Dh
dha: êngg. pc padha.
(dhabyang): di-[x] kn dicêkêli (disangga) baune ing nalikane mlaku.
dhablang: kn dhaplang, dhèplèng.
(dhabrêg): nganti n-[x] pc nganti akèh bangêt.
dhajêng: pc wc. adhi ajêng.
dhadha: kn. jaja ki, gêmbung kang ngarêp (sadhuwure wêtêng); suku [x] atêkên janggut pr: kalawan rêkasa bangêt; ngilani [x] pc: ngina marang liyan; di-[x]: 1 ditadhahi ing dhadha; 2 dicakup wirasane (layang, wangsit); 3 (ut. didhadhani) disanggêmi, diakoni, didhadhagi; pan-[x]: anak kang katêlu (adhine panggulu).
dhadhag: kn wani njaga (nanggung) kalawan panggah; n-[x] êngg. ks: mangan; di-[x] êngg. diwatun; di-[x]-i: disangga (diakoni) kalawan tatag (tmr. prakara ut. kaluputaning liyan).
dhadhah: I kn:pagêr sing gawe têtuwuhan.II n-[x] êngg. kn: 1 akèh bangêt wêtune, (tmr. wowohan lsp); 2 bawera, ora kauban apa-apa.
dhadhak: kn tlutuh kang nggatêli (kwèni, pakèl lsp); [x]-an: jalaraning pasulayan lsp; [x]-an nglayoni pr: rêmbug kang ngèrèni (amurih wurung, rusak lsp).
dhadhal: kn 1 bêdhah (jêbol) sarta kentas dening banyu (tmr. bêndhungan, krêtêg lsp); 2 br. mawut (bubrah tatanane) tmr. baris; di-[x] êngg: dicabut tmr. sawah gadhuhan lsp (marga ora nêtêpi kang dadi kêwajibane); di-[x]-i êngg: dikêthoki (ditêgori) tmr. pang-pang, rêrencekan lsp.
dhadhali: kn. ak: sriti.
dhadha-manuk: n. dhadha-pêksi kn: dhadha sing mungal.
dhadhap: I ([x] ayam, [x] bong, [x] srêp lsp) kn: ar. wit; si [x] lan si waru: ngarani jênênging wong sing ora têrang; [x] kêtuwuhan cangkring pr: prakara sing wis bêcik têmahane dadidadi ala amarga ... ana kang njalari ala.II kn: bngs. tamèng awangun lonjong; n-[x]: 1 namakake dhadhap; 2 (ut. laku [x]) êngg. mlaku sêmu mundhuk-mundhuk kaya yèn arêp mapan sila; di-[x]-ake: dicêkêlake (sêdhela) dianggo tanggungan utang.
dhadhap-mantêp: kn ar. têmbang gêdhe.
(dhadhar): n-[x]-i kn: mêtu (tmr rêmbulan).
dhadharan: kn. ak. panganan; kc. dhahar.
(dhadhat): an-[x] jk nyuwèk, mbêdhah, ngadhul-adhul.
dhadha-walang: (kikir-[x]) kn kikir mawa lingiran têlu.
dhadhu: (Prt) kn pêsagèn ing lumahe didokoki mata (plênikan 1-6) dianggo ngabotohan; digêbug ing [x]: diundhi nganggo dhadhu.
dhadhuk: êngg. kn gêgodhongan garing (rapak, damèn lsp).
dhadhung: kn tampar gêdhe (kanggo nancang sapi lsp); di-[x] pc: ditalèni lsp. nganggo dhadhung.
dhadhul: (ut. n-[x]) êngg. kn: lêmu wêwêg.
dhadhon: kn kang wangune kaya dhadhu.
dhaèng: kn 1 sêbutane darah Bugis; 2 ar. prajurit ing Ngayogyakarta.
dhag: êngg. kn 1 têlag, têndhang; 2 lowong (ora mlêbu ing panggawean, tungguk lsp); di-[x]-ake êngg. pc: 1 disuwungake (tmr. omah lsp); dilowongi (tmr pagawean).
(dhaga): n-[x]- [x] êngg. kn: ngangah-angah, kêpengin bangêt.
(dhagdhag): di-[x]-ake pc diêblak-êblakake; kc. dhag.
dhagdhog: pc ora ajêg; kc. jagjog.
dhage: êngg. kn: bngs tape.
dhagêl: kn. ak:1 magêl, isih atos; 2 pc. wangkod, wangkal; 3 êngg. tanggung, têngahan; n-[x] êngg. pc: nglucu; [x]-an êngg: tanggung, têngahan; 2 pc. badhut, lêlucon.
dhagi: êngg. kn: undhagi.
dhagu: êngg. kn: janggut.
dhagrèg: êngg. pc wis lawas tur wis rusak.
dhah: (ndhah) (W) pc taklim (yèn kêpêthuk lsp); di-ndhahi pc. ditaklimi
dhaham: dhahêm kn. ak dhèhèm.
dhahar: ki 1 pangan; 2 ak. sêga sêdhiyan; 3 mangan; 4 êngg. ngombe; di-[x] ki: dipangan; 2 digugu; [x]-an ki: 1 (ut. dhêdhaharan) panganan (lêlawuhan lsp); êngg. wêtêng; dhêdhaharan kn. ak: padha kêmbul mangan; kc. dhadharan, padharan.
dhahas: kn asat ut. garing (tmr palêmahan, lêmah).
dhahat: kw bangêt; kc. dhahat.
dhah-dhèh: ora [x] êngg. pc tanpa (nggêgawa lsp) apa-apa.
dhahga: kw 1 ngêlak; 2 murka ngangsa-angsa; kc. dhaga.
dhahina: jk rahina rina.
dhahyang, dhayang: êngg. pc. dhayang.
--- 101 ---
dhai ~ dhanyang
dhai: êngg. kn. bathuk.
dhaya: êngg. kn. tlèdhèk; kc. bêdhaya.
dhayang: I 1 kw. abdi wadon; 2 êngg. kn. palanyahan. II êngg. pc: dhanyang. III [x]-[x], [x]-an êngg. kn: lunga mrana-mrana golèk pangupa-jiwa.
dhayang-buruh: kn. ak lunga bêburuh.
dhayuh: pc êngg. dhayoh.
dhayum: êngg. kn wis dilêrêmake supaya kêlêbon hawa (tmr. lêmah kang digarap); kc. dhayung.
dhayung: I kn saèm, wêlah; [x] olèh kêdhung pr: olèh dalan (sarana) sing prayoga (tmr. wong nêdya ala lsp); di-[x]-(i): diwêlahi. II êngg. kn: wis dilêrêmake supaya kêlêbon hawa (trm. lêmah sing digarap); di-[x]-ake: dilêrêmake supaya kêlêbon hawa (trm. lêmah sing digarap).
dhayoh: n. tamu kwong kang têka pêrlu tilik (ndêdêgi, arêp têtuku, ngajak rêmbugan, sanja lsp); duwe [x] êngg. pc: duwe anak (kang mêntas lair); dhêdhayoh ak: nêmoni dhayoh; di-[x]-i: ditêkani ing dhayoh; (pa-) [x]-an: panggonan sing didhayohi; kê-[x]-an: 1 kêtêkan dhayoh; 2 êngg. pc. duwe anak; 3 êngg. pc. kêmalingan; kc. mêrdhayoh.
dhayot: êngg. knkukul; dheyot.
dhak: I (ndhak) êngg. n ora. II (ndhak) pc: mundhak, up. aja nakal, ndhak disrêngêni. III (ndhak ene) pc: pêndhake dina (sasi lsp) iki. IV dipun-[x]-akên pc: dipun-êdhak-akên; kc. udhun. V di-ndhakake pc: diêndhakake; kc. êndhak
dhakah: kn 1 ak. gêdhe tmr. wit ut. woh; 2 (ut. [x]-srakah) kumudu-kudu olèh (njaluk olèh) akèh.
dhakar: (-e) êngg. kn pancèn, mula pancèn nyata yèn.
(dhakên): dipun-[x] êngg. k. didhaku.
(dhaku): di-[x] kn. diêpèk, diaku
dhakohan: êngg. kn. brokohan.
(dhakom): n-[x] êngg. kn. ndhêkêm, mêngkurêb (têturon).
dhakon: kn. ar. dolanan nganggo kêcik lsp. ing kayu; lêsungan mawa cluwokan jèntrèk-jèntrèk ing pungkasane ana cluwokane gêdhe diarani lumbung.
dhak-wa: (ndhakwa) kn. sing siji cêndhak sijine dhawa.
dhalang: kn. 1 wong kang nglakokake sarta nyritakake wayang (topèng, wayang wong lsp); 2 êngg. wong kang sêsorah, maca lsp. ana ing pasamuan; [x] mangsa kuranga lakon: ora bakal kêntèkan omong (reka); [x] kêrubuhan panggung pr: kandhêg (kapêdhot) omonge; n-[x]: nglakokake sarta nyritakake wayang.
dhalangan: kn. saèm meja ut. dhingklik dawa dianggo nyèlèhake kayu sing dipasah (apa-apa sing digarap); êngg. awak-awaking graji, raganganing pit.
dhaldhalan: pc. tansah arêp lunga.
dhalung: êngg. kn. 1 kêndhil gêdhe, blencong.
dham: I êngg. kn. giliran (jaga ing cakruk). II êngg. kn: bêndhungan. III ([x]-[x]-an) kn: ar. dolanan nganggo blabag lsp. digambari pêsagèn-pêsagèn (abang putih ut. irêng putih).
dhamang: kn. 1 êngg. gampang cak-cakane (gayuh-gayuhane); 2 têrang pêngêrtiane, mangêrti têmênan; di-[x]-ake: dingêrtèkake têmênan, diyakinake; ora n-[x]-ake: ora terang tmr. kabar lsp.
dharmaga: jk. dalan gêdhe
dhambul: kn. ar. dolanan sarana ngumbul-umbulake watu ut. bal.
dhami: êngg. pc. bedhami.
dhamis: kn. rapêt sarta trêp tmr. sêsambungan, tangkêbing lambe lsp.
dhampa: kn. ar. lêlara kulit padha mrêkotok abang-abang.
dhampak: êngg. kn jêmbar dhadhane lan sêmbada (tmr. pawakan).
dhampar: kn 1 êngg. ak. saèm. dhingklik ut. meja cilik cêndhèk; 2 palênggahaning ratu (saèm. kursi tanpa tanganan).
(dhampèng): n-[x] kn 1 (ndhêlik) mèpêt ing wit (bambing padhas karang lsp); br. ngayom, ngêmpèk-êmpèk njaluk pitulungan.
dhamping: êngg. kn bambinging jurang lsp. kang njulêg.
dhampit: kn bocah kêmbar lanang wadon.
(dhampyak): [x]-[x], dhêdhampyakan kn mlaku barêng jèjèr-jèjèr.
dhampyang: I [x]- [x] pc dhampyak-dhampyak. II kn.: rangkêp gêgandhengan, kc. sagantilan ana wohe 3 ut. luwih; di-[x] pc: digandhèng dadi siji, dirajut; [x]-an: ombyokan, dhompolan.
dhampyuk: pc dhumpyukan
dhampyung: kn dhampyang.
dhamplak: (ut. [x]-[x]) kn gêdhe dawa (tmr. sungu, asêm, gêdhang).
dhamplèng: êngg. ks rupa wujud; kc. dhapur.
dhana: (n-[x]) êngg. pc mrana.
dhana-dhini: êngg. kn gêdhana-gêdhini.
dhandha: (S) kw gada, pênthung; kc. dhêndha.
dhandhan: kn1 garan payung; 2 êngg. tampar kawat, tampar gêdhe kang digawe pring ênom (dianggo nggèrèt glondhongan lsp); 3 jomblang; di-[x] kc: dicancang.
dhandhang: I 1 kw. gagak; 2 (ut cucuk [x]) kn. ar. piranti kanggo ndhongkèli watu lsp. awujud wêsi lancip digarani; [x] diunèkake kuntul pr: sing ala dikandhakake becik; n-[x] (-ngêlak): nganjap supaya ènggal nêmahana cilaka (mati); kc. kudhandhangan. II n-[x] kn. ak: padhang bangêt, têrang bangêt.
dhandhang-gêndhis: êngg.k dhandhang gula.
dhangdhang-gula: kn ar. têmbang maca-pat.
(dhandhêng): n-[x] êngg. kn tansah lunga (mênyang ing ngêndi-êndi); kc. dhêndhêng.
dhandhêr: êngg. kn kêtela kaspa.
(dhandhing): n-[x] kn cilik apik (luwis).(luwês).
dhanu: êngg. kn tlaga; kc. ranu.
dhancang: kn. ak bancang.
dhanyang: kn 1 ([x] baurêksa, [x] pakayangan) [paka...]
--- 102 ---
[...yangan)] dhêmit sing mbaurêksa ing sawijining panggonan; 2 ak. sanggan ut. congkok tembok; kc. bau-dhanyang, dhanghyang.
dhang ~ dhasar
dhang: jk têmbung sêsêbutan pakurmatan saèm, sang.
dhangah-dhangah: kn (mlaku) gagah.
(dhangak): n-[x] kn êndhase nglênggak munggah raine tumênga; kc. dhêngak.
dhangan: kn 1 êngg. ènthèng, ènthèngan ing gawe; 2 êngg. kêpenak (waras, mari); 3 ([x] ing ati) kanthi sênêng sarta lega-lila; 4 (yèn [x]) yèn lêga (kobêr); n-[x]-ake: mêrlokake minakake wêktu kanggo; [x]-an: ènthèngan, sênêng têtulung.
dhangdhang: kw gagak; kc. dhangdhang.
dhang-dheng: kc tansah nyuwara mak dhêng.
(dhandhêng): n-[x] kn ndhandhêng.
dhangdhêr: êngg. kn kêtela kaspa
dhangdhing: ora [x] êngg tanpa apa-apa.
dhangdhong: kn têrkadhang sok.
(dhangêt): di-[x]-ake êngg. kn dirungokake; kc. midhangêt.
dhangglongan: êngg. kn ora ajêg; rada nganèh-anèhi (gêndhêng).
dhangbyang, dhangyang: kw 1 sêsêbutane para pandhita; dhêmit kang mbaurêksa; kc. dhanyang.
dhangir: kn maculi lêmah (diadhuk sarta dirêsiki rêrêgêde); [x] alis br: kêrik alis; di-[x]: dipaculi (diadhuk sarta dirêsiki rêrêgêde).
dhangka: 1 jk. guwa (rong) pambuwangan mayit; 2 ks. padunungan, omah.
dhangkak: êngg. kn. ak gulune cêndhak sarta dhadhane mungal; 2 kc. dhêngkak.
dhangkal: êngg. kn 1 kaku; 2 wangkal, wangkod; 3 atos tmr. wowohan; 4 bolot (rêrêgêding awak); n-[x], [x]-ên: bolotên, awake rêgêd.
dhangkèl: kn oyot lajêr sing mbêdhênggol; di-[x]: dibêdhol (dikêdhuki) dhangkèle; n-[x] êngg.ak: tanpa mung mangan oyod-oyodan.
dhangklèh-dhangklèh: pc dhèngklèh-dhèngklèh.
dhangklak-dhangklik: kn. ak dhêngklak-dhêngklik.
(dhangkruk, dhangkrok): n-[x] pc linggih, mbêngkuk (mêthangkruk ing wit lsp).
dhanglêng: kn. ak gêndhêng.
dhangling: kn gêndhêng.
dhangsah: kn njogèd cara Eropa.
dhangsul: êngg. k 1 kêdêle; 2 kêndhali.
(dhangsur): n-[x] ks turu (turon) saênggon-ênggon.
dhauk: pc wis tuwa bangêt; kc. dhawuk.
dhaulu: kn. ak 1 ula êndhase loro (mung ing dongèng); 2 atine mangro; gunêman krama karo ngoko dicampur baè.
dhaun: kw godhong.
dhaup: kn 1 pc. jodho karo; 2 wis jêjodhohan (salaki rabi) karo; di-[x] êngg: ditêmokake (tmr. pêngantèn), dijodhokake karo.
dhaut: I ki 1 ompong; 2 pupak (ganti untu); 3 puput pusêr; [x]-an ki: slamêtan (jagongan) puputan. II kw: budhal, bedhol (tmr. prajurit) di-[x]: kw. dibêdhol, dijabut; 2 kn. dibêdholi (tmr. winih pari arêp diêlih ditandur ing sawah).
dhaon: 1 êngg. k. godhong; 2 êngg. kn. nipah.
dhaos: êngg. k dhacin.
dhapa: (ndhapa) n. ndhapi k. kc pendhapa.
dhapêt: kn 1 pc. ak. rapêt; 2 (ut. n-[x]-i êngg. pc. olèh,entuk.
(dhaplang): n-[x] kn mbapang, njêpaplang.
dhaplok: wis -[x] (an) ks wis tuwa.
(dhapuk): di-[x] kn 1. ak. ditumpuk pêpanthan (tmr. pari sing mêntas diênèni); 2. ditata sarta dirancang (tmr. prakara sing arêp dirêmbug, crita, buku lsp), [x]-an: 1. êngg.pc.pêpanthan, tumpukan; 2. rancangan, tatananing crita, layang lsp.
dhapur: I kn: 1. (ut. [x]-an) grombolaning pring, têbu lsp; 2. sêsipataning wêwangunan (minôngka titikaning jênênge, asale lsp. tmr. kêris, omah, lsp); 3. (ut dhêdhapuran) ks. rupa, wujud (praèn); 4 ([x]-e) êngg. pc. sêmune, wangune, ayake; 5 êngg. pc. pancèn mula, dhasar mula; ora [x]: ora mèmpêr; di-[x]: 1 (ut. di-[x]-i) êngg. digolongake dadi siji; 2 diwangun, didhapuk saka pêpiridan crita kuna. II êngg. kn: 1 pawon; 2 jagrag kêmudhi.
(dhar): di-[x]-ake pc diwêdharake
dhara: kn 1 wis mèh dadi babon (tmr. pitik), wis mèh ngêtokake woh (tmr. têtuwuhan); 2 tanggung (ora gêdhe ora cilik), up. piring [x], basi [x].
dharah: êngg. kn 1 darah; 2 pc. gêtih; [x] mudha pc: wêwatakane wong nom gampang kêbrangas, ora sabaran.
dharaka: (S) kw. ak sabar momot.
dharak-dharak: êngg. kn lêlarikan tharik-tharik
dharani: (S) kw ak bumi.
(dharang): ke-[x]-[x] kn kêtula-tula têkan ngêndi-êndi.
dharat: kn 1 lêmah têpining sêgara (dadi têtimbangane ing banyu); 2 (ut. n-[x]) ngambah ing lênah (têtimbangane ngambah in sêgara ut. mabur); 3 (ut. n-[x], [x]-an) mlaku barès (ora nênunggang); [x]-an: tanah, lêmah (têtimbangane lautan, banyu).
dhar-dhèr: pc tansah nyuwara dhèr (mêrcon, bêdhil lsp).
dhari: (S) kw. ak (wong) wadon.
dharik-dharik: kn lêlarikan tharik-tharik.
dhas: (ndhas) pc êndhas.
dhasar: kn 1 bontos (perangan kang ngisor) tmr. wadhah, kêndhil lsp; 2 lêmah sangisoring banyu (sêgara, kali, tlaga lsp); êngg. tlasah jogan, jrambah; 4 (ut. dhedhasar) têtalês kang minangka lêlèmèk, up. dhedhasaring piwulang; 5 (ut. dhedhasar) têtalêsing wêwatakan (kapintêran lsp) gawan wiwit lair mula; 6 lapisan kang ngisor (tmr. watu, cèt lsp); 7 kang dadi bêbakuning warna (tmr. tênunan, pulas lsp); 8 garis ut. lêmah kang ngisor (tmr. gêgambaran ing èlmu wangun); 9 êngg. sawah pusaka; 10 êngg. pc. mula, mula pancèn; 11 (ut. [x] ya mêngkono) mula nyata; 12 (ut. [x]-e) jêr pancèn, amarga pancèn; 13 (ut. [x] uga) êngg. tur;
--- 103 ---
14 (ut. dhedhasar) nata dodolane supaya katona ing akèh; 15 (ut. dhasaran) dagangan sing didhasarake; 16 ak. petungan kèhing pangombene minuman kêras, up. têlung [x] (= têlung sloki); n-[x]: 1 têkan ing dhasar; 2 ngambah ing dhasar; 3 pc. andhap asor bangêt; di-[x]-i: 1 didokoki dhasar (lapisan cèt kang ngisor lsp); 2 ditrapi (didokoki) têtalês; 3 pc. slondhoh; di-[x]-ake: ditata supaya katona ing akèh (tmr. dagangan).
dhasèn ~ dhèk - ere
dhasèn: kn nganggo dhasi
dhasi: (W) kn ([x] klawèr, [x] kupon, [x] sêtrik) ewoning panganggo pacakan awujud sutra lsp. kaubêdake ing gulon kêmejan.
dhat: kn. ak cat, up. [x] eling [x] ora; [x]- [x]-an: ora jênjêm, kêrêp nglilir gragapan kc. dhat-nyêng.
dhatêng: k 1 têka; 2 mênyang; 3 marang; 4 êngg. têkan; (nuwun inggih) [x] sêndika br: iya, sêndika; [x] kasuwun br: matur nuwun.
dhatêngan: êngg. k dhayoh.
dhat-nyêng: pc ora ajêg (tmr. pêpenginan lsp).
dhatu, dhatuk: kw ratu, bêndara; kc. kêdhaton.
dhatulaya: kw dalêming ratu, kêdhaton.
dhacah: kn pating slêbar, warta ingêndi-êndi.
dhacin: (C) kn 1(ut. [x]-an) êngg. têkênan mawa gêrêt-gêrêt têngêran bobot dianggo nimbang; bobot abote ana 100 kati (± 61,761 kg); di-[x]: ditimbang (nganggo dhacin).
dhawah: I k: tiba. II ki. ak: pakon, clathu, tutur; kc. dhawuh.
dhawahan: êngg. k dhawuhan (bêndungan).
dhawak: êngg kn 1 dhewe; 2 ijèn.
dhawêt: kn ar. ombèn-ombên (santên karo juruh dicampuri tape lsp).
dhawuh: I kn. ak tiba; wayah (sa-) [x]: wayahe lèrèn ênggone mluku (± jam 9 esuk). II ki: clathu, tutur; [x] (-pangandika) dalêm ki: kandhane, kandhamu III ki: 1 pakon; 2 ak. panganyang; [x] (-timbalan) dalêm: pakon ut. prentah (dhêdhuwuran kang luhur); di-[x]-i ki: dikon, diprentahi; di-[x]-ake ki: 1 diprentahake; 2 ak. diênyang.
dhawuhan: êngg kn bêndungan.
dhawuk: kn 1 abang, irêng lsp. rada kêcampuran putih (tmr. ulêsing jaran); 2 (wis [x]) pc. wis tuwa bangêt.
dhawul-dhawul: kn madhul-madhul ora tata tmr. rambut.
dhawoh: êngg. kn: tiba; kc. dhawuh.
dhe: I pc badhe, up. [x] ora sida! II (ndhe) êngg. pc: kanca; kc. êndhe.
dhebat: (W) kn pêpadon arêbut bênêr (ana ing pakumpulan lsp); di-[x]: dipadoni; [x]- [x]-an: pêpadon arêbut bênêring panêmu.
dhèblèng: (-an) kn dhablang mêmburi rada nyongat munggah (tmr. sungu, sinthingan ikêt).
dhedhe: kn kêkaring ing panasan
(dhèdhèh): n-[x] êngg. kn 1 thênguk-thênguk, (têturon) ana ing njaban omah; 2 ndhudhah buntêlan lsp.
(dhèdhèk): di-[x]-i êngg. kn. diêsiri arêp diêpèk (diarah lsp); [x]-an: sing didhedheki.
dhèdhèl: êngg. kn. 1 ucul (udhar) dondomane; 2 thèthèl; di-[x]: 1(ut. di-[x]-i) didhadhali, 2 êngg. diudhari trm. dondoman; 3 dijabêl, dicabut (tmr. sawah gadhuhan); di-[x]-i: dicopoti sandhang panganggone; kc. dhadhal, thèthèl.
dhèdhèl-dhowèl: pc êntèk-êntèkan dhuwite (sandhang panganggone).
(dhèdhèr): di-[x]-(ake) kn. ak dibèbèr, diêgarake (tmr. swiwi lsp).
dhèdhès: kn ar. wêwangi sing asal saka klênjar rase; kc: dhidhis, kadhèdhèsan.
dhèdhèt: I di-[x]-i êngg kn dibêdholi (disêbroti) tmr. têtuwuhan rambat; [x] -an êngg: sulur (wit) ing têtuwuhan rambat (kacang lsp). II (gêtêr patêr) [x] erawati kw: (gêtêr ing prahara) gumlêgêr swaraning blêdhèg.
dhèg: I kn kamli. II kn: jogan, (gladhag) ing prau kapal; kc. dhèk.
(dhega): (ndhega) êngg. pc bêndhega.
(dhèglèg): n-[x] êngg. pc 1 linggih gulune ditungkulake memburi; 2 bodho bangêt; kc. dhêglag, jêglag.
dhèglèng: pc rada edan
dheglog: kn bêjog, pincang (sikile dhakwa).
dhegus: kn (wc. gêdhe bagus) gagah gêdhe dhuwur sarta bagus (tmr. pawakane wong lanang).
dhegol: kn mêndhokol athik-athikane (tangan, sikil).
(dhèh): [x]-ku, [x]-mu êngg ênggonku, ênggonmu (olèhku, olèhmu).
dhèh-dhèh: êngg. kn njaluk sêthithik
(dhèhèh): n-[x] pc njêhèh.
dhèhèm: kn saèm, watuk gawean (hrm, hrm, hrn!); di-[x]-i: disasmitani lsp. sarana dhèhèm.
dheyang-dheyang: kn ak sênêng-sênêng, mlaku-mlaku (anggur-angguran, dolan-dolan).
dheye: kn ar. walang saèm, walang wadung.
dhèyèk: (-dhèyèk) kn rada mbengkok sarta lara (tmr. gêgêr); 2 rêkasa bangêt (kelangan dhuwit akèh lsp).
dheyog: kn sikile dawa cêndhak.
dheyos: kn rêca, golek (Cina).
dheyot: kn kukul.
dhèk: I pc adhi (kanggo pangundang). II n kala k: nalika, ing nalika; [x] gawe (-ku, -mu, -ne) êngg: ing nalika aku (kowe, dhèwèke) dadi pêngantèn. III pc: bêdhèk, badhe; [x]-ku: tak bêdhe, kiraku. IV (-e, -ku, mu) pc: dhuwek(e, -ku, mu). (V) di-[x]-i êngg. pc: didhèdhèki.
dhèk-e: êngg. pc 1 dhèwèke; 2 kowe.
(dhèkên): di-[x] (W) pc diadhangi, dialingi (balbalan lsp).
dhèk-ere: (-èri, -iya) êngg bok-mênawa iya.
--- 104 ---
dheklarasi ~ dhèsèl
dheklarasi: (W) kn wragading lêlungan (alih-alihan lsp) ing nalika nglakoni ayahan nêgara.
dhèkman, dhèknèh, dhèkneya: êngg. pc mêsthi bae.
dhèkne, dhèknèn(-e): êngg. pc 1 dhèwèke; 2 kowe (dhewe).
(dhekor): n-[x] êngg. kn linggih ngglungsar (tanpa lèmèk).
dhekor: (W) kn gambaran rêrekan ing tonil.
dhèkwur: kn êndhèk dhuwur (ora padha dhuwure).
(dhela): [x]-[x] êngg. pc kêrêp, bola-bali; kc. sadhela.
(dhèlèk): di-[x]-i êngg. kn didhèdhèki.
dhelik: kn gêdhe cilik (ora padha gêdhene).
dhelik: (g) (W) kn nêrak anggêring nêgara (kêsalahan) ana ing koran (tulisan) ut.paomongan (sêsorah); kêna [x]: disêrêg ing pulisi (nêgara) marga dhelik.
(dhèm): di-[x](-i) êngg. kn didhèp, didhèdhèki.
dhèmbèl: êngg. kn gèmbèl (tmr. rambut); kc. dhêmbèl, dhêmbêl.
dhèmèl: êngg. kn kêmpêl plikêt.
dhèmês: kn sarwa tata sarta luwês (tmr. solah bawa lsp).
dhemokrasi: (W) kn tatananing paprêntahan para kawula wênang cawe-cawe (mèlu ngrêmbug).
dhèmpèl: kn 1 gathuk tumèmpèl; 2 (mondhok [x]) êngg. ngindhung tèmpèl; kc. dhimpil, dhumpil.
dhèmpèt: kn 1 (barang loro ut. luwih) gathuk mèpèt arakêt; 2 tuwuh krakêt dadi siji (tmr. pring, gêdhang lsp); di-[x]-ake: dirakêtake supaya dhèmpèt.
dhèmpyèk-dhèmpyèk: êngg. pc dhampyak-dhampyak.
dhèmpyèng-dhèmpyèng: engg pc dhampyak-dhampyak; di-[x]-ake êngg. pc: digandhèng dadi siji, diblèngkètake.
(dhèmplèk): n-[x] êngg.pc nèmplèk, nèmpèl.
(dhèmpok): n-[x] êngg. kn linggih ndheprok; kc. dhepok.
(dhèmpol): n-[x] êngg. kn ngindhung; kc. dhèmpèl, dhumpil.
dhendhang: kn 1 ar. kewan bngs. kuwawung; 2 ar. racun.
dhendhang-dhendhung: êngg pc dheyang-dheyang.
dhèndhèk: êngg. kn dheyog, sikile lsp. dawa cêndhak.
dhèndhèng: kn 1 irisan iwak (daging) dibumboni sarta dipè (banjur digorèng ut. dibakar); 2 (ut. [x]-an) êngg. tumpukan lêmbaran godhong têmbako; maling [x] êngg. ks: nyidra asmara; di-[x]: 1 digawe dhèndhèng; 2 êngg. diêpe banjur diênggo manêh (tmr. sandhangan).
(dhènèh): [x]- [x], n-[x] kn (mlaku, linggih) dhadha lan wêtênge diungalake maju.
dhènok: kn 1 êngg. mlêmpung, abuh; 2 pc. lêmu mêmpuh-mêmpuh (tmr. bocah wadon); 3 êngg. panyêluk marang bocah wadon.
(dhèncèng): dhèdhèncèngan pc runtung-runtung, gêgandhengan.
(dhèng): di-[x] êngg. pc diblakake bae, ora ditutupi; kc. êdhèng.
dhenga: (ut. [x] piliha) êngg. kn sapa (apa) bae; kc. sadhengah.
(dhengah): kc sadhengah
dhengan: kn ar. manuk.
dhèngdhèng: êngg. kn dhèndhèng.
(dhèngèk): n-[x] pc ndhangak, njèngèk.
dhèngèn: êngg. kn ènthèng, gampang; kc. dhangan.
(dhèngèr): n-[x] kn. ak njêngèngèk.
(dhèngêr): êngg. pc 1 krungu; 2 wêruh.
dhèngkèl: kn lêlara ing sikil pêpês ut. kaku (ora bisa mlaku); [x]-ên: nandhang lara dhèngkèl.
dhèngkèl: êngg.pc lèngkèt, krakêt.
dhèngklang: êngg. kn pincang tmr. sapi lsp.
dhèngklèh-dhèngklèh: kn gumantung sêmplah-sêmplah (tmr. pang, sungu arêp copot lsp).
(dhèngklèk): n-[x] êngg. kn èngklèk.
(dhèngkok): n-[x] kn. ak linggih manglung (tumungkul).
(dhèngsèl): n-[x] êngg.kn akèh pating pêndhèsèl.
(dhèngsèr): n-[x] êngg. kn. ak mlorot; kc. lèngsèr.
dheos: kn kc. dheyos.
(dhèp): I di-[x] pc didhèdhèki dhisik. II di-[x] pc: diêndhêg (tmr. layang dhinês lsp).
dhepah: (ut. sê-[x]) kn cêndhèk kiyêng (tmr. pawakan).
(dhepara): n-[x] êngg. kn ndupara.
dhepartêmèn: (W) kn: bêbadan paprêntahan sing nindakake salah sawijining pakaryan ing praja.
dhepe-dhepe: kn ngêmpèk-êmpèk njêjaluk lsp.
(dhèpèl): [x]-[x], n-[x] kn 1 linggih tumèmpèl; 2 rumakêt marga duwe melik (arêp njêjaluk lsp).
dheplak-dhèplèk: êngg. pc dhèpèl-dhèpèl.
dhepo: kn1 gudhang patandhon; 2 papan panyimpênan (titipan) barang-barang ing sêtasiun; 3 omah dianggo nglumpukake kuli kontrakan.
dhepok: I (ut. pa-[x]-an) kw. omah ut. padununganing ajar (pandhita); dhêdhepok: dêdunung (gawe padhêpokan). II kn: tanpa sikilan tmr. gêlas, diyan lsp; n-[x], [x]-an ak: linggih ing lêmah (lesehan).
(dhepor) n-[x] êngg. pc. ndhekor.
(dheprok) n-[x] kn. linggih niba ngambruk saênggon-ênggon.
dhèr: I mak [x] kn. pêpindhan swaraning blêdèg, bêdhil lsp. II di-[x]-[x] êngg. kn: diudhal-udhal mrana-mrana.
dhere: kn. pitik mèh dadi babon; kc.dara.
(dhèrèk): I n-[x] 1(engg.k) ki.mèlu; 2 ki. nyarah; 3 êngg. ki. miturut; di-[x] (-ake) 1 ki. diiring (-ake), ditut (-ake); 2 êngg. kn. diturut, diênut; kc. sadhèrèk. II [x]-[x] êngg. kn: jèjèr-jèjèr lêlarikan
dhèrèkan: êngg. kn. kêmiri.
dhèsèl: engg. kn. watu gamping; n-[x] êngg: akèh pating pêndhèsèl.
--- 105 ---
Dhesèmbêr ~ dhêkong
Dhesèmbêr: kn. ar. sasi (Eropah) kang karolas.
dhesèntri; dhesêntre: (W) kn. lara mêjên (ngising gêtih umbêl).
dhèsi: pc. dhasi.
(dhèto): di-[x] êngg. kn. diturut digugu.
(dhècèh): di-[x] êngg. kn: kabèh diwêtokake nganti ngambruk-ambruk.
dhècol: kn. ak. gècol, pènjol.
(dhèthèng): n-[x] kn. (mlaku) ndêgèg dhadhane mungal pundhake kêncêng.
dhewe: n. piyambak k. 1 ijèn (tanpa rewang) up. kowe apa [x] bae; 2 kang pancèn mung dinarbè ing up. iki klambiku [x]; 3 dudu wong liyane, up. aku [x] sing salah, kowe [x] sing goroh; 4 mligi saka dayane dhewe (ora karana barang ut. jalaran liyane), up. obah [x], mlaku [x]; 5 (mung ... dhewe) mligi mung, ngêmungake, up. mung kowe [x] sing ora sowan; 6 êngg. pc. awaku, aku; 7 wis ora ana kang ngungkuli (ngluwihi) kaanane up. iki sing gêdhe [x], n-[x] n. miyambak k: ngijèn, ora tunggal karo liya-liyane, mênjila; di-dhèwèni êngg: didhèwèki; kc. dhèwèk.
dhèwèk: êngg. dhewe; n-[x]-i n.miyambaki k: ngijèn (ora ana tunggale) nylênèh; di-[x]-i n. dipunpiyambaki k: ditandhangi (digarap diêpèk) dhewe; di-[x]-([x])ake n. dipunpiyambak (-piyambak)akên k: dipisah karo panunggalane (dipilah-pilah).
dhèwèkan: b. piyambakan k 1 mung ijèn; 2 (ut. dhêdhèwèkan) ijèn-ijèn, dhewe-dhewe; 3 rêrêmbugan (omong-omongan) dhewe.
dhèwèke: n. piyambakipun k. 1 sêsulihe wong kang dicritakake (pratama-purusa); 2 êngg. pc. kowe.
dhèwèkne, dhèwèknèn: êngg. n. dhèwèke.
dhewutan: kn ar. sukêt.
dhewot-dhewot: êngg. pc akèh rambute dhiwut-dhiwut.
dhêbat: (W) kn pêpadon; kc. dhebat.
dhêdhak: kn lêmbutan kulit pari (kang ditutu); sa-[x] mêrange pr: bale pomahan lan saisine kabèh.
dhêdhali: kn. ak sriti.
dhêdhêg: I êngg. kn kêbak bangêt, jêjêl riyêl; n-[x] ak dhepe-dhepe, rumakêt marga duwe pangarah. II kn: bngs. palu dianggo nglaras gamêlan lsp; di-[x]-(i): dithuthuki nganggo dhêdhêg, palu lsp.
dhêdhêk: êngg. kn dhêdhak.
dhêdhêl: kn 1 bêbêl, ora gampang miline (mêtune) ing bolongan; 2 ([x] atine) ora gathekan.
(dhêdhêm): ma-[x] jk nyuwara klêrêg-klêrêg.
dhêdhêp: I 1 ([x] nyênyêt, [x] tidhêm) kw nyênyêt tanpa swara apa-apa; 2 ([x] sirêp) kw. sirêp, sarèh. II n-[x] kn: (ndhêlik) dingkik; di-[x]-i: didingkik.
(dhêdhêpa): n-[x] kw ngrêrêpa njaluk ngasih-asih.
(dhêdhêr): di-[x] kn 1 ditandur yèn wis rada gêdhe diêlih (tmr. wiji), diurit; 2 ks. dipêndhêm (dikubur); [x]-an: 1 wiji kang didhêdhêr; 2 (pan-[x]-an) pawinihan.
(dhêdhês): di-[x] (-[x]) kn 1 ak. didhêsêk, didhêsuk; ditakon-takoni supaya gêlêma mblakakake.
(dhêdhêt): I n-[x] kn kandêl sarta pêtêng (tmr. mêndhung); pêtêng n-[x]: pêtêng bangêt; di-[x] (-i): diidak-idak supaya madhêt. II di-[x]-(i) kn: disêndhal-sêndhal lirih (talining pansing lsp).
dhêg: I sadina [x] n. sadintên [x] k sadina muput. II mak [x] pc: 1 nratab (kuwatir); 2 sanalika, dadakan dadi lsp; kc.dhêg-dhêgan. III (ndhêg) pc: mandhêg! di-ndhêg (-ake) pc: diêndhêg (-ake); kc.andhêg, êndhêg.
dhêg-dhêgan: kn kêkêtêging jantung obah dening kagèt, uwas, sumêlang lsp.
dhêgèl: dhêgil êngg. kn kaku mêndhêkêl.
dhêgêl: êngg. kn pêgêl atine, mangkêl; kc. bêdhêgêl.
(dhêglag): n-[x] kn ndhangak gêgêre sêmu mêmburi; kc. jêglag.
dhêglag-dhêglèg: kn jêglag-jêglèg.
dhêglag-dhêglug: kn 1 mlaku dheglog; 2 êngg. dhêklak-dhêkluk (ngantuk).
dhêglêg: pc gêblêg, bodho bangêt, gêndhêng.
dhêglêng: pc dhegleg, dhèglèng.
(dhêgling): n-[x] kn (sikil) sêmu nêkuk dhêngkule maju; di-[x]: disodhok lêngêne (saburining sikut) ut. sikile (saburine dhêngkul) supaya nêkuk; kc: dhêngkling.
dhêglo: kn dhêglêg, dhêglêng.
dhêgol: kn dhegol.
dhêgrès: êngg. pc gêndhêng.
(dhêgrus, dhêgros): n-[x] êngg. pc njêgos, njêgogros.
dhêkah: êngg. kn dhukuh.
(dhêkakak): n-[x] êngg. kn ndhêngangak, nglongok.
dhêkêh: êngg. k dhukuh.
dhêkêk: kn gulune cêndhak pundhake mungal.
(dhêkêkêl): n-[x] êngg. kn awake kabèh dijêngkêrutake marga adhêm bangêt.
(dhêkêm): n-[x] kn njêrum (tmr. pitik lsp), linggih ngrungkuk; di-[x]-i: didhêlikake (dialingi lsp) sarana ndhêkêm.
dhêkêman: 1 (ut. dhêkêm) êngg. kn. bronjong (kranjangan) diisèni watu dianggo mbêndung kali, tanggul lsp; 2 êngg. k. kêdhêle.
(dhêkêr): n-[x] pc. ks linggih nyêkukruk, turu.
(dhêkês): n-[x] êngg. pc linggih mèpèt; kc. kêdhêkês.
dhêkêt: kn. ak rêngkêt, rapêt; kc. dhêngkêt.
dhêkik: kn lêgok sêthithik, lêkik.
(dhêkis): n-[x] êngg. kn ndhêlik.
dhêklak-dhêkluk: kn rêrenggotan (ngantuk).
dhêklarasi: kn kc. dheklarasi.
(dhêku): n-[x] kn linggih tumungkul (urmat bangêt)
(dhêkukul): n-[x] kn ndhêngkluk tumungkul.
dhêkok: kn 1 lêgok; 2 nggêrong tmr. mata; n-[x] ks: turu; di-[x]: 1 dilêgok; 2 êngg. dilêrêmake sadhela supaya kênthêl (tmr. wedang tèh); [x]-an: 1 lêgokan; 2 êngg. wedang sing didhêkok.
dhêkong: êngg. kn dhêkok.
--- 106 ---
(dhêkos) ~ dhêngkak
(dhêkos): (W. in de kost) di-[x]-ake kn dipondhokake (sarta numpang mangan).
dhêl: kn 1 katêrangane tali lsp. pêdhot; 2 pêpindhan swaraning bêdhil; 3 sanalika, dadakan têtuku lsp.
(dhêlak): n-[x] kn 1 ndhêngangak sarta mlongo (marga ngêlak); 2 ngangah-angah, kêpengin bangêt; di-[x] êngg: 1 didêlêng; 2 ks. dicolong.
dhêle: pc kêdhêle.
dhêlêg-dhêlêg: kn lêgêg-lêgêg (lêngêr-lêngêr) dening sêdih lsp.
(dhêlêlêg): n-[x] kn ora sigrak, tansah dhêlêg-dhêlêg.
(dhêlês): n-[x] êngg. kn ngglêlês, lunga dhêdhêmitan.
(dhêlik): n-[x] kn umpêtan, singidan; di-[x]-ake: diumpêtake, disingidake; [x]-an: jelungan; 2 climèn (dhêdhêmitan supaya ora kawêruhan) 3 (ut. pan-[x]-an) papan sing dianggo ndhêlik.
(dhêluk): n-[x] êngg ndhungkluk tumungkul.
dhêlog: êngg. kn kuwali
dhêlog-dhêlog: kn (linggih ijèn) dhêlêg-dhêlêg.
dhêm, mambu: [x] kn wis ora angêt (kasèp) tmr. panganan lsp; di-[x]-ake pc: diadhêmake; kc. adhêm, êdhêm.
dhêmbèl, dhêmbêl: kn kêmpêl krakêt (plikêt) tmr. rambut, lsp.
dhêmle, dhêmblèk: êngg. pc 1 krakêt, kêmpêl krakêt; 2 ar. mainan.
dhêmèl, dhêmêl: êngg. kn têlês akrakêt (ngyiyit lsp).
dhêmêk-dhêmêk: êngg. kn mlaku alon ciyut jangkahe.
dhêmên: n. rêmên k 1 sênêng sarta asih (tmr. wong lanang marang wong wadon utawa kosok baline); 2 duwe kasênêngan bab ... kanthi sênêng (ênggone nindakake), up. [x] ngabotohan; di-[x]-i: disênêngi sarta disihi; 2 dibedhang; 3 disênêngi bangêt; [x]-an: kang didhêmêni; 2 bedhangan.
dhêmên-nyar: n. rêmên-nyar k (dhêmêne mung yèn isih anyar) jêlehan.
dhêmit: kn 1 ak. lêmbut, cilik; 2 (ut [x]-an, dhêdhêmitan) kalawan wadi, ora blak-blakan; 3 (ut. dhêdhêmit) lêlêmbut (roh sing dêdunung ana ing papan sing angkêr, wit lsp).
dhêmpèl: êngg. kn wong sing mitulungi nggêgarap pagawean; 2 (kantor, toko lsp) cabang; kc. dhèmpèl.
(dhêmpèng): n-[x] kn ndhamping.
dhêmpès: pc kêmpès.
dhêmpêl: I kn 1 kêmpêl arakêt; 2 pc. rakêt bangêt ênggone sêduluran (mêmitran); lênga [x] êngg. lêngan jarak. II kn: 1 lawanganing cêndhela; 2 kayu ugêr-ugêring lawang (cêndhela).
(dhêmpil): n-[x] êngg. pc ndhèmpèl, ndhumpil.
(dhêmping): n-[x] pc ndhamping.
(dhêmpit): n-[x] êngg. kn linggih ndhêmpis.
dhêmplo-dhêmplo: êngg. kn lêmu ginuk-ginuk.
dhêmpul: kn gamping dijuri lênga jarak lsp. dianggo ngrapêtake kayu lsp; di-[x]-(i): dirapêtake lsp. nganggo dhêmpul.
dhêmpo: kn lêmah (lêmpung) dikêpêl-kêpêl diwangun kaya bal; bandhêmpo.
dhêmpok: kn cêndhak nanging amba (tmr. irung, praèn).
dêmraga: êngg. kn dalan gêdhe; kc. dhêrmaga, dhamarga.
dhêndha: I kw pênthung, gada. II (ut. dhêndhan) kn: 1 dhuwit kang dipupu ing nagara alantaran pangadilan minangka paukuman ênggone nêrak anggêr-anggêr; 2 dhuwit kang kudu dibayar minangka paukumane ênggone nêrak pêpacuh (pc. ing sêpur lsp); dhêndhaning dosa: panggawe bêcik (sêmbahyang lsp) minangka pêpulih ênggone nglakoni dosa; di-[x]: dikênakake dhêndha. III kn: ar. golonganing têmbang gêdhe. dene jênênge: dhêndhajiwa, dhêndhabaswara, dhêndhapralêbda, dhêndha ulapsimparan, dhêndhaprangwara, dhêndhapratandha.
dhêndhêm: kn. ak êndhêm-êndhêman.
(dhêndhêng): n-[x] kn 1 êngg. ngêndhêng (katon dawa tmr. mega, mêndhung, wong akèh); 2 bêbarêngan akèh bangêt; 3 êngg. suwe bangêt sarta mbanjur bae (ora lèrèn-lèrèn); 4 êngg. ora gampang diêrèh (dielikake, dituturi, diundang lsp).
(dhêndhês): n-[x] pc 1 gêmlontor; 2 êngg. enak (mirasa, bêcik) bangêt.
(dhêndhi): n-[x] pc tansah ngglêjêg bae.
dhêndhongan: êngg. pc ura-ura tanpa têtêmbungan.
dhêng: pc pêpindhan swaraning bêdhug lsp; sadina [x] êngg.: sadina dhêg (muput).
(dhêngak): n-[x] pc ndhangak; di-[x]-ake: 1 dijongkèng êndhase; 2 pc. dicungulake (kasalahaning liyan).
dhêngal-dhêngil: pc.bola-bali mênthungul.
(dhêngal): n-[x] kn ngadêg mêthungul (njêngat).
(dhêngat, dhêngit): n-[x] pc njêngat.
(dhêngèk): n-[x] pc ndhêngak, njèngkèk.
(dhêngèl): n-[x] pc ndhêngal.
(dhêngèngèk): n-[x] pc ndhêngèngèk, njêngèngèk.
dhêngên: kn. ak ar lêlêmbut kang nganakake lêlara; [x] balung: saèm. lara encok nganggo ndhrodhog; [x] panas: lara panas nganggo kêjêng.
dhêngêr: êngg. pc 1 krungu; 2 wêruh.
dhênggar: êngg. pc njênggar.
dhêngglêng, dhêngglong: pc gêndhêng, bodho bangêt.
dhênggul: kn. ak jêjênggul.
dhênggung: kn 1 ak. jêjênggul, kang dadi pangarêp; 2 watu (pangarêp) kang dilembat-lembat ing dolanan gulaganthi; kêtiban [x]: 1 kêpênêr tampa dhênggung (ing dolanan gulaganthi); 2 pc. tampa giliran, didakwa, diunyêri.
dhênggungan: êngg. kn ora ajêg, ngot-ngotan.
(dhênggruk): n-[x] êngg. kn njênggruk.
(dhêngil): n-[x] pc ndhêngèl (tmr. barang cilik).
dêngis: mak [x] pc dumadakan mêncungul.
(dhêngit): n-[x] pc njêngit.
dhêngkak: I kn 1 gulune cêndhak dhadhane
--- 107 ---
mungal (bucu ingarêp); 2 êngg. ks. wis tuwa (ora kanggo ing gawe). II êngg. kn: 1 budhêg; 2 ora cumêngkling tmr. swaraning dhuwit, gamêlan lsp.
(dhêngkèk) ~ dhil
(dhêngkèk): n-[x] kn. ak dhadhane kêladuk mungal.
dhêngkèt: êngg. pc gathuk arakêt, krakêt.
dhêngkêk: êngg. kn budhêg.
dhêngkêt: êngg. pc gathuk arakêt, krakêt.
(dhêngklak): n-[x] êngg. kn mbêngkuk mêmburi tmr. gêgêr; tuwa [x] êngg. ks: tuwa bangêt; ke-[x]: kêtêkuk gêgêre.
dhêngklak-dhêngklik: kn bisa nywara klak-klik (nêkuk-nêkuk) tmr. athik-athikan (marga kuru lsp).
dhêngklak-dhêngkluk: pc ndhingklak-ndhingkluk.
(dhêngklang): n-[x] kn mlêngkung sikute mlêbu (tmr. tangan).
dhêngklèh-dhêngklèh: kn dhèngklèh-dhèngklèh.
dhêngklik-dhêngklik: kn dhêngklak-dhêngklik.
dhêngkling: kn pincang; n-[x] êngg. ndhêngklang; di-[x] êngg. didhêgling sikile.
(dhêngkluk): n-[x] pc ndhingkluk.
(dhêngklok): n-[x] pc ndhingkluk.
dhêngklong: êngg. kn pincang, dhêngkling.
dhêngkul: kn. jêngku ki ros-rosaning sikil antarane pupu karo kempol (kang kaprênah ngarêp); atine landhêp [x] ks: kêthul bangêt (bodho); ngikêt-ikêti (nasabi, ngopyahi) [x] pr: mikolèhake sanak sadulure (mitrane); kêndhangan [x] pc: mung kari sênêng-sênêng (ngenak-enak); [x] ikêt-ikêtan ks: wong sing pancèn ora cakêp didadèkake priyayi (mung marga kêcêdhak karo dhêdhuwuran); 2 tanpa guna, sêpele; di-[x]: disodhok ing dhêngkul.
dhênglêng: pc dhêglêng, dhêngglêng.
(dhêp): di-[x] (-i, -ake) pc diadhêp(-i, -ake).
dhêpa: kn sadawaning tangan kajêpapangake (± 1.70 m); didhêpani: diukur nganggo dhêpa; (njêbabah) ndhêpani bumi (lêmah, bantala, pratala) br: (njêbabah) mêngkurêb tangane njêpapang.
(dhêpaplang): n-[x] êngg. pc njêpapang.
dhêp-dhêpan: pc apa-apa kang diadhêp.
(dhêpèpèl): n-[x] kn linggih tumèmpèl.
(dhêpèpès): n-[x] pc linggih ndhêpès.
dhêpès: kn pèsèk (tmr. irung); n-[x]: linggih mèpèt sêmu ndhêlik.
(dhêpis): n-[x] kn ndhêpès.
(dhêplok): di-[x] kn dilêmbutake sarana digêcêk ing gandhik (alu).
dhêpus, dhêbus: êngg. pc (lênga [x]) lênga patra.
(dhêpok): di-[x] êngg. kn digêpok.
(dhêrak): n-[x] êngg. kn padha nggrombol akèh bangêt (saèm, jirap).
(dhêrdhêg): n-[x] pc ndhrêdhêg.
(dhêrêk): n-[x] êngg. kn ndhêrak.
dhêrik: êngg. kn ara-ara ing pagunungan.
(dhêrum): n-[x] êngg. kn njêrum.
(dhêrok): n-[x] êngg. pc linggih mbêgogok (ora tumandhang apa-apa).
(dhêsak): n-[x] êngg. kn ndhêsêk.
dhêsak-dhêsok: êngg. pc padha pesok (dhêkok).
(dhêsêk): di-[x] kn diêsuk, diêsur; di-[x]-ake: disodhokake maju; kc. dhosok.
(dhêsêl): n-[x] kn mlêbu ngêsuk (nlusup); kc. drêsêl.
(dhêsuk): di-[x] pc didhêsêk, disuk.
dhêsok: êngg. kn pesok, dhêkok, lêgok.
dhêstrik: pc dhistrik.
dhêstha: kn. ak ar. mangsa kang kaping sawêlas (19 April-12 Mei).
dhêsthar: ki ikêt.
dhêsthi: kw 1 ak. piala; 2 (ut. guna [x]) sarat-sarat kanggo nggunani (ngguna-gawe).
dhêt: kn 1 obahing kêkêtêg; 2 (mak-[x]) katêranganing ndhêdhêt (narik); di-[x] (-[x]) pc: didhêdhêt.
dhi: pc adhi (kanggo panyêluk).
dhi-ajêng: pc adhi-ajêng (panyêluk marang adhi wadon tmr. para luhur).
dhidhal: kn nglinyam (sèsèt) kulite.
dhidhèh, dhidhih: êngg. kn sarèn (gêtih kewan bêlèhan).
dhidhik: I sa-[x] kw. ak sêthithik. II di-[x] (M) kn: 1 digula-wênthah; 2 pc. dimêmanuh, dikulinakake.
dhidhil: wis [x] pc wis kalong, wis suda (utange).
dhidhis: kn linggih karo nlusur rambut (wulu, kathok lsp) digolèki tumane; di-[x]: diltusur-tlusur digolèki tumane.
dhidhong: (Walanda [x]) kn. ak wong Jêrman.
dhigul: di-[x]-ake pc dibuwang mênyang ing Dhigul (Papuwah).
dhihik, dhihin: kn. ak 1 biyèn; 2 dhisik; kc. dhingin.
dhiyêm: êngg. pc mênêng.
dhik: I êngg. pc adhik; kc. dhi; dhèk. II (ut. [x]-an, [x]-e) pc. satêmêne, nyata têmênan (kanggo mbangêtake), up. ora [x], iya [x]; kc. dhing. III (ndhik) êngg. pc: ing. IV (S) kw: têmbung pamisuh mratelakake ora sênêng. V [x]-e, [x]-ku, [x]-mu êngg. pc: dhuwèk (-e, -ku, mu); kc. dhèk.
dhikara: (S) kw. ak panyampah, pisrêngên.
dhik-e, dhikne: êngg. pc dhèwèke.
(dhikêp): di-[x] êngg.kn didhêkêp.
(dhikêr): n-[x] êngg. kn mantêp bangêt.
dhikih: kn. ak: cilik (tmr. wit wowohan), kb. dhakah.
dhikik, dhikin: êngg. n dhisik.
dhikir: (A) kn: sêmbahyang sarana ngucapake sahadat (nyêbut asmaning Alllah lsp) mawali-wali (nganggo diwilangi ing têsbèh); di-[x]-ake: disêmbahyangake sarana dhikir; [x]-an: padha dhikir bêbarêngan (nyêmbahyangake wong mati lsp).
dhikut: êngg. kn ribut ênggone tumandang ing gawe, rikat sêmu kêsusu (ênggone mlaku).
dhiktat: (W) kn layang cathêtaning piwulang.
dhiktator: (W) kn wong kang nyêkêl paprentahan (praja) kang kuwasane sasat tanpa watês.
dhikte: (W) kn piwulang nglêlantih nulis kang bênêr sarana nulis apa sing diucapake ing guru; di-[x]: dikon nulis kaya apa sing diucapake.
dhil: I kn katêranganing apa-apa sing dicopot.
--- 108 ---
II (W) kn: perangane (crita ing gambar sorot, jilidan buku). III (ndhil) êngg. kn: bribil (1/2 sèn).
dhilêng ~ (dhudhuh)
dhilêng: êngg kn cacad matane.
dhilman: (W) êngg. kn kreta arodha loro, dhokar.
(dhiluk): n-[x] êngg. pc ndhingkluk, tumungkul.
dhimas: wc adhimas (panyêbut marang adhi).
dhimik, dhimin: êngg. n dhisik.
dhimik-dhimik: kn mlaku jangkahe ciyut.
dhimpil: kn 1 sênthongan ing èmpèr; 2 êngg. siwil; n-[x] êngg: ndhèmpèl, dhumpil.
dhin: êngg. pc 1 kawajiban nindakake pagawean; 2 pagawean sing wajib ditindakake; 3 giliran nindakake pagawean (tungguk lsp); kc. dhine, dhinês, dhis.
(dhindhal): di-[x] êngg. kn (omahe, panggone lsp) diêdol marga kêkurangan dhuwit ut. dianggo nyaur utang kc. didhal.
dhindhing: êngg. kn aling-aling, gêdhèg, wrana.
dhine: I êngg. pc dhinêse, pancène; kc. dhin. II (W) kn: (pista) mangan ing wayah sore.
dhinês: (W) kn 1 kang gêgayutan karo pakaryan nêgara, up. layang [x]; suwene ênggone ngawula marang nêgara (maskape lsp), wis [x] 6 taun; 3 miturut pranatan sing didhawuhake, up. ngaggo sandhangan [x]; 4 nindakake apa-apa nêtêpi kawajibane (atas dhawuhing nêgara); 5 kagungane nêgara, up. sêkolahan [x]; 6 êngg. pc. pêrlu, wigati, ora sêmbranan; dhinêse êngg. pc. pancène, yèn miturut pranatane.
dhing: I pc sing. II pc: 1 satêmêne, nyata yèn, up. iya [x], ora [x]; 2 kanggo ngantêpake surasane wêwadul lsp, up. gilo [x] Siman nakal!
dhinga: kc dhènga.
dhingan: êngg. kn jêrnèh.
dhingdhing: êngg. kn dhindhing.
dhingik, dhingin: êngg.n dhisik.
dhingkal-dhingkul: kn bola-bali tumungkul (ndhingkul).
dhingkêl: I kn watu (bata lsp) ditata nggronggong dianggo kêrên; n-[x] pc. ndhuwêl ana ing omah bae. II kn: ar. lêlaraning pitik (sanalika kaku banjur mati).
dhingklang: êngg. kn mlaku pincang; pc. kêdhingklangan.
dhingklik: kn blablag pêsagi nganggo sikilan (piranti linggih).
(ndhingkluk): n-[x] kn tumungkul ndhungkluk.
dhingkul: I êngg. kn 1 lara kaku; 2 dhingkêl (laraning pitik). II n-[x] êngg. kn: ndhingkluk.
(dhingkruk): n-[x] êngg kn ndhingkluk.
(dhingkrung): n-[x] êngg. kn 1 ndhingkluk; 2 njingkrung.
dhipan: (W) kn bngs kanthil (dianggo turu lsp).
dhipêt: êngg. kn rapêt bangêt, mêrêm rapêt.
dhipik, dhipin, dhipit: êngg. pc dhisik.
dhiplikat: (W) kn layang rangkêpan (turunan).
dhiploma:(-h) (W) kn layang pratandha (tamat sêkolah lsp).
dhipo: pc dhepo.
dhir: êngg. kn kênèkêr; [x]-[x]-an: dolanan kênèkêran.
dhirèksi: (W) kn pagawean lsp kang gêgayutan karo kawajibaning dhirèktur.
dhirèktur: (W) kn kêpala (pangrèh)ing pamulangan, dhepartêmèn lsp.
dhiri: I kn angkuh, suthik kasoran karo sapêpadhane. II [x] pribadi kw: awake dhewe; man-[x]: ngadêg, madêg.
dhis: kn dadi saradhadhu, up. mlêbu [x], amèk [x]; 2 dhinês (suwene ênggone ngawula, kontrak lsp); 3 (ut. wis [x], êntèk [x]-e) wis rampung (êntèk) wangênane ênggone kudu nyambut-gawe (kontrak, dikunjara lsp); [x]-e êngg. pc: pancènane; kc. dhin, dhinês.
dhisik: n. rumiyin k 1 (ditandangi, digarap, dilakoni lsp) ngluwihi tinimbang liyane, up. lèrèn [x] bae, mênyang [x]; 2 (ut. [x]-e) kawitane, wiwitan; 3 êngg. biyèn; di-[x]-i: 1 dilancangi; 2 wis dilakoni (ditandangi lsp) dhisik; di-[x]-ake: dikon mlaku (dikirimake, ditindakake, digarap) dhisik.
dhisin: êngg. kn jisim.
dhisit: êngg. n dhisik.
dhistrik: (ut. ka-[x]-an) (W) kn 1 wêwêngkon kang diêrèh ing wêdana; 2 omahe wêdana.
dhit: pc dhuwit.
Dhit, Dhitslan: kn Jerman.
dhito: (W) êngg. kn padha, kaya kang kasêbut.
(dhithing): n-[x] pc ndhèthèng.
dhiwut: (ut. [x]- [x]) kn mawa rambut (wulu) pating jêbrig.
dhuble: (W) kn dhoble.
dhudha: kn wong (lanang) sing wis ora duwe bojo.
dhudha bangsong: kn. ak dhudha wis tuwa mlarat tur sugih anak.
dhudha bantat: kn bngs. jingklong.
dhudha bocah: n. dhudha lare k. ak jêjaka sing ditinggal mati pacangane.
(dhudhah): di-[x] kn 1 dibukak sarta dijupuki isine (tmr. buntêlan, pêthi lsp); 2 dijupuki diwêtokake (tmr. suwakan, simpênan, kuburan lsp).
dhudhak: kn ula bêdhudhak.
dhudha kalung: kn. ak dhudha sing wis duwe anak wadon sing bisa ngingoni.
dhudha kawuk: ks dhudha wis tuwa.
dhudha kêmbang: kn dhudha kang isih ênom (durung duwe anak).
dhudhan: cangkir [x] kn cangkir sing wis ora ana lèpèke.
dhudha ngasag, dhudha wangkot: kn ar. pari.
(dhudhat, dhudhèt): di-[x] êngg. kn disuwèk (diudhèt-udhèt) diwêtokake isine.
dhudha calak: kn. ak wong lanang sing purik.
(dhudhuh): di-[x] êngg. kn dirombak (tmr. damèn-damèn lsp. ing sawah) arêp diganti ditanduri pala-wija.
--- 109 ---
dhudhuk ~ (dhungsak)
dhudhuk: I di-[x] kn 1 dikêdhuk (tmr. lêmah); 2 dikêdhuki didhudhah isine; 3 ent. nyungulake prakara sing wis lawas (wis lali); [x]-an: apa-apa sing didhudhuk, olèh-olèhane ndhudhuk, jugangan. II êngg. pc: [x] prèi pc: pacangan nanging wis kaya bêbojoan (tmr. bngs Eropah); wis [x] bojo pc: wis bêbojoan kalawan absah; [x]-e pêrkara pc: lungguhe prakara; angin [x] pc: mangsuk angin sing nganti suwe; lampu (diyan) [x]: diyan sing nganggo sikilan.
dhudhuk lumpur: kn. ak dhuwit saka wong cilik (ing padesan) minangka gêgêntining pakaryan aradan.
(dhudhul): n-[x] êngg. kn ndlêdêg, mbrubul.
dhudhut: jk padha cuwil-cuwil.
dhug: mak [x] kn pêpindhan swaraning meja kêthuthuk lsp.
dhugal: I kn ar. lêlara ing wêtêng mbanggal atos. II n-[x] kn: kurang ajar, ugal-ugalan.
dhugdhag: kn. ak dhugdhèng.
dhugdhèng: kn (wong [x]) wong kang kêdhot (patohan).
(dhugdhug): di-[x]-ake pc digêdhug-gêdhugake.
dhugêl: êngg. kn bugêl.
dhugulan: êngg. pc ora mênganggo; kc. bêdhugul.
dhuh: kn 1 têmbung sabawa nelakake lara, ngêsah, sêdhih lsp; 2 br. sabawa kanggo srana amrih nggatèkake.
dhuhak: jk suwèk, bêdhah.
dhuhun: jk 1 dhisik; 2 biyèn.
dhuhung: jk kêris; kc. dhuwung.
dhuhur: kw dhuwur, luhur.
dhuyung: kn bngs. iwak lodan; lênga [x]: lênga asal saka gajihe iwak dhuyung (dianggo nggunani wong, mèrêk lsp).
dhuk: I di-[x] êngg. pc didhudhuk, dikêdhuk. II di-[x]-ake pc: diudhunake. III (ndhuk) pc: gêndhuk.
dhukan: jk sêlir, gundhik.
(dhudhuk): di-ndhudhuki pc diêndhuk-êndhuki.
(dhukil, dhukir): di-[x] êngg. kn: didhungkar, didhongkèl.
dhuku: kn ar. wit sarta wohe (bngs. pijêtan).
dhukuh: I n. dhêkah k desa cilik (kêbawah ing kalurahan desa liyane); dhêdhukuh: gawe dhukuh (desa anyar). II êngg. kn: dhuku.
dhukuhan: êngg. kn pakarangan kang ditanduri witwitan (dipurih wohe).
dhukun: kn 1 wong kang gawene nênambani (mêthèk lêlakon lsp); 2 ([x] bayi) wong wadon sing ngupa-kara wong duwe anak; 3 [x] pijêt) tukang mijêti (ngurut lsp); kaya [x] kurang tindhih: grayahan; di-[x]-i: ditambani (diupakara) ing dhukun; di-[x]-ake: ditambakake (dijalukake sarat lsp) marang dhukun; kc. mêdhukun.
dhukur: êngg. kn dhuwur, luhur; kc. ngêndhukur.
dhukut: êngg. k sukêt.
dhukut kruwut: kn. ak sakèhing têtanduran sing ana ing pakarangan.
dhul: I pc: swaraning bêndhe lsp. II (W) pc: 1 gul (ing bal-balan); 2 tujuan, maksud.
dhulang: kn bngs. lèngsèr kang digawe kayu kawangun bundêr; sangga [x]: wanguning sungu kêbo (pucuke njongat munggah).
dhuma: (S) kw.ak kukus, kêbul.
dhumatêng: br marang, mênyang, kc. dhatêng.
dhumbul: êngg. kn dhumpyuk, jumbuh.
dhumil: sa-[x] pc sathitik bangêt.
(dhumpak): di-[x] êngg. kn didhupak.
dhumpal: kn têngkêran kayu, dilêgok ing têngahe dianggo sanggan kor'an ut. dianggo bantal.
(dhumpil): n-[x] êngg. kn ngindhung, nunut mondhok; ndhêdhumpil, [x]-an: manggon (linggih) sêk-sêkan dening ciyut bangêt papane.
dhumpyuk: kn gêbyug padha rupane (karêpe, pamilihe) dhompo (kêpindhon ênggone ngetung lsp).
(dhun): di-[x]-i (-ake) pc diudhuni (-ake); kc. dhundhunan, udhun.
dhunak: êngg. kn bngs. tenggok gêdhe wangune pêsagi.
dhundhunan: kn 1 dalan kang dianggo mêdhun; 2 barang-barang kang diudhunake; kc. udhun.
dhundhung: kn lêsung kang katabuh dhung (tmr. kothèkan); 2 larasaning kêndhang kang nywara dhung.
dhung: I pc pêpindhan swaraning kêndhang lsp. II êngg. durung.
dhungdhungprong: pc swaraning kothèkan.
dhungkah: kn. ak ngrantang, pating plêkah, bêngkah-bêngkah.
dhungkar: kn. ak sol, rungkad; di-[x]-(i): ditêgor sarta dikêdhuki oyode (dhangkèle).
(dhungkèl): di-[x] êngg. kn disongkèl, didhongkèl.
(dhungkil): di-[x] êngg. kn disongkèl, didhongkèl.
(dhungkir): di-[x] (-i) êngg. kn didhungkar (-i).
dhungklak: êngg. kn 1 tunggakan pring (têbu têmbako lsp); 2 bongkok (papah krambil lsp); [x]-an: 1 têgal (sawah) kang isih akèh dhongklake (mêntas ditanduri têmbako ut. têbu); 2 dhuwit saka kabudidayan marang wong desa minangka pituwas dene palêmahane isih akèh dhungklake; kc. dhongklak.
dhungklèh: kn. ak sèngklèh tmr. pang lsp.
(dhungkluk): n-[x] êngg. kn ndhingkluk, tumungkul.
dhungkul: kn mlêngkung mêngisor mèpèt êndhas (tmr. sungu).
(dhungkrah): di-[x] êngg. kn didhudhah lan diabul-abul.
(dhungkruk): n-[x] êngg. kn 1 ndhungkluk, ndhingkluk; 2 ngrungkuk.
(dhungu): n-[x] êngg krungu.
(dhungsak): n-[x] êngg. kn nasak, nlasak.
--- 110 ---
(dhungsal) ~ dhokdhokan
(dhungsal): n-[x] êngg. kn ngasag pala kêpêndhêm ing têgal.
(dhungsang): ke-[x]- [x]-an kn tansah nandhang sangsara.
(dhungsil): di-[x]-i êngg. kn didhungsiri.
(dhungsir): di-[x]-i kn dikêruki (ing cèlèng lsp).
(dhupak): di-[x] kn dijêjak (lmr. karo linggih ut. têturon).
dhuplak: kn 1 piranti dianggo nocoh kinang; 2 êngg. lumpang, clowokan (lumpang) ing lêsung.
dhur: (W) pc 1 (sêpur-[x]) sêpur têrusan tanpa mandhêg; 2 têrus, banjur bae, mbandhang.
dhurit: êngg. kn bngs. arit.
dhurlup: (W) kn èmpèr dawa, omah dawa minangka gandhengane omah siji lan sijine.
dhurlopên: (W) pc tamat pasinaone.
dhus: (W) kn wadhah kothakan kang digawe dluwang kandêl.
(dhusir): di-[x] êngg. kn didhungsir.
dhusun: k desa.
dhustha: (S) kw piala, kajuligan; di-[x]: dicolong, diinggatake.
dhusthi: (S) kw. ak kc. dhustha.
dhucung: rêbut [x] n. rêbat [x] k (padha mlayu) rêbut dhisik.
dhuwak: kw suwèk, bêdhah.
dhuwèl: I pc kc. dhèdhèl-dhuwèl. II (W) kn: kêrêngan padha ijèn (kêstul-kêstulan ut. pêdhang-pêdhangan).
dhuwêl: kn ar. ula cilik (mandi); n-[x]: (ngringkêl kaya ula dhuwêl) ora lunga-lunga saka ingomah.
dhuwêt: kn ar. wit sarta wohe.
dhuwik: êngg. pc dhuwit.
dhuwit: 1 kn. 1/10 wang; n. yatra k. sarananing urup-urupan kang diwujudi ing cithakan têmbaga, slaka lsp; n-[x] pc: mbayar; ora n-[x] pc: lêlahanan (tanpa mbayar); di-[x]-i n. dipun yatrani k: dibayar (rêgane, wragade); mata [x]-ên kn: ngangsa-angsa melik marang dhuwit.
dhuwung: k kêris.
dhuwur: n. inggil k 1 dawa tmr. dêdêging barang kang ngadêg (pawakan lsp), up. wit iki [x] tênan; 2 ukuran miturut dawaning dêdêge, up. [x]-e limang kaki; 3 adoh antarane yèn kasawang saka ngisor, up. ênggone mabur [x] bangêt; 4 ent. luhur (tmr. pangkat, gêgayuhan), muluk, unggul (tmr. panêmu, kawruh), lumuh kasor (tmr. wêwatakan); ing [x] n. nginggil(-ipun) k: 1 (ut. sadhuwure n. sanginggilipun k) ngungkuli; 2 tumumpang ing; n-[x]-i br: mêncungul dhuwur, ambêk luhur; di-[x]-i: 1 (di-[x]-ake) diwuwuhi dhuwure; 2 diungkuli; dhêdhuwuran kn: panggêdhe, wong kang luwih dhuwur pangkate.
dhuwuran: kn (kêmbang [x]) kêmbang borèh kang ditumpangake ing tukon pasar (sajèn).
dhuwok: êngg. kn 1 bngs. cuwo cilik; 2 cirak.
(dhuwowog): n-[x] êngg. kn linggih mbêgogok thênguk-thênguk bae.
dho: kw. ak loro.
dhobêl: (W) kn 1 rangkêp (loro ut. luwih); 2 karcis mênyang mulih (tmr. sêpur lsp).
dhobis: kn wêsi panithikan patrum (bêdhil kuna).
dhoble: (W) kn mas lapisan.
dhodhal-dhadhil, dhodhal-dhodhèl: kn. ak tatu pating brocèl.
dhodhèt: êngg. kn dhudhèt.
dhodhog: I di-[x]-(i) kn saèm. dijagur (-i) tmr. gêgêr, lawang lsp; n-[x] lawang: 1 njaluk lawang; 2 nakokake arêp nglamar. II êngg. kn: bngs. kêndhang wlulange mung sasisih; layang [x]-an êngg: wanguning layangan bapangan.
(dhodhok): n-[x] kn 1 êngg. linggih; 2 linggih (mlaku) kaya patrape wong linggih nanging bokonge ora kambah; di-[x] (-i): 1 dikurmati sarana ndhodhok; 2 êngg. dipondhoki; di-[x]-ake: dikon ndhodhok.
dhodhok acung-acung: êngg. kn kc. dodok.
(dhodhos): n-[x] kn nyrudug nganggo congor (tmr. cèlèng); di-[x] (-i): didhungkiri nganggo congor banjur dipangan (tmr. têtanduran, lmr. cèlèng); kc. dhrodhos.
(dhodhot): n-[x] êngg. kn ndhêlik ndhêdhêpi (ndingkik).
dhog: I kn pêpindhan swaraning nggêdhog meja, ndhodhog lawang lsp. II (têka [x]) êngg. lagi mêntas têka bae. III êngg. kn: benggol (2 ½ sèn). IV (ndhog) pc: êndhog.
dhogjêr: êngg. kn 1 ora ajêg; 2 rada edan.
dhogjur: êngg. pc dhogjêr.
dhogdhèng: pc dhugdhèng.
dhogèr: kn ar. tontonan barangan (jogèdan).
dhoglag-dhaglig: kn oyag-ayig (tmr. meja lsp).
dhoglèg-dhoglèg: kn pêpindhan swaraning grobag lsp.
dhoglèng, dhogling, dhoglong: pc rada edan, gêndhêng.
dhoglong-dhoglong: pc gêdhe dhuwur wagu (tmr. pawakan wong wadon).
dhogol: I êngg. kn 1 durung ana wulune (isih ênom); 2 ngliga (ora klambèn). II ks: palanangan; [x]-an ks: anak.
dhograg, dhogrèg: êngg.pc 1 oyag-ayig ora kukuh; 2 ora kanggo ing gawe (wis lawas, tuwa).
dhogcur: êngg. pc dhogjêr, dhogjur.
(dhoyok): [x]- [x], n-[x] kn ngadêg (mlaku) mbungkuk nglèyèk.
dhoyong: (ut. n-[x]) kn 1 ora jêjêg (mayat) tmr. cagak, omah, wit lsp; 2 miring tmr. tulisan.
dhok: I (ut. ndhok) 1 (ut. dhokan) êngg. pc panggonan sing didunungi (diênggoni); 2 êngg. ing, ana ing; kc. andok, dhokdhokan, kadhokan. II di-[x]-ake pc: 1 disèlèhake, didokokake; 2 ditopake (dianggo nyauri utange).
dhokar: kn kreta arodha loro (kreta sewan).
dhokdhokan: êngg. pc panggonan kang didunungi (diênggoni).
--- 111 ---
dhokèr ~ dhot.
dhokèr: êngg. kn ar. piranti dianggo nyokèri; di-[x]-i: dicokèri, diorak-arik.
dhokkur: pc ndhodhok mungkur.
dhoklonyo: êngg. kn bngs. banyu wangi (Eau de Cologne).
dhokur: êngg. dhuwur.
(dhoko): n-[x] kn. ak tiba nglumpruk.
dhokoh: kn 1 akèh sarta katon enak ênggone mangan; 2 ent. sêngkut tanpa wigah-wigih (ênggone tumandang).
dhokot: êngg. kn dhokoh.
dhoktêr: (W) kn 1 (ut. dhoktor) (sêsêbutane) wong kang putus ing sawijining kawruh (wêton pamulangan luhur sarta wis gawe layang pandadaran); 2 wong kang ahli nênambani lêlara (dhêdhasar kawruh); di-[x]-i: diupakara ing dhoktêr; di-[x]-ake: ditambakake marang dhoktêr; [x]-an: papan kanggo ngupakara wong lara.
dhoktêr Jawa: n. dhoktêr Jawi k wong Jawa kang dadi dhoktêr.
dhoktêr gula: n. dhoktêr gêndhis k wong kang ahli èlmu pamisah juru nitipriksa (ngadoni) gula ing pabrik gula.
dhoktêr kewan: kn dhoktêr kang nambani lêlaraning kewan.
dholog: I kn kayu bulugan (glondhongan) lmr. kayu jati. II n-[x] êngg. kn: wagu, kêsèd, mbêgogok bae.
dhom: main (kasukan) [x] pc main dhomino.
dhoman-dhoman: êngg. kn jadhuman.
dhomas: kw 800.
(dhompèl): n-[x] êngg. ndhumpil..
dhompèt: kn tlêkêman wlulang dianggo wadhah dhuwit.
dhompyok: kn. ak dhompol; n-[x] pc: ndhèmpèl, ngindhung; dhêdhompyokan: dhêdhompolan.
dhompyong: I kn ombyokan prabot (piranti) cilik-cilik kang digawe êmas (slaka lsp) digandhulake ing pucuking kacu, rante jam lsp. II bngs, dhuwêt cilik-cilik.
(dhomplèng): n-[x] êngg. kn ndhumpil.
dhompo: kn 1 dhumpyuk, rangkêp kêpindhon (tmr. nam-naman); 2 br. kurang pêtitis (sêtiti).
dhompol: kn ombyokaning wowohan; n-[x] pc: ndhèmpèl, ndhumpil; (dê)- [x]-an: mangun ombyokan (wowohan lsp).
dhondhang: êngg. kn jodhang.
dhono: êngg. kn pêntil jambe.
dhong: I pc pêpindhan swaraning gêndhong kênthongan. lsp. II kn 1 pc. trêp, pênêr; 2 êngg. pc. lagi kêbênêran, pinuju, up. aku lagi [x] kojur; 3 tampa giliran, up. sapa sing [x] maca; 4 pc. wis mangêrti têmênan, up. aku durung pati [x]; kêtiban [x]: 1 kêtiban giliran; 2 ditêrka; di-[x]-i pc: diiyani bae; kê-[x]-an: kêtiban dhong; kc. dhonge, dhongding.
dhongdhang: êngg. kn jodhang.
dhongdhangan: êngg. pc kêbênar-kêbênêr, kala mangsa, ora mêsthi.
dhongdhing: kn tibaning wanda lêgêna (wulu, suku lsp) ing wêkasaning gatraning têmbang (guru lagu); ora ngêrti [x]-e pc: ora ngêrti marang lungguhing prakara (rêmbug).
dhongdhongan: êngg. pc kêbênar-kêbênêr, kala mangsa, ora mêsthi.
dhonge: êngg. pc 1 lagi dhong (kêbênêr ...); 2 bênêre, pancène.
dhongglèng: I mak [x] pc mak jêngglèng. II kn. ak: rada edan; kc. dhêngglêng.
dhongkah: kn. ak dhungkah.
dhongkal: êngg. kn rubuh, sol, rungkad.
(dhongkèl): di-[x] kn 1 dikêdhuki sarta disongkèl diwêtokake (watu, oyod, tunggak lsp); 2 pc. ditundhung (tmr. wong ngindhung, mondhok lsp); [x]-an êngg: patêbon sing wis dirêmbang.
(dhongkèr): di-[x]-i kn didhungkari.
dhongklak: êngg. kn tunggakan pring lsp; kc. dhungklak.
dhongklèh: kn dhèngklèh, sèngklèh.
dhongkloh-dhongkloh: pc dhèngklèh-dhèngklèh.
(dhongkok): n-[x] êngg. kn njongkok, linggih ndhêkung.
dhongkol: (ut. [x]-an) kn tilas (wis dilèreni saka pangkate) up. lurah [x].
dhongkrah: I kn piranti dianggo ngêgol montor lsp; di-[x]: diêgol nganggo dhongkrah. II di-[x]-i êngg. kn: didungkrahi.
dhongkrak: I kn dhongkrah. II n-[x] pc: ndhongkrah.
(dhongkroh): kn wanguning sungu kêbo mêmburi pucuke ndhungkluk.
(dhongkrok): n-[x] pc linggih mbêgogok (ora tumandhang ing gawe).
(dhongkrong): n-[x] pc ndhongkrok.
dhongoh: kn lêmu wêwêg.
(dhongok): n-[x] pc njongok.
(dhongol): n-[x] pc mêncungul mêtu; kc. dhêngal, dhêngèl.
(dhongsok): di-[x]-ake êngg. kn didhosokake.
dhop: I (W) kn 1 dobis; 2 bngs. topi. II di-[x]-ake êngg. pc: diurupake, diijolake.
dhopèt: êngg. kn dhompèt.
(dhopok): n-[x] êngg. kn gunêman umuk.
(dhoprok): n-[x] pc ndheprok.
dhor: I mak [x] kn pêpindhan swaraning bêdhil lsp. II (ndhor) pc: wc. mandhor.
dhorèng: I (ut. [x]- [x]) kn pating glalêr, mawa corèkan (tmr. marmêr, kayu lsp); di-[x]- [x]: dicorèng-corèng, digalêr-galêr. II n-[x]-i (-ake) êngg. kn: nyritani, nyritakake, ngandharake.
dhorit: êngg. kn bngs. arit.
(dhorong): di-[x]-ake êngg. kn dijorogake, dijongorake.
dhos: êngg. kn watêsan, pas-pasan (balapan lsp).
dhoso: (ut. n-[x]) kn srogal-srogol ngoso (tmr. gunêman, wangsulan).
(dhosok): I di-[x] êngg. kn didokok. II di-[x] (-ake): 1 didhêsuk, didhêsêk 2 disodhokake maju, disurung maju.
(dhosot): di-[x] êngg. kn didhêsêk, didhêsuk.
dhot: kn pêpindhan swaraning slomprèt
--- 112 ---
montor; 2 slomprèt montor (tutêr); 3 piranti dianggo ngombèni bayi digawe karèt)
dhocang ~ ejaan
dhocang: kn parudan krambil dicampur kêdhêle.
dhocèng: pc ora ajêg (tmr. pagawean lsp).
dhocêng: pc kêndho kêncêng (ora ajêg ênggone mlaku, nyambut gawe lsp).
(dhothong): di-[x]-[x] kn diothong-othong (digawa dhewe).
(dhothor): n-[x] pc ndhongkrok kêsèd.
dhowah-dhowah: êngg. kn mênga amba bangêt (tmr. tatu lsp); n-[x] ks: nangis.
dhowak-dhowak: pc dhowah-dhowah.
dhowan: tawon [x] kn tawon gula.
dhowang: êngg. kc ngêmungkake, mligi.
dhowèk-dhowèk: pc dhowak-dhowak.
dhowèl-dhowèl: kn padha dhèdhèl (tatu, sèsèt lsp) akèh.
(dhradhag): n-[x] kn. ak bêdhah, (bêngkah) amba.
dhradhasan: kn mlayu rikat (wêdi yèn sêlak konangan lsp).
dhradhatan: kn.ak kagèt dhêg-dhêgan, trataban.
dhradhil: pating [x] kn. ak pating bradhil.
dhrakalan: kn ngadêg banjur mlayu gita-gita (gurawalan).
(dhrandhang): n-[x] kn swaraning bêdhug nggêjêg; bêdhug n-[x]: jam rolas awan (mangsane bêdhug muni).
dhrastha: (S) kw. ak siyung.
dhrawul: patungpating. [x] kn ora tata (alus); kc: dhawul.
(dhrèkèl): [x]- [x], [x]-an êngg. pc: (mènèk) kêthèkèlan).
dhrèndhèngan: kn swaraning tambur.
dhrèngkol: pating [x] kn ora lêncêng tmr. pang lsp; kc. dhèngkol.
(dhrêdhêg): n-[x] kn obah gêtêr (tmr. awak).
(dhrêdhêt): n-[x] kn obah gêtêr (tmr. tali lsp. sing didhêdhêt).
dhrêmplah: pating [x] kn. ak pating sêmplah.
(dhrêsêl): n-[x] kn mlêbu, (nlusup) ndhêsêl.
dhrêstha: kw. ak siyung.
(dhridhil): n-[x] kn tanpa kêndhat (wêtune sêsambate lsp).
(dhridhis): n-[x] kn tansah njêjaluk, ndrêmis.
(dhridhit): n-[x] êngg. kn ndhridhil.
(dhrindhil): n-[x] kn tanpa kêdhat, ndhridhil.
(dhrudhul): n-[x] kn mêtu brol-brolan tanpa kêndhat.
(dhrudhus): n-[x], [x]-an kn blusukan mlêbu ingêndi-êndi.
(dhrudhut): n-[x] êngg. kn ndhrudhul.
(dhrusul): n-[x] kn mlêbu (nlusup) ndhrêsêl.
(dhrodhog): n-[x] kn ndhrêdhêg bantêr (wèl-wèlan).
(dhrodhos): [x]-an kn dhrudhusan, ndhrudhus.
dhwa: jk loro; kc. dho.
dhwani: (S) kw. ak swara.
dhwasta: (S) kw. ak rusak, lêbur.
dhyaksa: (S) jk pintêr, wêgig.
dhyam: (S) jk mênêng.
