13) | kêmôngga kang sobèng ranu | anganggang bae sihira(14) | tulang janur angusadani maring sun | kêkuwut ingkang salaga | parikudu ing sirèki ||

sotya adi ngantariksa | amung sira dhuh babo sun kawulani(15) | puspita ginayuh kadung | tuna dungkape kang nala(16) | pêkên alit urut marga nora wurung | lêngkawa angawêng petan | kêkuwunge anêlahi ||

Suwuk pathêt manyura jugag, lajêng bawa swara (cêluk) katampèn ing gêndhing Kinanthi.

padhang bulan kakêncaran | sêdhênge purnamasidhi ||

jru dêmung ingêla-êla | kawilêt lang-langan lalu | lêng-lêng kalingan kalalu-

14

n | kalangên langêning brôngta | ngarang mirong-mirong rangu-rangu | karungrungan mangiriya | riyaning tyas lir tinutus ||

puspa krêsna ing astana | kalabang sinandhung murub | karênan marang sihipun | satriya andêling yuda | surasaning saning tyas wulangun | wilatung buntal sorotan | anggung katingal wong agung ||

dêlanggung roro parannya | jangkrik gunung wong angrangkung | kadi tan nyimpang siringsun | kramane pulasing wayang | sata wana wana akêkuncung | mêrak ati warnanira | bandera lit sun lêlayu ||

minarda ing pakêdhungan | patinggi tilar dhêdhukuh | baya kasusahan wuyung | walulang rineka janma | kukus gantung gantung jêbug arum | wayangane kang sinawang | sumapala polahipun ||

atmaraga minangkara | tan sawala langêning ywun | srênging karsa kêmbang banyu | wisesa athuking nala | wusing karya karya gayung sumur | dadi têtambaning brôngta | kunir jênar yèn katêmu ||

narmada têmpur samudra | anyungap rasaning kalbu | gagêlang munggèng panuduh | tan liya liya mung sira | sêsulung kang lung kang mêdal esuk | dalan gêdhe jroning praja | yèn tan liron sih kalurung ||

macan galak wulu badhak | môngsa borong raganingsun ||

15

burat pada bok ya wanuh | loji kulon Majasanga | Bayalali lalia maring sun | kang sela panglawêt gônda | kapisanan ing pandulu ||

panu biru munggèng jaja | puspita lêsah ing gêlung | sun tohi layon wong ayu | gong alit ing pawayangan | sun têdha têdha bisaa kumpul | karanjang pangubak nila | wus kêburan wartanipun ||

Lajêng ladrang Kêmbang Pepe kêndhang kalih.

ênggih | babo | teja wiyat kang wisma salin panggonan | babo | srênging karsa tanna ngalih amung sira ||

ênggih | babo | wastra adi pakaryan | wong nungsatara | babo | sun kaliling lêlana saya kalênglêng ||

ênggih | babo | sêmbung gilang dwipôngga lit ing Palembang | babo | singa-singa kang sun gugu mikatoni ||

ênggih | babo | tirta wiyat janma têlik duratmaka | babo | kadya edan kalanglangan lara brôngta ||

ênggih | babo | puspa rêta nayana tan kawatgata | babo | wira-wiri sun ulati nora ana ||

ênggih | babo | buron toya wilisan sanga lan kalih | babo | baya sira nora wêlas maring dasih ||

ênggih | babo | tambang kuda puspitaning jalma lena | babo | ngapus krama | paran wus têlas sih- ||

16

ira ||

ênggih | babo | ujung kampuh baju kang tanpa lêngênan | babo | tanpa kônca kontang-kanting lara brôngta ||

ênggih | babo | puspa krêsna sapu bale winatara | babo | kalênglêngan kalut ing lara wiyoga ||

ênggih | babo | toya reka sêmut bang kang cinonthongan | babo | bêndunira arang-arang kawistara ||

ênggih | babo | ilèr ijo ingkang sasana ing Têgal | babo | kênthang-kênthang dasihe tan sinatmata ||

ênggih | babo | kisma rêngat gagêlang munggèng dariji | babo | sun la-êla tan kêna lali sadina ||

ênggih | babo | pêgsi krêsna toya mijil jumantara | babo | gudhandhangan dasihe kedanan dika ||

Sinom

pèngêt nagri Surakarta | nalikanira abanjir | tanggal kaping kalih wêlas | nuju malêm Sabtu Lêgi | Ruwah Jimawal warsi | ôngka sèwu pitung atus | lan wolung dasa sanga | wuku Bala ringkêl jalmi | môngsa akir kawolu windu Sêngara ||

toya minggah mring dharatan | laminira tigang ratri | sangang kaki lêbêtira | salamine tan kadyèki | pramila dèn pèngêti | langkung saking adatipun | kathah sato kang pêjah | kuda lêmbu lawan kambing | lawan kathah sarah sirahe manungsa ||

17

Katrangan

Ingkang kasêbut ing nginggil wau, sami dipun wastani gêndhing kêmanak utawi kêthuk kênong, dene larasipun kados ing ngandhap punika.

1. Gêndhing katawang agêng, sadèrèngipun mungêl gêndhing kapathêt laras pelog pathêt gangsal. Lajêng bawa swara: raka pakênira sampun atêngara. Larasipun pelog. Suwuk lajêng bawa swara malih: sêmang-sêmang dhuh, asarea lêt gêguling. Laras pelog. Dene manawi sampun dumugi cakêpan: kapan baya wong agung babo, larasipun salendro, dumugi cakêpan: sun apanggih, wangsul laras pelog. Dumugi cakêpan: ya dhuh bale atma, kèndêl kênong satunggal, larasipun salendro malih, dumugi cakêpan: ing paprêman pra madya tangis, larasipun wangsul pelog. Manawi sampun dumugi cakêpan: ya dhuh sinawisa, kèndêl kênong satunggal. Larasipun salendro malih ngantos suwuk. Suwuk lajêng mungêl malih bawa swara: bêbaguse wayuha sanambang. Larasipun pelog, têrus dumugi suwuk. Sasuwuking katawang bêbaguse wau, lajêng kapa-

18

thêt pelog pathêt gangsal.

2. Gêndhing Gadhung Mlathi, sadèrèngipun mungêl gêndhing, kapathêt laras pelog pathêt nêm. Lajêng bawa swara: sarêng anduk, larasipun pelog. Suwuk kapathêt nêm pelog jugag. Lajêng bawa swara: têbah jaja paran polahe kang kari. Katampèn ing gôngsa, ladrangan pelog nêm. Kacariyos kala kina ugi kagêm gêndhing kêmanak, amung sasumêrêp kula: têbah jaja wau sampun mawi gôngsa (gêndhing gamêlan tanpa kêmanak), sasuwuking gêndhing pathêt pelog nêm.

3. Gêndhing Sumrêg, kapathêt barang rumiyin, lajêng bawa swara: sumrêg kang bala lumaris. Larasipun ugi pelog barang, suwuk lajêng mungêl malih bawa swara: lêladrangan angangsu kêkêmbên cindhe. Larasipun salendro, suwuk lajêng kapathêt, bokmanawi inggih pathêt barang malih kados kawitan. Mila mawi têmbung bokmanawi, amargi kula dèrèng nate sumêrêp kagêmipun. Nanging kawitanipun sampun têrang bilih pathêt barang, amung satêlasing gêndhing wau manawi mirib kawitan, nalaripun inggih pathêt barang.

4. Gêndhing Duradasih, sadèrèngipun mungêl gêndhing, ka-

19

pathêt salendro pathêt manyura, lajêng bawa swara: duradasih kadi sinawung asmara. Larasipun pelog (nêm) manawi sampun dumugi cakêpan: dalu kangên kang alalis. Larasipun salendro, ngantos suwuk. Suwuk pathêt manyura jugag. Lajêng bawa swara: saya nêngah dènnya adus. Katampèn ing gêndhing katawang Duradasih, larasipun salendro manyura, kêndhang 2 (gêndhing gamêlan tanpa kêmanak) sasuwuking gêndhing pathêt manyura.

5. Gêndhing Suka Utama, sadèrèngipun mungêl gêndhing kapathêt salendro pathêt nêm. Sakèndêling pathêt lajêng bawa swara: wiku wolu amuji sang aji, larasipun pelog. Suwuk pathêt jugag salendro nêm. Lajêng bawa swara: swaraning bala gumêrah angrakit sadaya sami. Larasipun salendro pathêt nêm. Gêndhing gamêlan tanpa kêmanak. Suwuk lajêng mungêl malih, bawa swara: sira bênêrakên karya (katawang), gêndhing gamêlan malih, punapa dene larasipun ugi salendro kados ing nginggil wau, sasuwuking gêndhing pathêt nêm salendro.

6. Gêndhing Pangkur Badhaya (Katawang), pathêtipun sale-

20

ndro pathêt manyura, lajêng bawa swara: purwakanirèng pangripta. Larasipun salendro, suwuk pathêt manyura jugag. Lajêng bawa swara: padhang bulan kakêncaran, sêdhênge purnamasidhi. Larasipun salendro manyura, lajêng katampèn ing gêndhing Kinanthi (gêndhing gamêlan tanpa kêmanak) sasuwuking gêndhing pathêt manyura (salendro) gêndhing Kinanthi wau mawi kalajêngakên ladrangan Kêmbang Pepe.

Kasbut nginggil bawanipun gêndhing Pangkur wau taksih miturut sêrat sindhèn lami (kina), sapunika kaparênging karsa dalêm Sampeyan Dalêm Ingkang Wicaksana Ingkang Sinuhun Kangjêng Susuhunan P.B. X, kaewahan sakêdhik (sawanda). Inggih punika: purwakanirèng mangripta.

Kaping 24 Ramlan Wawu 1857, 27-28/3/1927.

Radèn Ngabèi Atma Mardawa

[Tanda tangan: Goenomardowo]

3/9/1866 -------- 29/11/1935

RT. Warsodiningrat

17/12/1934.

21

Tejanata

Sêsindhèn Badhaya gêndhing Tejanata, pelog pathêt gangsal

dhe | pamarsudi | sindhèn gêndhing tejanata | dhe | ing riku lêm | Kêmis ping catur kang côndra | êndhe | Madilakir | dumadya Ehe kang warsa | dhe | sinangkalan | toyèng dyah swaraning jalma | dhe | kang ginita | duk Banjaransari yuda | êndhe | lan Narpa Dyah Galuh prawirèng ngalaga | dhe | Prabu Kênya | ngrasuk busana bra mulya | dhe | amakutha | jêjamang kinarawistha ||

Minggah

babo babo narawistha | dhe | tan katonton | wadon lir narpati karna | babo babo ||

êndhe | patih rêtna | gênawati pan sawanda | dhe | lir Sêmantri | lan Prabu Arjunasasra | babo | dhe | sagotrèng kang | prajurit samya wanudya | babo ||

êndhe | sumiwandhèr | anglir panjrahing puspita | dhe | atêngara | miyos ngasmaradilaga ||

Lajêng ladrang Sêmbawa

dhe | lêladrangan dyah catur kang magut yuda | babo | kawuwusa Banjaransari Narendra ||

dhe | wus angrasuk busana maneka warna | babo | makutha ran topong karna diwangkara ||

dhe | barang ingkang rinasuk saking sindhula | babo | jimat têdhak run-tumurun sangkan kuna ||

dhe | duk Jahnawi munah Newata yaksendra | babo | gung sihning Sang Bathara Kelatarupa(17) ||

dhe | suduk miwah jêmparing ||

(1796) (1796) taya dyah swarananing janma

22

lan waranggana | babo | lan sinabdan satrah mêngku nungswa Jawi ||

dhe | para raja sumiwa tur tôndha sêtya | babo | wus têngara gul-agul patih sêtama ||

dhe | swandana gung sumaos ngarsa narendra | babo | atêngara mijiling prang sawadyanya ||

Dhawah ladrang Playon

dhe | dipati ing tirta kancana mangarsa | babo | Banyak Widhe lan Arya Banyak Sêpatra ||

dhe | dipati ing Bandhung lan ing Sukapura | babo | ngêpung kutha anantang prang kôndha munya ||

dhe | surak umung kapingul suradiwatya | babo | mangsah dharat catur prawira mangarsa ||

dhe | turanggane kapat kinarung ing wadya | babo | duk tumingal mungsuh nèng rêngganing kuda ||

dhe | sigra nitih kuda lawunge ingasta | babo | asêsumbar êndi si banjaran padma ||

dhe | kapat ingkang bupati mangrêbut yuda | babo | dyah tarampil kadi putri ing Cêmpala ||

dhe | sinasiwo tan kewran tangkis lêgawa | babo | catur wadu sor prang rinêbut ing wadya ||

dhe | prabu anom krodha umangsah ing rana | babo | nèng rêngganing kuda wignya lêbda jiwa ||

dhe | amandhap pan sêsamir cindhe puspita | babo | sêsumbare lir nambrama priyêmbada ||

dhe | patra wisa prajane sri ruwa-ruwa | babo | dhuh dewèstri kawula minta aksama ||

23

Êla-êla Badhaya

Gêndhing Êla-êla Badhaya (Lala) pelog nêm

êla-êla | dhe | êla-êla pamêngkuning rèh sapraja | dhe | risang kala pawaka ro wiku raja (1723) | Risang Bima kalanira puruhita | babo | mring Sang Durna | minta sampurnèng dumadyad | Duryudana ginubêl ing pra arinya | dhe | rêmpêk ture sakèhing sata Kurawa | amintaa pitulung sang dwijawarab ||

Minggah

pinituwa sadaya pêpêk ing ngarsad | Durna Prabu Mandraka Dipatyèng Ngwônggab | Dhanghyang Durna saguh mring Sang Kuru Nata ||

danirnakna marang sira Arya Bimab | aja lawan aprang sirna saking cidra ||

dtan antara praptanira Arya Sena | ddyan jumujug mêndhak nêmbah mring sang dibya ||

Lajêng mungêl malih gêndhing Gambirsawit

mawuring tyas Maha Prabu Duryodana | cipta wêlas marang sira Arya Bima | dhe | Arya Bima | babo | gya umatur Pandhuputra mring sang dibya | punapèstu ulun kinèn ngupadosa | wiku nabda adrêng têmên karsanira | dhe | karsanira | babo | liwat angèl panggonane toya marta | nèng jro guwa liwat pringganing kang marga | yèn sirantuk prawira tirta nirmala ||

Minggah

pan sampurna prasasat ôngga jawata | kamulyanta angluwihi sabuwana | nora ana aji ingkang ngungkulana | pasthi sira dadi tungguling ||

24

ranangga | ngulatana anèng wukir Côndramuka | dyan umangkat samarga ingiring bajra. ||

Dhawah ladrang Gonjang-ganjing

dhe | babo | adan prapta prahara gora walikan | babo | bayu mêsês dening krodhane Sang Sena ||

dhe | babo | kèdêr midêr Côndramuka kaidêran | babo | wus binubak wrêksa rug rêbah bêlasah ||

dhe | babo | kadya gêlap swarane lèngsèring arga | babo | sindhung riwut sato mawut kabêrasat. ||

dhe | babo | kagyat mirsa Sang Rugmaka Rugmakala | babo | sru kapilêng kapêmpêng talingan wuta ||

dhe | babo | ditya kalih mambêt gandane sang arya | babo | dyan umangsah pinarbut Sang Arya Sena ||

dhe | babo | Bima kurdha muwus dhig ditya sambaya | babo | wus pinasthi ditya kalih sarêng pêjah ||

dhe | babo | wangke sirna mulih ajale jawata | babo | Endra Bayu sakalangkung dènnya suka ||

dhe | babo | apêpudya dewa kalih mring sang arya | babo | tuhu dibya suraya jayèng ngalaga ||

dhe | babo | Bayuputra ngadêg têpining samodra | babo | mangu mulat tumon trunaning udaya ||

Lajêng dados katawang, ugi taksih Gonjang-ganjing.

25

dhe | sangsayèng tyas ketang warahe sang kaka | tuhu darma kamondakane Sang Durna ||

dhe | yèn wangsula arda merang mring dumadya | suka têmah palastra madyèng samodra ||

dhe | mung kaetang kang toya marta nirmala | Bayuputra cancut malêbèng samudra ||

dhe | we manaput ing ôngga lun sumarambah | emut ing tyas amatêk jala sêngara ||

dhe | tan antara praptane Sang Nêmburnawa | têgsaka gung manêmbur wisa lir warsa ||

dhe | dyan sinaut pinulêt kêmput kang angga | angrêsing tyas sang arya cipta palastra ||

dhe | èngêt ing tyas pinanduk ing pôncanaka | Nêmburnawa pêjah dening Arya Bima ||

dhe | ana mangguh sang arya jroning samudra | Ruci Dewa wêwarah akèn mangsukas ||

dhe | sapraptane jro garba datanpa driya | Dewa Ruci manguwuh kon ningalana ||

dhe | awang-uwung pukulun ingkang katingal | tan antara Dewa Ruci katon ana ||

dhe | byar kawuryan busana ujwala maya | seta pita rêkta krêsna kang katingal ||

dhe | yèku ingkang dadya durgamaning kang tyas | dèn waspada pangurunging rèh dumadya ||

dhe | yèkang sata êninging driya raharja | wus rumasuk sawulange Ruci Dewa ||

dhe | yèka samya Sang Sena lan Ruci Dewa | babo ||

26

wus umêdal sang arya saking jro garba | Bayuputra tur sêmbah minta aksama ||

Mundhuk, Gandrung Winangun p6 ||

Badhaya gêndhing Mundhuk

wus ubaya kalawan prabu wanara | Ragutama dènnyarsa mrab ing Ngalêngka | ubayane kapindra sudaning warsa | samya anut sagung wanara dipatya | ing rêmbuge manglurug môngsa katiga ||

Minggah

wus mangkana wangsul sang narendra putra | angantosi anèng wukir Maliawan | lan kang rayi sira Arya Sudarsana | sapraptane Maliawan winursita | angin alon angirid gandaning sêkar ||

Suwuk lajêng mungêl malih gêndhing Gandrung Winangun. ||

dahat kambuh kabranan tyase mangarang | lir kinuncang mring Bathara Kamajaya | suruping kang baskara mimbuhi brôngta | pêtêng dhêdhêt panglonge mawèh kung rimang | ing gêgana lintange katon sumêbar | nekawarna asri tejane kartika | cumalorot kang sarpa tapak maruta ||

Minggah

èngêting dyah ukêle abra puspita | pêtêg jaja angungun dahat asmara | panglong tiga antara mijil kang wulan | rêmpu kang tyas mulat gêbyaring sasôngka | kawistara bêndana sangka bêndana | mèh raina sadalu kabyatan onang | lir antaka ing ênggon agurah waspa | sirat wetan wijile sang diwangkara | wus samêgta kapindra anata bala ||

Lajêng ladrang Lêmpang

dhe | ada-

27

n bubar | babo | adan bubar saking gunung Maliawan | babo | lir samudra wutah kyèhning kapi bala | babo | lir samudra ||

dhe | tri gumuruh | kadya rêbahing wiyati | babo | guntur kêtug prapta rèh kagiri-giri ||

dhe | sarawuhe | sri mahadipa mahendra | babo | mawurahan gègèr sining wana sumyar ||

dhe | buron mawur | manuk muni ya manangis | babo | kèbêgan wre kadhasih munya ngaswasih ||

dhe | kewran dening | mangungsi mangun sih asih | babo | kawlasasih | walantaga kaewan sih ||

dhe | muni monang | ngajabsih minta sih asih | babo | pratiwa wre aglar prasamya miranti ||

dhe | wanarandhèr | pasang têpining jaladri | babo | sapraptane Gunawan pragosa rakit ||

Suwuk lajêng mungêl katawang Maskentar kêndhang 2.

dhe | Bayuputra tur uninga awotsari | dhe | Wibisana mring jêng nata ngèstu pada | dhe | kapracaya sang arya wus sinudara | isining rat mastuti mawèh utama ||

dhe | sarêng dènnya sêseban pinggir pasisir | dhe | mangên-angên ngupaya panabrangira | dhe | mring Ngalêngka | kalang-kalangan samudra | sang narendra kasusu onêng ing garwa ||

dhe | ngêmbat laras dêduka marang sagara | dhe | panah bubar kadya surya satus tiba | dhe | ing samudra mawalikan aruara | kang bramastra anrus dhasaring satala ||

28

dhe | apuyêngan gègèr isining jaladri | dhe | grah gumuruh rugrug anggraning parbata(18) | dhe | Ôntaboga Basuki rantas pêthitnya | Hyang Baruna kagyat palayuning naga ||

dhe | sigra mêntas lênggah saluhuring toya | dhe | Hyang Baruna nêmbah matur minta jiwa ||

Gonjang Anom Badhaya (Pujôngga Anom Badhaya

Badhaya gêndhing Pujôngga Anom Badhaya laras pelog pathêt nêm.

asasmita kusuma andayaprana | sasolahe sang rêtna ing jagad raya | musthikaning endraloka janaloka | duk miyarsa kalana jaya puspita | tyas kadaut rêmpu kang manah asmara ||

Minggah

amung ketang turnya nimas dayaprana | saput netra sirna rarasing wardaya | anèng purwa lulut manawunga brôngta | layu-layu ngênglêng mangun ramayana | nasak wanane walangêning kung rimang ||

Suwuk lajêng mungêl malih gêndhing Bontit.

dhuh kusuma kang nganglang ing jumantara | baya ingkang cinampurung antariksa | wus anitaha nuksma kusumèng Daha | wukir japan puspa krêsna | ing astana | satuwuhe | dasihta minta apura | pacangkraman jahnawine wong Mamênang | praja lina | pantarane | wong lumajang ||

Minggah, bokmanawi nêsêg minggah, dados sawêg angkat-angkatan badhe minggah.

kukumêna | dhe | tumoning ||

29

sang | kalêngkaning jagad raya | pinarwasa | ing wardaya | mangunêngan ||

Minggah

kukumêna | kawula aparipaksa | puput jiwa lojine wong Pasuruan | sukarêna matya kinêmbong asmara | têpis wiring ing Daha kali Mamênang | sampun rêngat dasihe alabuh jiwa | wus kaèsthi kusuma jroning supêna | yèn tulusa kinêmbanging pramudita | kawismaya pamêngkuning sanagara | puspalata upaya kinêmbar rupa | pêpatahe kang anawung nungsa rêngga ||

Dhawah ladrang Turirawa

dhe | adan pasang kalana sampun busana | pamit marang para garwa murwèng laga ||

d dènirarsa tandhing asmaradilaga | samya marma eman manawa antaka ||

dhe | saha bala mangu rêngu karêntêngan | sirêping kang wiyati dening jawata ||

dhe | tumoning sang kalêngkaning jagad raya | pinarwasa ing wardaya mangunêngan ||

dhe | saputing tyas sang rêtna musthikaningrat | mawalikan mulêking driya wiyoga ||

dhe | aru-ara puyêngane suraloka | katamane ing tyas puyêng mawuyungan ||

dhe | kusumèng dyah karuna jroning atmaya | sêsambate luwara saking rêncaka ||

Katawang Srêbêgan bokmanawi katawang Srêpêgan.

dhe | rêncakane | mikêna angariloka | dhe | rangu-rangu | rongèh nolih marang garwa ||

30

dhe | rasa-rasa | rumaras pamularira | dhe | ngiwarangin | amirangrong sru mangarang | dhe | layonira | mirah adi kang minôngka | dhe | jimating prang | pamunahe rèh angkara | dhe | tingalana | solahing dasih mandaya | dhe | amijaya | mikêna saking tyasira | dhe | netranira | rèh amurwèng andakara | dhe | lêlana ring | ripu pinanduking cipta | dhe | pun kalana | darmi nawung yudabrata | dhe | ingayahan | pambengkasing satru kala | dhe | ngusadani | karunaning endraloka | dhe | saking sira | waluyaning nungsa praja | dhe | sari-sari | sumawur saking wiyati | dhe | riris sumyar | amartani amrat sari ||

31

Ela-ela ugi nama Lela-lela Badhaya

Badhaya gêndhing Ela-ela, pelog nêm

dhe | sanga astha saptaji angkaning warsa 1789 | dyah pangarsa wong agung | atmajendra | radèn | dhe | amêmangun mangangêna ||

dhe | amêmangun mangangên angêning taya | dhe | rêmpêg rampak ing warna amaranggana | kang ginita wong agung | kalanira | radèn | dhe | narpaputra Mêthapralaya andhustha | dyah panênggak wong agung | ing Mandraka | Radèn Nata Salya ubayèng tyas ||

dhe | ubayanya sapa kang bisa marwasa | dhe | duratmaka kang nglêlanangi jro pura | wus pinasthi wong agung | jatukrama | radèn | dhe | lan sun ganjar sasigar praja Mandraka | jumênênga | wong agung | sri taruna | radèn | dhe | kawuwusa praptanira Sang Arjuna ||

Minggah

Lela-lela | amradipta kêkuwunge kawatgata | babo | Sang Pamadya kerid ngarsa sang sinewa | dhe | wus manêmbah ngraup padaning narendra | lela-lela | langkung trustha driyanya sri naranata | dhe | tan kêna sah rinangkul lungayanira ||

lela-lela | kamayangan praptanira ing prajanta | dhe | amayangan praptanira ing prajanta | babo | dhuh wêkèngsun dènnya akarya nirmala | dhe | ing wruhanta sun iki kênèng bramintya ||

32

lela-lela | tan anyipta pulunan ingsun kang prapta | dhe | aprasasat Hyang Surapati kang prapta ||

lela-lela | sung nugraha nirnakkên duhkitèng driya | dhe | sung nugraha nirnakkên duhkitèng driya | babo | lan angganjar kamulyan tyas diwangkara | dhe | parta nêmbah pukulun sang binathara | lela-lela | paran ingkang dadya ruditaning driya | dhe | sabdanya lon Sri Mahaprabu Mandraka | lela-lela | jroning pura kabyatan dhustha nyuwarda | dhe | jroning pura kabyatan dhus ||

Lajêng ladrang Gôndasuli

dhe | lêladrangan tyasira Arya Palguna | babo | kadi age marwasa ring duratmaka ||

dhe | matur alon Sang Arya Pandhu Tanaya | babo | dhuh pukulun aywa gung awalang driya ||

dhe | langkung enggar tyasira sri naranata | babo | wusanengga mring Mandraka purèng arya ||

dhe | kawuwusa panênggak kusumèng pura | babo | kang amangun wigêna mônca udrasa. ||

dhe | waspanya drês tana lyan kacipteng driya | babo | mung Radeyaputra ing Mêthapralaya ||

dhe | angaliwêr ngunyêri ujunging netra | babo | mung gêguling katumpangan ing wadana ||

Lajêng katawang Sarilaya kêndhang 2.

dhe | ka-

33

gyat nolih sang rêtna ngrangkul ing raka | dhe | wus ingêmban sumangsang munggèng wijangan ||

dhe | kasut wrêksa duryan lit kang tanpa rasa | dhe | paran ingkang dadya rudahing wardaya ||

dhe | songsong sabrang wulucumbu saptarêngga | dhe | pun Pamadya arsa marwasèng paduka ||

dhe | pasêr langkap rondhon kumambang ing tirta | dhe | pêpujanku aywa maras ing tyasira ||

dhe | kisma wônda aran pamangane yaksa | dhe | sapa kêlar nadhahi krodha kawula ||

dhe | kancana bang pagêr arda nut ing marga | dhe | nadyan dewa tan kuwawa nranggulanga ||

dhe | kagyat mulat Parta prapta lang sang nata | dhe | Basusena manjing sêngkange sang rêtna ||

dhe | Pandhuputra tan samar gyan duratmaka | dhe | Karna linggar ngaglah madyaning pajangan ||

Ngt dhe | asêsumbar putra ing Mêthapralaya | dhe | lah rêbutên sun Karna Radèyaputra ||

dhe | adan mangsah Arjuna pamit sang nata | dhe | wus jinangkah malumpat maling aguna ||

dhe | aputêran liru gon samya prawira | dhe | sang nate ramyat sudiraning kang yuda ||

dhe | tan antara prapta Rêsi Dipayana | dhe | apêpajar ing purwa madya wasana ||

34

Sumêdhang

Badhaya gêndhing Sumêdhang minggah Lala Grantung pelog 6

amangripta jêng gusti pangran dipatya | dhe | Anom Mangkunagara ingkang sudibya | atmajendra kaping nêm ing Surakarta | amakirtya sêsindhèn langên badhaya | kang supadya mrih sukane kawistara | dhe | mèt carita Sri Narendra Sasrabuja | duk Sri Nata Sasrabau têdhakira | mring pakuwon maringakên rata rêtna | lan kaprabon gêgaman andhungan yuda | Sang Sumantri kalangkung sukaning driya ||

Minggah

sigra duta dhawuh marang para nata | enjang samya samapta baris kalangan | sarêng mijil baris têpung lir samodra | para ratu samya manggung anèng rata | Sri Arjunasasra nitih nata rêtna | mijil orêg gumuruh suraking bala | Sang Sumantri dhinawuh anitih rata | tur sandika nêmbah minggah ratanira ||

Lajêng ladrang Uluk-uluk

dhe | adan mangsah kalihnya nyandhak bramastra | babo | samya nguwuh adhuh lae mêngko bala ||

dhe | kagegeran jawata dening dahana | babo | dahana gung sumundhul bêsmi kahyangan ||

dhe | pan sanjata pijèn yakti lwan prabawa | babo | samya maras sadaya ingkang tumingal ||

dhe | mu-

35

lat kalih solahe kang bôndayuda | babo | kang warastra arukêt kalih ratanya ||

Lajêng Lèngkèr kêndhang 2(19)

sotya manik sumawur sahengga wintang | rata mubêng sarêng cule kang sanjata ||

larabing kang sanjata pan kadya kilat | dangu tuju tinuju tan ana kêna ||

wasis ing prang gênjoting rata ngapinjal | dangu dènnya liru têmbung sri narendra ||

dhe | alas gunung langit kalawan samudra | babo | angrês mulat prihatin isining jagad ||

dhe | Sang Sumantri swuh ratanya wor bantala | babo | gya lumumpat nyandhak sanjata Sutiksna ||

dhe | linêpaskên tinêpak mring sri narendra | babo | pan kabuncang kaping tri salin warayang ||

dhe | sigra prapta narendra ngatêri rata | babo | Sang Sumantri minggah mring rata kancana ||

dhe | ngêtap rata ing galih kalangkung duka | babo | tanna kari sanjata pamungkasira ||

dhe | amung cakra laras murub lir baskara | babo | mèh lumêpas dhininginan mring sang nata ||

dhe | pan kapindho Sumantri rêmuk ratanya | babo | Sang Sumantri krodha anglêpaskên cakra ||

dhe | yitna mlumpat sang nata rantas swuh kêna ||

36

babo | sang aprabu sigra mangun tiwikrama ||

dhe | sakalangkung gêngira kasor prabata | babo | para nata ajrih mulating narendra ||

dhe | asêsumbar grêng gumludhug swaranira | babo | kontal kombul bantala tri anglir bêlah ||

dhe | orêg lindhu gonjang-ganjing aprakêmpa | babo | kontrag-kontrag sru gumludhug abarungan ||

dhe | sri narendra wikrama ukur kewala | babo | yèn budia rupa pitung mono bisa ||

dhe | Sang Sumantri wruh gustine sangêt duka | babo | malajêngi sumungkêm angaras pada ||

dhe | ngasih-asih ature memba wanita | babo | sang narendra mirêng Sumantri aturnya ||

dhe | sigra ngrasuk(20) tiwikramane sang nata | babo | wus waluya sarira wangsuling lama ||

dhe | angandika wus kalakon sêdyanira | babo | angambila sriwadari ing utara ||

dhe | yèn wus kêna jujugna ing Mahèspatya | babo | Mukharam ping tri dasa Sabtu sangkala | trustha astha dwijawara sri narendra 1789 ||

37

Kabor Badhaya

Badhaya gêndhing Kabor pelog pathêt nêm ||

dhe | murwèng langên kinarya panglipur brôngta | karsanira Jêng Gusti Pangran Dipatya | Anom Mangkunagara ingkang sudibya | trahing nata narendra ing Ngèksigônda ||

dhe | Surakarta kaping catur kang gumantya | sinangkalan murti astha wiku nata 1788 ||

Nêsêg minggah

kisma lungit wêdharing têmbung kêkêran | sampun lincat lamun kababar ing basa | dhe | roning tanggung ancur gêdhah winikara | dèn amantêp ing jangji sami karasa | dhe | mindho lima singa ranu aduskarta | ing sadasa-dasa mung nganti ubaya ||

Lajêng Ladrang Gleyong

dhe | babo | lêladrangan karsanya risang sudibya | babo | atmajendra kaping nêm Paku Buwana ||

dhe | babo | sempol wana têmbung anukarta basa | babo | nanging kêdah sinaruwe ing sang rêtna ||

dhe | babo | sêkar kapas wêlut wana mawa wisa | babo | kapitêmên gèn ingsun kêdah ngawula ||

dhe | babo | nata dewa kursi lawak sikil dênta | babo | trisnaningsun mung sira paraning nala ||

dhe | babo | pandaming rat sasmita basa wilasa | babo | srênging karsa ketang sihira kusuma ||

Suwuk lajêng mungêl malih Katawang Sundawa

38

dhe | wus kawawang karsèng sang narpasiwaya | babo | angulati pitutur utamèng praja ||

dhe | sasi surya wiwratmaja ing Ngastina | babo | iya masa kewrana ing rèh utama. ||

dhe | sang kandawa atmajane dwijawara | babo | wus santosa ing driya kanthi prayoga ||

dhe | kawi sêmu wong atiwas têmbung lampah | babo | ing sasmita nora kongsi kasamaran ||

dhe | jênu tawa mega panjang ing gêgana | babo | ywa katungkul nuruti ardaning driya ||

dhe | imbal sabda pangabaran duratmaka | babo | bisa nyirêp rêrasan kang tan prayoga ||

dhe | ninging tingal panyandhêt sidaning karya | babo | wus waspada pamurunging kawiryawan ||

dhe | tirtamaya timbangane janaloka | babo | wus awêning tingal ingsun mring kamugsan ||

dhe | salah cipta wiryane putra narendra | babo | nora kurus idhêp ingsun mring pangeran(21) ||

dhe | basa purwa lalu dewasaning surya | babo | ya mulane aja gingsir ing prasêtya ||

dhe | tèbèng kori tanpa cengkok ing wacana | babo | dèn pasaja ing wuwus aja warana ||

dhe | sêkar kara sarira sasoring jôngga | babo | bundhêlana prasêtya yèn wus kadhadha ||

dhe | surya giwang têgêse basa sarkara | ba-

39

bo | aja gingsir dening manising wacana ||

dhe | wisma raja janma anggêlar wiweka | babo | dèn prayitna anggonira tunggu pura ||

dhe | tanduk astra palwa tiwas ing samudra | babo | manahira aja karêm ing kasukan ||

dhe | paksi raja pambabare guna bisa | babo | dèn tabêri angawruhi barang karya ||

dhe | lêlawa gung têgêse basa kadarman | babo | nora kalong wong agawe kabêcikan ||

dhe | labêt katon sastra sinandhangan rowang | babo | dèn asandi barang rèh aja katara ||

dhe | sumbagèng tyas satriya kang amarjaya | babo | dèn apanggah nanging aja amisesa ||

dhe | kolik priya sidhat agung mawa teja | babo | dèn mituhu wawêlinge ramanira | panêdhèngsun kumpuling sih wong sapraja ||

40

Sukaharja

Badhaya gêndhing Sukaharja (Miyanggong) pelog nêm

ênggih | sri narendra murwa gêndhing Sukaharja | babo | ênggih | sang mahayun murwèng karsa | mayasa langên kaprabun ||

ênggih | kalokèng rat nagari ing Nayagônda | babo | ênggih | kang mandhirèng kadhaton ing | Surakarta Adiningrat ||

ênggih | apranyata pêpakuning kang buwana | babo | ênggih | saèstune senapati | kang sinêmbah ing ngalaga ||

ênggih | trah tumêrah narendra gung kang linuwih | babo | ênggih | kang darbèni tah-têlatah | ing nungsa Jawi sadaya ||

ênggih | sang maha di panênggak ari narendra | babo | ênggih | rêmbêsing madu wijiling atapa adana warih ||

Minggah

ênggih | ulunane pra sumêndhi sahadaya | tan kêna sah sihing kaka naranata | lir puspita inganggit tan kêna ginggang ||

ênggih | rakêt kêkêt lulut lumalading driya | winardaya kaanggêp putra pangarsa | kinarya nang kaonêngan ing wardaya ||

ênggih | ingkang môngka kondhang surayaning karsa | marmanira kalintang sih kaka prabu | lan sasama samine kadang narendra ||

ênggih | tuwin dènnya momong mêngku pra rinira | tan ana kang sumêlang sasêdayanya | rinojongan ingêmong sakarsanira ||

ênggih | ambêksanta budya darma marmèng wadya | sêtyèng bala basuki mrih biniseka | suka bisa ngawu-

41

la kaka narendra ||

ênggih | anindita dènnya anahêni karsa | tan rumasa rèh kumambang ing wisesa | singkir marang saliring kang kumawawa ||

ênggih | amung ketang andasih angèstupada | wus waspada andêling dêlahanira | nora samar maya-mayaning panuksma | ênggih | datan musna kewala ngalih panggonan ||

Lajêng ladrang Surung Dhayung kêndhang 2

ênggih | jangkrik gunung puput jiwa dhuh kusuma | babo | sir kantaka yèn tan ningali badhaya ||

ênggih | menda wana sêsotya rêngganing karna | babo | sapa ingkang pantês ngêngudang badhaya ||

ênggih | rêsi dênta satriya sumitra putra | babo | mati anglês yèn tan lênggana badhaya ||

ênggih | jayèng ranu panêmbahaning jawata | babo | baya sira guru ratuning badhaya ||

ênggih | nata dewa kontane Sri Danardana | babo | jroning nendra kacakrabawa bêdhaya ||

ênggih | ancur kaca purnama mijil kapisan | babo | raosing tyas kadya gè nunggal badhaya ||

ênggih | kêndhal jêram sêsotya sumorot ura | babo | srênging karsa tan liya amung badhaya ||

ênggih | roning gêbang kang pêksi tanpa cumbana | babo | mêrak ati parigêling kang badhaya ||

Suwuk nuntên mungêl malih katawang Sumêdhang kêndhang 2

êng-

42

gih | sang kusuma nawarsa amêdhar karsa | babo | kang kinarya pangiksaning madyapada ||

ênggih | kang busana abra markata tumeja | babo | angarênyêp anêlahi ing kalangyan ||

ênggih | uncal sutra mandhala linut parada | babo | arja sinjang wastra adi jroning pura ||

ênggih | awêwida jênar sumunar sumunu | babo | atasikan katon suluh ing wadana ||

ênggih | akrawistha pratistha pamusthinira | babo | bêksa priya kang laras langkap madura ||

ênggih | ngêmbat laras wawas winawasing tingal | babo | nèng kotara yun anguculkên warastra ||

ênggih | mêsat ngasut sumêbut amawa bajra | babo | aliringan liru aliron panggonan ||

ênggih | para rume awasis mawas sayaka | babo | ebat liring sinarêng lan dohing asta ||

ênggih | jôngga molah tinundha-tundha mandhala | babo | nglunging lambung linambang kosoding pada ||

ênggih | akarya nang ebat sagung kang tumingal | babo | saking dènnya kagunggung kyèhing tênaga | babo | titi purna ing purwa madya wasana ||

43

Badhaya gêndhing Ela-ela (Ela-ela) pelog nêm

Kangge Pengêtan

Nalika Radèn Ngabèi Atmamardawa, abdi dalêm mantri ordhênas pindhah griya saking Martapradatan, Darpayudan dhatêng Kamlayan têngah, tilas griya gadhahanipun mas ajidan Margawirya (griya dalah papanipun taksih wêtah dèrèng ewah katumbas f. 4000, waragadipun andandosi f. 1000), amarêngi ing dintan(22) Kêmis Wage, tanggal kaping 21 Sapar Alip 1859 wuku Tolu, Wurukung gigis, sri tunggak sêmi môngsa II, iladuni manggih arja, wanci jam 2 siyang sangat Yusup slamêt, surya kaping 9 Agustus 1928. [Tanda tangan: R. Ng. Atmomardowo] Kawrat pikêkah katitimasan kaping 4 Januari 1928 ôngka 67/ A [...]

__________

Pêthikan sêrat pratôndha sade tinumbas dhatêng bôndha lumaksa, tapsiraning kumisi f. 2024.24 bôndha lumaksa ngliyêr f. 1000 unusan kasanggi Atmamardawan f. 80.97 ± pajêg sataun f. 15.18. Ukuran iring lèr 14.2 kawan wêlas kalih pradasan mètêr, iring wetan 23.3 23.3 pradasan mètêr, iring kidul 15.5 15.5 pradasan mètêr, iring kilèn 19.7 19.7 pradasan mètêr} jêmbare 320 mètêr pasagi.

44

Kaduk Manis

Badhaya gêndhing Kaduk Manis, pelog nêm

dhuh kusuma | babo | dhuh kusuma kang môngka pandoyèng durna | ênggih | lah papagên kang tirtamayadi swarga | babo | mêngko mirah sun jarwa jatèstri priya | babo | gurda pingul pacangkramaning Ngastina | babo ||

kongsi rusak gonira mrih sastra cêtha | ênggih | eman lamun gusti tan wrin angganira | babo | tirtamaya asrama dwija Ngastina | babo | sukarêna matia jroning asmara | babo ||

kadhal gôngga bêngawane wong Mamênang | ênggih | baya sira pantês sun labuhi jiwa | babo | sang lir rêtna mangun wiyoganing driya | babo | rangu-rangu amirangrong maringringan | babo ||

dhuh pangeran ingsun ing Ngendra bawana | ênggih | kawining ro swara gora midêring rat | babo | lalu merang yèn sidantuk dwijawara | babo | karuna sru waspa drês lantaran grana | babo ||

lalumôngsa woh tiris kang pinantêsan | ênggih | yèn kasepa baya dasihe palastra | babo | narpaputra tumutur onênging driya | babo | ayam kuncung swara padaning pujôngga | babo ||

wong mrak ati aywa gunging tyas sangsaya | ênggih | yèn kawula karya goraning buwana | babo | jangkrik gunung galêpung pilis wa-

45

dana | babo | Hyang Salendra têdhak manglipur ing sira ||

beratêna wong ayu sungkawanira | ênggih | lah tolèhên prawirane Danardana | babo | upayane darunane setubônda ||

Minggah

babo | krodhaningsun sapa kêlar nranggulanga | kadukmanis | krodhaningsun sapa kêlar nranggulanga | marma mirah aywa kadurus sungkawa | kadukmanis | menda wana galugu kang sêkar mayang | mêrandangi pêpacange wong pa- | saja ||

ênggih | babo | mêrandangi pêpacange wong pasaja | ênggih | baya durung pasthi karsaning jawata | kadukmanis | siti rêngka badhak kinêmbar pajangan | wus sinambut rugmini linela-lela | kadukmanis | wus sinambut Rugmini linela-lela | sinrênggara wohing rat lan madu- | rêtna ||

ênggih | babo | jagat wayang sudarma Dyah Sukasalya | ênggih | lir kantaka sang rêtna sare ngêmbanan | kadukmanis | lir kantaka sang rêtna sare ngêmbanan | lir sudama katawêng ima têngara | kadukmanis | yuyuruntung dewa Salendra bawana | midêr-midêr jroning gupita ma- | ndrawa ||

ênggih | babo | midêr-midêr jroning gupita mandrawa | ênggih | puspalata upaya kinêmbar rupa | kadukmanis | pêpatahe kang anawung nungsa-

46

rêngga ||

Lajêng ladrang Kaduk

ênggih | adan krodha | adan krodha Kesawa lir hyang birawa | babo | pamit marang rêtnèngrat amurwèng laga | ênggih | pamit marang ||

ênggih | gro tumindak kapilêng kang amiyarsa | ênggih | dwijawara gêtêr sagotra swuh sirna | babo | sang asmara wus purna ing krodhanira | ênggih | sang asmara ||

ênggih | mèsêm-mèsêm wangsul angimur sang rêtna | ênggih | panu biru madyaning cala juwita | babo | wong pasaja pantês sun tohana jiwa | ênggih | wong pasaja ||

ênggih | puspalaya pakartine dwijawara | ênggih | pêpujanku wong asih wong sudra papa | babo | pantêsira lêlewane karya rimang | ênggih | pantêsira ||

ênggih | mendahane sida kagarwèng jwawara | ênggih | dyan liniling wadana winawang-wawang | babo | tuhu gusti wus sirna rêncakanira | ênggih | tuhu gusti ||

ênggih | yêkti sira jimating Jênggala rêtna | ênggih | yêkti sira ||

Lajêng katawang Dhêndhagêdhe

ênggih | katawanging pandam wadana murnama | dhuh wong agung kadi lintang sor praba lan diwangkara ||

ênggih | kukus gantung waja sinotya mrih lata | dhuh wong agung | gung sinawang wawang sinêsêp lathinya ||

ênggih | kagyat nglilir kang sawang partiwa rêtna | dhuh wong a-

47

gung | amlasarsa sang rêtna matur ing raka ||

ênggih | wêlut wana jawatadi ing duksina | dhuh wong agung | udhunêna kawularsa anambrama ||

ênggih | gudhe rambat gônda tumraping sarira | dhuh wong agung | kamangkara wong asêdhêp tumindaka ||

ênggih | sotya rêkta paksi krêsna among dhustha | dhuh wong agung | mirah ingsun tuhunên sêtya kawula ||

ênggih | nata dewa narendra Mantilirêja | dhuh wong agung | wasesanên janaloka ngendraloka ||

ênggih | cipta arda mênyawak kang tamèng raga | dhuh wong agung | sun tatêdha tulusa jinatukrama ||

ênggih | wohing dami kawining rah panu lata | dhuh wong agung | wong parigêl pantês toh takêr ludira ||

ênggih | ulêr kisma narpa Dasarata putra | dhuh wong agung | nora larang sêrama tugêling murda ||

ênggih | kêthèk bukung kêbon gung kang sinaroja | dhuh wong agung | eman-eman piniyarèng dwijawara ||

ênggih | srênggala gung wiku raja Saptaarga | dhuh wong agung | ngupayaa sajagat môngsa antuka ||

ênggih | made atma woh arèn cinêncêm gula | dhuh wong agung | rarasati sor rêbut mêmanisira ||

ênggih | wohing kamal prajurit bêksa curiga | dhuh wong agung | kalulutku mèsê-

48

ma sadalerengan ||

ênggih | suling dami putracala narpayaksa | dhuh wong agung | dêdimene wurung mati kasêngkala ||

ênggih | sawi janur titi bujangganing sastra | dhuh wong agung | aluwaran sang rêtna angèstu pada ||

Mangunarja

Badhaya gêndhing Mangunarja (Gambirsawit) salendro 9

Mangunarja | babo | mangunarja sri maha narendra putra | babo | amarsudi | babo | amarsudi supadya praptèng akrama ||

dhe | tèng akrama | babo | wus pininta | babo | wus pininta mring sang narendra minulya | babo | nanging durung | babo | nanging durung tinamtu ubayèng karya | babo | duk manitra | babo | duk manitra Sêtu ping catur kang côndra ||

dhe | tur kang côndra | babo | Bêsar Ehe | babo | Bêsar Ehe sangkalanira winarna | babo | èsthi murti | babo | eshi murti dwijawara sri narendra 1788 | babo | kang sinêdya | babo | kang sinêdya kawimbuhana nugraha ||

Minggah

babo | na nugraha | babo | patrawisa | dhe | patrawisa gudhe pandhak wêlut wana | dhuh sapanên kawulane kang sumewa | mangu mulat tumon kartika sajuga | gurawa-

49

walan (23)dinalih sang mawèh brôngta | pêksi krêsna gôngsa ugêring wirama | kudhandhangan dasihe nandhang sungkawa ||

Lajêng ladrang Utama kêndhang 2 (Kêmbang Tanjung ngêlik barang)

dhe | babo | cumalorod kang sarpa tapak maruta | babo 2 | tyas kumêsar rinasa-rasa udrasa | babo | tyas kumêsar ||

dhe | babo | masjid sundha pakaryaning dwijawara | babo 2 | garjitèng tyas madhêp mring keblat mêmuja ||

dhe | babo | juwitaning jatmika ingkang sinêdya | babo 2 | kang jinêjêr ujar jêjêring jêjaka ||

dhe | babo | arkamuka tawon gung kang tala kisma | babo 2 | kang pininta lunturingsih sang kusuma ||

dhe | babo | mari onêng yèn gusti karsa natmata | babo 2 | dasihira suka lêbur nèng asmara ||

dhe | babo | sumbêr wisma jawata sirah dwipôngga | babo 2 | ajur-mumur kawulane alênggana ||

dhe | babo | nadyan silih kinunjara ing turida | babo 2 | têmah tuman tumonton tuntunging jaja ||

dhe | babo | sawêr langking sidhat agung panu krêsna | babo 2 | mung tulusa kawulane atoh jiwa ||

dhe | babo | wus sinêdya ing donya praptèng pralena | babo 2 | nuhu ciptamaya ubayèng dumadya ||

50

dhe | babo | pari têgal turu ècèr sarwi sila | babo 2 | mugantuka sasmita sang pindha rêtna ||

dhe | babo | mengo mulat purnama tumamèng arga | babo 2 | mungub-mungub isthane mawèh sasmita ||

dhe | babo | atmajendra pakaryane duratmaka | babo 2 | dhuh gustiku sun tatêdha aywa cidra ||

dhe | babo | kang purnama malbèng anggraning ancala | babo 2 | pêtêng dhêdhêt dhêkukul amawas dhadha ||

dhe | babo | jati mudha rewônda wulune krêsna | babo 2 | dhêlog-dhêlog anjêtung sarwi tumênga ||

dhe | babo | mengo mulat tumon sunaring raditya | babo 2 | byar kawuryan katon tuntunging parbata ||

dhe | babo | tulang janur dening kawining puspita | babo 2 | wus sêdhênge kusuma paring usada ||

dhe | babo | sunaring kang baskara tumraping patra | babo 2 | riyêm-riyêm pindha wènining kusuma ||

51

Kuwung

Badhaya gêndhing Kuwung pelog barang

andhe | kêkuwunge | anêlahi pramudita | kisma wiyat suraya jayèng alaga | teja wingit amurwa môndra kusuma | duhkitèng tyas sri mahaprabu mangarang | kaoncatan rarasing dyah katuridan | mentar mèngêt pamêngkuning kawirêjan | amung ketang dyah adi mukêt kadriyan ||

Minggah

tyase kadi tumunture santar kentar | dalu mijil katongton rêsmining wulan | lintang roro ngapit rêngganing sasôngka | rangu-rangu amirangrong karungrungan | miyat ingkang tranggana moring basônta | tyas kumênyut ketang risang mawèh rimang ||

Lajêng mungêl malih gêndhing Gêndrèh, ugi pelog pathêt barang

gêndrèh-gêndrèh tyasira kentir sumilir | kadya mêsat sumiyut saking jro pura | cumalorot pratistha tibèng lor wetan | sirêm-sirêm amrawasèng diwangkara | riris aris mêrês rarasing wardaya ||

Minggah

gêtêr patêr munya sru sasmitèng kilat | aliwêran thathite nangsayeng rimang | prabawane ngadoni surayèng ing prang ||

Lajêng ladrang Longgor

dhe | adan prapta maruta ngirid wisaya | sang abrôngta rumaras kêkêsing driya ||

52

dhe | apuyêngan | gêtêr patêr ing wardaya | anangsaya risang pinarjayèng rimang ||

dhe | kapan baya nguswa rarasing puspita | supayane ngusadani lorasmara ||

dhe | singa wastra | rêngganing basa nawala | têtumanên dimène suda wiyoga ||

dhe | darmawita | sujana angumbar karsa | amrih marta ing driya amingkis krama ||

dhe | bayêm arda tanaya madya Wiratha | mari antêng brangtane tan sawatara ||

dhe | manis rêngga | satriya ing Lesanpura | sêtyanana yèn lalia marang sira ||

Dhawah Longgor Lasêm

dhe | tirta maya | supana anyar kinarya | êndhe | babo | ninging driya tanna ngaliya mung sira ||

dhe | bayantaka satriya kang pinardika | êndhe | babo | mati anglês yèn sira tan palimarma ||

dhe | pala rêkta satriya ngungkuli jaya | êndhe babo | sun bang-êbang amisesa jroning pura ||

dhe | nadyan prapta wanitadi ngendraloka | êndhe babo | salin tingal tuture wong mêntas jaga ||

dhe | nora lipur yèn dudu sang mawèh rimang | êndhe babo | kêlap-kêlap thathit mungsêr ing udya-

53

na ||

dhe | sun pariksa dene sira nora ana | êndhe babo | yèn anaa | baya ngusadani brôngta ||

dhe | lalumôngsa panusule magut yuda | êndhe babo | yèn kasepa bantoni lara asmara ||

dhe | jayèng toya putra nata ing Cêmpala | êndhe babo | sapa baya ngêjuma tyas aruwara ||

dhe | barat sirat pasewakan jro nayaka | êndhe babo | wus kapusus ing driya mung nganti sira ||

dhe | made atma pamrihe basa srênggara | êndhe babo | kangên ingsun tan kêna yèn ririhêna(24) ||

dhe | mangunarja kang tinut sabarang karya | êndhe babo | kalakona pantês rewanga wibawa ||

dhe | sari seta dening wong agung cangkrama | êndhe babo | dèn êpuh asih manira tan kapara ||

dhe | nata dewa kursi lawak sikil dênta | êndhe babo | amung sira kang dadi paraning trêsna ||

54

Endhol-endhol

Badhaya gêndhing Endhol-endhol, pelog barang

dhe | murwèng gita wuryaning sindhèn badhaya | karsa dalêm jêng gusti pangran dipatya | kaping catur kang mandhirèng Surakarta | dhe | sinangkalan èsthi murti sabda nata 1788 | duhkitèng tyas sri maha narpa atmaja | amargiyuh anggayuh kang asung rimang | nahên brôngta ing jêrnih nangsoyèng angga | mawiyoga sanitya andamar dawa | sanityasa sumêtyèng sang kawlasarsa | mar kumêsar tyas arda mimbuh wiyoga ||

Minggah

sang dayinta | sinêdya si- | nidhikara | mung kusuma | kang kasêdya winikara | riris sumyar | prapta margiyuh ing prana | rangu-rangu | rongèh muriring mangarang | cumalorot | kartika mimbuhi brôngta | wintang roro kadi netranta kusuma | silir ingkang | maruta mangrujit driya | mawiyadi | wiyoga raras rumira ||

Lajêng ladrang Manis

dhe | babo | adan prapta ruditèng tyas sang sudibya | babo | atmajendra kaping nêm Paku Buwana ||

dhe | babo | sêmbah mring Sang Narpati Malawapatya | babo | dèn mituhu mawêlinge kang sudarma ||

dhe | babo | kawi imba karsa durung kawacana | babo | wus kaèsthi tan darbe liya panyipta ||

dhe | babo | netra tarung manggung yu-

55

da tanpa swara | babo | kadi nora keron kasêngsêm ing liyan ||

Suwuk nuntên mungêl malih katawang Kaum Dhawuk (Santri Brahi)

singa tirta kawi dhayoh winanggita | babo | paran baya katêmu lawan sang rêtna | radèn 2 ||

dhe | babo | ancur gêdhah | wrêksa kang kinarya wisma | babo 2 | sajatine sun bangêt angarsa-arsa | radèn 2 ||

dhe | babo | kawi nêdha sêsulung kang mêdal enjing | babo 2 | sun sêsuwun tumulia karon jiwa | radèn 2 ||

dhe | babo | pari têgal jêjuluk nata pandhawa | babo 2 | muga-muga mituruta sudarmanta | radèn 2 ||

dhe | babo | pangot alit sastra kang munggwing pangarsa | babo 2 | supayane tumulia winiwaha | radèn 2 ||

dhe | babo | sama warna aran etung rolas côndra | babo 2 | sun tatêdha jroning taun kalakone | radèn 2 ||

dhe | babo | watês marga dening kawining kongkonan | babo 2 | aywa gugu ujare wong ngomandaka | radèn 2 ||

dhe | babo | wismèng kisma dening kawining gêgaman | babo 2 | yèn gugua sayêgtine kasangsara | radèn 2 ||

dhe | babo | putra ngarga panah Parta saking Durna | babo 2 | dèn ti-

56

mbanga ujar saking kautaman | radèn 2 ||

dhe | babo | tunggak pari minôngka bantal Hyang Suksma | babo 2 | pan wus lami gon manira ngarsa-arsa | radèn 2 ||

dhe | babo | jarwa karya sujanma roro garwanya | babo 2 | têka bisa gawe margiyuh sang dibya | radèn 2 ||

dhe | babo | kêmbu janur basa wènining turôngga | babo 2 | iba-iba dadia sori sang dibya | radèn 2 ||

dhe | babo | jarwa prabu arane wismèng narendra | babo 2 | dhasar pantês amisesa jroning pura | radèn 2 ||

dhe | babo | kawi sèwu wardine sujanma sura | babo 2 | wus kasusra kautamaning wanita | radèn 2 ||

dhe | babo | jarwa tanya curiganirèng wanita | babo 2 | yèn kalakon têntrêm tyase wong sapraja | radèn 2 ||

dhe | babo | wismèng jaksa gudhedhenan jayèng toya | babo 2 | datan ana tyas sangsara sinangsaya | radèn 2 | wadya suka praja têntrêm têmah arja ||

(gudhe rambat jayèng toya)

57

Sinom

Badhaya gêndhing Sinom, pelog pathêt barang ||

sêsinome kusuma kang karya brôngta | amarsudi mrih dumulure sakarsa | kang sinêdya ngayomi wadya sapraja | wanara gung witing wrêksa rumambaka | tan kawawa nahêni brangtaning driya | nata sura patalunan kang abêra | anggung mendra ing wuwus angaruara ||

Minggah

patra wisa pakaryane dwijawara | adhuh mati kangên pêpujan kawula | mate atma tunjung alit sinaroja | kangên ingsun tumuntur pundi parannya | tasik mônda jaman katon jro anendra | lamat-lamat anggung kepi warnanira ||

Lajêng ladrang Singa-singa

dhe | lêladrangan | karsanya risang sudibya | babo | atmajendra kaping nêm Paku Buwana | dhe | ujung jari | balung rondhoning kalapa | babo | kawêngkua sayêgti dadi usada | dhe | kisma rêngat guladrawa pinasthika | babo | sun la êla tan kêna lali sadina | dhe | cengkrong alit | têngkêran têbu arjuna | babo | saking dene katêkan esthining driya | dhe | barat mijil | wetan têmbung jatukrama | babo | timur mula sun puji dadia garwa | dhe | bobot siring sapatêmoning akrama | babo | nora wiwang dhaup putri lawan putra | dhe | sangku alit | momotaning sapiya-

58

ta | babo | amung sira kang pantês timbangan trêsna | dhe | saput netra | kalpuka(25) pangrapu basa | babo | baya marêm yèn gusti kang nglêlipura | dhe | ron tilarsa | wijile rêrasan driya | babo | nanging amung dèn aririh karsanira ||

Dados ladrang Sobrang kêndhang 2

dhe | kancing lambang | majasta ruwêt kang patra | dhe | sun tatêdha | sampun kongsi kawistara | dhe | sêkar randhu | putra nata Yudayana | dhe | nadyan gêndra yèn wis karuwan ing môngsa | dhe | puspa mindi manggis jênar isi pita | dhe | yêktènana | lamun ingsun amaleca | dhe | jamatmaka | puspa mindha ila-ila | dhe | praptèng pati | ingsun ora nêdya cidra | dhe | sêlangking bang | pangajapaning wardaya | dhe | nadyan pisah | maksih ingsun arsa-arsa | dhe | trawas karang | pangkat laguning ukara | dhe | salamine | ingsun nêdya ngèstupada | dhe | terong alit | prajane Prabu Newata | dhe | ingsun anti ing dunya prapteng antaka | dhe | kara wana | punagi sidaning karya | dhe | kapanggiha sun kauli asrah jiwa ||

59

Asritrustha

Badhaya gêndhing Asritrustha (Lêmpung Gunung), pelog pathêt barang

andhe asritrustha | tyasira sang narpaputra | amangripta kidung tinut ing badhaya | rêspati ping sapta Mukharam kang côndra | ing Jimawal trustha ngèsthi sabda nata 1789 | ngayam-ayam kayumana kawismala | yayah gayuh kayunnya ing yayahira | rangu-rangu mangraras pamularira | riris-riris rumaras rarasing karsa | sru marwasa wasa rarasing wardaya ||

Minggah

cahya maya ngayumana ing parasdya | dadya têmah sinêdya dadya tuladha | dêdimène tuman tumonton utama | malar-malar katularana pujôngga | gunêm arja mangajar ujar silarja | mugantuka pambengkase marga pringga | ywa kadurus anut janma aruara ||

Lajêng ladrang Kuwung kêndhang 2

dhe | asru trustha risang narendra siwaya | babo | sanityasa riningtyas marwatasuta ||

dhe | rumabasèng ripu pinanduking cipta | babo | tarlèn têpa tatikane janma tama ||

dhe | amardining pakayangan karsamaya | babo | dimèn trustha waskitha basa sarkara ||

dhe | sotamaning sêsanti manadukara | babo | karawitan tinut wi-

60

noring ukara ||

dhe | amrih anda wasitaning kawistara | babo | ciptamaya wahyaning kang môngsakala ||

dhe | amandaya darsananing kabudayan | babo | awulangun mangangên-angêning prana ||

dhe | ywa kalunta kalêluntan wruh lukita | babo | tarpateman tamantumaning dumadya ||

dhe | dadya arda rudah kasidaning driya | babo | kadriyaning drawayaning rèh sudarma ||

dhe | darmastuti sètuwa kang pangastawa | babo | winastu ring nistura santarèng basa ||

Suwuk lajêng mungêl malih katawang Santi kêndhang 2

dhe | sabisana basukining saniskara | karsikan sosiking kang pangagsama ||

dhe | sasamaning sumanèng prana pranawa | panawunge wêwangi winawèng warna ||

dhe | winaita sotyaning tyas sanityasa | sung susanta santosaning kasantikan ||

dhe | tatikane tinuku têkèng kaskaya | kayungyuning kayun yayah kayungana ||

dhe | manuhara puwarane rèh rudita | ninditaning dayita kang winidaya ||

dhe | kadayaning wardaya mardawèng karsa | kararas ring rêrasan karasèng cipta ||

dhe | kasasmitan sapta-

61

ning pangupasama | pasamuwan sumuhun kang asaweka ||

dhe | sawawêngkon ring sang siwaya sinewa | miyat maya kamayaning sawismaya ||

dhe | sasmayaning warna hyang hyanging bawana | ambawani wibawaning witaradya ||

dhe | karaharjaning praja pinarjèng puja | pinuji ring para sujana sarjana ||

dhe | jinurunga saniskaraning sakarsa | ywa rêkasa rêksaning kang sukarêna ||

dhe | rênèng prana pinaripurna nirmala | mêmaluya malayaning nala lila ||

dhe | lumalana alin-alining nalika | nalikane anipuna(26) ing aguna ||

dhe | ginupita pinatut pininta-pinta | mantianta antaraning wirotama ||

Nyanthelakên Pèngêtan

Ki Mas Suramlaya, abdi dalêm jajar niyaga têngên, nalika ing dintên Sênèn Kaliwon tanggal kaping 19 wulan Sapar taun Je ôngka 1838, kakarsakakên dados abdi dalêm miji panggênder niyaga kiwa, kaparingan nama Ki Mas Gôndapangrawit, kaparingan lênggah siti tigang bau.

62

Mangunsih

Badhaya gêndhing Mangunsih, pelog barang

dhe | amangunsih sang dibya mèt lunturing sih | sru gambira ing driya sri narpatmaja | duk umiyat raras ruming langênadya ||

dhe | isthanira lir hapsari suralaya | marma karsa makirtya basa la-êla | kang rinipta rarênggane waranggana ||

dhe | duk tumurun saking ing Endra bawana ||

Minggah(27)

lumagsana maring wukir Ngendrakila | kinèn sami angrêncana Sang Arjuna | ingkang karsa mangun tèki mêsuraga | ajêjuluk Sang Bagawan Mintaraga | wus angrasuk busana manekawarna | sinêmbagan pinuja môntra ing dewa ||

Lajêng ladrang Longgor

dhe | adan mangkat saking ngarsane Hyang Endra | babo | napak tawang lêlimunan megantara ||

dhe | duk kawuryan srining wukir Ngendrakila | babo | yayah mara anambrama ingkang prapta ||

dhe | sêkar-sêkar sumêkar sangkêp sakirna | babo | silir-silir sang maruta ngirit gônda ||

dhe | marêm rêna tyase para waranggana | babo | rarywan samya agunêm manggon ing guna ||

dhe | upayane dènnya mrih godha rêncana | babo | amancala warna garwane Sang Parta ||

dhe | pa-

63

ripurna arsa tumamèng jro guwa | babo | parêng mêndhak anèng ngarsane wiwara ||

dhe | adêgira tumingal jroning asrama | babo | ana katon lênggah mancur ingkang cahya ||

Nuntên katawang Playon

dhe | lir sasôngka purnama wimbaning praba | angênguwung mrabani sapramudita | dhe | waranggana mangu-mangu driyanira | kapirangu ing rèh kataman asmara ||

dhe | yèn sampuna emut dinuta Hyang Endra | rasa-rasa yèn bisoa angrêncana | dhe | ciptanira kadi gantya kênèng guna | ragan-ragan solahe masang wiraga ||

dhe | dyan tumandang nandukakên pangrêncana | ganti mara sowang-sowang paekanya | dhe | ana môndra-môndra mardawèng asmara | manuhara nguswa rarasing sarira ||

dhe | mêmaladkung kongas angungasi driya | angêngidung rêrêpèn basa srênggara | dhe | patrawisa cêpaka tanpa saroja | adhuh gusti dulunên solah kawula ||

dhe | puspagiwang wêwalêr kanthi prasêtya | kêna apa abdine nora sinapa | dhe | puspagiwang pangupa boga ing putra | sumakeyan wong bagus dinama-dama ||

dhe | Sang Arjuna tan kengguh ing

64

pangrêncana | waranggana kawêlèh mêsat ngambara | dhe | mêndhak nêmbah ing ngarsane Sang Hyang Endra | matur tanpa karya dènnya angrêncana ||

dhe | dyan tumêdhak sira Sang Bathara Endra | malih warna nama Sang Bagawan Padya | dhe | wus kapanggya lan Bagawan Mintaraga | bawarasa surasaning tapabrata ||

dhe | Sang Arjuna mintonakên sêdyanira | mrih kawiryan kang satriya wirotama | dhe | langkung trustha sira Sang Bagawan Padya | mêngkul jôngga babar warna Sang Hyang Endra ||

dhe | asung wangsit mèh prapta Hyang Girinata | amariksa tapabratane Arjuna | dhe | tuhunira dènnya mrih jayèng ngalaga | sampun muksa sira Sang Bathara Endra ||

dhe | tan antara prapta ingkang samirana | anrang arga prabawa Hyang Nilakôntha | dhe | Sang Arjuna mijil ningali sukara | abirawa yayah pangawak parbata ||

65

Gandrungmanis

Badhaya gêndhing Gandrungmanis, pelog pathêt barang

ênggih | Sri Narendra | Paku Buwana ping astha | Surakarta amurwani carita ing jaman kuna | radèn | kang kinôndha prajarja adi Ngurawan | kang ginêndhing ing kidung panji susupan ||

ênggih | sumawita mring sang prabu bauwarna | babo | antuk karya | langkung kinulawisudha | sinami lan putranira | kinondhang môngka suraya | radèn | sinung bawah wawêngkon wong patang nambang | wus misuwur sapraja kang ambiseka ||

ênggih | Adipati Kalana Jayakusuma | babo | sinêdhahan mapripu Nungsakambangan | sang kalana wus sumaguh ubaya samôngsa karsa | nêsêg radèn | asamêkta kadang kadeyan sabala | miwah garwa kusuma putri cêmara ||

Minggah

ênggih | mrih tumutur ngadoni jayèng ranangga(28) | babo 2 | wus têngara budhal mring Bali nagara | ênggih | asanengga wahana jêmpana rata | babo | tri gumuruh wadyane sang adipatya | ênggih | asri tinon lir prawata kêmbang-kêmbang L | babo | kunêng ingkang kawuwus ing Bali pura | ênggih | siniwaka Sang Prabu Jaya Lêngkara | babo | Kyana Patya Jaya Asmara nèng ngarsa | ênggih | kinèn magut mungsuh ingkang badhe prapta | ba-

66

bo | sigra mangkat sabala rêkyana patya | ênggih | nekawarna kang busana bang-bang ngunjring | babo | surya surêm kandhih gêbyaring ujwala | ênggih | sêg supênuh bêlabar ngêbêgi marga | babo | sênggur dadya wardu gangga sang apatya | ênggih | nitih rata ajamang mas kinapita ||

Lajêng Ladrang Kuwung

ênggih | lir baskara murup ingkang tutup gêlung | gandhewa dibya nèng ngarsa jêmparing munggèng endhong mas | lir Suwônda Maèspati | duk mapag prang ing Ngalêngka | kinubêng prajuritira | ngajab têmpuh ing ngayuda ||

ênggih | Sang Dipatya Kalana Jayakusuma | tumon lamun yèn pinêthuk kadeyan kinèn prayitna | gêlar byukan ing ayuda | yudapati munggèng kanan | Ranggajaya lêksana kang munggèng ing pangawat kiwa ||

ênggih | kang pangarsa Dyan Rôngga Jayasêntika | ya ta wau duk tumingal Apatih Jaya Asmara | yèn mungsuh wus tata gêlar parentah sigra nimbangi | dadya mangsah campuhing prang wong Bali lan wong Ngurawan ||

ênggih | Yudapati pangamuke kadi yaksa | miwah sira Rôngga Jayalêksana lir saradula | akèh longe bala ing Bali kasoran ing paprangan | sira Radèn apatih Jaya Asmara myat ing bala ||

ênggih | ringa rêngu angadêk suraning driya |

67

mangsah nêngah jêmparinge ngênèni sakèhing bala | ebat mulat langkung dènnya | ajaya Jaya Asmara | duk tumingal Sang Dipati Kalana Jayakusuma ||

Suwuk lajêng mungêl malih Katawang Playon barang

ênggih | babo | yun magut prang pinalang ing garwanira | babo | marmèng raka karsa magut prang priyôngga | ênggih | sampun tandhing Surengrana Jayasmara | babo | linancaran kya patya kundhah katawan | babo | sang apanji nuduh kinèn amusara ||

ênggih | babo | winot anèng rata anunggal kalaga | babo | Jayasmara tan samar mulat ing raka | ênggih | tinangisan lungsur pamalihe priya | babo | panji trustha mulat ing ari onêngan | babo | wus misuwur Apatih Jaya Asmara ||

ênggih | babo | kasor ing prang malah tigas ingkang murda | babo | katur marang sri nata ing Bali pura | ênggih | Prabu Jayalêngkara langkung rudita | babo | angundhangi wadyabala para raja | babo | sri narendra munggèng ing rata rinêngga ||

ênggih | babo | miwah para putri wus winot ing rata | babo | bêdhol kêrig samya kang para prawira | ênggih | umung gurnang thong-thong-

68

grit myang kalasôngka | babo | praptèng rana têmpuh campuh pranging bala | babo | sang aprabu anguculakên sagsana

ênggih | babo | kadya jawah srêcêp anibani bala | babo | kerut mirut larut prajurit Ngurawan | ênggih | Sang Kalana Jayakusuma umangsah | babo | samya tandhing wahana rata rêtna bra | babo | angalintêr kitêr putêr dêr-idêran

ênggih | babo | pêthuk gathuk kang rata tunggal sasana | babo | pêpanggile sang sri anggarut curiga | ênggih | patrêm lungit tan tumama tanpa guna | babo | kantar kentarira Sri Jaya Lêngkara | babo | sira Panji angamêr sabda srênggara

ênggih | babo | sang sri mengas luntur winarga wiluta | babo | kacêthikan badhar dènnya malih warna | ênggih | wus srah jiwa pranyata Côndra Kirana | babo | atur putri sabta siki adi-adi(29) | babo | gya sinambut kusuma adi Kadhiri | babo | sarêng nêmbah sadaya angèstu pada ||

69

Lara Asmara

Badhaya gêndhing Lara Asmara, pelog pathêt barang

murwèng karsa sri narendra kaping sanga | Surakarta kang mandhiri jaman mangkya | kalih likur warsa waluya kang praja | tata têntrêm tyase wadya sanagara | pamujinya wrahatbala mring narendra | pajampuwa widada mumpuni guna | nawung suka sarana taya wanita | ginupita sasêndhon langên badhaya | ciptamaya sampurnane wong palastra | ninging driya mrih langgêng salaminira | janma antuk sih winisudhèng narendra | suka wirya sukura mring ratunira ||

Minggah

guladrawa baskara nunggang ancala | siring wadya tan lali winêngku nata | tulang janur narmada gung Surakarta | ngusadani hawane narendra mulya | kunta parta baita kandhêk samodra | yogya labuh parentah narendra tama | cipta laju karsa kang nora pêpeka | sêdyanira dèn tumêmên wong ngawula | lalumôngsa puspita kirim antaka | dadi nora kasèp sihing ratunira |

70

patri rukmi kawining alis kusuma | jêr ta angèl mimbaning wahyu tan kêna | gudhe pandhak garwa Kelaswara putra | kudu tapa sakadare wong nèng praja ||

Ladrang Winangun

pacêt agung jênang sela rinumpaka | bêtah sila jêtmika waskithèng driya | sidhat agung brêkutut gung muni sundha | dipun eling yèn winêngku sang narendra | jamang wastra jawata sirah dirada | kudu mantêp saparentah tan lênggana | suling dami kura bundêr nèng narmada | dimèn tulus sihing gusti mring kawula | bèbèk alit pusara pangikêt gôngsa | lêstaria lunturing sih sri narendra | wastra alus pamadya putra Jênggala | run-tumurun utamane marang putra | tawon kisma kawis jênar madha rupa | tutur arja prayogane mring atmaja | jayèng toya diwasane diwangkara | bêbayani tangèh lamun antuk bêgja | wêlut wana rewônda wulune seta | dhuh mulane wong anom aywa pêpeka | sawêr ponthang puji anêbut Hyang Suksma |

71

utamane miturut wulanging bapa | masjid sundha obahe cipta jro garba | dèn garjita budi kang amrih utama | sastra astha atmaja pandhita Durna | dêdimène dadi manungsa utama | dahat karsa sri nata mrih suka wirya | tyasing wadya mangayubagya mrih mulya ||

Gêndari

Badhaya gêndhing Gêndari, pelog pathêt barang

srêbdèng karsa sri nata manganggit taya | pathêt barang anggêndari gêndhingira | karya wimbuh wibawaning madêg raja | lêstaria angayomi wadyabala | jinurunga marang Hyang kang Murbèng Karsa | soring wiyat kèdhêpa tanpa sulaya | kayungyuna mangayubagya sakarsa | karsa maya sumunar lir diwangkara | amadhangi sining jagad kawistara | dadi nglela lêlakoning janaloka | kalokèng rat rumakête pawong mitra | lyaning raja sih trêsna kadi sudara | runtut rêsêp tan ana sulayèng karsa | jêr karsendra utama tan nêdya nistha |

72

kanthi wulang tuladan ing kuna-kuna | ratu dibya pinirid lan jamanira ||

Minggah

mrih lastari karsane aywa sangsara | rumojonga sining jagad ywa sulaya | yun kayungyun sakarsa sang narpadibya | byating driya pamujining para wadya | dumulura ing karsa sang maharaja ||

(ladrang Sêkarteja (minum) ?)

amrih rêna karênan sining bawana | angastuti têntrêming praja minulya | drawayaa mring sang sudibya taruna | lêlabuhaning rama kang wus utama | mamèt môngsa pamijange mrih utama | manis basa busanane mrih krêtarta | pra wanita mrih sukane aywa kêmba | ngêmbat lambung supadya lêmêsing bêksa | gulu manglung mrih luwêse pacak jôngga | liringira amungu galih narendra | pada jinjit tarincing lir waranggana | lagi arsa anggayuh mring jumantara | miwir sondhèr lir lar-laring widadarywa | ingkang arsa mangayuh mring antariksa | asta kalih kumitir manut irama |

73

anglir ngawe kang kari nèng madyapada | astanira amandhi wastra kang kiwa | anglir nglela-lela putra nèng gêgana | mandhêg mangu tan bêtah lamun tinggala | sri pamasa kang kari karya asmara | kasmarèng tyas alam-lamên yèn tilara | karya gita ing driya tan antuk nendra | andrawasa absarine tan sinapa | trênyuhing tyas lamun tan kapadhan karsa | ngarsa-arsa lunturing sih sang misesa | susunanku wêlasa ing kawlasarsa | sapa baya ngêjuma tyas aruara | rarasmara kang wasis mung sri narendra | amudhari ruwêting tyas pra wanita | wus kasusra pamardine don asmara | mamrih suka tyase wanita tan kêmba | pra biyada mêndhak nêmbah mintaksama ||

(Manis Rêngga Gobagpèl)(30)

lêladrangan kang kinawi guladrawa | aywa lali swara antuking wirama | srênggala lit kalimputing tyas tan tata | aywa lali kang linirik kang têtela | sêdya kadung sêbute putra narendra |

74

rangu-rangu wulanging gusti tan tômpa | kawining ron wadyendra kang simpên brana | wong taruna dèn nastiti barang karya | raning raga mangundang mring renanira | bokmanawa antuk bêgja badanira | arta mijil sing desa kang masa kala | dipun ajêg sumiwi aywa lêleda | garaning kris pêpatih Kôndhabuwana | dèn pikira aywa kongsi antuk duka | srênging karsa turu ècèr sarwi sila | yèn antuka duka saking dleyanira | kroncong buja rewônda bang pindha janma | mituruta mring wulange wong atuwa | janma luhung lêmpuyang wohe katela | yèn miturut sayêkti antuk nugraha | kêthuk runtung musthikaning janaloka | yêkti wênang ratu iku amisesa | made rêngga gunting panyigaran wohan | ywa ngubungi cipta kang nora prayoga | kêndhang alit kuluk putihe wiyaga | sabarêna mupung durung kawistara | têgal bêra êmpu kasusra madura | rah-arahên driyanta aywa rêkasa |

75 tulang mina putra sudibya Ngastina | dèn narima dimèn lastari ing karsa ||

76

Anglirmêndhung

Sarimpi gêndhing Anglirmêndhung (kêmanak), pelog pathêt barang

anglirmêndhung kang wadyabala wus tata | aglar samya sumiwi | santana arampak | samya busana endah | neka warna tinon asri | lir singa lodra | sadaya golong pipit ||

swara nata ingkang pangandika nata | kangjêng sri narapati | nitih rata rêtna | pangirid kuda astha | binusanan murub adi | (sunar gumêbyar | prabane anêlahi) ||

Nêsêg santun lagu

tinon asri | ênggih | kang amêntas | mênang jurit | wong agung babo | wus pinasthi dènira jumênêng aji suka kaduk luwih | wisikarnata ing bala | kang satriya mancur kang cahya awêning | wong agung kang gawe mulya | tulusêna mugtisari awibawa | tulusa suka wiryaa ||

Suwuk pathêt lajêng mungêl katawang Langên Gita (Katawang Anglirmêndhung) pelog barang kêndhang 2 buka saking sindhèn

sri narendra kang minulyèng jagad raya | babo | jagad raya | radèn | radèn | dhe | babo ||

tawas pita | darpa driya wisnu garwa | murwèng gita karsa dalêm sri narendra | babo 2 |

77

murwèng gita | radèn 2 | dhe | babo ||

mardibasa wêngku salu wêlut wisa | karya wulang wêwatone wong ngawula | babo 2 | karya wulang | radèn 2 | dhe | babo ||

tambah cacah | sêmbilang taji sêpasang | môngka peling maring wadya kang lêlewa | babo 2 | môngka peling | radèn 2 | dhe | babo ||

êmpu sêndhang ari Prabu Gêndrayana | supayantuk sudarsana kang prayoga | babo 2 | supayantuk | radèn 2 | dhe | babo ||

sisa brama arane êmpu madura | wong ngawula ing ratu nora rêkasa | babo 2 | wong ngawula | radèn 2 | dhe | babo ||

pakêm praja bubuhaning saniskara | anggêr mungkul anglakoni wajibira | babo 2 | anggêr mungkul | radèn 2 | dhe | babo ||

roning tanggung bêbasan tanpa maleca | antêpana budi têmên anarima | babo 2 | antêpana | radèn 2 | dhe | babo ||

kang suwarna pasêbutaning jawata | gusti iku sayêgti netra bathara | babo 2 | gusti iku | radèn 2 | dhe | babo ||

sindu wiyat surasa kang durung mimba | ngudanèni obah osiking kawula | babo 2 | ngudanèni | radèn 2 | dhe | babo

mêrang dhêle wiji

78

tanjung ina rupa | anitèni kang bêcik lawan kang ala | babo 2 | anitèni | radèn 2 | dhe | babo ||

kolik priya pariman mawa sarana | lamun sêtya tuhu ing sabarang karya | babo 2 | lamun sêtya | radèn 2 | dhe | babo ||

tambang more atèn-atèn jroning wrêksa | yêkti mulur galihira sri narendra ||

patra anjrah sujanma agunêm basa | dadi wuwuh sihing gusti kang tumiba | pulunggana ganjaran wong katarima | tômpa wahyu tumuli antuk nugraha | turu lungguh kang patra jamuning jabang | yèn wus antuk aja sira apêpeka | burat pada jaruman wong karya jala | bokmanawa ana cobaning narendra | banjir tanggung pari bulêt padha rowang | karsa masang pangandêlaning kawula | wruhing cipta jôngga sinêbut kuciwa | dèn waspada aja mèngèng barang karya | usit pandhak patra sumêbar ing kisma | malah-malah wuwuhana sungkêmira | wiwratmaja panjajag toyèng samodra | aja tinggal dêduga lawan prayoga |

79

lungyan asta garwane Prabu Sugriwa | kanthenan watara lawan rêringa | gangsingan gung kang sela panglawêt gônda | aja pisan sumakeyan anggêpira | katri mendra lêksana kaangkat prapta | dumèh lagi kanggêp kanggo karyanira | êmpu tapan solah-bawa kang kuciwa | singkirana nisthane wong angawula | tumbak tulup wisa pamardyèng curiga | aja mingkuh marang kawajibanira | kantor cina wit onggok kang tumaruna | aja kongsi irèn mèrèn maring kônca | raja darwa raja julig ing Ngalêngka | aja srana atura bôndha sumitra | tanduk netra solah-bawa kang pasaja | kawruhana madyaning wong angawula | sêkar kêpuh janma maleca ing karya | tabêria seba aja alêlewa | baya wêrda janma paprênesan basa | mituhua sadhawuh aja sêmbrana | nayèng gita narendra parangkotara | dèn abisa nampani cipta sasmita | trangguli gung panuting keblat utara | nari-

80

moa ing pandum aja ngêrsula | tênggèng tawang pambojaning raja kaya | anêngoa langit angon môngsakala | marna wanda sudarma Bali Sugriwa | anganggoa utamane wong ngawula | sawêr bandhung atmaja dinama-dama | gêmènana kagungane gustinira | jayèng sata surasa sinandikara | sasabana wêwadine gustinira | sidhat agung pandhoga rasa sarkara | nastitèkna wawêlinge gustinira | pindhang tangkar rampunging sabarang karya | antêpana kang dadi karsaning nata | bale karsa têmbung pipilan marica | solah-bawa ati-atinên trapira | liwêt môngsa asta kumpul anèng grana | mêndhak nêmbah nyadhong karsaning narendra ||

Kasbut nginggil cakêpan Tawas pita sapiturutipun wau, kajawi kagêm nyindhèni katawang Langên Gita Anglirmêndhung (katawangipun Anglirmêndhung) kagêm nyindhèni Sarimpi Sangapati, wontên ing katawang Longgor Lasêm, sarta Sarimpi gêndhing Gôndakusuma, wontên ing ladrang Gôndasuli.

81

Gôndakusuma

Sarimpi gêndhing Gôndakusuma, salendro sanga, minggah ladrang gôndasuli, dipun sindhèni ngangge cakêpan Tapaspita(31) sapiturutipun kados ingkang sampun kula pratelakakên ing ngajêng (suwalik punika wau) dumugi cakêpan wong ngawula ing ratu nora rêkasa, suwuk. Sakèndêling pathêt lajêng mungêl katawang Mijil Yogan (gêndhing kêmanak) bawa swara.

[Mijil]

mijil yoganing sabda anunggil | pamungkas karya nom | langêning sang sri pamasa angrèh | narpatmaja narendra naya mrik | Surakarta adi- | ningrat kang linuhung ||

sinatriya kusuma apêkik | wirotamèng kewoh | anglir madu pinasthika tyase | ambêk santabudya martèng dasih | tuhu sudibyadi | wicaksana putus ||

apratistha wasistha ing titi | titih tataning don | krêtarta kyat ing jana kawite | abipraya pakartining kapti | anindhita êning | maha prananing hyun ||

pamulu lir kumala cinawi | wênêsing pasêmon | anranggana sumunar cahyane |

82

kasomaning hyang asmara wilis | tajêming pangèksi | jatmika lus luruh ||

susilarja malar marbuk kang sih | tan wèh wuhing kang wong | sung waluya maya lumayane | mèt tyas trustha ring wadya gung alit | mulut angluluti | satriya pinunjul ||

wadya wêdi trêsna lumalat sih | tansah wruh kêkepon | saking sumungku suka rênane | amiwaha wahananing gusti | anggung miyatani | mring wadya kang juru ||

kang siniwi sumunu kang dadi | pulung trang kadalon | tanpa memba sabda lus ambêge | ambêbungah ring kiswa kaswasih | sumarambah dening | dayita myang sunu ||

83

Ludira

Sarimpi gêndhing Ludira Madura, minggah Kinanthi pelog barang (cakêpan lami)

[Kinanthi]

1. midêring rat angalangut | lêlana jajah nagari | mubêng têpining samudra | sumêngka anggraning wukir | analasak wanawasa | tumurun ing jurang trêbis ||

2. sayêkti kalamun suwung | tangèh miriba kang warni | lan sira pêpujaningwang | manawa dhasaring bumi | miwah luhuring akasa | tuwin jroning jalanidhi ||

3. iku ta sapa kang wêruh | nanging kirane tyas mami | sanadyan ing tri bawana | anaa kang madha warni | maksih sumèh sêmusira(32) | lurus larase rêspati ||

4. myang dêdêg pangadêgipun | sêdhêng sèdhête mantêsi | sêmbada gênging sarira | lêlewane milangoni | wiraga raga karana | murwendah hyang-hyanging bumi ||

5. manis gapyak lukita rum | dhèmês luwês mêrakati | susila tyase ngumala | solahe nyudara wêrti(33) | juwawut gêng kang salaga | parikudu sun ngèngèri ||

6. kadêrêng kudu andarung | kumêdah dadia abdi | sira sang kalêngkaning dyah | kang mardu mardawèng dasih | asihing kula wiyoga | yogane

84

angusadani ||

7. sada kalane lara kung | kinungkunga ing pangaksi | ingupakarèng wêwida | widagdaa ing pangrêmih | rêsêping tyas manohara | rarasing rèh nèng jinêmmrik ||

8. baskara mijil kalalun | janma pinrayitnèng wèsthi | sirna tyas mring kasujanan | araning jati ngêmasi | gung rimang brôngta mangarang | rangu-rangu angranuhi ||

9. sayakanira Hyang Wisnu | sarana giyota milir | gung kacakra solahira | mangimur-imur ngrêsêpi | we wijiling antariksa | pama edan andalêming ||

10. sang wrêsni kesawa prabu | bramara kang talèng siti | sêtyanana tur kawula | paron pamuduling rukmi | ngendraloka janaloka | satata ulun sumiwi ||

11. sastra pangandhêging kidung | sudarma basudewaji | ngèstu pada mring kusuma | manjanmaa ping sakêthi | pusara pangikêt gôngsa | tumuntur tan nêdya kari ||

12. upama sira mas ingsun | manuksma ring taru rêsmi | ingsun manuksma ring sêkar | gadhung rumambat ing uwit | lumalad mulêt pradapa | umalit tangkil kumanthil ||

13. yèn sira nuksma ri ningsun | marang ingkang sarwa sari | ing-

85

sun kang dadya satpada | rumarah mara mangungsir | ngingsêp maduning kusuma | sanityasa lêliron sih ||

Suwuk pathêt barang jugag, lajêng cêluk (bawa swara) wastra ngangrang (ladrang Mijil) gêndhing kêmanak mawi ricikan (kalênengan)

[Mijil]

1. wastra ngangrang tèbènging patani | panggagasing batos | atma dwija Sêmpani wastane | gung karônta ing siyang myang ratri | ingkang sarpa langking | mung sira riningsun ||

2. patarendra pêparabing èstri | paran wêkasing don | kang toh pita sumrambah ragane | lagi ana panujuning ati | ron lêsahing siti | ewuh marganipun ||

3. waeladi tanayèng kadhiri | kiraning tyas ingong | Yaksa Prabu Gorangsa kadange | datan môntra sira animbangi | janma gung kajodhi | wit asor kalangkung ||

4. tawing wastra ron kamal kang kuning | nadyan sang lir sinom | kukila gung sabawèng ratrine | datan sudi angaku kêkasih | andêl ngalêngkaji | maksa raganingsun ||

5. pasir krêsna mujwala kaeksi | lila

86

trusing batos | guthaka lit kawistara lênge | mung karyanên panongsong pakathik | roning tangkil kawis | sokur gustiningsun ||

Ludira cakêpan anyar (P.B. X) kados ing ngandhap punika

[Kinanthi]

1. dhe | wahyaning panêmbramayu | yayah miyat ing sitèngsi | dadari pratisthèng purwa | sêdhênging purnamasidhi | nirmala datanpa ima 2 | ing awiyat gumarining ||

2. dhe | sudama katon mawêlu | saking sang hyang sitarêsmi | ujwalanira kumênyar | nyarong lir pratônggapati | warata sapramudita | kêkuwunge anêlahi ||

3. dhe | mawèh ascaryaning kayun | kayuyun(34) janma gêng alit | wrêdha nom sudra myang wirya | tan pae samya sukasih | mangarcana mring sang nata 2 | muga tulusa basuki ||

4. dhe | pinanjangna yuswanipun | marma mahya pudyastuti | awit jêng sri naranata | kaping sadasa mandhiri | tampi sihnya sri bagendha 2 | kangjêng maharaja putri ||

5. dhe | ing Nèdêrlan sang aprabu | anuju Agustus Be ji | sèwu wolung atus lawan | sangang dasastha lumaris | tingalan dalêm wiyosan 2 | ngiras jumênêng pinundhi ||

6. dhe | wiwit têtêp ngasta mêngku |

87

panguwasaning nagari | miwah satêlatahira | sadaya sami ngurmati | sruning suka parisuka 2 | lawan karamean adi ||

7. dhe | marma kangjêng sang aulun | ing Nèdêrlan nata dewi | mulung mêncarkên ganjaran | warni bintang mring pra dasih | sampeyan dalêm sang nata 2 | ugi tampi pratôndha sih s ||

8. mangke jumênêng komandhur | grut opisir ordhê saking | oranyê nasao tôndha | tinunggil darah sinami | trah oranyê nata dibya | ing Nèdêrlan nguni-uni ||

9. grut upsir punika wau | ingkang ngaturkên mring puri | jêng tuwan residhèn nama | dhê phoghêl pramudèng nagri | para militer amtênar | tut wuri mangagêm kustim ||

Mêndhak nêmbah nuntên mungêl malih ladrang Mijil

[Mijil]

duk nampèni bintang grut opisir | oranyê nasao | ing kadhaton pasamuwan gêdhe | dèn pèngêti ping gangsal lumaris | Dhesèmbêr nujoni | sangkalaning taun ||

ngèsthi trustha salirèng narpati(35) | ri Sênèn Kaliwon | tanggal kaping slikur Rêjêb Ehe | windu Sancaya sangkalèng warsi | salira kaèksi | murtine sang prabu(36) ||

tuhu

88

lamun nugraha dhatêngi | dènnya madêg katong | sri narendra ping sadasa dene | kamulyaning tumuruntun prapti | môngka tôndha yêkti | bintang kang rinasuk ||

angagêm kumandhur ordhê saking | Nèdêrlan sêleyo | grup upisir kang lagya katampèn | myang grut upsir leyopol ing Bèlgi | sakawan grut upsir | kris krun ordhê iku ||

saking Prabu Siyam duk ngêjawi | lan bintang kaprabon | nata Jawi sakawan cacahe | kawistara nèng jaja rêspati | ujwalèng narpati | sangsaya ngênguwung ||

89

Kêmbangmara(37)

Sarimpi gêndhing Kêmbangmara, pelog pathêt gangsal, wiwit sindhèn wontên ladrang Banyak Ngêlangi.

dhe | murwènggita sarimpi pathête lima | kêmbangmara gêndhingnya arum utama ||

dhe | pramèsmari Surakarta kang mangripta | mamrih karya sukaning driya sri nata ||

dhe | sarah madu kang andaka wana pada | alam-lamên wulangun mulat ing bêksa ||

dhe | arka muka sujanma tanpa prakara | ayêming tyas mulat ukêle kang bêksa ||

dhe | sarpa raja pêksi ngigêl tan cumbana | mêrak ati tênaganira abêksa ||

dhe | kukus gantung wanita ngendra bawana | yèn sun sawang lir widadari ngrêncaka ||

dhe | jarwa wrêksa kang wrêksa binasmi wana | dhasar ayu karêngga busananira ||

dhe | kuku kuda pênyu sasonèng(38) narmada | anêracak aluse sariranira ||

dhe | tirta maya kang wrêksa rineka janma | kuningira lir golèk sinawung prada ||

dhe | bêdhug lingsir sujanma antuk nugraha | dhêdhasare sarimpine trahing wirya ||

dhe | barat sirat sarira pangapit grana | dhasar bêsus sarimpi olah tênaga ||

dhe | sabuk sampur suku jung-

90

kung nèng narmada | sarwa sèdhêt solahe ingkang biyada ||

dhe | jala dawa jariji sring sung sasmita | liringira karya duhkitaning driya ||

dhe | jam sajuga Arbo Paing sasi Sura | kalih dasa wayang Jimawal ing warsa ||

dhe | windu Adi sangkalanira winarna | tata muluk diwangganira sri nata(39) ||

Bokmanawi dipangganira, sanès diwangganira, dados lêrêsipun makatên: tata muluk dipangganira sri nata, ôngka 1805, nanging bokmanawi.

91

Mrak Kasimpir

Sarimpi gêndhing Mrak Kasimpir

ênggih | wuryaning rèh | sang nata mêmangun taya | babo | caritadi sinawung gêndhing manyura | radèn | kang tinuduh ri mudha pindha pujôngga | babo | kalanira srikandhi kinêmbar yuda | radèn | kang minôngka patiba sampiring krama ||

ênggih | lan pawonganira Arya Endraputra | babo | kang panêngran kusuma araras driya | radèn | nèng pamedan dènnya lantaran wisesa | babo | gumrah sagung para wadu ing Campala | radèn | tuwin ingkang prawira cintakapura ||

Minggah ladrang Sukarsih

ênggih | babo | wus siyaga Kusuma Drupada putra | babo | ajêjamang tundha ro kinarawistha ||

ênggih | babo | ngore rema pinapêkak pita rêta | babo | tasik seta burad mas pindha baskara ||

ênggih | babo | arja sinjang wastra adining jro pura | babo | asêmêkan wungu lir ron jring mardapa ||

ênggih | babo | kadya Rêtna Rarasati ing duksina | babo | swara rênyah baranyak solah dyatmika ||

ênggih | babo | praptèng papan wus yu-

92

nan lan parangmuka | babo | lir kinêmbar citraning kang tandhing yuda ||

ênggih | babo | aputêran liru gon mênthang sanjata | babo | wus ingêmbat-êmbat nolih angujiwat ||

ênggih | babo | asêsumbar akon prayitna ing yuda | babo | Rarasati ngalela tadhah pranaja ||

ênggih | babo | wus lumêpas sor jôngga kang kaparjaya | babo | Sang Pamadya marasing tyas tukup netra ||

Dhawah katawang Srêpêgan Martapuran

ênggih | lir kantaka | babo | lir kantaka | kanggêg mênggah têkêm jaja | babo | sang lir rêtna marpêgi anawang asta ||

ênggih | anggung midêr | babo | anggung midêr kinitêr sinawang-sawang | babo | marasing tyas manawa mungsuhe lena ||

ênggih | kang kantaka | babo | kang kantaka nolih mring Arya Palguna | babo | asasmita padhêgan kinèn malêsa ||

ênggih | nyandhak laras | babo | nyandhak laras Srikandhi wus pinarjaya | babo | bêbadhonge sang rêtna timpal kasingsal ||

ênggih | arda merang | babo | arda merang karuna sang nayakèngrat | babo | tanpano-

93

n rat waspa drês lantaran grana ||

ênggih | Sang Arjuna | babo | Sang Arjuna marpêgi minta aksama | babo | anambrama mrih lêjar tyase sang rêtna ||

ênggih | plana kuda | babo | plana kuda sidhat gêng kang mawa karna | babo | sang kusuma manêmbah lulus kagarwa ||

Sarimpi Mrak Kasimpir punika sasumêrêp kula sampun awis kagêm, malah sampun botên nate kagêm, namung ladranganipun Sukarsih dalah katawangipun srêpêgan Martapuran, punika ingkang taksih kagêm. Nanging gêndhingipun dede Mrak Kasimpir, linintu gêndhing Gêndhiyêng kalajêngakên ladrang Sukarsih, lajêng dhawah katawang srêpêgan Martapuran. Makatên sasumêrêp kula, wondene babonipun buku punika nyêbutakên, Andhong-andhong ladrang Sukarsih, sêratanipun Andhong-andhong dumunung sanginggiling ladrang Sukarsih, sajak susulan punapa rangkêpan? yèn makatên sadèrèngipun Gêndhiyêng, sasampunipun Mrak Kasimpir, ingkang kagêm gêndhing Andhong-andhong wau, tôndha saksi wontên wangsalanipun, palwa manganti jalma.

8/9/33 [Tanda tangan: R. Ng. Admo Mardowo]

Mêrak Kasimpir punika bokmanawi sampun ewah-ewahan, ingkang lugu ladranganipun Kêmbang Pepe, lajêng katawang Martapuran pelog nêm, yasan dalêm P.B. VIII. Sarêng kaping sanga, ladranganipun kasantunan Sukarsih

94

Lagu Dhêmpêl

Sarimpi gêndhing Lagu Dhêmpêl (Lagu Dhêmpêl) laras salendro pathêt sanga

catur swara | babo | catur swara gora ngrat sri dasarata 1774 | adèn | ratu agung kang ngadhaton ing Ngayudya | ambêg wiku mardikèng rat tyas ngumala | angenaki ||

ing wadyanya | babo | amrih ayu mor mêmanising wacana | adèn | wêdi asih lulut kang para santana | agêng alit winêngku barang pararta | samya eca ||

Minggah

kadya yayah | babo | datan kongsi pinukul ing madya laga | babo | kasor dening tyasira ing kapandhitan | babo babo | adèn adèn | waskitha mrih | babo | rèhing patya patitis pamoring suksma | ênggih | adèn | tarantara ||

dya mangèring | babo | ing panyipta wignya moring batharanya | babo | sanalika tanna uwus pamèngêtnya | babo babo | adèn adèn | kongasing rat | babo | dasarata | sampat tyas kaprabunira | ênggih | adèn | ring kang padma ||

paripurna | babo | amudhari lir sasôngka kawistara | babo | lêlangê-

95

nnya amangun uluhirèng rat | babo babo | adèn adèn | wiyoga tiwikramanya ||

Mêndhak nêmbah nuntên mungêl katawang Mijil

[Mijil]

lamun sira madêg narapati | yayi wêkas ingong | apan ana ing prabu ugêre | sastra cêtha ulatana yayi | omahna dèn pasthi | wulange sastrèku ||

rèhing janma tama nguni uni | kang mêngku kaprabon | ingkang nistha kawruhana kabèh | miwah madya utama ywa lali | lire siji siji | dèn kêna ywa tungkul ||

tindaking nistha môngka mawardi | têmah tan agêpok | ingkang madya rêsêpana bae | mring utama sira dèn kapingin | dèn kadi sira mrih | sêngsêming dyah ayu ||

nistha iku tindak walangati | saliring pakowoh(40) | iya bela bela ing ciptane | mring santana myang punggawa mantri | anggung sônggarunggi | andhêdhêr pakewuh ||

ala ayu pan darbèkirèki | ing rat tan pakewoh | ingkang ala purihên bêcike | pinèt ing suka dinanan ugi | warêgana ping-ping | jêjêlana wuruk ||

ing kadarman wruhna pakênaning | pètên sukaning wong | barang karya ana bêbukane |

96

winawika ing rèh ingkang isi | ala lawan bêcik | tuwin gampang ewuh ||

yèn wadyanta binobot pinardi | tyas mèsi pakowoh(41) | agung bêbaya ing wêkasane | kang mangkono kêkêsên tumuli | iku tan winaris | ing gunêm rahayu ||

pan lêlima ingkang bêbayani | gunggunging pakewoh | dèn prayitna ing wadyanirakèh | sasat mungsuh angêpung purèki | iku dèn pakeling | Brata nêmbah ngayun ||

Gambirsawit

Sarimpi Gambirsawit slendro 9, kala rumiyin pelog 6

jalma kuda | dhe | jalma kuda maharsi narendra putra 1771 | babo | ngêla-êla | dhe | ngêla-êla mangun langêning kalangyan | babo | sang lir rêtna | dhe | sang lir rêtna kang dadya panglipur gita ||

Lik

dhe | nglipur gita | babo | rinarêngga | dhe | rinarêngga dyah catur busananira | babo | abra mancur | dhe | abra mancur ujwala pindha baskara | babo | lir tan napak | dhe | lir tan napak saasta lawan bantala ||

Minggah

babo | wan bantala | babo | karya onêng | dhe | karya onênging sapraja tanpa sama ||

Lajêng ladrang Gonjang-ganjing

dhe | babo | jangkrik gunung puput jiwa dhuh kusuma |

97

babo | sirnantaka | yèn tan ningali mring sira | dhe | babo | roning mlinjo garwa jawata duksina | babo | sasolahe bisa wèh lara asmara | dhe | babo | rêsi dênta satriya Sumitra putra | babo | mati anglês yèn sira têmah lênggana | dhe | babo | jayèng ranu panêmbahaning jawata | babo | baya sira guru ratuning wanudya | dhe | babo | nata dewa kontane Sri Danardana | babo | jroning nendra kacakrabawa mung sira | dhe | babo | ancur kaca purnama mijil kapisan | babo | raosing tyas kadyage nunggala jiwa | dhe | babo | garwa Salya dhandhang alit among dhustha | babo | mati gênting yèn tan tuhu ing prasêtya | dhe | babo | balung janur putra yaksa Madukara | babo | yèn tan paring usada lara wigêna | dhe | babo | lalumôngsa panusule magut yuda | babo | yèn kasèpa bantoning rara asmara | dhe | babo | kêndhal jêram sêsotya sumorot ura | babo | srênging karsa tanna liya amung sira | dhe | babo | roning gêbang kang pêksi tanpa cumbana | babo | mêrakati parigêl bisa tênaga | dhe | babo | pandhan rawa pandhita ngêningkên cipta | babo | pêpujanku musthikaning pagulingan |

98

dhe | babo | puspa laya gong alit nênggêl wirama | babo | wus kabanjur asih ingsun gêgolongan | dhe | babo | ari Krêsna putra nata ing Ngalêngka | babo | lir rinujid brangtane tan sawatara | dhe | babo | patri wastra prabune Sata Korawa | babo | sapa kêlar dulu manising wadana | dhe | babo | plana kuda sudarma Sri Baladewa | babo | dyah kapatang siki sumêmbah ing ngarsa ||

99

Lobong

Sarimpi gêndhing Lobong minggah Pareanom, kalajêngakên ladrang Kôndhamanyura, slendro manyura.

suci sabda swarèngrat sri narpa putra 1774 | babo | narpa putra | dhe | mangun suka langên dyah lir waranggana | duk hyang rodra acangkrama | babo | acangkrama | dhe | sung nugraha mring sang tyas purnèng wigêna | wong agung Cintakapura | babo | takapura | dhe | jayèng yuda ngrabasèng kutha Ngastina | wus ngadhaton Darmaputra | babo | Darmaputra | dhe | nir pra cidra brastha ri kang duratmaka | kèh ratu | mbêg sumawita | babo | sumawita | dhe | de Sri Krêsna rumêksèng monging Pandhawa | marma | nir pakarti dhustha ||

Minggah

babo | adèn | Danangjaya(42) tuhu rumêksèng ing praja | dhe | pakaryane ngluluskên subratanira ||

babo | adèn | pinandhita prayitna ngrêksèng bawana | dhe | têtêp mantêp tinutuping tawa-tawa ||

babo | adèn | tarantara mèngêt tyas duhkitèng runya | dhe | sirna gêmpang ambêgnya kang dwijawara ||

babo | adèn | tan têtilas purna duk pamadegônda | dhe | tuwuh onêng wiyoga maring surendra ||

babo | adèn | Nata Krêsna giyuh rê-

100

ngu duka cipta | dhe | cundhamanik pinundhut sinrah ing narpa ||

babo | adèn | Sang Pamadya kagiwang tuwuh brangtanya | dhe | lir tinutus tinitis titis wus tatas ||

babo | adèn | lali kadang mung mindêng age ngêngudang | dhe | trênyuh tyasnya rêmak rêmpu kaparjaya ||

babo | adèn | de sang rêtna anggung siningit jro pura | dhe | sarêng dènnya kapirangu karungrungan ||

babo | radèn | patra wisa dwijawara nungku cipta | dhe | adhuh mati kangên pêpujan kawula ||

babo | adèn | jayèng toya pasewakan jro nayaka | dhe | kang sun anti wong sêdhêp ubayanira ||

babo | adèn | ulêr kisma sujanma undhagi praja | dhe | katêmpuhan jêr siranggung nganiaya ||

Lajêng dhawah ladrang Kôndhamanyura kêndhang 2

dhe | babo | rêkatha lit sêlaning cala juwita | babo | ayunira cok nuwêg wong tanpa dosa | dhe | ayunira ||

dhe | babo | ôngsa wisma wiyoganing jumantara | babo | solah luruh gapyak branyak ing wicara | dhe | solah luruh ||

dhe | babo | ba-

101

yêm arda dursila lenèng abahan | babo | antêngira pangisase wong sapraja | dhe | antêngira ||

dhe | babo | braja wrêksa jangkrik alit ing pagagan | babo | liringira kang larang akarya rimang | dhe | liringira ||

dhe | babo | pêkên alit wêdale ajading nata | babo | nora wurung kawulane mati ngarang | dhe | nora wurung ||

dhe | babo | kawi netra kikiran woh pindha kroya | babo | tingalana abdine kawêlasarsa | dhe | tingalana ||

dhe | babo | gambas pait kunta gunatalikrama | babo | paran mirah yèn sira tan sung usada | dhe | paran mirah ||

dhe | babo | puput jiwa woh aren cinêncêm gula | babo | sida mati kabêntus mêmanisira | dhe | sida mati ||

dhe | babo | tirta maya ubaya kang wus dumadya | babo | kalakona sun kungkung jroning asmara | dhe | kalakona ||

dhe | babo | wadung pari wêrdine kinêmbar rupa | babo | dosanira dadak ayu tanpa sama | dhe | dosanira dadak ayu tanpa sama ||

102

Glondhongpring

Glondhongpring (Sarimpi) minggah ladrang Gudhasih, kalajêngakên katawang Sumêdhang, pelog pathêt nêm

dswara murti sindhèn janma murwèng gita 1787 | dhe | purwaning rèh mangikêt wuryaning praja | dhe | anglêluri langên agênging kaprabun ||

Lik

dhe | babo | tumurasing kawibawan sukawirya | dhe | tumuwuhing kamuktyan pinudyèng janma | dhe | putusing rèh swarjana ambijaksana ||

Minggah ladrang Gudhasih kêndhang 2

babo | ingkang môngka pamasaning sudarsana | babo | anindhita krêtarta adhirotama ||

êndhe | babo | anjêladri madu tyas pasthikamaya | babo | kamayangan mangayun kayuyunira(43) | babo | ing kaharjan sinarju sajarahira ||

êndhe | babo | mrih prajarja sukarênaning punggawa | babo | miwah sagung santana myang wadyabala | babo | èstri priya samya bungah manahira ||

êndhe | babo | kaeraman dening langêning kalangyan | babo | ciptanira katêmbyan pandulunira | babo | wanudyendah kauparênggèng busana ||

Lajêng katawang Sumêdhang kêndhang 2

dhe | babo | sang kusuma kasoman amêdhar karsa | babo | amulang rèh mring siswa sapta wanudya ||

dhe | babo |

103

tinatula ukêling taya wanita | babo | kang kinarya pangiksaning madyapada ||

dhe | babo | kang busana abra markata tumeja | babo | angarênyêp kumitêr kitêr ngujwala ||

dhe | babo | sêngkangira anêlahi ing kalangyan | babo | akalpika têtajugan hèr baskara ||

dhe | babo | pênding rugmi abinggêl maniking toya | babo | pamêkak bang pinalipit ing renda mas ||

dhe | babo | uncal sutra mandhala linut parada | babo | arja sinjang wastra adi jroning pura ||

dhe | babo | awêwida jênar sumunar sumunu | babo | atasikan katon suluhing wadana ||

dhe | babo | ngêmbat laras wawas winawasing tingal | babo | nèng kotara yun anguculkên warastra ||

dhe | babo | akrawistha pratistha pamusthinira | babo | bêksa priya kang laras langkap madura ||

dhe | babo | akarya nang ebat sagung kang tumingal | babo | saking dènnya kagunggung kyèhing tênaga | babo | titi purna ing purwa madya wasana ||

104

Tamènggita

Sarimpi gêndhing Tamènggita, pelog pathêt nêm, kalajêngakên ladrang Winangun, pelog pathêt barang, wiwit sindhèn ladrang Winangun

dhe | babo | lêladrangan pathêt nêm barang unggahnya | babo | suyasendra ladrang winangun arannya ||

dhe | babo | tinrap langên sarimpi pinurwèng gita | babo | dimèn trustha sakyèhning wadya sumiwa ||

dhe | babo | ayu sapta nawa sanga Surakarta 1799 | babo | kang mangripta akêkasih udakara ||

dhe | babo | kênur jiwa kawis jênar nata dewa | babo | ambêgira durung paja-paja trisna ||

dhe | babo | wening angga wastra sinulam kêncana | babo | dèn aengêt kalamun nata kang murba ||

dhe | babo | jênu tawa lunturing karsa tumiba | babo | yèn katungkul sihing gusti nora prapta ||

dhe | babo | wêlut wisa pamujinirèng dursila | babo | ya mulane bêcik ingkang kêrêp seba ||

dhe | babo | bale atma wanita durung diwasa | babo | dèn akangên kadi dulu prawan kênya ||

dhe | babo | buron rema pasêmon dununging netra | babo | têtumanên dimène antuk nugraha ||

105

dhe | babo | bèbèk rawa turu ècèr sarwi sila | babo | yèn wis antuk aja sira apêpeka ||

dhe | babo | pring salining lata sumêbar ing wisma | babo | malah-malah wuwuhana sungkêmira ||

dhe | babo | ujung kampuh sujanma wijiling kusta | babo | marang kônca dipun bêcik anggêpira ||

dhe | babo | gêlang sweda sidhat agung mawa teja | babo | aywa lali lamun winêling bandara ||

dhe | babo | bantal dawa durjana mijiling bapra | babo | dèn kaliling wawêlinge gustinira ||

dhe | babo | tukang wrêksa wacana durung tumiba | babo | yèn winulang dèn bisa nampani karsa ||

dhe | babo | têngah netra carita wong arêp nendra | babo | êlêngêna aywa mèngèng sêdyanira ||

dhe | babo | mundhi jamus asta kumpul anèng grana | babo | sarimpinya mêndhak nêmbah mintagsama ||

106

Bondhan Kinanthi

Sarimpi gêndhing Bondhan minggah Kinanthi, kalajêngakên ladrang Sêmang, pelog pathêt nêm, wiwit sindhèn wontên Kinanthi

[Kinanthi]

dhe | môngka langêning kaprabun | karsa dalêm sri bupati | ping nawa ing Surakarta | makirtya kidung sarimpi | mèt katane bratayuda 2 | linut rarasing kinanthi ||

dhe | pan wus karsane dewa gung | sakèhing lêlakon iki | kulup amung karsaningwang | sasabana anèng margi | dèn bisa siranak ingwang 2 | Nangkula mit awotsari ||

dhe | wirandhungan solahipun | lampahe Nangkulèng margi | praptèng pakuwon Pandhawa | ngarsane Sri Arimurti | Bimarjuna Yudhisthira 2 | Krêsna rowangira linggih ||

dhe | lawan Campala Sang Prabu | Wiratha Sri Arimurti | Satyaki Trusthadyumêna | miwah sagung pra dipati | pêpak anèng ngarsanira 2 | Maha Prabu Arimurti ||

dhe | Dyan Nangkula nêmbah matur | maring Prabu Dwarawati | pukulun lampah kawula | pakuwon Mandraka prapti | sampun kapanggih pun uwa 2 | kawula pamit ngêmasi ||

dhe | Natèng Mandraka lingnya rum |

107

mangsit pangrèhing sajati | pun uwa Narpati Salya | pamisikipun sayêkti | pan inggih rayi paduka 2 | pininta mêthuka jurit

dhe | Yudhisthira kakang prabu | angladenana ing benjing | pusaka Kalimasada | tinamakna ing ngajurit | yèku dadi marganingwang 2 | ngatêr marang ing swargadi

dhe | mring ari buwanatèngsun | aja liyan kang amusthi | sanadyan Kalimasada | yèn liyan kang ngagêm pasthi | tan tumama angganingwang 2 | yèn kakangira kang musthi

dhe | tumama ring jajaningsun | nuli muliha dèn aglis | tan wurung nagri Ngastina | kakangira kang duwèni | makatên ingkang pitungkas 2 | Natèng Mandraka sayêkti

dhe | Narendra Krêsna gumuyu | sarwi nolih mring kang rayi | sira Prabu Darmaputra | tinolih tumungkul isin | Bimarjuna sami suka 2 | miwah sagung pra dipati

Lajêng ladrang Sêmang

dhe | adan pasang karna musthika kang sanjata | dhe | mêtu muntab kumêbul naracabala | dhe | tumpa-tumpa warastra mayuta-yuta | kumarêtêg kumêrut isining jagad

dhe | a-

108

marnani garudha yaksa myang naga | dhe | Parta musthi liwat luwih gêni maya | dhe | tyas kacaryan Parta wêkasane murwa | ana Karna bawa syuh purnèng gêgana

dhe | midêr kèdêr kadya cakraning gilingan | dhe | satriyaro Nata Salya Padmanaba | dhe | samya kosik sarêng kuda ombak-ombak | Karna matêk Wijayacapa pinudya

dhe | satriya wus aprawignya lêpas ingkang | dhe | tênggak Parta ingarah ywa kongsi lêpat | dhe | Salya sandi ngupayane pamêkaknya | oncat kapat kêna dhuwur gêlungira

dhe | Krêsna anjung Sang Parta papaling rema | dhe | pinakuthan rêspati aglis pinudya | dhe | jayaningrat dening Prabu Padmanaba | Karna ngungun lêpat genira nyanjata

Sarimpi gêndhing Bandhilori, kalajêngakên ladrang Arjuna Mangsah, pelog pathêt barang, yasan dalêm P.B. IX ing Surakarta.

109

Êla-êla

Sarimpi gêndhing Êla-êla (pelog pathêt nêm?)

êla-êla | dhe | êla-êla pamêngkuning wadyatôntra | sang sudibya trah narendra Ngèksigônda | dhe | mangunênging driya mamrih sinatmata | mring sang pindha Supraba lunturing karsa | babo | siwayendra puspitaning purantara ||

dhe | wus pininta nanging durung pinrih dadya | marma dahat margiyuh anglir pralaya | dhe | mung tulusa dasihe angèstu pada | patri rugmi bêksa catur kang badhaya | babo | pijêr kèpi kusuma jroning anendra ||

Minggah

babo | sawungune nendra sarira marlupa | maksih katon mêmanis jroning supênan | wusing karya salaka pinindha raja ||

babo | kadi katon katongton jro pagulingan | kalênglêngan kalingling kang mawèh onang | anangsaya jiwangga dahat marlupa ||

babo | nata dewa rêming baskara ring kisma | sru anjêtung sadalu tan antuk nendra | andrawasa trênyuh tyas anglir antaka ||

babo | kapidêrêng adrêng ardayaning driya | jalak pita paja-paja ing locana | kalênglêngan dasihe nandhang kung rimang ||

Lajêng ladrang Gonjang-ganjing

dhe | babo | daha-

110

t kambuh kabranang tyase mangarang | babo | rangu-rangu ngruruh rarasing asmara ||

dhe | babo | tawas pita sêbute atmajèng nata | babo | mati ngarang yèn gusti tan palimarma ||

dhe | babo | gêguling kang pinindha sang mawèh brôngta | babo | tyas ngranuhi ing netra katon satmata ||

dhe | babo | jahe wana dening buminata putra | babo | poyang-paying tyas ingsun anglir rinujit ||

dhe | babo | mentar maring natar anon kang kartika | babo | ting parêlik kadi sunaring wadana ||

dhe | babo | gayung sumur kandhêg pambugtining dara | babo | ingsun dalih kusuma asung tatômba ||

dhe | babo | baya dadi usadaning kawlasarsa | babo | maras-maras mangraras rarasing tilam ||

dhe | babo | murwèng karya kang andaka pada-pada | babo | witne ingsun bangêt wulangun ing sira ||

dhe | babo | rudahing tyas tarlèn sang asung wiyoga | babo | kadi-kadi prapta wèh raras rumira ||

dhe | babo | saron agung kêthuk ingkang rêruntungan | babo | mung wênangna dasihe mangruruh kiswa ||

dhe | babo | gayuhing tyas praptane jalada arda | babo | dar-

111

sanane wiyadi mangruruh prana ||

Sinom

Sarimpi gêndhing Sinom, pelog pathêt barang

dhe | sang sudibya | babo radèn | sang sudibya mangun lêlangêning taya | radèn | sinangkalan lar sarpa maharsining rat 1782 | radèn ||

dhe | wêdharing tyas | babo radèn | wêdharing tyas kinarya mangayubagya | radèn | kang kinarya catur siki rêtna wêka | radèn ||

dhe | pinilihan | babo radèn | pinilihan kang swarna amaranggana | radèn | rêmpêg rampak busana abra markata | radèn ||

dhe | ujwalanya | babo radèn | ujwalanya sor prabaning diwangkara | radèn | ting galêbyur sumyur mawur gêbyar-gêbyar | radèn ||

dhe | lir manyura | babo radèn | lir manyura krura ngigêl anambrama | radèn | astanyarda jaja mungal pacak jôngga | radèn ||

dhe | pamadyanya | babo radèn | pamadyanya winardi kang sutra seta | radèn | pinandhalagiri linuting parada ||

Minggah

ing parada | gapyuk caruk tangkis langkap mrih wisesa | babo radèn | midêr kèdêr kadêdêr idêr-idêran ||

dêr-idêran | catur siki rêspati sasolah-

112

ira | babo radèn | lir laras duk prang lan ing putri Cêmpala ||

tri cêmpala | tan mrih laya tyas mung mamrih jayèng yuda | babo radèn | gung pinanthêng-panthêng tan arsa marjaya ||

sa marjaya | catur kang mranggana(44) tyasnya lir sandea | babo radèn | maras-maras bok mungsuhira pralena ||

ra pralena | marbudèng tyas sang rêtnarsa anyudara | babo radèn | asasmita nayanya parêng graita ||

rêng graita | mêdhar sondhèr liru nggon paguting netya | babo radèn | ubayanya sajiwa barêng palastra ||

rêng palastra | wus arakit rikat kêkêt akampita | babo radèn | catur mêndhak manêmbah minta aksama ||

Lajêng mungêl ladrang Mijil

[Mijil]

paran baya sukaning tyas mami | mirah ingsun dhenok | katêkana ciptaningsun kiye | wus prasasat lêluhur nêdhaki | tunggu rina wêngi | nabi wali ratu ||

rumajaring tyas kang mamrih dadi | dumadia katong | kang katongton sukaning janma kèh | tulus mêngku pura jalu èstri | iku kang kinapti | lêluhur ing dangu ||

dandanan ro-

113

ro dadi sawiji | wijiku wus jumboh | nirmalèng tyas tanna sangsarane | iku ingkang sinêdyèng sanagri | dhuh-dhuh mila gusti | wêlasa riningsun ||

margiyuh ing angga dêdimèning | bêbayane coplok | pakèwuhe malayu tan suwe | walangati kaplayu kapati | ati kang tan yêgti | mati tanpa tatu ||

sabab dandananing praja bêcik | trahing nata karo | ibu sori tur tunggal wijile | upamane taru-taru aking | kakênan ing riris | tan têlangke trubus ||

muwahing lata ngayom-ayomi | ayêm samya ngayom | têmah ngaub ing kêkayon gêdhe | woh andadi suka angundhuhi | ayêm samya linggih | nadhah muwuh-muwuh ||

mapan iku kang sun sêdyèng kapti | aywana salah ton | gung katonton turunan runtute | atut runtung suka anglir mimi | lan mintuna ugi | tan sawalèng kayun ||

patra wisa gusti kang kinawi | adhuh-adhuh babo | sabrangane wong Kadhiri angger | sayêktine gusti labuh pati | dhukuh wetan Baki | tulusa wak ingsun ||

desa gêng-gêng saluhuring Nglèri | yêkti raganing ngong | anglêlawu mring gu-

114

sti wiyose | sumbêr wisma gêndhuk sun wastani | ulun lalu nganti | dèn kongsi saumur ||

Tamat

Candhakipun cakêpan Doradasih inggih punika sambêtipun katawang Kinanthi Doradasih: Saya nêngah dènnya adus sapiturutipun, nanging botên kula têdhak sadaya, namung kula pêthik ingkang parlu sangêt, gandhèng kalihan kaparluwan titimôngsa, kados ing ngandhap punika

[Kinanthi]

nastiti mrih tyase konus | wulanguning driya pinrih | tan sulaya nut sakarsa | karsaning risang murbèng sih | sih sinihan nora pêgat | palêstha ingkang kinanthi ||

tiniti ri Tumpak dalu | angrinakkên tanggal kaping | tri dasa sasi lumakya | Dulkongidah windu Adi | kalima mangsaning surya | môngsa wuku amarêngi ||

kawolu wuku lumaku | Manail warsa marêngi | Jimakir sangkalanira | mêmuji kombuling putri(45) | mangèsthi kasmarèng nata | nata dil Surakarta di ||

[0]

Purwaka

Wiyosipun, panyêrat kula (nêdhak) sêsindhèn Badhaya tuwin Sarimpi punika pancènipun kula urutakên. Têgêsipun, kula urutakên saking sêsindhèn Badhaya tuwin Sarimpi ingkang kagêm ing karaton dalêm, satêlasipun punika lajêng kula sambêti sêsindhèn Badhaya tuwin Sarimpi kagungan dalêm ing kadipatèn pangabeyan (P.B. VIII). Makatên pancènipun, amung kemawon sarèhning sêrat sêsindhèn Badhaya tuwin Sarimpi ing Ngabeyan wau sambutan saking Radèn Panji Purba Pinilih, rumiyin saking Purbanagaran, asli saking Kusumadilagan Tejamaya, tamtu kemawon kapêksa kula sêlakakên. Amargi manawi kaurutakên kados gagasan kula sakawit wau badhe kadangon.

Awit saking punika, panyêrat kula, kula sêrat saking pungkasan, pikajêng kula manawi kasêmbadan, têgêsipun taksih wontên papanipun, ingkang sampun kula wiwiti ing ngajêng, ugi kula lajêngakên.

Ju-Pn- 19 Sura Wawu 1857.

[Tanda tangan: Ng. Atma Mardawa]

[0]

Tatêdhakan

Punika buk pasidhèn Badhaya lan Sarimpi, kagungan dalêm kadipatèn Pangabeyan

Inhoud

Kaca 1 ôngka urut 1 Anglirmêndhung salendro sindhèn Badhaya
Kaca 4 ôngka urut 2 Suka Utama salendro sindhèn Badhaya
Kaca 7 ôngka urut 3 Pangkur salendro sindhèn Badhaya
Kaca 10 ôngka urut 4 Bujôngganom pelog sindhèn Badhaya
Kaca 12 ôngka urut 5 Ganggong pelog sindhèn Badhaya
Kaca 15 ôngka urut 6 Gandrungmanis pelog sindhèn Badhaya
Kaca 16 ôngka urut 7 Lagu Dhêmpêl salendro sindhèn Badhaya
Kaca 19 ôngka urut 1 Êla-êla pelog sindhèn Sarimpi
Kaca 21 ôngka urut 2 Êla-êla salendro sindhèn Sarimpi
Kaca 23 ôngka urut 3 Gambirsawit pelog sindhèn Sarimpi
Kaca 23 ôngka urut 4 Mrak kasimpir pelog sindhèn Sarimpi
Kaca 24 ôngka urut 5 Lobong pelog sindhèn Sarimpi
Kaca 24 ôngka urut 6 Ladrang Manis pelog sindhèn Sarimpi
1 Bondhan pelog bêksa Srimpi tanpa sindhèn
2 Lara Nangis pelog bêksa Srimpi tanpa sindhèn
3 Gêlondhongpring slendro bêksa Srimpi tanpa sindhèn
4 Gôndakusuma salendro bêksa Srimpi tanpa sindhèn

1

Sindhèn Badhaya Anglirmêndhung

[Durma]

Anglirmêndhung kang mantri lêbêt wus tata | samya prawirèng jurit | mangamuk arampak | langkung sudirèng ing prang | kang katrajang akèh mati | lir singa lodra | mangamuk golong pipit ||

Jêng Pangeran Dipati Mangkunagara | nindhihi ingajurit | mangamuk anyakra | gandhewanya lir kilat | antuk pitulunging Widhi | mêngsah kèh pêjah | larut tan môngga pulih ||

sirna gêmpang larut balane kang rama | pinêlak ing turanggi | kagêbyur ing toya | sayah kathah kang pêjah | Pangeran Mangkunagari | kalangkung suka | unggul dènira jurit ||

tinon asri | ênggih | kang amêntas mênang jurit | wong agung | babo | tinon asri ||

ênggih | kang amêntas mênang jurit | wong agung | babo. | êla-êla ||

ênggih | Nata Krêsna | wadyabala ||

ênggih | cahya mancur | kang satriya | tibaning sih | ing Hyang Suksma kang bala sa- | mya sukaa | wong agung | wong agung kang gawe mulya | sun têtêdha | gèn manira | awibawa | ênggèn dadi | awibawa | tulusêna | gèn manira | awibawa ||

2

ênggih | dadi wus pinasti ||

ênggih | yèn dadi ka- | nthi sang aji ||

ênggih | yèn dadi ka- | nthi sang aji | wus pinasthi | yèn dadi ka- | nthi sang aji | suka kadu- | k luwih kadu- | k luwih | Wisikarna- | ta ing bala | nata ing bala | kaduk luwih | kaduk luwih | Wisikarna- | ta ing bala | nata ing bala | binasthika(46) | binasthika | kinawêdè- | n ingkang bala | kang satriya | mancur kang cah- | ya awêning | inggih dunya | kadya êmas | sinêbaran | kathah bandhang- | ane asri | tuhu kusu- | ma pinunjul | rêmbês têrah- | ing Mataram | têrus wijiling atapa | kèdhêp prentah | ing sasami | wadyabala | suka bungah | wadya | yèn tulusa | ênggih | yèn tulusa sukawirya ||

ênggih | yèn tulusa | sukawirya | têkèng paran | mulyaa gu- | sti manira | singgih unggul kang yuda ||

ênggih | rampaking ba- | la lumiring ||

ênggih | rampaking ba- | la lumiring | lir pendah sê- | kar sêtaman | tumêdhak a-

3

songsong jênar | auncal-u- | ncal kumala | wong agung wong agung kang gawe mulya | tulusêna | muktisari | awibawa | tulusa suka wiryaa ||

[Mijil]

asri kang upacara ngidêri | abra lamun tinon | murub mancur abra ujwalane | surêm ingkang diwangkara ngalih | lir baskara wilis | kasmaran kang dulu ||

mancur tan ana ingkang madhani | dinulu mancorong | limpat guna saparipolahe | satru mungsuh sumuyut ngabêkti | tan ana tumandhing | satriya pinunjul ||

wadyabala samya lulut asih | sakèh kang punang wong | samya trêsna sumungkêm gustine | suka bungah tulus muktisari | kang asêngit asih | kang agêthing lulut ||

para rabi samya lulut asih | tan ana kang moncol | samya runtut saparipolahe | datan wontên ingkang amadhani | satriya linuwih | suka manahipun ||

lir raditya baskara awêning | ujwalanya kaot | trusing sabda awêning tingale | sêtya tuhu pracaya ing galih | lulus muktisari | pracaya sang prabu ||

4

Sindhèn Badhaya Sukautama

[Dhandhanggula]

têrus suci saptèng rat jêng gusti 1749 | rajaputra Narendra Mataram | Surakarta diningrate | mayasa sêndhon kidung | gula milir sinawung gêndhing | tinumrap ing pamêdhar | wuwuse sang wiku | yèn sira mêngku mong praja | dèn piranti nastiti angati-ati | anêrapakên karya ||

kang abêcik dèn lêksana kaki | lirnya panggawe kang luwih mulya | rumêksèng tyas sasamane | kang dumadi sawêgung | kang pracaya marang ing Widhi | ywa singgah ing wisesa- | nira Kang Mahagung | tingalira kang sanyata | dene tyas kang angrusak samaning urip | kang tan pracayèng Suksma ||

iya iku kang tinrapan sisip | poma kaki dèn aèngêt sira | ing tindak ala bêcike | bênêr kalawan luput | yêkti padha amratandhani | dipun titi ing tata | têtulaning laku | tumulya samya manêmbah | rèrèh sampun nulyaa dêdalon malih | mrih wulang wirya guna ||

[Sinom]

swaraning bala gumêrah | angrakit sadaya sami | mantri ngajêng kawandasa | samya acaos ing kardi | ngawin kapêdhak miji | jayèng surayèng wus kumpul | kalawan trunasura | pranakan panah angrakit | trunaja-

5

ya trunarakêt abra pêthak ||

mêrang golong gulang-gulang | suragama lan prangtandang | samirana awor riris | awor lesus | anglir pawaka kababan | atap kang para prawira | pucak manik | masesa manik mas ||

Minggah

sun tutêna | sun tutêna | ing bala sami raharja | sami raharja | têkèng don pa- | ngran dadia | sun tutêna | têkèng don mu- | gti wibawa | mugti wibawa ||

abra mancur | abra mancur | bandera cê- | mêng lan pêthak | cêmêng lan pêthak | wong agung babo | anggônda ing | sun sawang | sun antine pambabare | pambabare ||

kancana mrik | kancana mrik | manik intê- | n isi mirah | iya isi mirah | wong agung pang | ngrana isi | kawan dasa | mantrine ing- | kang prakosa | ingkang daya | wus kêtara | prawira a- | nglir sasmita | saliring karya. | wong agung pa- | ngran tulusa | lêlewane | yèn prapta gê- | têri ati | gêtêri ati | pangeran tulus wibawa mugti ||

Katawang

sira bênêrakên karya | aja sali- | nca hak kaki | lamun sira | nambut kar-

6

ya | aja pitu- | runan kaki | ana kang ti- | naèki | cawêngahing | manahipun | tan enak kar- | yane kang | lamun karya | alit kaki | kang anambu- | tkarya sampun | kêkathahan ||

[Sinom]

miwah yèn karya gung aja | kurang kang tumandang kaki | aja kabalik ing karya | aja amrih ilang maring | kabisane ing dasih | yèn sira angsung karyèku | kaki prayogakêna | lan dèn sakuwawanèki | karuwan kang tiwas enak sira niksa ||

kang bakit iku linoba | aja ta pamaras kaki | kinarya mêmadung gurda | wadung kinarya ni-ani | ya ta katiga bêkti | dènira sami winuruk | tingkah cidraning aprang | wus sumurup sang hyang rawi | radèn kalih sami ngaturan mantuka ||

7

Sindhèn Badhaya Pangkur, salendro

[Pangkur]

purwakanira ginita | kang tinêngran karsa dalêm jêng gusti | ôngka sèwu pitungatus | lawan limang puluh apan(47) | sinêngkalan boma dibya angrik purun 1750 | rêbut sênêng angambara | pandhawa sêbawa wani ||

sudarsanèng pratmajendra | amigêna langên rêsmining rêrangin(48) | supadi panglipur wuyung | akarya sukaning wadya(49) | têmbung wêwangsalan ukêling agambuh | linus raras ingkang taya | sindhèn sasêndhoning gêndhing ||

sudama miyos pracima | srênging karsa amangun sihing dêdasih(50) ... enz.

Salajêngipun cakêpan sêsindhèn Pangkur punika: dumuginipun Kinanthi sarta ladrang Kêmbang Pepe, sami plêg kalihan sêsindhèn kasêpuhan (karaton) dados ingkang gèsèh kalihan kasêpuhan namung sapada, inggih punika pada kawitan, lajêng sadaya sami.

Anggèn kula nyêrat makatên punika, amung murih rancaging panêdhak. Sampun kula têrangakên ing purwaka, bilih babonipun sêrat punika sambutan.

Ewadene panggenan gêndhing Kinanthi wontê-

8

n wêwahipun cakêpan sawatawis pada.

Manawi kasêpuhan (kala dèrèng dipun suda) dumugi cakêpan: karanjang pangubak nila, wus kêburan wartanipun (pada ôngka 8) têlas, lajêng dhawah Kêmbang Pepe.

Dene manawi sêsindhèn kadipatèn pangabeyan, wêwah cakêpan kados ing ngandhap punika.

[Jurudêmung]

tulis krêsna ing lowana | kalênglêngan brôngta wuyung | balabag sêlapan dhuwung | kêlawungan raganingwang | dening sangkal wadung pantun | balimbing awoh widara | kapan carême lan ingsun ||

kang carma rineka jalma | rêsmining awirya mêngku | lir hyang asmara wong agung | sinisuta gora wêca | sun sêtya tan cidrèng wuwus | singa wastra siti rêngka | tuman têl-untêlan mujung ||

rêming baskara ring kisma | kentare samudra agung | dalu tan surut mamrih rum | parêkaning dwijawara | angendhangi wong anglindhung | sotya rêta kang sutrasna | mas mirah kêkasih ingsun ||

pangabaran duratmaka | tan sirêp wigênaning kung | pamintasih puspa layu | sun têdha anglayonana | jangkrik gunung wanara gung | gantar panggusah kambangan | sir kuwawa kasulak kung ||

pamè-

9

ke pari memeyan | gêgêlang munggèng panuduh | kapulung tan lalyèng lulut | sêkar jwala ngantariksa | kasrênge ngendhang lara kung | kang pêksi kinarya duta | amikat bale maring sun ||

ulung wido paksi krêsna | pring ijo rinujit mujur | kalap balèndèr narutus | janma murbèng kayu lena | sapa ngundhagèni mring sun | terong alit dhadhompolan | sun anti mangun mangun kung ||

Sêkar Pepe

ênggih | babo | teja wiyat kang wisma salin panggonan | babo | srênging karsa... enz

Salajêngipun sami kalihan sindhèn Kêmbang Pepe kasêpuhan.

10

Sindhèn Badhaya Bujangganom, pelog

dhe | babo | asasmita | babo | asasmita rêtnèng ngrat Bismaka putra | babo | maka putra | dhe | bok | rêncakane | kataman mahendra putra | babo ||

sang rêtnanggung | sang rêtnanggung pamintanirèng mrih lena 2 | babo | sang rêtnanggung | rèng mrih lena | sang rêtnanggung pamintanirèng mrih lena | babo ||

dening cidra | babo | dening cidra- | ning aji puruhitanya 3 | babo | ruditanya | dhe | bok | Basudewa | putra mèsêm anêmbrama | babo ||

mirah ingsun | mirah ingsun kang asih wong kawlasarsa 4 | babo | mirah ingsun kawlasarsa | mirah ingsun kang asih wong kawlasarsa | babo ||

paksi buntal | babo | paksi buntal ardaning pangastanira 5 | babo | pangastanira | dhe | bok | kalingane kagêman wardayanira ||

Minggah

dhe | dhe | lir sinêndhal | babo | lir sinêndhal-sêndhal tyas sang narpatmaja 1 | babo | myat citrane | babo | kang murwèng rat | babo | myat citrane kang minta wlasing asmara | babo ||

puput jiwa | dhe | puput jiwa | babo | dhuh woting tyas | pangwasanirèng narendra 2 | babo | witne ingsun | babo | kadya mati | babo | witne ingsun ka-

11

dya mati kawisesa | babo ||

wukir japan | dhe | wukir japan | babo | ning wong agung | puspa krêsna | ing astana 3 | babo | satuwuhe | babo | dasihira | babo | satuwuhe | dasih aminta apura | babo ||

kênikir gung | dhe | kênikir gung | babo | dhuh sotyèng rat | maharsi Ngutaralaya 4 | babo | aja liya | kang murba pun Narayana | babo ||

ôngka loro | dhe | ôngka loro | babo | wong rêspati | padolan nut ing rêratan 5 | babo | layak wurung | babo | mati lênglêng | babo | layak wurung mati lênglêng karurungan | babo ||

tan antara | dhe | tan antara | babo | kang la-êla | prapta Dhang Hyang Kumbayana 6 ||

Bontit

dhuh kusuma | babo | dhuh kusuma kang môngka pandayèng Durna | babo | lah papagên kang tirtamayadi swarga | babo | mêngko mirah sun jarwa jatèstri priya | babo | gurda pingul pacangkramaning Ngastina | babo ||

kongsi rusak gonira mrih sastra cêtha | babo | eman lamun gusti... enz

Ing salajêngipun cakêpan utawi apilanipun sindhèn sami kalihan sindhèn Kadukmanis, ingkang kagêm ing karaton sapunika, amung minggahipun botên mawi ngucap kadukmanis, margi gêndhingipun Bontit, dene Kadukmanis, manawi sadaya sami, ladrangan dalah katawangipun, sampun plêg Kadukmanis, pun cakêpan anamung namanipun ladrangan sarta katawang botên katêrangakên gêndhing Bontit, ladranganipun ladrang Turirawa, katawangipun katawang srêpêgan.

12

Sindhèn Badhaya Ganggong, pelog

ênggih | ganggong agêng agung ngudanakên asih | babo | ênggih | sang maha hyun murwèng karsa | mayasa langên kaprabun ||

ênggih | trus makirtya swara bumi jêng pangeran | babo | ênggih | kusuma kang sinatriya sang rajaputra narendra ||

ênggih | kalokèng rat nagari ing Nayagônda | babo | ênggih | kang mandhirèng kadhaton ing | Surakarta Adiningrat ||

ênggih | apranyata pêpakuning kang buwana | babo | ênggih | saèstune | senapati kang sinêmbah ing ngalaga ||

ênggih | trah tumêrah narendra gung kang linêwih | babo | ênggih | kang darbèni tah têlatah ing nungswa Jawi sadaya ||

ênggih | sang mahadi wibawa tusing kusuma | babo | ênggih | rêmbêsing madu wijiling atapa andana warih ||

ênggih | kangjêng gusti panênggak ari narendra | babo | ênggih | lêlajêre kang minôngka sakèthèng tangkêbing pintu ||

Minggah

ênggih | ulunane pra sumêndhi sahadaya | tan kêna sah sihing kaka naranata | lir puspita inganggit tan kêna ginggang ||

ênggih | rakêt kêkêt lulut lumalading driya | winardaya kaanggêp putra pangarsa | kinarya nang kaonênganing wardaya ||

ênggih | ingkang môngka kondhang surayaning kar-

(angka 1769?) lêrês

13

sa | marmanira kalintang asih sang prabu | tanpa sama samine kadang narendra ||

ênggih | tuwin dènnya mot mong mêngku pra rinira | tan ana kang sumêlang sang sadayanya | rinojongan ingêmong sakarsanira ||

ênggih | ambêg santa budya darma martèng wadya | sêtyèng bala basuki mrih binisesa | suka bisa ngawula kaka narendra ||

ênggih | anindita dènnya anahêni karsa | tan rumasa rèh kumambang ing wisesa | singkir marang saliring kang kumawawa ||

ênggih | amung ketang andasih angèstupada | wus waspada andêling dêlahanira | nora samar maya-mayaning panuksma | ênggih | datan musna kewala ngalih panggonan ||

Ladrangan

ênggih | saèsthine kang mêngku munggwing witana ||

ênggih | sang aprabu kang minulya ing nagara | babo | kang wus sinung anggusthi pêpasthèning Hyang | kang saèstu ambagya wahyu nugraha ||

ênggih | sipat-sipat sinaput samurwatira ||

ênggih | saking dènnya kasomaning ajidarma | babo | asasmita kusuma Andaniswara | sinewaaa | anèng sasana sewaka ||

ênggih | kang pararya taruna sangkêp nèng ngarsa ||

ênggih | tuwin ingkang santana nayakèng praja | ba-

14

bo | miwah para rakêt tumangkil sadaya | babo | myang pra wadya prameyanira sumadya ||

ênggih | sang sudibya tumingal ingkang sewaka ||

ênggih | sinaroja sumêndhinira satata | babo | anèng purwa wahana karasèng nala | babo ||

Janturan

èsmu angrês-rês sotya amarawaya

ênggih | tyas kadaut rêmpu kataman duhkita ||

ênggih | rêntêng rantas naratas ganggasing driya | babo | kaèngêtan kang wus swarga adiloka | babo | sadayane graitanya amigêna ||

ênggih | nayanira anon marang sang pamasa ||

ênggih | pamulunya rimbag saujunging warna | babo | lawan ingkang jumampana sudarmendra | babo | kang minulya kalanggêngan sumêdhoting ||

ênggih | kaptinira apêpudya kadi misih ||

ênggih | sanalika tyas kayungyun karya suka | babo | supaya kaimur sungkawaning driya | babo | wuryanira marnèng gita langên agung ||

ênggih | amêmuri duk ing kina malah mangkin | ênggih | datan siwah ing kalangyan ing saupa | babo | rêngganira | rikalanya | sang amurwa | babo |

15

manawung kang wanudyèng dyah sapta siki ||

ênggih | rarasing rum | sri sinêkar | busana di ||

ênggih | pahyas sumiwèng kalangyan | mangunarja | babo | mrih utama | kang tumama | mawantua | babo | srining praja | kontaping lyan pangolahing ||

ênggih | tatar pae | karsa kirtyaning krêtarta | ênggih | tanpa sesa langêning dyah anglir pendah | babo | kang pêksi sita muyana mugsèng tawang | babo | minta riris | pangaraking | sru mangarang | babo | liringira | karêngon gêngning kung rimang ||

Sindhèn Badhaya Gandrungmanis, pelog barang

ênggih | risang narpaputra Nata Ngeksigônda | murwèng gita caritane wong agung ing jaman kuna | radèn | kang kinôndha prajarja adi Ngurawan | kang ginêndhing ing kidung panji susupan ||

ênggih | sumawita mring Sang Prabu Bauwarna | babo | atur karya langkung kinulawisudha | sinami lan putranira | kinondhang môngka suraya | radèn | sinung bawah wêwêngkon wong patang nambang | wus misuwur sapraja kang abiseka ||

ênggih | Adipati Kalana Jayakusuma... enz

Salajêngipun cakêpan Gandrungmanis wau sami plêg kalihan ingkang taksih kagêm ing karaton sapunika, dados gèsèhipun namung sakêdhik, inggih punika pada kawitan. Manawi sadaya sampun sami plêg, amung kemawon ladrangan sarta katawangipun botên katêrangakên namanipun.

16

Sindhèn Badhaya Lagu Dhêmpêl, salendro

catur swara | babo | catur swara gora ngrat sri dasarata 1774 | radèn | ratu agung kang ngadhaton ing Ngayudya | ambêg wiku mardikèng rat tyas ngumala | angenaki ||

ing wadyanya | babo | amrih ayu mor mêmanising wacana | radèn | wêdi asih lulut kang para santana | agêng alit winêngku barang pararta | samya eca ||

ratu luwih | babo | kasusrèng rat | saking gêng sujananira | radèn | nrusing kasudarman lir kapandhitanya | sumbagèng rat pasthika maniking driya | amandami ||

Minggah ladrangan (cengkok jôngga agêng rumiyin)

ing buwana | babo | tur akathah para raja sumawita | ênggih | radèn | sumiwi ngrèh | kadya yayah | babo | datan kongsi pinukul ing madya laga | babo | kasor dening tyasira ing kapandhitan | babo babo | radèn radèn ||

waskitha mrih | babo | rèhing patya patitis pamoring suksma | ênggih | radèn | arantara | dya mangèring | babo | ing panyipta wignya moring batharanya | babo | sanalika tanna uwus pamèngêtnya | babo 2 | radèn 2 ||

kongas ing rat | babo | dasarata | sampat tyas kaprabonira | ênggih | radèn | ri kang padma | paripurna | babo |

17

amudhari | lir sasôngka kawastara(51) | babo | lêlangênnya amangunu luhiringrat(52) | babo 2 | radèn 2 ||

agung muja | babo | saking gêngnya sihirèng kulawarganya | ênggih | radèn | rinarêksa | aywa rêngat | babo | mung mamrih tyas kataman ayuning bala | babo | twin labêting satru ingakên dinarah | babo 2 | radèn 2 ||

ing rèh sinung | babo | nir tang tyas mawi sandeya abipraya | ênggih | radèn | barêng rusak | mamuktyaning | babo | dènnya agung soking driya tyas kadarman | babo | ring panjing sih nir dyanira naranata | babo 2 | radèn 2 ||

sêtya gêng sih | babo | garwa putra dènnya gêng puruhitanya | ênggih | radèn | mrih pra dwija | marma dahat | babo | putus titis yogya rêksakanirèng rat | babo | agung pujya ing bathara surapatya | babo 2 | radèn 2 ||

tuwin marang | babo | Sang Hyang Jagad Pratingkah mêngku misesa | ênggih | radèn | kang tumingal | lir maharsi | babo | Ngendraloka | mawantahireng bawana | babo | wantu-wantu sihing kang para jawata | babo 2 | radèn 2 ||

kahyunira | babo | amêminta pêputra priya utama | ênggih | adèn | nèng pamujan | lan sorindra | babo | dwijawara mawantu yogabratanya | babo | nata mangun wiyoga tiwikramanya | babo 2 | radèn ra-

18

dèn ||

Minggah Mijil katawang

[Mijil]

lamun sira madêg narapati | yayi wêkas ingong | apan ana ing prabu ugêre | sastra cêtha ulatana yayi | omahna dèn pasthi | wulanging sastrèku ||

rèhning janma tama nguni-uni | kang mêngku kaprabon | ingkang nistha kawruhana kabèh... enz

Lajêngipun cakêpan sami plêg kalihan ingkang taksih kagêm Sarimpi ing karaton sapunika, amung wontên wêwahipun sapada, manggèn wontên pada gangsal, inggih punika mêntas cakêpan:

... | anggung sanggôrunggi | andhêdhêr pakewuh ||

tan wuning rehing don aniwasi | ambêg kang mangkono | ing madyane ilangêna kabèh | dèn patitis awrat sônggarunggi | utamane yayi | kabèh dèn kacakup ||

ala ayu pan darbèkirèki | ing rat tan pakewoh... enz

Sapiturutipun lajêng sami kemawon, têlas-têlasanipun ugi dhawah cakêpan: brata nêmbah ngayun

19

Sarimpi

Sindhèn Srimpi êla-êla, pelog

êla-êla | ênggih | êla-êla | catur kuda wiku raja (1774) | pambanguning langêning tyas mrih kawuryan ||

ênggih | mamrih brastha ring driya arda wigêna | narpatmaja gung ambêg santa budya ra 5 | adèn | paramarta sih ing wargane sagotra 6 | tan pae lan wong agung paranggutara 7 ||

ênggih | sudiranya andanu môngsa kasapta 8 | tinêmpuh ing maruta wrêsa tumiba 9 ||

ênggih | maratani mring sagung para sangsara 10 | samya enggar manahe kang para mudha 11 | adèn | apêpujya lulusa suka ing driya 12 | adèn ||

Minggah

patra wisa roning mlinjo mrica seta 1 | babo | dhuh wong agung dulunên solah kawula 2 | babo | sri sudara garwa Arya Kumbakarna 3 | babo | kumawani amrih suka nèng udyana 4 | babo | asta wrêksa diwasaning diwangkara 5 | babo | sumurupe lan pangrêngganing busana 6 | babo | canthoka gung putrane Prabu Radeya 7 | babo | kadi wulan sêsotya kang munggèng karna 8 | babo | dyah ngutara pasewakan Sang Hyang Rodra 9 | babo | acêcundhuk puspita sri rêta pita 10 | babo | sotyantara wêrdining gambar budaya 11 | babo | anglir lintang kar-

20

tika kang nèng sutagnya 12 | babo | jangkrik wulu waruju putra Ngurawan 13 | babo | asêsinjang wastra didhapur larangan 14 | babo | basa rêta wiku dyah ing bauwarna 15 | babo | arja sondhèr cindhe bang mandhala cala 16 | babo | wiji wisma macan galak gêgawean 17 | babo | yèn binuncang anglir kilat bêbarungan 18 | babo | ujung sinjang tinundha-tundha sinimpar 19 | babo | kengising kang wêntis mratima kancana 20 | babo | jawi wisma wasi brata Ngargasonya 21 | babo | ujwalane pindha thathiting jalada 22 | babo | yuyuruntung songsong agung pinarada 23 | babo | gêgilapên kang miyat atutup karna 24 | babo | tirta maya rema kinulawisudha 25 | babo | ukêl asta tininggil luhuring karna 26 | babo | teja wrêsa lunglungan kang mijil toya 27 | babo | lir kêkuwung kinum banyu ing udaya 28 | babo | arda ranu sujanma undhagi sastra 29 | babo | amung molah asta jôngga aliringan 30 | babo | miyanggalit sarpa gung bumi kasapta 31 | babo | panjungkunge sarira naga kèbêkan 32 | babo | srênggala gung pusaka jumiril putra 33 | babo | amrih praya sêsondhèr rimong sumangsang 34 | babo | jagad wayang sirat manising brêmara 35 | babo | lir kêkupu nguswa maduning puspita 36 | babo | kêthèk jamus kang layu layaning sêkar 37 |

21

babo | kawi garan rakit atap rêruntungan 38 | babo | rema seta kalpika rêngganing karna 39 | babo | tyas kacuwan kang umiyat kawismaya 40 | babo | plana kuda kukila kang tanpa pada 41 | babo | aluwaran mêndhak nêmbah minta jiwa 42 ||

Sindhèn Srimpi Êla-êla, slendro

êla-êla | ênggih | êla-êla | rêsi raja murwèng gita | purwaning rèh mangikêt wuryaning praja ||

ênggih | anglêluri langên agêng ing kaprabun | tumurasing kawibawan sukawirya | adèn | tumuwuhing kamuktyan pinudyèng janma | sang mayasa jêng gusti narendratmaja ||

ênggih | trah nayarum | Surakarta Adiningrat | ambêg sônta sudibya widagdyèng driya ||

ênggih | putusing rèh swarjana ambijaksana | ingkang môngka pamasaning sudarsana | adèn | anindita kêrtarta awirotama ||

Minggah

1. babo | anjêladri madu tyas pasthika maya | babo | pan kayungyun karya langêning kalangyan ||

2. babo | pinurwendah para rum busananira |

22

babo | ngore rema tinitih sotya ngujwala ||

3. babo | pan sinamur ing puspita warna-warna | babo | pênding rugmi akalpika hèr baskara ||

4. babo | uncal sutra sinjang di adining wastra | babo | atasikan katon suluh ing wadana ||

5. babo | lir kartika waranggana Ngendraloka | babo | rèrèh mêndhak nèng ngarsa tur raras driya ||

[Mijil]

wijil yoganing sabda anunggil 1749 | pamungkas karya nom | langêning sang sri parama angreh | narpatmaja narendra naya mrik | Surakarta Adi- | ningrat kang linuhung ||

sinatriya kusuma apêkik | wirotamèng kewoh | anglir madu pinisthika tyase... enz ||

Lajêngipun cakêpan sami kalihan Mijil Gôndakusuma (Mijil yogan) ingkang taksih kagêm sapunika, anamung wontên wêwahipun kalih pada inggih punika:...

... | sumarambah dening | dayita myang sunu ||

tansah karya la-êla sih maring | garwa winot among | angêmama sinung saliring rèh | datan rinêngatan ing sakapti | lulus mugti sari | amarma sihipun ||

rêm-rêm sirêm sumiram arêsmi | rarasing kalangon | lir absari ing Kaendran adèn | pae lan ing bumi sapta siki | majêng rarasati | atur sêmbah sampun ||

23

Sindhèn Srimpi Gambirsawit, pelog

jalma kuda | ênggih | jalma kuda maharsi narendra putra... enz ||

Lajêngipun cakêpan sami kalihan ingkang taksih kagêm sapunika, amila botên usah (parlu) kula sêrat sadaya.

Sindhèn Srimpi Mrak Kasimpir, pelog

ênggih | wuryaningrèh jêng gusti mêmangun taya | babo | caritadi duk Arjuna mangun krama | radèn | kang tinuduh ri mudha pindha pujôngga | babo | kalanira Srikandhi kinêmbar yuda | radèn | kang minôngka patiba-sampiring krama ||

ênggih | lan pawonganira Arya Endraputra | babo | kang panêngran kusuma raras driya | radèn | nèng pamedan dènnya lancaran wisesa | babo | gumrah sagung para wadu ing Cêmpala | radèn | tuwin ingkang prawira Cintakapura ||

Kêmbang Pepe

ênggih | babo | wus siyaga kusuma Drupadaputra | babo | ajêjamang tundha ro kinarawistha ||

ênggih | babo | ngore rema... enz ||

Sapiturutipun cakêpan utawi apilanipun sami kalihan cakêpan sindhèn Sukarsih dalah cakêpanipun katawang ugi sami kalihan ingkang taksih kagêm sapunika, amung kemawon namaning gêndhing katawang punapa, botên katêrangakên, punapa katawang Martapuran, punapa sanès.

Katrangan kêtawangipun inggih kêtawang Martapuran.

24

Sindhèn Srimpi, Lobong, pelog

Botên kula têdhak, amargi cakêpanipun sami plêg (cocog) kalihan ingkang taksih kagêm sapunika, amung wontên wêwahipun sakêdhik, ing ngriki kula pêthik ingkang radi parlu, inggih punika pungkasan badhe suwuk.

ênggih | ora marêm yèn durung anunggal jiwa | babo | radèn | jênang gula titining sastra winaca ||

ênggih | lilanana pun paman angèstu pada. ||

Suwuk.

Sindhèn Srimpi ladrang Manis, pelog

ênggih | babo | lêladrangan | dyah catur lir | waranggana | babo | Ngendraloka duk arsa ngrêncana Parta | babo | Ngendraloka ||

ênggih | babo | kang panêngran Supraba myang Wilotama | babo | Gagarmayang wênèh Rêtna Sumarsana | babo | Gagarmayang ||

ênggih | babo | riwusira gagônda angadiwarna | babo | mentar marang asrama Arya Palguna | babo | mentar marang ||

ênggih | babo | prapteng têpining ancala kèh kapyarsa | babo | kawastara sêkar seta pita rêta | babo | kawastara ||

ênggih | babo | mèt puspita sinangsang linud ing rema | babo | manjing guwa umiyat sang yogabrata | babo | manjing guwa ||

ênggih | babo | adan godha mrih kayungyuna Sang Parta |

25

babo | ana manglung jôngga ngêmbat-êmbat asta | babo | ana manglung ||

ênggih | babo | wênèh miwir sêsondhèr asimpar wastra | babo | kèh solahe dènnya amrih angrêncana | babo | kèh solahe ||

ênggih | babo | waranggana kagiwang mring Endraputra | babo | jiwa lupa karuna atur pralaya | babo | jiwa lupa ||

ênggih | babo | kawi netra sêsotya tan ingêmbanan | babo | tingalana kawula kawêlasarsa | babo | tingalana ||

ênggih | babo | wohing dami janti têgal roning lata | babo | dhuh wong agung paringa tômba wigêna | babo | dhuh wong agung ||

ênggih | babo | pêkên alit wre cantriking Saptarêngga | babo | lah sapanên dêdimèn wurung pralena | babo | lah sapanên ||

ênggih | babo | gambas pait pusaka Sri Darmaputra | babo | paran sira tan nêbda usada brôngta | babo | paran sira ||

ênggih | babo | janma wirya asramane kang jawata | babo | amugtia nèng kahyangan Tinjomaya | babo | amugtia ||

ênggih | babo | rêsi dênta hapsari ing Lesanpura | babo | siniwia sagung cèthi waranggana | babo | siniwia ||

ênggih | babo | rading ranu tênaya Prabu Drupada | babo | sang lir rêtna merang mêsat jumantara | babo | sang lir rêtna ||

ênggih | babo | plana kuda rêsi nata ing Surendra | babo | prapta nêmbah ngraub pada batharendra ||

Tamat

[26]

Pèngêtan

Ing dintên Kêmis Lêgi, tanggal kaping 20 Jumadilakir, Jimakir 1866, wuku Pahang môngsa IV (sakawan) utawi kaping 19 Sèptembêr 1935, Radèn Ngabèi Atma Mardawa, abdi dalêm mantri ordhênas, kakarsakakên dados abdi dalêm panèwu niyaga kasêpuhan golongan kiwa, kapatêdhan nama: Radèn Ngabèi Gunamardawa.

Ing dintên Rêbo Lêgi, tanggal kaping 11 Rêjêb, Jimakir 1866, wuku Tambir Paningron, môngsa IV (sakawan) utawi kaping 9 Oktobêr 1935 wanci jam ½6 enjing Radèn Nganten Gunamardawa (putranipun Radèn Ngabèi Martapradata, abdi dalêm panèwu jaksa bumi) tilar donya, jalaran sakit watuk, antawis 7 wulan, dumugi umur 42 (kawan dasa kalih taun) dintênipun Kêmis Paing kaping 12/7 66 (dados nyipêng sadalu) wanci jam ½4 sontên, layon kaangkatakên saking griya ing kampung Kamlayan têngah, kakubur dhumatêng astana Pajang Brajadipan. Rampunging pangubur antawis jam satêngah nêm sontên.

[0]

Gêndhing Kêmbangmara, kalajêngakên Ladrang Banyak Ngêlangi P.5. wiwit sindhèn wontên Ladrang Bayak(53) Ngêlangi. Kagêm bêksa Sarimpi.

g5....j56 j4j56 n5.. j56 !j.@ j@j!6 n5
Andhe ba- bo.. mur- wèng gi- ta
.j24 4.. j56 j4.. j56 4k5j42 1k2j16 gt
sa- rim- pi pa-.. thêt- e li- ma
1k2j1y nt .yj1k23 2j.3 1k2j1y nt
ba- bo kêm- bang ma- ra
.yj1k23 2j.3 1j23 3.. j35 32 j35j65 g3
gên- dhing nya a- rum u- ta- ma
..j3235 65 n3 .5 656 j35 n3
..a ba- bo kêm- bang- ma- ra

Yên suwuk makatên:

..j32 35 65 n3 3 .5 656 j35 n3
.. a ba- bo sar- wa sè- dhêt
..5 656 j35 n3 ..j12 2j.3 121y gt
so- lah- e ing- kang bi- ya- da

[0]

Sêrat sarta ingkang taklim kula: Warsadiningrat kêkalih.

[0]

Ladrang Banyak Ngêlangi Pl. 5

g5 ....j56 !@!6 n5
andhe ba- bo
g5 ....j6! z1x@xj!c6 n5 ..j6! !. @j!6 n5
andhe ba- bo mur- wèng gi- ta
..j24 4.. j56 n4.. j56 z4xj5kx4c2 z1xj2kx1cy gt
sa- rim- pi pa- thêt- e li- ma
1412j.3 1j2k1ynt t yj12 2j.3 1j2k1y ntt
ba- bo kêm- bang- ma- ra
yj12 2j.3 1j23 n3 ..j35 3j23 1j23 g3
gên- dhing- nya a- rum u- ta- ma
..j32 3j23 1j23n3 3 j35 3j23 12n3 3
ba- bo kêm- bang ma- ra

[0]

Urut-urutanipun lalinggihanipun abdi dalêm panèwu mantri sapangandhap. Pratelanipun kados ing ngandhap punika:

1. Pangulu kadipatèn | 2. Lurah kaji | 3. Kêtib | 4. Jimat kutha gêdhe | 5. Kaparak kiwa | 6. Karapak têngên | 7. Gêdhong kiwa | 8. Gêdhong têngên | 9. Bumi | 10. Sèwu | 11. Panumping | 12. Gêdhe | 13. Ordhênas | 14. Carik, garap karaton, garap nagara, tukang gambar corèk, sopir, ukur, rêksanirmala | 15. Kabayan | 16. Karaton | 17. Panêgar gamêl | 18. Pangrêmbe | 19. Kalang | 20. Panandhon | 21. Kêmasan | 22. Gandhèk kiwa | 23. Gandhèk têngên | 24. Grêji | 25. Pambêlah juru silêm | 26. Kadipatèn | 27. Jaksa pangulon, ngulama nagara, jimat Lawiyan, jimat Imagiri | 28. Suranata, juru | 29. Niyaga kasêpuhan | 30. Niyaga kadipatèn | 31. Ngarêp | 32. Tuwa buru, pandhe | 33. Srati | 34. Pangukir, undhagi, pambubut | 35. Tukang batu | 36. Sarawrêksa | 37. Pangrèh praja kutha | 38. Kapatihan | 39. Pangrèh praja dhusun | 40. Juru kunci, pradikan sêpuh, pradikan kadipatèn | 41. Majêgan Bayalali | 42. Majêgan Klathèn | 43. Majêgan Gagatan | 44. Mungkung | 45. Pangrêmbe dhusun | 46. Rêsatrêsna | 47. Pananggap ||

[0]

Kula nuwun, kula ngaturi uninga bilih botên wontên alangan satunggal punapa benjing ing dintên AKAD - WAGE tanggal 10 JUMADILAWAL tahun EHE 1892 utawi kaping 30 OKTOBÊR 1960 kula badhe manggihakên anak kula èstri pun:

ATMARI dhaup kalian T. WAKIR

putranipun kamas Prawirowihardjo ing Ngayogya, dene ijabipun sampun kalampahan nalika dintên Akad - Lêgi tanggal 24 Bêsar tahun Alip 1891 utawi kaping: 19 Juni 1960 kanthi wilujêng.

Ingkang punika manawi amarêngakên saha dhangan ing panggalih benjing ing dintên kasbat nginggil (AKAD - WAGE tgl. 30 OKTOBÊR 1960) wanci jam: 9 enjing, panjênêngan sêkalian kula suwun rawuh ing griya kula kampung Citropuran R.T. 12 Kl. Tipes (Toko kayu Astuti Sidakare mangilèn) pêrlu anjênêngi panggihipun têmantèn saha paring barkah pangèstu wilujêng sumarambah ing sadayanipun.

Wasana sangêt ing pangajêng-ajêng kula kaparêngipun rawuh.

Citropuran, 23 Oktobêr 1960

Hatur kula:

R. Ngt. DJOGOHUDOKO

Kula ugi ndhèrèk ngajêng-ajêng rawuh panjênêngan:

1. MLOJOWIDODO

2. ATMOJO Atmowirjono

3. ATMANTO Atmosuripto

4. ATMARSO

[0]

Mrak Kasimpir, minggah Ladrang Kêmbangpepe Pl.6

CK ...e .ty1 .1.1 .2.3 .1.2 .1.gy [ 21yt ee.. ee.t yetny ety1 23.. 3212 .12gy < 21yt ee.. !!#@ .#@n! ..#@ .!65 33.5 635g6 @!65 33.. !##@ %#@n! #@!@ .!65 33.5 635g6 @!65 32.. 2321 y13n2 y123 .... 33.5 635g6 @!32 11.. 1132 532n1 22.. 2212 3312 .12gy ]

< [ .5.3 .!.n6 .5.3 .!.n6 .3.2 .5.n3 .1.2 .1.g6 .1.y .5.n3 .5.2 .5.n3 .5.2 .5.n3 .1.2 .1.gy .1.y .5.n3 .5.2 .5.n3 .5.2 .5.n3 .1.2 .1.g6 ]

[0]

Gêndhing Kêmbangmara, kalajêngakên Ladrang Banyak Ngêlangi Pl. 5 wiwit sindhèn wontên Ladrang Banyak Ngêlangi, kagêm bêksa Sarimpi.

g5....j56 j4j56 n5.. j56 ! j.@ j@j!6 n5
Andhe.... ba- bo.. mur- wèng gi- ta
.j24 4.. j56 j4.. j56 4k5j42 1k2j1y gt
sa- rim- pi pa-.. thêt- e li- ma
1k2j1y nt .yj1k23 2j.3 1k2j1y nt
.... ba- bo kêm- bang ma- ra
.yj1k23 2j.3 1j23 3.. j35 32 j35j65 g3
gên- dhing nya a- rum u- ta- ma
..j32 35 65 n33. 5 656 j35 n3
.. a ba- bo kêm- bang- ma- ra

Yên suwuk makatên:

..j32 35 65 n3 3 .5 656 j35 n3
.. a ba- bo sar- wa sè- dhêt
5 656 j35 n3 ..j12 2j.3 1k2j1y gt
so- lah- e ing- .. kang bi- ya- da

[0]

[Pada halaman ini tulisan tidak jelas]

[0]

Daftar Konservatori Mulai 4/8 1952 untuk R.T. Wiroguno.

Sênèn, jam 5-5-45 klas III têmbang

Slasa, jam 5.45 - 6.30 klas II têmbang

Slasa, jam 6.45 - 7.30 klas I têmbang

Slasa, jam 7.30 - 8.15 klas I nabuh, Byuk

Slasa, jam 8.15 - 9 klas I nabuh, Byuk

Rêbo, jam 6.45 - 7.30 klas III tabuhan wayang

Rêbo, jam 7.30 - 8.15 klas I nabuh, Byuk

Rêbo, jam 8.15 - 9, klas I nabuh, Byuk

Kêmis, jam 7.30 - 9 klas III nabuh

Jumungah, jam 7.30 - 9, klas II nabuh, byuk

[0]

Pêndhahuluan

Sênèn jam 5-5-45, 5.45 - 6.30 nabuh gurubyukan.
Slasa jam idhêm idhêm
Rêbo jam idhêm idhêm
Kêmis jam idhêm idhêm
Jumungah jam 6.45 - 7.30 idhêm

Anggèn kula mulang, ing dalêm saminggu wontên 11½ jam.

[0]

Bab sapisan aja gugu warti | miwah kôndha ingkang ngumônka |(54) barang kang tan wêruh dhewe | myang kèlu ing pambujuk | ujar lamis tan ngraharjani | bab pindho gunging gêsang | ywa kapengin wêruh | marang wêwadining liyan | ingkang nora manggêpokan lawan dhiri | dahwèn tanpa piguna ||

Bab kaping tri dèn sabar myang titi | aywa enggal nandukkên pakarya | kang durung sah pamikire | nêpsu myang grusa-grusu | saklawase amitunani | marma dipun èsthia | nyabarkên ing nêpsu | gampang rampunging prakara | yèn ginarab kalawan ing tata titi | tamad atur kawula ||

Ing nginggil punika, uran-uran dongèng, kalih pada isi tigang prakawis, kasade kalayan rêgi 500000 gangsal atur èwu dinar.

======================

(1) kering

(2) Lebih satu suku kata: lan wolung dasa sapta

(3) Lebih satu suku kata: amigêna langên rêsmining rangin

(4) Lebih satu suku kata: karya sukaning wadya

(5) Lebih satu suku kata: srênging karsa amangun sihing dasih

(6) Lebih satu suku kata: sun ngêbun-êbun enjang

(7) Lebih satu suku kata: pangandêle sela panglawêd sari

(8) Lebih satu suku kata: sêndhang gêng pawukiran

(9) Lebih satu suku kata: kêpêt dangan pring nom rinujit miring

(10) Lebih satu suku kata: kara gung pindha kangkam

(11) Lebih satu suku kata: pangatase ature wong tinuding

(12) Lebih satu suku kata: muka rinênggèng warna

(13) Lebih satu suku kata: janma miyat kalolodaning brangti

(14) Lebih satu suku kata: nganggang bae sihira

(15) Lebih satu suku kata: mung sira dhuh babo sun kawulani

(16) Lebih satu suku kata: tuna dungkape nala

(17) Keratarupa

(18) prabata

(19) § Babonipun mungêl Katawang Lèngkèr

(20) ngracut

(21) § punapa botên nora korup idhêp ingsun mring Pangeran?

(22) dintên

(23) gurawalan

(24) § Bokmanawi: tan kêna dèn ririhêna

(25) kalpika

(26) animpuna

(27) § Minggah Pareanom

(28) di atas kata 'ranangga' ada bentuk bulatan yang dititik tengahnya, memakai tinta biru

(29) § punapa botên sapta?, bokmanawi lêrêsipun makatên, atur putri sapta siki adi-adi

(30) § Lajêng wontên kaparênging karsa dalêm santun katawang Santi p barang.

(31) Tawaspita

(32) sêmunira

(33) wêrdi

(34) kayungyun

(35) Sengkalan: ngèsthi trustha salirèng narpati (Senin, 5 Desember 1898 A.D.)

(36) Sengkalan: salira kaeksi murtine sang prabu (21 Rêjêb 1828 A.J., 5 Desember 1898 A.D.)

(37) Kombangmara (dan di tempat lain)

(38) sasanèng

(39) Sengkalan: tata muluk diwangganira sri nata (Arbo Paing, 20 Sura 1805 A.J., Rabu, 16 Pebruari 1876 A.D.)

(40) pakewoh

(41) pakewoh

(42) Dananjaya

(43) kayungyunira

(44) nranggana

(45) § (1707 ?) sampun lêrês 1707. Miturut angkaning taun, bokmanawi lêpat, amargi taun Jimakir punika miturut petang kula ôngka 1706, sangkalanipun mêmungu kombuling putri.

(46) pinasthika (dan di tempat lain)

(47) Lebih satu suku kata: lan limang puluh apan

(48) Lebih satu suku kata: amigêna langên rêsmining rangin

(49) Lebih satu suku kata: karya sukaning wadya

(50) Lebih satu suku kata: srênging karsa amangunsih ing dasih

(51) kawistara

(52) amangunêlah ringrat

(53) Banyak

(54) Kurang satu suku kata: miwah kôndha ingkang ngumôndaka