Sastra Jawa

Program Digitalisasi Sastra Daerah

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size

Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 06: Dh)

Katalog:Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75
Sambung:
1.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 01: A). Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #781.
2.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 02: B). Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #782.
3.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 03: Kh). Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #783.
4.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 04: D). Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #784.
5.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 05: J) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #785.
6.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 06: Dh) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #786.
7.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 07: E) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #787.
8.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 08: Ê) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #788.
9.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 09: G) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #789.
10.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 10: H) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #790.
11.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 11: I) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #791.
12.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 12: Y) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #792.
13.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 13: K) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #793.
14.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 14: L) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #794.
15.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 15: M). Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #795.
16.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 16: N) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #796.
17.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 17: NY) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #797.
18.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 18: NG) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #798.
19.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 19: U) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #799.
20.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 20: O) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #800.
21.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 21: P) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #801.
22.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 22: R) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #802.
23.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 23: S) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #803.
24.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 24: T) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #804.
25.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 25: C) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #805.
26.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 26: Th) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #806.
27.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 27: W) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #807.
28.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 27: Z) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #808.

Dh

dha: êngg. pc padha.

(dhabyang): di-[x] kn dicêkêli (disangga) baune ing nalikane mlaku.

dhablang: kn dhaplang, dhèplèng.

(dhabrêg): nganti n-[x] pc nganti akèh bangêt.

dhajêng: pc wc. adhi ajêng.

dhadha: kn. jaja ki, gêmbung kang ngarêp (sadhuwure wêtêng); suku [x] atêkên janggut pr: kalawan rêkasa bangêt; ngilani [x] pc: ngina marang liyan; di-[x]: 1 ditadhahi ing dhadha; 2 dicakup wirasane (layang, wangsit); 3 (ut. didhadhani) disanggêmi, diakoni, didhadhagi; pan-[x]: anak kang katêlu (adhine panggulu).

dhadhag: kn wani njaga (nanggung) kalawan panggah; n-[x] êngg. ks: mangan; di-[x] êngg. diwatun; di-[x]-i: disangga (diakoni) kalawan tatag (tmr. prakara ut. kaluputaning liyan).

dhadhah: I kn:pagêr sing gawe têtuwuhan.II n-[x] êngg. kn: 1 akèh bangêt wêtune, (tmr. wowohan lsp); 2 bawera, ora kauban apa-apa.

dhadhak: kn tlutuh kang nggatêli (kwèni, pakèl lsp); [x]-an: jalaraning pasulayan lsp; [x]-an nglayoni pr: rêmbug kang ngèrèni (amurih wurung, rusak lsp).

dhadhal: kn 1 bêdhah (jêbol) sarta kentas dening banyu (tmr. bêndhungan, krêtêg lsp); 2 br. mawut (bubrah tatanane) tmr. baris; di-[x] êngg: dicabut tmr. sawah gadhuhan lsp (marga ora nêtêpi kang dadi kêwajibane); di-[x]-i êngg: dikêthoki (ditêgori) tmr. pang-pang, rêrencekan lsp.

dhadhali: kn. ak: sriti.

dhadha-manuk: n. dhadha-pêksi kn: dhadha sing mungal.

dhadhap: I ([x] ayam, [x] bong, [x] srêp lsp) kn: ar. wit; si [x] lan si waru: ngarani jênênging wong sing ora têrang; [x] kêtuwuhan cangkring pr: prakara sing wis bêcik têmahane dadidadi ala amarga ... ana kang njalari ala.II kn: bngs. tamèng awangun lonjong; n-[x]: 1 namakake dhadhap; 2 (ut. laku [x]) êngg. mlaku sêmu mundhuk-mundhuk kaya yèn arêp mapan sila; di-[x]-ake: dicêkêlake (sêdhela) dianggo tanggungan utang.

dhadhap-mantêp: kn ar. têmbang gêdhe.

(dhadhar): n-[x]-i kn: mêtu (tmr rêmbulan).

dhadharan: kn. ak. panganan; kc. dhahar.

(dhadhat): an-[x] jk nyuwèk, mbêdhah, ngadhul-adhul.

dhadha-walang: (kikir-[x]) kn kikir mawa lingiran têlu.

dhadhu: (Prt) kn pêsagèn ing lumahe didokoki mata (plênikan 1-6) dianggo ngabotohan; digêbug ing [x]: diundhi nganggo dhadhu.

dhadhuk: êngg. kn gêgodhongan garing (rapak, damèn lsp).

dhadhung: kn tampar gêdhe (kanggo nancang sapi lsp); di-[x] pc: ditalèni lsp. nganggo dhadhung.

dhadhul: (ut. n-[x]) êngg. kn: lêmu wêwêg.

dhadhon: kn kang wangune kaya dhadhu.

dhaèng: kn 1 sêbutane darah Bugis; 2 ar. prajurit ing Ngayogyakarta.

dhag: êngg. kn 1 têlag, têndhang; 2 lowong (ora mlêbu ing panggawean, tungguk lsp); di-[x]-ake êngg. pc: 1 disuwungake (tmr. omah lsp); dilowongi (tmr pagawean).

(dhaga): n-[x]- [x] êngg. kn: ngangah-angah, kêpengin bangêt.

(dhagdhag): di-[x]-ake pc diêblak-êblakake; kc. dhag.

dhagdhog: pc ora ajêg; kc. jagjog.

dhage: êngg. kn: bngs tape.

dhagêl: kn. ak:1 magêl, isih atos; 2 pc. wangkod, wangkal; 3 êngg. tanggung, têngahan; n-[x] êngg. pc: nglucu; [x]-an êngg: tanggung, têngahan; 2 pc. badhut, lêlucon.

dhagi: êngg. kn: undhagi.

dhagu: êngg. kn: janggut.

dhagrèg: êngg. pc wis lawas tur wis rusak.

dhah: (ndhah) (W) pc taklim (yèn kêpêthuk lsp); di-ndhahi pc. ditaklimi

dhaham: dhahêm kn. ak dhèhèm.

dhahar: ki 1 pangan; 2 ak. sêga sêdhiyan; 3 mangan; 4 êngg. ngombe; di-[x] ki: dipangan; 2 digugu; [x]-an ki: 1 (ut. dhêdhaharan) panganan (lêlawuhan lsp); êngg. wêtêng; dhêdhaharan kn. ak: padha kêmbul mangan; kc. dhadharan, padharan.

dhahas: kn asat ut. garing (tmr palêmahan, lêmah).

dhahat: kw bangêt; kc. dhahat.

dhah-dhèh: ora [x] êngg. pc tanpa (nggêgawa lsp) apa-apa.

dhahga: kw 1 ngêlak; 2 murka ngangsa-angsa; kc. dhaga.

dhahina: jk rahina rina.

dhahyang, dhayang: êngg. pc. dhayang.

--- 101 ---

dhai ~ dhanyang

dhai: êngg. kn. bathuk.

dhaya: êngg. kn. tlèdhèk; kc. bêdhaya.

dhayang: I 1 kw. abdi wadon; 2 êngg. kn. palanyahan. II êngg. pc: dhanyang. III [x]-[x], [x]-an êngg. kn: lunga mrana-mrana golèk pangupa-jiwa.

dhayang-buruh: kn. ak lunga bêburuh.

dhayuh: pc êngg. dhayoh.

dhayum: êngg. kn wis dilêrêmake supaya kêlêbon hawa (tmr. lêmah kang digarap); kc. dhayung.

dhayung: I kn saèm, wêlah; [x] olèh kêdhung pr: olèh dalan (sarana) sing prayoga (tmr. wong nêdya ala lsp); di-[x]-(i): diwêlahi. II êngg. kn: wis dilêrêmake supaya kêlêbon hawa (trm. lêmah sing digarap); di-[x]-ake: dilêrêmake supaya kêlêbon hawa (trm. lêmah sing digarap).

dhayoh: n. tamu kwong kang têka pêrlu tilik (ndêdêgi, arêp têtuku, ngajak rêmbugan, sanja lsp); duwe [x] êngg. pc: duwe anak (kang mêntas lair); dhêdhayoh ak: nêmoni dhayoh; di-[x]-i: ditêkani ing dhayoh; (pa-) [x]-an: panggonan sing didhayohi; kê-[x]-an: 1 kêtêkan dhayoh; 2 êngg. pc. duwe anak; 3 êngg. pc. kêmalingan; kc. mêrdhayoh.

dhayot: êngg. knkukul; dheyot.

dhak: I (ndhak) êngg. n ora. II (ndhak) pc: mundhak, up. aja nakal, ndhak disrêngêni. III (ndhak ene) pc: pêndhake dina (sasi lsp) iki. IV dipun-[x]-akên pc: dipun-êdhak-akên; kc. udhun. V di-ndhakake pc: diêndhakake; kc. êndhak

dhakah: kn 1 ak. gêdhe tmr. wit ut. woh; 2 (ut. [x]-srakah) kumudu-kudu olèh (njaluk olèh) akèh.

dhakar: (-e) êngg. kn pancèn, mula pancèn nyata yèn.

(dhakên): dipun-[x] êngg. k. didhaku.

(dhaku): di-[x] kn. diêpèk, diaku

dhakohan: êngg. kn. brokohan.

(dhakom): n-[x] êngg. kn. ndhêkêm, mêngkurêb (têturon).

dhakon: kn. ar. dolanan nganggo kêcik lsp. ing kayu; lêsungan mawa cluwokan jèntrèk-jèntrèk ing pungkasane ana cluwokane gêdhe diarani lumbung.

dhak-wa: (ndhakwa) kn. sing siji cêndhak sijine dhawa.

dhalang: kn. 1 wong kang nglakokake sarta nyritakake wayang (topèng, wayang wong lsp); 2 êngg. wong kang sêsorah, maca lsp. ana ing pasamuan; [x] mangsa kuranga lakon: ora bakal kêntèkan omong (reka); [x] kêrubuhan panggung pr: kandhêg (kapêdhot) omonge; n-[x]: nglakokake sarta nyritakake wayang.

dhalangan: kn. saèm meja ut. dhingklik dawa dianggo nyèlèhake kayu sing dipasah (apa-apa sing digarap); êngg. awak-awaking graji, raganganing pit.

dhaldhalan: pc. tansah arêp lunga.

dhalung: êngg. kn. 1 kêndhil gêdhe, blencong.

dham: I êngg. kn. giliran (jaga ing cakruk). II êngg. kn: bêndhungan. III ([x]-[x]-an) kn: ar. dolanan nganggo blabag lsp. digambari pêsagèn-pêsagèn (abang putih ut. irêng putih).

dhamang: kn. 1 êngg. gampang cak-cakane (gayuh-gayuhane); 2 têrang pêngêrtiane, mangêrti têmênan; di-[x]-ake: dingêrtèkake têmênan, diyakinake; ora n-[x]-ake: ora terang tmr. kabar lsp.

dharmaga: jk. dalan gêdhe

dhambul: kn. ar. dolanan sarana ngumbul-umbulake watu ut. bal.

dhami: êngg. pc. bedhami.

dhamis: kn. rapêt sarta trêp tmr. sêsambungan, tangkêbing lambe lsp.

dhampa: kn. ar. lêlara kulit padha mrêkotok abang-abang.

dhampak: êngg. kn jêmbar dhadhane lan sêmbada (tmr. pawakan).

dhampar: kn 1 êngg. ak. saèm. dhingklik ut. meja cilik cêndhèk; 2 palênggahaning ratu (saèm. kursi tanpa tanganan).

(dhampèng): n-[x] kn 1 (ndhêlik) mèpêt ing wit (bambing padhas karang lsp); br. ngayom, ngêmpèk-êmpèk njaluk pitulungan.

dhamping: êngg. kn bambinging jurang lsp. kang njulêg.

dhampit: kn bocah kêmbar lanang wadon.

(dhampyak): [x]-[x], dhêdhampyakan kn mlaku barêng jèjèr-jèjèr.

dhampyang: I [x]- [x] pc dhampyak-dhampyak. II kn.: rangkêp gêgandhengan, kc. sagantilan ana wohe 3 ut. luwih; di-[x] pc: digandhèng dadi siji, dirajut; [x]-an: ombyokan, dhompolan.

dhampyuk: pc dhumpyukan

dhampyung: kn dhampyang.

dhamplak: (ut. [x]-[x]) kn gêdhe dawa (tmr. sungu, asêm, gêdhang).

dhamplèng: êngg. ks rupa wujud; kc. dhapur.

dhana: (n-[x]) êngg. pc mrana.

dhana-dhini: êngg. kn gêdhana-gêdhini.

dhandha: (S) kw gada, pênthung; kc. dhêndha.

dhandhan: kn1 garan payung; 2 êngg. tampar kawat, tampar gêdhe kang digawe pring ênom (dianggo nggèrèt glondhongan lsp); 3 jomblang; di-[x] kc: dicancang.

dhandhang: I 1 kw. gagak; 2 (ut cucuk [x]) kn. ar. piranti kanggo ndhongkèli watu lsp. awujud wêsi lancip digarani; [x] diunèkake kuntul pr: sing ala dikandhakake becik; n-[x] (-ngêlak): nganjap supaya ènggal nêmahana cilaka (mati); kc. kudhandhangan. II n-[x] kn. ak: padhang bangêt, têrang bangêt.

dhandhang-gêndhis: êngg.k dhandhang gula.

dhangdhang-gula: kn ar. têmbang maca-pat.

(dhandhêng): n-[x] êngg. kn tansah lunga (mênyang ing ngêndi-êndi); kc. dhêndhêng.

dhandhêr: êngg. kn kêtela kaspa.

(dhandhing): n-[x] kn cilik apik (luwis).(luwês).

dhanu: êngg. kn tlaga; kc. ranu.

dhancang: kn. ak bancang.

dhanyang: kn 1 ([x] baurêksa, [x] pakayangan) [paka...]

--- 102 ---

[...yangan)] dhêmit sing mbaurêksa ing sawijining panggonan; 2 ak. sanggan ut. congkok tembok; kc. bau-dhanyang, dhanghyang.

dhang ~ dhasar

dhang: jk têmbung sêsêbutan pakurmatan saèm, sang.

dhangah-dhangah: kn (mlaku) gagah.

(dhangak): n-[x] kn êndhase nglênggak munggah raine tumênga; kc. dhêngak.

dhangan: kn 1 êngg. ènthèng, ènthèngan ing gawe; 2 êngg. kêpenak (waras, mari); 3 ([x] ing ati) kanthi sênêng sarta lega-lila; 4 (yèn [x]) yèn lêga (kobêr); n-[x]-ake: mêrlokake minakake wêktu kanggo; [x]-an: ènthèngan, sênêng têtulung.

dhangdhang: kw gagak; kc. dhangdhang.

dhang-dheng: kc tansah nyuwara mak dhêng.

(dhandhêng): n-[x] kn ndhandhêng.

dhangdhêr: êngg. kn kêtela kaspa

dhangdhing: ora [x] êngg tanpa apa-apa.

dhangdhong: kn têrkadhang sok.

(dhangêt): di-[x]-ake êngg. kn dirungokake; kc. midhangêt.

dhangglongan: êngg. kn ora ajêg; rada nganèh-anèhi (gêndhêng).

dhangbyang, dhangyang: kw 1 sêsêbutane para pandhita; dhêmit kang mbaurêksa; kc. dhanyang.

dhangir: kn maculi lêmah (diadhuk sarta dirêsiki rêrêgêde); [x] alis br: kêrik alis; di-[x]: dipaculi (diadhuk sarta dirêsiki rêrêgêde).

dhangka: 1 jk. guwa (rong) pambuwangan mayit; 2 ks. padunungan, omah.

dhangkak: êngg. kn. ak gulune cêndhak sarta dhadhane mungal; 2 kc. dhêngkak.

dhangkal: êngg. kn 1 kaku; 2 wangkal, wangkod; 3 atos tmr. wowohan; 4 bolot (rêrêgêding awak); n-[x], [x]-ên: bolotên, awake rêgêd.

dhangkèl: kn oyot lajêr sing mbêdhênggol; di-[x]: dibêdhol (dikêdhuki) dhangkèle; n-[x] êngg.ak: tanpa mung mangan oyod-oyodan.

dhangklèh-dhangklèh: pc dhèngklèh-dhèngklèh.

dhangklak-dhangklik: kn. ak dhêngklak-dhêngklik.

(dhangkruk, dhangkrok): n-[x] pc linggih, mbêngkuk (mêthangkruk ing wit lsp).

dhanglêng: kn. ak gêndhêng.

dhangling: kn gêndhêng.

dhangsah: kn njogèd cara Eropa.

dhangsul: êngg. k 1 kêdêle; 2 kêndhali.

(dhangsur): n-[x] ks turu (turon) saênggon-ênggon.

dhauk: pc wis tuwa bangêt; kc. dhawuk.

dhaulu: kn. ak 1 ula êndhase loro (mung ing dongèng); 2 atine mangro; gunêman krama karo ngoko dicampur baè.

dhaun: kw godhong.

dhaup: kn 1 pc. jodho karo; 2 wis jêjodhohan (salaki rabi) karo; di-[x] êngg: ditêmokake (tmr. pêngantèn), dijodhokake karo.

dhaut: I ki 1 ompong; 2 pupak (ganti untu); 3 puput pusêr; [x]-an ki: slamêtan (jagongan) puputan. II kw: budhal, bedhol (tmr. prajurit) di-[x]: kw. dibêdhol, dijabut; 2 kn. dibêdholi (tmr. winih pari arêp diêlih ditandur ing sawah).

dhaon: 1 êngg. k. godhong; 2 êngg. kn. nipah.

dhaos: êngg. k dhacin.

dhapa: (ndhapa) n. ndhapi k. kc pendhapa.

dhapêt: kn 1 pc. ak. rapêt; 2 (ut. n-[x]-i êngg. pc. olèh,entuk.

(dhaplang): n-[x] kn mbapang, njêpaplang.

dhaplok: wis -[x] (an) ks wis tuwa.

(dhapuk): di-[x] kn 1. ak. ditumpuk pêpanthan (tmr. pari sing mêntas diênèni); 2. ditata sarta dirancang (tmr. prakara sing arêp dirêmbug, crita, buku lsp), [x]-an: 1. êngg.pc.pêpanthan, tumpukan; 2. rancangan, tatananing crita, layang lsp.

dhapur: I kn: 1. (ut. [x]-an) grombolaning pring, têbu lsp; 2. sêsipataning wêwangunan (minôngka titikaning jênênge, asale lsp. tmr. kêris, omah, lsp); 3. (ut dhêdhapuran) ks. rupa, wujud (praèn); 4 ([x]-e) êngg. pc. sêmune, wangune, ayake; 5 êngg. pc. pancèn mula, dhasar mula; ora [x]: ora mèmpêr; di-[x]: 1 (ut. di-[x]-i) êngg. digolongake dadi siji; 2 diwangun, didhapuk saka pêpiridan crita kuna. II êngg. kn: 1 pawon; 2 jagrag kêmudhi.

(dhar): di-[x]-ake pc diwêdharake

dhara: kn 1 wis mèh dadi babon (tmr. pitik), wis mèh ngêtokake woh (tmr. têtuwuhan); 2 tanggung (ora gêdhe ora cilik), up. piring [x], basi [x].

dharah: êngg. kn 1 darah; 2 pc. gêtih; [x] mudha pc: wêwatakane wong nom gampang kêbrangas, ora sabaran.

dharaka: (S) kw. ak sabar momot.

dharak-dharak: êngg. kn lêlarikan tharik-tharik

dharani: (S) kw ak bumi.

(dharang): ke-[x]-[x] kn kêtula-tula têkan ngêndi-êndi.

dharat: kn 1 lêmah têpining sêgara (dadi têtimbangane ing banyu); 2 (ut. n-[x]) ngambah ing lênah (têtimbangane ngambah in sêgara ut. mabur); 3 (ut. n-[x], [x]-an) mlaku barès (ora nênunggang); [x]-an: tanah, lêmah (têtimbangane lautan, banyu).

dhar-dhèr: pc tansah nyuwara dhèr (mêrcon, bêdhil lsp).

dhari: (S) kw. ak (wong) wadon.

dharik-dharik: kn lêlarikan tharik-tharik.

dhas: (ndhas) pc êndhas.

dhasar: kn 1 bontos (perangan kang ngisor) tmr. wadhah, kêndhil lsp; 2 lêmah sangisoring banyu (sêgara, kali, tlaga lsp); êngg. tlasah jogan, jrambah; 4 (ut. dhedhasar) têtalês kang minangka lêlèmèk, up. dhedhasaring piwulang; 5 (ut. dhedhasar) têtalêsing wêwatakan (kapintêran lsp) gawan wiwit lair mula; 6 lapisan kang ngisor (tmr. watu, cèt lsp); 7 kang dadi bêbakuning warna (tmr. tênunan, pulas lsp); 8 garis ut. lêmah kang ngisor (tmr. gêgambaran ing èlmu wangun); 9 êngg. sawah pusaka; 10 êngg. pc. mula, mula pancèn; 11 (ut. [x] ya mêngkono) mula nyata; 12 (ut. [x]-e) jêr pancèn, amarga pancèn; 13 (ut. [x] uga) êngg. tur;

--- 103 ---

14 (ut. dhedhasar) nata dodolane supaya katona ing akèh; 15 (ut. dhasaran) dagangan sing didhasarake; 16 ak. petungan kèhing pangombene minuman kêras, up. têlung [x] (= têlung sloki); n-[x]: 1 têkan ing dhasar; 2 ngambah ing dhasar; 3 pc. andhap asor bangêt; di-[x]-i: 1 didokoki dhasar (lapisan cèt kang ngisor lsp); 2 ditrapi (didokoki) têtalês; 3 pc. slondhoh; di-[x]-ake: ditata supaya katona ing akèh (tmr. dagangan).

dhasèn ~ dhèk - ere

dhasèn: kn nganggo dhasi

dhasi: (W) kn ([x] klawèr, [x] kupon, [x] sêtrik) ewoning panganggo pacakan awujud sutra lsp. kaubêdake ing gulon kêmejan.

dhat: kn. ak cat, up. [x] eling [x] ora; [x]- [x]-an: ora jênjêm, kêrêp nglilir gragapan kc. dhat-nyêng.

dhatêng: k 1 têka; 2 mênyang; 3 marang; 4 êngg. têkan; (nuwun inggih) [x] sêndika br: iya, sêndika; [x] kasuwun br: matur nuwun.

dhatêngan: êngg. k dhayoh.

dhat-nyêng: pc ora ajêg (tmr. pêpenginan lsp).

dhatu, dhatuk: kw ratu, bêndara; kc. kêdhaton.

dhatulaya: kw dalêming ratu, kêdhaton.

dhacah: kn pating slêbar, warta ingêndi-êndi.

dhacin: (C) kn 1(ut. [x]-an) êngg. têkênan mawa gêrêt-gêrêt têngêran bobot dianggo nimbang; bobot abote ana 100 kati (± 61,761 kg); di-[x]: ditimbang (nganggo dhacin).

dhawah: I k: tiba. II ki. ak: pakon, clathu, tutur; kc. dhawuh.

dhawahan: êngg. k dhawuhan (bêndungan).

dhawak: êngg kn 1 dhewe; 2 ijèn.

dhawêt: kn ar. ombèn-ombên (santên karo juruh dicampuri tape lsp).

dhawuh: I kn. ak tiba; wayah (sa-) [x]: wayahe lèrèn ênggone mluku (± jam 9 esuk). II ki: clathu, tutur; [x] (-pangandika) dalêm ki: kandhane, kandhamu III ki: 1 pakon; 2 ak. panganyang; [x] (-timbalan) dalêm: pakon ut. prentah (dhêdhuwuran kang luhur); di-[x]-i ki: dikon, diprentahi; di-[x]-ake ki: 1 diprentahake; 2 ak. diênyang.

dhawuhan: êngg kn bêndungan.

dhawuk: kn 1 abang, irêng lsp. rada kêcampuran putih (tmr. ulêsing jaran); 2 (wis [x]) pc. wis tuwa bangêt.

dhawul-dhawul: kn madhul-madhul ora tata tmr. rambut.

dhawoh: êngg. kn: tiba; kc. dhawuh.

dhe: I pc badhe, up. [x] ora sida! II (ndhe) êngg. pc: kanca; kc. êndhe.

dhebat: (W) kn pêpadon arêbut bênêr (ana ing pakumpulan lsp); di-[x]: dipadoni; [x]- [x]-an: pêpadon arêbut bênêring panêmu.

dhèblèng: (-an) kn dhablang mêmburi rada nyongat munggah (tmr. sungu, sinthingan ikêt).

dhedhe: kn kêkaring ing panasan

(dhèdhèh): n-[x] êngg. kn 1 thênguk-thênguk, (têturon) ana ing njaban omah; 2 ndhudhah buntêlan lsp.

(dhèdhèk): di-[x]-i êngg. kn. diêsiri arêp diêpèk (diarah lsp); [x]-an: sing didhedheki.

dhèdhèl: êngg. kn. 1 ucul (udhar) dondomane; 2 thèthèl; di-[x]: 1(ut. di-[x]-i) didhadhali, 2 êngg. diudhari trm. dondoman; 3 dijabêl, dicabut (tmr. sawah gadhuhan); di-[x]-i: dicopoti sandhang panganggone; kc. dhadhal, thèthèl.

dhèdhèl-dhowèl: pc êntèk-êntèkan dhuwite (sandhang panganggone).

(dhèdhèr): di-[x]-(ake) kn. ak dibèbèr, diêgarake (tmr. swiwi lsp).

dhèdhès: kn ar. wêwangi sing asal saka klênjar rase; kc: dhidhis, kadhèdhèsan.

dhèdhèt: I di-[x]-i êngg kn dibêdholi (disêbroti) tmr. têtuwuhan rambat; [x] -an êngg: sulur (wit) ing têtuwuhan rambat (kacang lsp). II (gêtêr patêr) [x] erawati kw: (gêtêr ing prahara) gumlêgêr swaraning blêdhèg.

dhèg: I kn kamli. II kn: jogan, (gladhag) ing prau kapal; kc. dhèk.

(dhega): (ndhega) êngg. pc bêndhega.

(dhèglèg): n-[x] êngg. pc 1 linggih gulune ditungkulake memburi; 2 bodho bangêt; kc. dhêglag, jêglag.

dhèglèng: pc rada edan

dheglog: kn bêjog, pincang (sikile dhakwa).

dhegus: kn (wc. gêdhe bagus) gagah gêdhe dhuwur sarta bagus (tmr. pawakane wong lanang).

dhegol: kn mêndhokol athik-athikane (tangan, sikil).

(dhèh): [x]-ku, [x]-mu êngg ênggonku, ênggonmu (olèhku, olèhmu).

dhèh-dhèh: êngg. kn njaluk sêthithik

(dhèhèh): n-[x] pc njêhèh.

dhèhèm: kn saèm, watuk gawean (hrm, hrm, hrn!); di-[x]-i: disasmitani lsp. sarana dhèhèm.

dheyang-dheyang: kn ak sênêng-sênêng, mlaku-mlaku (anggur-angguran, dolan-dolan).

dheye: kn ar. walang saèm, walang wadung.

dhèyèk: (-dhèyèk) kn rada mbengkok sarta lara (tmr. gêgêr); 2 rêkasa bangêt (kelangan dhuwit akèh lsp).

dheyog: kn sikile dawa cêndhak.

dheyos: kn rêca, golek (Cina).

dheyot: kn kukul.

dhèk: I pc adhi (kanggo pangundang). II n kala k: nalika, ing nalika; [x] gawe (-ku, -mu, -ne) êngg: ing nalika aku (kowe, dhèwèke) dadi pêngantèn. III pc: bêdhèk, badhe; [x]-ku: tak bêdhe, kiraku. IV (-e, -ku, mu) pc: dhuwek(e, -ku, mu). (V) di-[x]-i êngg. pc: didhèdhèki.

dhèk-e: êngg. pc 1 dhèwèke; 2 kowe.

(dhèkên): di-[x] (W) pc diadhangi, dialingi (balbalan lsp).

dhèk-ere: (-èri, -iya) êngg bok-mênawa iya.

--- 104 ---

dheklarasi ~ dhèsèl

dheklarasi: (W) kn wragading lêlungan (alih-alihan lsp) ing nalika nglakoni ayahan nêgara.

dhèkman, dhèknèh, dhèkneya: êngg. pc mêsthi bae.

dhèkne, dhèknèn(-e): êngg. pc 1 dhèwèke; 2 kowe (dhewe).

(dhekor): n-[x] êngg. kn linggih ngglungsar (tanpa lèmèk).

dhekor: (W) kn gambaran rêrekan ing tonil.

dhèkwur: kn êndhèk dhuwur (ora padha dhuwure).

(dhela): [x]-[x] êngg. pc kêrêp, bola-bali; kc. sadhela.

(dhèlèk): di-[x]-i êngg. kn didhèdhèki.

dhelik: kn gêdhe cilik (ora padha gêdhene).

dhelik: (g) (W) kn nêrak anggêring nêgara (kêsalahan) ana ing koran (tulisan) ut.paomongan (sêsorah); kêna [x]: disêrêg ing pulisi (nêgara) marga dhelik.

(dhèm): di-[x](-i) êngg. kn didhèp, didhèdhèki.

dhèmbèl: êngg. kn gèmbèl (tmr. rambut); kc. dhêmbèl, dhêmbêl.

dhèmèl: êngg. kn kêmpêl plikêt.

dhèmês: kn sarwa tata sarta luwês (tmr. solah bawa lsp).

dhemokrasi: (W) kn tatananing paprêntahan para kawula wênang cawe-cawe (mèlu ngrêmbug).

dhèmpèl: kn 1 gathuk tumèmpèl; 2 (mondhok [x]) êngg. ngindhung tèmpèl; kc. dhimpil, dhumpil.

dhèmpèt: kn 1 (barang loro ut. luwih) gathuk mèpèt arakêt; 2 tuwuh krakêt dadi siji (tmr. pring, gêdhang lsp); di-[x]-ake: dirakêtake supaya dhèmpèt.

dhèmpyèk-dhèmpyèk: êngg. pc dhampyak-dhampyak.

dhèmpyèng-dhèmpyèng: engg pc dhampyak-dhampyak; di-[x]-ake êngg. pc: digandhèng dadi siji, diblèngkètake.

(dhèmplèk): n-[x] êngg.pc nèmplèk, nèmpèl.

(dhèmpok): n-[x] êngg. kn linggih ndheprok; kc. dhepok.

(dhèmpol): n-[x] êngg. kn ngindhung; kc. dhèmpèl, dhumpil.

dhendhang: kn 1 ar. kewan bngs. kuwawung; 2 ar. racun.

dhendhang-dhendhung: êngg pc dheyang-dheyang.

dhèndhèk: êngg. kn dheyog, sikile lsp. dawa cêndhak.

dhèndhèng: kn 1 irisan iwak (daging) dibumboni sarta dipè (banjur digorèng ut. dibakar); 2 (ut. [x]-an) êngg. tumpukan lêmbaran godhong têmbako; maling [x] êngg. ks: nyidra asmara; di-[x]: 1 digawe dhèndhèng; 2 êngg. diêpe banjur diênggo manêh (tmr. sandhangan).

(dhènèh): [x]- [x], n-[x] kn (mlaku, linggih) dhadha lan wêtênge diungalake maju.

dhènok: kn 1 êngg. mlêmpung, abuh; 2 pc. lêmu mêmpuh-mêmpuh (tmr. bocah wadon); 3 êngg. panyêluk marang bocah wadon.

(dhèncèng): dhèdhèncèngan pc runtung-runtung, gêgandhengan.

(dhèng): di-[x] êngg. pc diblakake bae, ora ditutupi; kc. êdhèng.

dhenga: (ut. [x] piliha) êngg. kn sapa (apa) bae; kc. sadhengah.

(dhengah): kc sadhengah

dhengan: kn ar. manuk.

dhèngdhèng: êngg. kn dhèndhèng.

(dhèngèk): n-[x] pc ndhangak, njèngèk.

dhèngèn: êngg. kn ènthèng, gampang; kc. dhangan.

(dhèngèr): n-[x] kn. ak njêngèngèk.

(dhèngêr): êngg. pc 1 krungu; 2 wêruh.

dhèngkèl: kn lêlara ing sikil pêpês ut. kaku (ora bisa mlaku); [x]-ên: nandhang lara dhèngkèl.

dhèngkèl: êngg.pc lèngkèt, krakêt.

dhèngklang: êngg. kn pincang tmr. sapi lsp.

dhèngklèh-dhèngklèh: kn gumantung sêmplah-sêmplah (tmr. pang, sungu arêp copot lsp).

(dhèngklèk): n-[x] êngg. kn èngklèk.

(dhèngkok): n-[x] kn. ak linggih manglung (tumungkul).

(dhèngsèl): n-[x] êngg.kn akèh pating pêndhèsèl.

(dhèngsèr): n-[x] êngg. kn. ak mlorot; kc. lèngsèr.

dheos: kn kc. dheyos.

(dhèp): I di-[x] pc didhèdhèki dhisik. II di-[x] pc: diêndhêg (tmr. layang dhinês lsp).

dhepah: (ut. sê-[x]) kn cêndhèk kiyêng (tmr. pawakan).

(dhepara): n-[x] êngg. kn ndupara.

dhepartêmèn: (W) kn: bêbadan paprêntahan sing nindakake salah sawijining pakaryan ing praja.

dhepe-dhepe: kn ngêmpèk-êmpèk njêjaluk lsp.

(dhèpèl): [x]-[x], n-[x] kn 1 linggih tumèmpèl; 2 rumakêt marga duwe melik (arêp njêjaluk lsp).

dheplak-dhèplèk: êngg. pc dhèpèl-dhèpèl.

dhepo: kn1 gudhang patandhon; 2 papan panyimpênan (titipan) barang-barang ing sêtasiun; 3 omah dianggo nglumpukake kuli kontrakan.

dhepok: I (ut. pa-[x]-an) kw. omah ut. padununganing ajar (pandhita); dhêdhepok: dêdunung (gawe padhêpokan). II kn: tanpa sikilan tmr. gêlas, diyan lsp; n-[x], [x]-an ak: linggih ing lêmah (lesehan).

(dhepor) n-[x] êngg. pc. ndhekor.

(dheprok) n-[x] kn. linggih niba ngambruk saênggon-ênggon.

dhèr: I mak [x] kn. pêpindhan swaraning blêdèg, bêdhil lsp. II di-[x]-[x] êngg. kn: diudhal-udhal mrana-mrana.

dhere: kn. pitik mèh dadi babon; kc.dara.

(dhèrèk): I n-[x] 1(engg.k) ki.mèlu; 2 ki. nyarah; 3 êngg. ki. miturut; di-[x] (-ake) 1 ki. diiring (-ake), ditut (-ake); 2 êngg. kn. diturut, diênut; kc. sadhèrèk. II [x]-[x] êngg. kn: jèjèr-jèjèr lêlarikan

dhèrèkan: êngg. kn. kêmiri.

dhèsèl: engg. kn. watu gamping; n-[x] êngg: akèh pating pêndhèsèl.

--- 105 ---

Dhesèmbêr ~ dhêkong

Dhesèmbêr: kn. ar. sasi (Eropah) kang karolas.

dhesèntri; dhesêntre: (W) kn. lara mêjên (ngising gêtih umbêl).

dhèsi: pc. dhasi.

(dhèto): di-[x] êngg. kn. diturut digugu.

(dhècèh): di-[x] êngg. kn: kabèh diwêtokake nganti ngambruk-ambruk.

dhècol: kn. ak. gècol, pènjol.

(dhèthèng): n-[x] kn. (mlaku) ndêgèg dhadhane mungal pundhake kêncêng.

dhewe: n. piyambak k. 1 ijèn (tanpa rewang) up. kowe apa [x] bae; 2 kang pancèn mung dinarbè ing up. iki klambiku [x]; 3 dudu wong liyane, up. aku [x] sing salah, kowe [x] sing goroh; 4 mligi saka dayane dhewe (ora karana barang ut. jalaran liyane), up. obah [x], mlaku [x]; 5 (mung ... dhewe) mligi mung, ngêmungake, up. mung kowe [x] sing ora sowan; 6 êngg. pc. awaku, aku; 7 wis ora ana kang ngungkuli (ngluwihi) kaanane up. iki sing gêdhe [x], n-[x] n. miyambak k: ngijèn, ora tunggal karo liya-liyane, mênjila; di-dhèwèni êngg: didhèwèki; kc. dhèwèk.

dhèwèk: êngg. dhewe; n-[x]-i n.miyambaki k: ngijèn (ora ana tunggale) nylênèh; di-[x]-i n. dipunpiyambaki k: ditandhangi (digarap diêpèk) dhewe; di-[x]-([x])ake n. dipunpiyambak (-piyambak)akên k: dipisah karo panunggalane (dipilah-pilah).

dhèwèkan: b. piyambakan k 1 mung ijèn; 2 (ut. dhêdhèwèkan) ijèn-ijèn, dhewe-dhewe; 3 rêrêmbugan (omong-omongan) dhewe.

dhèwèke: n. piyambakipun k. 1 sêsulihe wong kang dicritakake (pratama-purusa); 2 êngg. pc. kowe.

dhèwèkne, dhèwèknèn: êngg. n. dhèwèke.

dhewutan: kn ar. sukêt.

dhewot-dhewot: êngg. pc akèh rambute dhiwut-dhiwut.

dhêbat: (W) kn pêpadon; kc. dhebat.

dhêdhak: kn lêmbutan kulit pari (kang ditutu); sa-[x] mêrange pr: bale pomahan lan saisine kabèh.

dhêdhali: kn. ak sriti.

dhêdhêg: I êngg. kn kêbak bangêt, jêjêl riyêl; n-[x] ak dhepe-dhepe, rumakêt marga duwe pangarah. II kn: bngs. palu dianggo nglaras gamêlan lsp; di-[x]-(i): dithuthuki nganggo dhêdhêg, palu lsp.

dhêdhêk: êngg. kn dhêdhak.

dhêdhêl: kn 1 bêbêl, ora gampang miline (mêtune) ing bolongan; 2 ([x] atine) ora gathekan.

(dhêdhêm): ma-[x] jk nyuwara klêrêg-klêrêg.

dhêdhêp: I 1 ([x] nyênyêt, [x] tidhêm) kw nyênyêt tanpa swara apa-apa; 2 ([x] sirêp) kw. sirêp, sarèh. II n-[x] kn: (ndhêlik) dingkik; di-[x]-i: didingkik.

(dhêdhêpa): n-[x] kw ngrêrêpa njaluk ngasih-asih.

(dhêdhêr): di-[x] kn 1 ditandur yèn wis rada gêdhe diêlih (tmr. wiji), diurit; 2 ks. dipêndhêm (dikubur); [x]-an: 1 wiji kang didhêdhêr; 2 (pan-[x]-an) pawinihan.

(dhêdhês): di-[x] (-[x]) kn 1 ak. didhêsêk, didhêsuk; ditakon-takoni supaya gêlêma mblakakake.

(dhêdhêt): I n-[x] kn kandêl sarta pêtêng (tmr. mêndhung); pêtêng n-[x]: pêtêng bangêt; di-[x] (-i): diidak-idak supaya madhêt. II di-[x]-(i) kn: disêndhal-sêndhal lirih (talining pansing lsp).

dhêg: I sadina [x] n. sadintên [x] k sadina muput. II mak [x] pc: 1 nratab (kuwatir); 2 sanalika, dadakan dadi lsp; kc.dhêg-dhêgan. III (ndhêg) pc: mandhêg! di-ndhêg (-ake) pc: diêndhêg (-ake); kc.andhêg, êndhêg.

dhêg-dhêgan: kn kêkêtêging jantung obah dening kagèt, uwas, sumêlang lsp.

dhêgèl: dhêgil êngg. kn kaku mêndhêkêl.

dhêgêl: êngg. kn pêgêl atine, mangkêl; kc. bêdhêgêl.

(dhêglag): n-[x] kn ndhangak gêgêre sêmu mêmburi; kc. jêglag.

dhêglag-dhêglèg: kn jêglag-jêglèg.

dhêglag-dhêglug: kn 1 mlaku dheglog; 2 êngg. dhêklak-dhêkluk (ngantuk).

dhêglêg: pc gêblêg, bodho bangêt, gêndhêng.

dhêglêng: pc dhegleg, dhèglèng.

(dhêgling): n-[x] kn (sikil) sêmu nêkuk dhêngkule maju; di-[x]: disodhok lêngêne (saburining sikut) ut. sikile (saburine dhêngkul) supaya nêkuk; kc: dhêngkling.

dhêglo: kn dhêglêg, dhêglêng.

dhêgol: kn dhegol.

dhêgrès: êngg. pc gêndhêng.

(dhêgrus, dhêgros): n-[x] êngg. pc njêgos, njêgogros.

dhêkah: êngg. kn dhukuh.

(dhêkakak): n-[x] êngg. kn ndhêngangak, nglongok.

dhêkêh: êngg. k dhukuh.

dhêkêk: kn gulune cêndhak pundhake mungal.

(dhêkêkêl): n-[x] êngg. kn awake kabèh dijêngkêrutake marga adhêm bangêt.

(dhêkêm): n-[x] kn njêrum (tmr. pitik lsp), linggih ngrungkuk; di-[x]-i: didhêlikake (dialingi lsp) sarana ndhêkêm.

dhêkêman: 1 (ut. dhêkêm) êngg. kn. bronjong (kranjangan) diisèni watu dianggo mbêndung kali, tanggul lsp; 2 êngg. k. kêdhêle.

(dhêkêr): n-[x] pc. ks linggih nyêkukruk, turu.

(dhêkês): n-[x] êngg. pc linggih mèpèt; kc. kêdhêkês.

dhêkêt: kn. ak rêngkêt, rapêt; kc. dhêngkêt.

dhêkik: kn lêgok sêthithik, lêkik.

(dhêkis): n-[x] êngg. kn ndhêlik.

dhêklak-dhêkluk: kn rêrenggotan (ngantuk).

dhêklarasi: kn kc. dheklarasi.

(dhêku): n-[x] kn linggih tumungkul (urmat bangêt)

(dhêkukul): n-[x] kn ndhêngkluk tumungkul.

dhêkok: kn 1 lêgok; 2 nggêrong tmr. mata; n-[x] ks: turu; di-[x]: 1 dilêgok; 2 êngg. dilêrêmake sadhela supaya kênthêl (tmr. wedang tèh); [x]-an: 1 lêgokan; 2 êngg. wedang sing didhêkok.

dhêkong: êngg. kn dhêkok.

--- 106 ---

(dhêkos) ~ dhêngkak

(dhêkos): (W. in de kost) di-[x]-ake kn dipondhokake (sarta numpang mangan).

dhêl: kn 1 katêrangane tali lsp. pêdhot; 2 pêpindhan swaraning bêdhil; 3 sanalika, dadakan têtuku lsp.

(dhêlak): n-[x] kn 1 ndhêngangak sarta mlongo (marga ngêlak); 2 ngangah-angah, kêpengin bangêt; di-[x] êngg: 1 didêlêng; 2 ks. dicolong.

dhêle: pc kêdhêle.

dhêlêg-dhêlêg: kn lêgêg-lêgêg (lêngêr-lêngêr) dening sêdih lsp.

(dhêlêlêg): n-[x] kn ora sigrak, tansah dhêlêg-dhêlêg.

(dhêlês): n-[x] êngg. kn ngglêlês, lunga dhêdhêmitan.

(dhêlik): n-[x] kn umpêtan, singidan; di-[x]-ake: diumpêtake, disingidake; [x]-an: jelungan; 2 climèn (dhêdhêmitan supaya ora kawêruhan) 3 (ut. pan-[x]-an) papan sing dianggo ndhêlik.

(dhêluk): n-[x] êngg ndhungkluk tumungkul.

dhêlog: êngg. kn kuwali

dhêlog-dhêlog: kn (linggih ijèn) dhêlêg-dhêlêg.

dhêm, mambu: [x] kn wis ora angêt (kasèp) tmr. panganan lsp; di-[x]-ake pc: diadhêmake; kc. adhêm, êdhêm.

dhêmbèl, dhêmbêl: kn kêmpêl krakêt (plikêt) tmr. rambut, lsp.

dhêmle, dhêmblèk: êngg. pc 1 krakêt, kêmpêl krakêt; 2 ar. mainan.

dhêmèl, dhêmêl: êngg. kn têlês akrakêt (ngyiyit lsp).

dhêmêk-dhêmêk: êngg. kn mlaku alon ciyut jangkahe.

dhêmên: n. rêmên k 1 sênêng sarta asih (tmr. wong lanang marang wong wadon utawa kosok baline); 2 duwe kasênêngan bab ... kanthi sênêng (ênggone nindakake), up. [x] ngabotohan; di-[x]-i: disênêngi sarta disihi; 2 dibedhang; 3 disênêngi bangêt; [x]-an: kang didhêmêni; 2 bedhangan.

dhêmên-nyar: n. rêmên-nyar k (dhêmêne mung yèn isih anyar) jêlehan.

dhêmit: kn 1 ak. lêmbut, cilik; 2 (ut [x]-an, dhêdhêmitan) kalawan wadi, ora blak-blakan; 3 (ut. dhêdhêmit) lêlêmbut (roh sing dêdunung ana ing papan sing angkêr, wit lsp).

dhêmpèl: êngg. kn wong sing mitulungi nggêgarap pagawean; 2 (kantor, toko lsp) cabang; kc. dhèmpèl.

(dhêmpèng): n-[x] kn ndhamping.

dhêmpès: pc kêmpès.

dhêmpêl: I kn 1 kêmpêl arakêt; 2 pc. rakêt bangêt ênggone sêduluran (mêmitran); lênga [x] êngg. lêngan jarak. II kn: 1 lawanganing cêndhela; 2 kayu ugêr-ugêring lawang (cêndhela).

(dhêmpil): n-[x] êngg. pc ndhèmpèl, ndhumpil.

(dhêmping): n-[x] pc ndhamping.

(dhêmpit): n-[x] êngg. kn linggih ndhêmpis.

dhêmplo-dhêmplo: êngg. kn lêmu ginuk-ginuk.

dhêmpul: kn gamping dijuri lênga jarak lsp. dianggo ngrapêtake kayu lsp; di-[x]-(i): dirapêtake lsp. nganggo dhêmpul.

dhêmpo: kn lêmah (lêmpung) dikêpêl-kêpêl diwangun kaya bal; bandhêmpo.

dhêmpok: kn cêndhak nanging amba (tmr. irung, praèn).

dêmraga: êngg. kn dalan gêdhe; kc. dhêrmaga, dhamarga.

dhêndha: I kw pênthung, gada. II (ut. dhêndhan) kn: 1 dhuwit kang dipupu ing nagara alantaran pangadilan minangka paukuman ênggone nêrak anggêr-anggêr; 2 dhuwit kang kudu dibayar minangka paukumane ênggone nêrak pêpacuh (pc. ing sêpur lsp); dhêndhaning dosa: panggawe bêcik (sêmbahyang lsp) minangka pêpulih ênggone nglakoni dosa; di-[x]: dikênakake dhêndha. III kn: ar. golonganing têmbang gêdhe. dene jênênge: dhêndhajiwa, dhêndhabaswara, dhêndhapralêbda, dhêndha ulapsimparan, dhêndhaprangwara, dhêndhapratandha.

dhêndhêm: kn. ak êndhêm-êndhêman.

(dhêndhêng): n-[x] kn 1 êngg. ngêndhêng (katon dawa tmr. mega, mêndhung, wong akèh); 2 bêbarêngan akèh bangêt; 3 êngg. suwe bangêt sarta mbanjur bae (ora lèrèn-lèrèn); 4 êngg. ora gampang diêrèh (dielikake, dituturi, diundang lsp).

(dhêndhês): n-[x] pc 1 gêmlontor; 2 êngg. enak (mirasa, bêcik) bangêt.

(dhêndhi): n-[x] pc tansah ngglêjêg bae.

dhêndhongan: êngg. pc ura-ura tanpa têtêmbungan.

dhêng: pc pêpindhan swaraning bêdhug lsp; sadina [x] êngg.: sadina dhêg (muput).

(dhêngak): n-[x] pc ndhangak; di-[x]-ake: 1 dijongkèng êndhase; 2 pc. dicungulake (kasalahaning liyan).

dhêngal-dhêngil: pc.bola-bali mênthungul.

(dhêngal): n-[x] kn ngadêg mêthungul (njêngat).

(dhêngat, dhêngit): n-[x] pc njêngat.

(dhêngèk): n-[x] pc ndhêngak, njèngkèk.

(dhêngèl): n-[x] pc ndhêngal.

(dhêngèngèk): n-[x] pc ndhêngèngèk, njêngèngèk.

dhêngên: kn. ak ar lêlêmbut kang nganakake lêlara; [x] balung: saèm. lara encok nganggo ndhrodhog; [x] panas: lara panas nganggo kêjêng.

dhêngêr: êngg. pc 1 krungu; 2 wêruh.

dhênggar: êngg. pc njênggar.

dhêngglêng, dhêngglong: pc gêndhêng, bodho bangêt.

dhênggul: kn. ak jêjênggul.

dhênggung: kn 1 ak. jêjênggul, kang dadi pangarêp; 2 watu (pangarêp) kang dilembat-lembat ing dolanan gulaganthi; kêtiban [x]: 1 kêpênêr tampa dhênggung (ing dolanan gulaganthi); 2 pc. tampa giliran, didakwa, diunyêri.

dhênggungan: êngg. kn ora ajêg, ngot-ngotan.

(dhênggruk): n-[x] êngg. kn njênggruk.

(dhêngil): n-[x] pc ndhêngèl (tmr. barang cilik).

dêngis: mak [x] pc dumadakan mêncungul.

(dhêngit): n-[x] pc njêngit.

dhêngkak: I kn 1 gulune cêndhak dhadhane

--- 107 ---

mungal (bucu ingarêp); 2 êngg. ks. wis tuwa (ora kanggo ing gawe). II êngg. kn: 1 budhêg; 2 ora cumêngkling tmr. swaraning dhuwit, gamêlan lsp.

(dhêngkèk) ~ dhil

(dhêngkèk): n-[x] kn. ak dhadhane kêladuk mungal.

dhêngkèt: êngg. pc gathuk arakêt, krakêt.

dhêngkêk: êngg. kn budhêg.

dhêngkêt: êngg. pc gathuk arakêt, krakêt.

(dhêngklak): n-[x] êngg. kn mbêngkuk mêmburi tmr. gêgêr; tuwa [x] êngg. ks: tuwa bangêt; ke-[x]: kêtêkuk gêgêre.

dhêngklak-dhêngklik: kn bisa nywara klak-klik (nêkuk-nêkuk) tmr. athik-athikan (marga kuru lsp).

dhêngklak-dhêngkluk: pc ndhingklak-ndhingkluk.

(dhêngklang): n-[x] kn mlêngkung sikute mlêbu (tmr. tangan).

dhêngklèh-dhêngklèh: kn dhèngklèh-dhèngklèh.

dhêngklik-dhêngklik: kn dhêngklak-dhêngklik.

dhêngkling: kn pincang; n-[x] êngg. ndhêngklang; di-[x] êngg. didhêgling sikile.

(dhêngkluk): n-[x] pc ndhingkluk.

(dhêngklok): n-[x] pc ndhingkluk.

dhêngklong: êngg. kn pincang, dhêngkling.

dhêngkul: kn. jêngku ki ros-rosaning sikil antarane pupu karo kempol (kang kaprênah ngarêp); atine landhêp [x] ks: kêthul bangêt (bodho); ngikêt-ikêti (nasabi, ngopyahi) [x] pr: mikolèhake sanak sadulure (mitrane); kêndhangan [x] pc: mung kari sênêng-sênêng (ngenak-enak); [x] ikêt-ikêtan ks: wong sing pancèn ora cakêp didadèkake priyayi (mung marga kêcêdhak karo dhêdhuwuran); 2 tanpa guna, sêpele; di-[x]: disodhok ing dhêngkul.

dhênglêng: pc dhêglêng, dhêngglêng.

(dhêp): di-[x] (-i, -ake) pc diadhêp(-i, -ake).

dhêpa: kn sadawaning tangan kajêpapangake (± 1.70 m); didhêpani: diukur nganggo dhêpa; (njêbabah) ndhêpani bumi (lêmah, bantala, pratala) br: (njêbabah) mêngkurêb tangane njêpapang.

(dhêpaplang): n-[x] êngg. pc njêpapang.

dhêp-dhêpan: pc apa-apa kang diadhêp.

(dhêpèpèl): n-[x] kn linggih tumèmpèl.

(dhêpèpès): n-[x] pc linggih ndhêpès.

dhêpès: kn pèsèk (tmr. irung); n-[x]: linggih mèpèt sêmu ndhêlik.

(dhêpis): n-[x] kn ndhêpès.

(dhêplok): di-[x] kn dilêmbutake sarana digêcêk ing gandhik (alu).

dhêpus, dhêbus: êngg. pc (lênga [x]) lênga patra.

(dhêpok): di-[x] êngg. kn digêpok.

(dhêrak): n-[x] êngg. kn padha nggrombol akèh bangêt (saèm, jirap).

(dhêrdhêg): n-[x] pc ndhrêdhêg.

(dhêrêk): n-[x] êngg. kn ndhêrak.

dhêrik: êngg. kn ara-ara ing pagunungan.

(dhêrum): n-[x] êngg. kn njêrum.

(dhêrok): n-[x] êngg. pc linggih mbêgogok (ora tumandhang apa-apa).

(dhêsak): n-[x] êngg. kn ndhêsêk.

dhêsak-dhêsok: êngg. pc padha pesok (dhêkok).

(dhêsêk): di-[x] kn diêsuk, diêsur; di-[x]-ake: disodhokake maju; kc. dhosok.

(dhêsêl): n-[x] kn mlêbu ngêsuk (nlusup); kc. drêsêl.

(dhêsuk): di-[x] pc didhêsêk, disuk.

dhêsok: êngg. kn pesok, dhêkok, lêgok.

dhêstrik: pc dhistrik.

dhêstha: kn. ak ar. mangsa kang kaping sawêlas (19 April-12 Mei).

dhêsthar: ki ikêt.

dhêsthi: kw 1 ak. piala; 2 (ut. guna [x]) sarat-sarat kanggo nggunani (ngguna-gawe).

dhêt: kn 1 obahing kêkêtêg; 2 (mak-[x]) katêranganing ndhêdhêt (narik); di-[x] (-[x]) pc: didhêdhêt.

dhi: pc adhi (kanggo panyêluk).

dhi-ajêng: pc adhi-ajêng (panyêluk marang adhi wadon tmr. para luhur).

dhidhal: kn nglinyam (sèsèt) kulite.

dhidhèh, dhidhih: êngg. kn sarèn (gêtih kewan bêlèhan).

dhidhik: I sa-[x] kw. ak sêthithik. II di-[x] (M) kn: 1 digula-wênthah; 2 pc. dimêmanuh, dikulinakake.

dhidhil: wis [x] pc wis kalong, wis suda (utange).

dhidhis: kn linggih karo nlusur rambut (wulu, kathok lsp) digolèki tumane; di-[x]: diltusur-tlusur digolèki tumane.

dhidhong: (Walanda [x]) kn. ak wong Jêrman.

dhigul: di-[x]-ake pc dibuwang mênyang ing Dhigul (Papuwah).

dhihik, dhihin: kn. ak 1 biyèn; 2 dhisik; kc. dhingin.

dhiyêm: êngg. pc mênêng.

dhik: I êngg. pc adhik; kc. dhi; dhèk. II (ut. [x]-an, [x]-e) pc. satêmêne, nyata têmênan (kanggo mbangêtake), up. ora [x], iya [x]; kc. dhing. III (ndhik) êngg. pc: ing. IV (S) kw: têmbung pamisuh mratelakake ora sênêng. V [x]-e, [x]-ku, [x]-mu êngg. pc: dhuwèk (-e, -ku, mu); kc. dhèk.

dhikara: (S) kw. ak panyampah, pisrêngên.

dhik-e, dhikne: êngg. pc dhèwèke.

(dhikêp): di-[x] êngg.kn didhêkêp.

(dhikêr): n-[x] êngg. kn mantêp bangêt.

dhikih: kn. ak: cilik (tmr. wit wowohan), kb. dhakah.

dhikik, dhikin: êngg. n dhisik.

dhikir: (A) kn: sêmbahyang sarana ngucapake sahadat (nyêbut asmaning Alllah lsp) mawali-wali (nganggo diwilangi ing têsbèh); di-[x]-ake: disêmbahyangake sarana dhikir; [x]-an: padha dhikir bêbarêngan (nyêmbahyangake wong mati lsp).

dhikut: êngg. kn ribut ênggone tumandang ing gawe, rikat sêmu kêsusu (ênggone mlaku).

dhiktat: (W) kn layang cathêtaning piwulang.

dhiktator: (W) kn wong kang nyêkêl paprentahan (praja) kang kuwasane sasat tanpa watês.

dhikte: (W) kn piwulang nglêlantih nulis kang bênêr sarana nulis apa sing diucapake ing guru; di-[x]: dikon nulis kaya apa sing diucapake.

dhil: I kn katêranganing apa-apa sing dicopot.

--- 108 ---

II (W) kn: perangane (crita ing gambar sorot, jilidan buku). III (ndhil) êngg. kn: bribil (1/2 sèn).

dhilêng ~ (dhudhuh)

dhilêng: êngg kn cacad matane.

dhilman: (W) êngg. kn kreta arodha loro, dhokar.

(dhiluk): n-[x] êngg. pc ndhingkluk, tumungkul.

dhimas: wc adhimas (panyêbut marang adhi).

dhimik, dhimin: êngg. n dhisik.

dhimik-dhimik: kn mlaku jangkahe ciyut.

dhimpil: kn 1 sênthongan ing èmpèr; 2 êngg. siwil; n-[x] êngg: ndhèmpèl, dhumpil.

dhin: êngg. pc 1 kawajiban nindakake pagawean; 2 pagawean sing wajib ditindakake; 3 giliran nindakake pagawean (tungguk lsp); kc. dhine, dhinês, dhis.

(dhindhal): di-[x] êngg. kn (omahe, panggone lsp) diêdol marga kêkurangan dhuwit ut. dianggo nyaur utang kc. didhal.

dhindhing: êngg. kn aling-aling, gêdhèg, wrana.

dhine: I êngg. pc dhinêse, pancène; kc. dhin. II (W) kn: (pista) mangan ing wayah sore.

dhinês: (W) kn 1 kang gêgayutan karo pakaryan nêgara, up. layang [x]; suwene ênggone ngawula marang nêgara (maskape lsp), wis [x] 6 taun; 3 miturut pranatan sing didhawuhake, up. ngaggo sandhangan [x]; 4 nindakake apa-apa nêtêpi kawajibane (atas dhawuhing nêgara); 5 kagungane nêgara, up. sêkolahan [x]; 6 êngg. pc. pêrlu, wigati, ora sêmbranan; dhinêse êngg. pc. pancène, yèn miturut pranatane.

dhing: I pc sing. II pc: 1 satêmêne, nyata yèn, up. iya [x], ora [x]; 2 kanggo ngantêpake surasane wêwadul lsp, up. gilo [x] Siman nakal!

dhinga: kc dhènga.

dhingan: êngg. kn jêrnèh.

dhingdhing: êngg. kn dhindhing.

dhingik, dhingin: êngg.n dhisik.

dhingkal-dhingkul: kn bola-bali tumungkul (ndhingkul).

dhingkêl: I kn watu (bata lsp) ditata nggronggong dianggo kêrên; n-[x] pc. ndhuwêl ana ing omah bae. II kn: ar. lêlaraning pitik (sanalika kaku banjur mati).

dhingklang: êngg. kn mlaku pincang; pc. kêdhingklangan.

dhingklik: kn blablag pêsagi nganggo sikilan (piranti linggih).

(ndhingkluk): n-[x] kn tumungkul ndhungkluk.

dhingkul: I êngg. kn 1 lara kaku; 2 dhingkêl (laraning pitik). II n-[x] êngg. kn: ndhingkluk.

(dhingkruk): n-[x] êngg kn ndhingkluk.

(dhingkrung): n-[x] êngg. kn 1 ndhingkluk; 2 njingkrung.

dhipan: (W) kn bngs kanthil (dianggo turu lsp).

dhipêt: êngg. kn rapêt bangêt, mêrêm rapêt.

dhipik, dhipin, dhipit: êngg. pc dhisik.

dhiplikat: (W) kn layang rangkêpan (turunan).

dhiploma:(-h) (W) kn layang pratandha (tamat sêkolah lsp).

dhipo: pc dhepo.

dhir: êngg. kn kênèkêr; [x]-[x]-an: dolanan kênèkêran.

dhirèksi: (W) kn pagawean lsp kang gêgayutan karo kawajibaning dhirèktur.

dhirèktur: (W) kn kêpala (pangrèh)ing pamulangan, dhepartêmèn lsp.

dhiri: I kn angkuh, suthik kasoran karo sapêpadhane. II [x] pribadi kw: awake dhewe; man-[x]: ngadêg, madêg.

dhis: kn dadi saradhadhu, up. mlêbu [x], amèk [x]; 2 dhinês (suwene ênggone ngawula, kontrak lsp); 3 (ut. wis [x], êntèk [x]-e) wis rampung (êntèk) wangênane ênggone kudu nyambut-gawe (kontrak, dikunjara lsp); [x]-e êngg. pc: pancènane; kc. dhin, dhinês.

dhisik: n. rumiyin k 1 (ditandangi, digarap, dilakoni lsp) ngluwihi tinimbang liyane, up. lèrèn [x] bae, mênyang [x]; 2 (ut. [x]-e) kawitane, wiwitan; 3 êngg. biyèn; di-[x]-i: 1 dilancangi; 2 wis dilakoni (ditandangi lsp) dhisik; di-[x]-ake: dikon mlaku (dikirimake, ditindakake, digarap) dhisik.

dhisin: êngg. kn jisim.

dhisit: êngg. n dhisik.

dhistrik: (ut. ka-[x]-an) (W) kn 1 wêwêngkon kang diêrèh ing wêdana; 2 omahe wêdana.

dhit: pc dhuwit.

Dhit, Dhitslan: kn Jerman.

dhito: (W) êngg. kn padha, kaya kang kasêbut.

(dhithing): n-[x] pc ndhèthèng.

dhiwut: (ut. [x]- [x]) kn mawa rambut (wulu) pating jêbrig.

dhuble: (W) kn dhoble.

dhudha: kn wong (lanang) sing wis ora duwe bojo.

dhudha bangsong: kn. ak dhudha wis tuwa mlarat tur sugih anak.

dhudha bantat: kn bngs. jingklong.

dhudha bocah: n. dhudha lare k. ak jêjaka sing ditinggal mati pacangane.

(dhudhah): di-[x] kn 1 dibukak sarta dijupuki isine (tmr. buntêlan, pêthi lsp); 2 dijupuki diwêtokake (tmr. suwakan, simpênan, kuburan lsp).

dhudhak: kn ula bêdhudhak.

dhudha kalung: kn. ak dhudha sing wis duwe anak wadon sing bisa ngingoni.

dhudha kawuk: ks dhudha wis tuwa.

dhudha kêmbang: kn dhudha kang isih ênom (durung duwe anak).

dhudhan: cangkir [x] kn cangkir sing wis ora ana lèpèke.

dhudha ngasag, dhudha wangkot: kn ar. pari.

(dhudhat, dhudhèt): di-[x] êngg. kn disuwèk (diudhèt-udhèt) diwêtokake isine.

dhudha calak: kn. ak wong lanang sing purik.

(dhudhuh): di-[x] êngg. kn dirombak (tmr. damèn-damèn lsp. ing sawah) arêp diganti ditanduri pala-wija.

--- 109 ---

dhudhuk ~ (dhungsak)

dhudhuk: I di-[x] kn 1 dikêdhuk (tmr. lêmah); 2 dikêdhuki didhudhah isine; 3 ent. nyungulake prakara sing wis lawas (wis lali); [x]-an: apa-apa sing didhudhuk, olèh-olèhane ndhudhuk, jugangan. II êngg. pc: [x] prèi pc: pacangan nanging wis kaya bêbojoan (tmr. bngs Eropah); wis [x] bojo pc: wis bêbojoan kalawan absah; [x]-e pêrkara pc: lungguhe prakara; angin [x] pc: mangsuk angin sing nganti suwe; lampu (diyan) [x]: diyan sing nganggo sikilan.

dhudhuk lumpur: kn. ak dhuwit saka wong cilik (ing padesan) minangka gêgêntining pakaryan aradan.

(dhudhul): n-[x] êngg. kn ndlêdêg, mbrubul.

dhudhut: jk padha cuwil-cuwil.

dhug: mak [x] kn pêpindhan swaraning meja kêthuthuk lsp.

dhugal: I kn ar. lêlara ing wêtêng mbanggal atos. II n-[x] kn: kurang ajar, ugal-ugalan.

dhugdhag: kn. ak dhugdhèng.

dhugdhèng: kn (wong [x]) wong kang kêdhot (patohan).

(dhugdhug): di-[x]-ake pc digêdhug-gêdhugake.

dhugêl: êngg. kn bugêl.

dhugulan: êngg. pc ora mênganggo; kc. bêdhugul.

dhuh: kn 1 têmbung sabawa nelakake lara, ngêsah, sêdhih lsp; 2 br. sabawa kanggo srana amrih nggatèkake.

dhuhak: jk suwèk, bêdhah.

dhuhun: jk 1 dhisik; 2 biyèn.

dhuhung: jk kêris; kc. dhuwung.

dhuhur: kw dhuwur, luhur.

dhuyung: kn bngs. iwak lodan; lênga [x]: lênga asal saka gajihe iwak dhuyung (dianggo nggunani wong, mèrêk lsp).

dhuk: I di-[x] êngg. pc didhudhuk, dikêdhuk. II di-[x]-ake pc: diudhunake. III (ndhuk) pc: gêndhuk.

dhukan: jk sêlir, gundhik.

(dhudhuk): di-ndhudhuki pc diêndhuk-êndhuki.

(dhukil, dhukir): di-[x] êngg. kn: didhungkar, didhongkèl.

dhuku: kn ar. wit sarta wohe (bngs. pijêtan).

dhukuh: I n. dhêkah k desa cilik (kêbawah ing kalurahan desa liyane); dhêdhukuh: gawe dhukuh (desa anyar). II êngg. kn: dhuku.

dhukuhan: êngg. kn pakarangan kang ditanduri witwitan (dipurih wohe).

dhukun: kn 1 wong kang gawene nênambani (mêthèk lêlakon lsp); 2 ([x] bayi) wong wadon sing ngupa-kara wong duwe anak; 3 [x] pijêt) tukang mijêti (ngurut lsp); kaya [x] kurang tindhih: grayahan; di-[x]-i: ditambani (diupakara) ing dhukun; di-[x]-ake: ditambakake (dijalukake sarat lsp) marang dhukun; kc. mêdhukun.

dhukur: êngg. kn dhuwur, luhur; kc. ngêndhukur.

dhukut: êngg. k sukêt.

dhukut kruwut: kn. ak sakèhing têtanduran sing ana ing pakarangan.

dhul: I pc: swaraning bêndhe lsp. II (W) pc: 1 gul (ing bal-balan); 2 tujuan, maksud.

dhulang: kn bngs. lèngsèr kang digawe kayu kawangun bundêr; sangga [x]: wanguning sungu kêbo (pucuke njongat munggah).

dhuma: (S) kw.ak kukus, kêbul.

dhumatêng: br marang, mênyang, kc. dhatêng.

dhumbul: êngg. kn dhumpyuk, jumbuh.

dhumil: sa-[x] pc sathitik bangêt.

(dhumpak): di-[x] êngg. kn didhupak.

dhumpal: kn têngkêran kayu, dilêgok ing têngahe dianggo sanggan kor'an ut. dianggo bantal.

(dhumpil): n-[x] êngg. kn ngindhung, nunut mondhok; ndhêdhumpil, [x]-an: manggon (linggih) sêk-sêkan dening ciyut bangêt papane.

dhumpyuk: kn gêbyug padha rupane (karêpe, pamilihe) dhompo (kêpindhon ênggone ngetung lsp).

(dhun): di-[x]-i (-ake) pc diudhuni (-ake); kc. dhundhunan, udhun.

dhunak: êngg. kn bngs. tenggok gêdhe wangune pêsagi.

dhundhunan: kn 1 dalan kang dianggo mêdhun; 2 barang-barang kang diudhunake; kc. udhun.

dhundhung: kn lêsung kang katabuh dhung (tmr. kothèkan); 2 larasaning kêndhang kang nywara dhung.

dhung: I pc pêpindhan swaraning kêndhang lsp. II êngg. durung.

dhungdhungprong: pc swaraning kothèkan.

dhungkah: kn. ak ngrantang, pating plêkah, bêngkah-bêngkah.

dhungkar: kn. ak sol, rungkad; di-[x]-(i): ditêgor sarta dikêdhuki oyode (dhangkèle).

(dhungkèl): di-[x] êngg. kn disongkèl, didhongkèl.

(dhungkil): di-[x] êngg. kn disongkèl, didhongkèl.

(dhungkir): di-[x] (-i) êngg. kn didhungkar (-i).

dhungklak: êngg. kn 1 tunggakan pring (têbu têmbako lsp); 2 bongkok (papah krambil lsp); [x]-an: 1 têgal (sawah) kang isih akèh dhongklake (mêntas ditanduri têmbako ut. têbu); 2 dhuwit saka kabudidayan marang wong desa minangka pituwas dene palêmahane isih akèh dhungklake; kc. dhongklak.

dhungklèh: kn. ak sèngklèh tmr. pang lsp.

(dhungkluk): n-[x] êngg. kn ndhingkluk, tumungkul.

dhungkul: kn mlêngkung mêngisor mèpèt êndhas (tmr. sungu).

(dhungkrah): di-[x] êngg. kn didhudhah lan diabul-abul.

(dhungkruk): n-[x] êngg. kn 1 ndhungkluk, ndhingkluk; 2 ngrungkuk.

(dhungu): n-[x] êngg krungu.

(dhungsak): n-[x] êngg. kn nasak, nlasak.

--- 110 ---

(dhungsal) ~ dhokdhokan

(dhungsal): n-[x] êngg. kn ngasag pala kêpêndhêm ing têgal.

(dhungsang): ke-[x]- [x]-an kn tansah nandhang sangsara.

(dhungsil): di-[x]-i êngg. kn didhungsiri.

(dhungsir): di-[x]-i kn dikêruki (ing cèlèng lsp).

(dhupak): di-[x] kn dijêjak (lmr. karo linggih ut. têturon).

dhuplak: kn 1 piranti dianggo nocoh kinang; 2 êngg. lumpang, clowokan (lumpang) ing lêsung.

dhur: (W) pc 1 (sêpur-[x]) sêpur têrusan tanpa mandhêg; 2 têrus, banjur bae, mbandhang.

dhurit: êngg. kn bngs. arit.

dhurlup: (W) kn èmpèr dawa, omah dawa minangka gandhengane omah siji lan sijine.

dhurlopên: (W) pc tamat pasinaone.

dhus: (W) kn wadhah kothakan kang digawe dluwang kandêl.

(dhusir): di-[x] êngg. kn didhungsir.

dhusun: k desa.

dhustha: (S) kw piala, kajuligan; di-[x]: dicolong, diinggatake.

dhusthi: (S) kw. ak kc. dhustha.

dhucung: rêbut [x] n. rêbat [x] k (padha mlayu) rêbut dhisik.

dhuwak: kw suwèk, bêdhah.

dhuwèl: I pc kc. dhèdhèl-dhuwèl. II (W) kn: kêrêngan padha ijèn (kêstul-kêstulan ut. pêdhang-pêdhangan).

dhuwêl: kn ar. ula cilik (mandi); n-[x]: (ngringkêl kaya ula dhuwêl) ora lunga-lunga saka ingomah.

dhuwêt: kn ar. wit sarta wohe.

dhuwik: êngg. pc dhuwit.

dhuwit: 1 kn. 1/10 wang; n. yatra k. sarananing urup-urupan kang diwujudi ing cithakan têmbaga, slaka lsp; n-[x] pc: mbayar; ora n-[x] pc: lêlahanan (tanpa mbayar); di-[x]-i n. dipun yatrani k: dibayar (rêgane, wragade); mata [x]-ên kn: ngangsa-angsa melik marang dhuwit.

dhuwung: k kêris.

dhuwur: n. inggil k 1 dawa tmr. dêdêging barang kang ngadêg (pawakan lsp), up. wit iki [x] tênan; 2 ukuran miturut dawaning dêdêge, up. [x]-e limang kaki; 3 adoh antarane yèn kasawang saka ngisor, up. ênggone mabur [x] bangêt; 4 ent. luhur (tmr. pangkat, gêgayuhan), muluk, unggul (tmr. panêmu, kawruh), lumuh kasor (tmr. wêwatakan); ing [x] n. nginggil(-ipun) k: 1 (ut. sadhuwure n. sanginggilipun k) ngungkuli; 2 tumumpang ing; n-[x]-i br: mêncungul dhuwur, ambêk luhur; di-[x]-i: 1 (di-[x]-ake) diwuwuhi dhuwure; 2 diungkuli; dhêdhuwuran kn: panggêdhe, wong kang luwih dhuwur pangkate.

dhuwuran: kn (kêmbang [x]) kêmbang borèh kang ditumpangake ing tukon pasar (sajèn).

dhuwok: êngg. kn 1 bngs. cuwo cilik; 2 cirak.

(dhuwowog): n-[x] êngg. kn linggih mbêgogok thênguk-thênguk bae.

dho: kw. ak loro.

dhobêl: (W) kn 1 rangkêp (loro ut. luwih); 2 karcis mênyang mulih (tmr. sêpur lsp).

dhobis: kn wêsi panithikan patrum (bêdhil kuna).

dhoble: (W) kn mas lapisan.

dhodhal-dhadhil, dhodhal-dhodhèl: kn. ak tatu pating brocèl.

dhodhèt: êngg. kn dhudhèt.

dhodhog: I di-[x]-(i) kn saèm. dijagur (-i) tmr. gêgêr, lawang lsp; n-[x] lawang: 1 njaluk lawang; 2 nakokake arêp nglamar. II êngg. kn: bngs. kêndhang wlulange mung sasisih; layang [x]-an êngg: wanguning layangan bapangan.

(dhodhok): n-[x] kn 1 êngg. linggih; 2 linggih (mlaku) kaya patrape wong linggih nanging bokonge ora kambah; di-[x] (-i): 1 dikurmati sarana ndhodhok; 2 êngg. dipondhoki; di-[x]-ake: dikon ndhodhok.

dhodhok acung-acung: êngg. kn kc. dodok.

(dhodhos): n-[x] kn nyrudug nganggo congor (tmr. cèlèng); di-[x] (-i): didhungkiri nganggo congor banjur dipangan (tmr. têtanduran, lmr. cèlèng); kc. dhrodhos.

(dhodhot): n-[x] êngg. kn ndhêlik ndhêdhêpi (ndingkik).

dhog: I kn pêpindhan swaraning nggêdhog meja, ndhodhog lawang lsp. II (têka [x]) êngg. lagi mêntas têka bae. III êngg. kn: benggol (2 ½ sèn). IV (ndhog) pc: êndhog.

dhogjêr: êngg. kn 1 ora ajêg; 2 rada edan.

dhogjur: êngg. pc dhogjêr.

dhogdhèng: pc dhugdhèng.

dhogèr: kn ar. tontonan barangan (jogèdan).

dhoglag-dhaglig: kn oyag-ayig (tmr. meja lsp).

dhoglèg-dhoglèg: kn pêpindhan swaraning grobag lsp.

dhoglèng, dhogling, dhoglong: pc rada edan, gêndhêng.

dhoglong-dhoglong: pc gêdhe dhuwur wagu (tmr. pawakan wong wadon).

dhogol: I êngg. kn 1 durung ana wulune (isih ênom); 2 ngliga (ora klambèn). II ks: palanangan; [x]-an ks: anak.

dhograg, dhogrèg: êngg.pc 1 oyag-ayig ora kukuh; 2 ora kanggo ing gawe (wis lawas, tuwa).

dhogcur: êngg. pc dhogjêr, dhogjur.

(dhoyok): [x]- [x], n-[x] kn ngadêg (mlaku) mbungkuk nglèyèk.

dhoyong: (ut. n-[x]) kn 1 ora jêjêg (mayat) tmr. cagak, omah, wit lsp; 2 miring tmr. tulisan.

dhok: I (ut. ndhok) 1 (ut. dhokan) êngg. pc panggonan sing didunungi (diênggoni); 2 êngg. ing, ana ing; kc. andok, dhokdhokan, kadhokan. II di-[x]-ake pc: 1 disèlèhake, didokokake; 2 ditopake (dianggo nyauri utange).

dhokar: kn kreta arodha loro (kreta sewan).

dhokdhokan: êngg. pc panggonan kang didunungi (diênggoni).

--- 111 ---

dhokèr ~ dhot.

dhokèr: êngg. kn ar. piranti dianggo nyokèri; di-[x]-i: dicokèri, diorak-arik.

dhokkur: pc ndhodhok mungkur.

dhoklonyo: êngg. kn bngs. banyu wangi (Eau de Cologne).

dhokur: êngg. dhuwur.

(dhoko): n-[x] kn. ak tiba nglumpruk.

dhokoh: kn 1 akèh sarta katon enak ênggone mangan; 2 ent. sêngkut tanpa wigah-wigih (ênggone tumandang).

dhokot: êngg. kn dhokoh.

dhoktêr: (W) kn 1 (ut. dhoktor) (sêsêbutane) wong kang putus ing sawijining kawruh (wêton pamulangan luhur sarta wis gawe layang pandadaran); 2 wong kang ahli nênambani lêlara (dhêdhasar kawruh); di-[x]-i: diupakara ing dhoktêr; di-[x]-ake: ditambakake marang dhoktêr; [x]-an: papan kanggo ngupakara wong lara.

dhoktêr Jawa: n. dhoktêr Jawi k wong Jawa kang dadi dhoktêr.

dhoktêr gula: n. dhoktêr gêndhis k wong kang ahli èlmu pamisah juru nitipriksa (ngadoni) gula ing pabrik gula.

dhoktêr kewan: kn dhoktêr kang nambani lêlaraning kewan.

dholog: I kn kayu bulugan (glondhongan) lmr. kayu jati. II n-[x] êngg. kn: wagu, kêsèd, mbêgogok bae.

dhom: main (kasukan) [x] pc main dhomino.

dhoman-dhoman: êngg. kn jadhuman.

dhomas: kw 800.

(dhompèl): n-[x] êngg. ndhumpil..

dhompèt: kn tlêkêman wlulang dianggo wadhah dhuwit.

dhompyok: kn. ak dhompol; n-[x] pc: ndhèmpèl, ngindhung; dhêdhompyokan: dhêdhompolan.

dhompyong: I kn ombyokan prabot (piranti) cilik-cilik kang digawe êmas (slaka lsp) digandhulake ing pucuking kacu, rante jam lsp. II bngs, dhuwêt cilik-cilik.

(dhomplèng): n-[x] êngg. kn ndhumpil.

dhompo: kn 1 dhumpyuk, rangkêp kêpindhon (tmr. nam-naman); 2 br. kurang pêtitis (sêtiti).

dhompol: kn ombyokaning wowohan; n-[x] pc: ndhèmpèl, ndhumpil; (dê)- [x]-an: mangun ombyokan (wowohan lsp).

dhondhang: êngg. kn jodhang.

dhono: êngg. kn pêntil jambe.

dhong: I pc pêpindhan swaraning gêndhong kênthongan. lsp. II kn 1 pc. trêp, pênêr; 2 êngg. pc. lagi kêbênêran, pinuju, up. aku lagi [x] kojur; 3 tampa giliran, up. sapa sing [x] maca; 4 pc. wis mangêrti têmênan, up. aku durung pati [x]; kêtiban [x]: 1 kêtiban giliran; 2 ditêrka; di-[x]-i pc: diiyani bae; kê-[x]-an: kêtiban dhong; kc. dhonge, dhongding.

dhongdhang: êngg. kn jodhang.

dhongdhangan: êngg. pc kêbênar-kêbênêr, kala mangsa, ora mêsthi.

dhongdhing: kn tibaning wanda lêgêna (wulu, suku lsp) ing wêkasaning gatraning têmbang (guru lagu); ora ngêrti [x]-e pc: ora ngêrti marang lungguhing prakara (rêmbug).

dhongdhongan: êngg. pc kêbênar-kêbênêr, kala mangsa, ora mêsthi.

dhonge: êngg. pc 1 lagi dhong (kêbênêr ...); 2 bênêre, pancène.

dhongglèng: I mak [x] pc mak jêngglèng. II kn. ak: rada edan; kc. dhêngglêng.

dhongkah: kn. ak dhungkah.

dhongkal: êngg. kn rubuh, sol, rungkad.

(dhongkèl): di-[x] kn 1 dikêdhuki sarta disongkèl diwêtokake (watu, oyod, tunggak lsp); 2 pc. ditundhung (tmr. wong ngindhung, mondhok lsp); [x]-an êngg: patêbon sing wis dirêmbang.

(dhongkèr): di-[x]-i kn didhungkari.

dhongklak: êngg. kn tunggakan pring lsp; kc. dhungklak.

dhongklèh: kn dhèngklèh, sèngklèh.

dhongkloh-dhongkloh: pc dhèngklèh-dhèngklèh.

(dhongkok): n-[x] êngg. kn njongkok, linggih ndhêkung.

dhongkol: (ut. [x]-an) kn tilas (wis dilèreni saka pangkate) up. lurah [x].

dhongkrah: I kn piranti dianggo ngêgol montor lsp; di-[x]: diêgol nganggo dhongkrah. II di-[x]-i êngg. kn: didungkrahi.

dhongkrak: I kn dhongkrah. II n-[x] pc: ndhongkrah.

(dhongkroh): kn wanguning sungu kêbo mêmburi pucuke ndhungkluk.

(dhongkrok): n-[x] pc linggih mbêgogok (ora tumandhang ing gawe).

(dhongkrong): n-[x] pc ndhongkrok.

dhongoh: kn lêmu wêwêg.

(dhongok): n-[x] pc njongok.

(dhongol): n-[x] pc mêncungul mêtu; kc. dhêngal, dhêngèl.

(dhongsok): di-[x]-ake êngg. kn didhosokake.

dhop: I (W) kn 1 dobis; 2 bngs. topi. II di-[x]-ake êngg. pc: diurupake, diijolake.

dhopèt: êngg. kn dhompèt.

(dhopok): n-[x] êngg. kn gunêman umuk.

(dhoprok): n-[x] pc ndheprok.

dhor: I mak [x] kn pêpindhan swaraning bêdhil lsp. II (ndhor) pc: wc. mandhor.

dhorèng: I (ut. [x]- [x]) kn pating glalêr, mawa corèkan (tmr. marmêr, kayu lsp); di-[x]- [x]: dicorèng-corèng, digalêr-galêr. II n-[x]-i (-ake) êngg. kn: nyritani, nyritakake, ngandharake.

dhorit: êngg. kn bngs. arit.

(dhorong): di-[x]-ake êngg. kn dijorogake, dijongorake.

dhos: êngg. kn watêsan, pas-pasan (balapan lsp).

dhoso: (ut. n-[x]) kn srogal-srogol ngoso (tmr. gunêman, wangsulan).

(dhosok): I di-[x] êngg. kn didokok. II di-[x] (-ake): 1 didhêsuk, didhêsêk 2 disodhokake maju, disurung maju.

(dhosot): di-[x] êngg. kn didhêsêk, didhêsuk.

dhot: kn pêpindhan swaraning slomprèt

--- 112 ---

montor; 2 slomprèt montor (tutêr); 3 piranti dianggo ngombèni bayi digawe karèt)

dhocang ~ ejaan

dhocang: kn parudan krambil dicampur kêdhêle.

dhocèng: pc ora ajêg (tmr. pagawean lsp).

dhocêng: pc kêndho kêncêng (ora ajêg ênggone mlaku, nyambut gawe lsp).

(dhothong): di-[x]-[x] kn diothong-othong (digawa dhewe).

(dhothor): n-[x] pc ndhongkrok kêsèd.

dhowah-dhowah: êngg. kn mênga amba bangêt (tmr. tatu lsp); n-[x] ks: nangis.

dhowak-dhowak: pc dhowah-dhowah.

dhowan: tawon [x] kn tawon gula.

dhowang: êngg. kc ngêmungkake, mligi.

dhowèk-dhowèk: pc dhowak-dhowak.

dhowèl-dhowèl: kn padha dhèdhèl (tatu, sèsèt lsp) akèh.

(dhradhag): n-[x] kn. ak bêdhah, (bêngkah) amba.

dhradhasan: kn mlayu rikat (wêdi yèn sêlak konangan lsp).

dhradhatan: kn.ak kagèt dhêg-dhêgan, trataban.

dhradhil: pating [x] kn. ak pating bradhil.

dhrakalan: kn ngadêg banjur mlayu gita-gita (gurawalan).

(dhrandhang): n-[x] kn swaraning bêdhug nggêjêg; bêdhug n-[x]: jam rolas awan (mangsane bêdhug muni).

dhrastha: (S) kw. ak siyung.

dhrawul: patungpating. [x] kn ora tata (alus); kc: dhawul.

(dhrèkèl): [x]- [x], [x]-an êngg. pc: (mènèk) kêthèkèlan).

dhrèndhèngan: kn swaraning tambur.

dhrèngkol: pating [x] kn ora lêncêng tmr. pang lsp; kc. dhèngkol.

(dhrêdhêg): n-[x] kn obah gêtêr (tmr. awak).

(dhrêdhêt): n-[x] kn obah gêtêr (tmr. tali lsp. sing didhêdhêt).

dhrêmplah: pating [x] kn. ak pating sêmplah.

(dhrêsêl): n-[x] kn mlêbu, (nlusup) ndhêsêl.

dhrêstha: kw. ak siyung.

(dhridhil): n-[x] kn tanpa kêndhat (wêtune sêsambate lsp).

(dhridhis): n-[x] kn tansah njêjaluk, ndrêmis.

(dhridhit): n-[x] êngg. kn ndhridhil.

(dhrindhil): n-[x] kn tanpa kêdhat, ndhridhil.

(dhrudhul): n-[x] kn mêtu brol-brolan tanpa kêndhat.

(dhrudhus): n-[x], [x]-an kn blusukan mlêbu ingêndi-êndi.

(dhrudhut): n-[x] êngg. kn ndhrudhul.

(dhrusul): n-[x] kn mlêbu (nlusup) ndhrêsêl.

(dhrodhog): n-[x] kn ndhrêdhêg bantêr (wèl-wèlan).

(dhrodhos): [x]-an kn dhrudhusan, ndhrudhus.

dhwa: jk loro; kc. dho.

dhwani: (S) kw. ak swara.

dhwasta: (S) kw. ak rusak, lêbur.

dhyaksa: (S) jk pintêr, wêgig.

dhyam: (S) jk mênêng.