Sastra Jawa

Program Digitalisasi Sastra Daerah

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size

Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 22: R)

Katalog:Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75
Sambung:
1.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 01: A). Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #781.
2.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 02: B). Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #782.
3.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 03: Kh). Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #783.
4.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 04: D). Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #784.
5.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 05: J) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #785.
6.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 06: Dh) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #786.
7.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 07: E) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #787.
8.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 08: Ê) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #788.
9.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 09: G) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #789.
10.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 10: H) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #790.
11.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 11: I) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #791.
12.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 12: Y) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #792.
13.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 13: K) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #793.
14.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 14: L) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #794.
15.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 15: M). Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #795.
16.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 16: N) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #796.
17.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 17: NY) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #797.
18.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 18: NG) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #798.
19.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 19: U) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #799.
20.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 20: O) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #800.
21.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 21: P) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #801.
22.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 22: R) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #802.
23.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 23: S) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #803.
24.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 24: T) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #804.
25.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 25: C) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #805.
26.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 26: Th) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #806.
27.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 27: W) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #807.
28.Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 27: Z) . Bahasa dan Budaya | Kamus dan Leksikon #808.

R

ra: I êngg. ora; kc. rak. II êngg: bingung, kisruh, ora jênjêm.

(raba): di-[x]-([x]) êngg. kn digrayang, digêgrayangi.

rabah-rabah: pc grabah; uga kc. robah-robah.

(rabas): ng-[x] êngg. kn maprasi (ngrampasi) têtuwuhan.

(rabasa): di-[x] kw dirusak, dirêbut kanthi pêksa.

rabat: (W) kn cowokan, sudan tmr. dêdagangan.

(rabda): ng-[x] kw ndadi, mundhak-mundhak; kc. rêbda, rêda.

(rabèk, rabèt, rabit): kn kc. robak-rabèk.

rabi: kn 1 (garwa ki) êngg. somah, bojo (wadon); 2 (a-[x]) krama ki. nglakoni jêjodhoan tmr. lanang; ng-[x], ngrabèni: (nggarwa ki) ngêpèk bojo; ngrabèkake (ngramakake ki): ngomah-omahake (njodhokake) tmr. lanang; rabèn: dhêmên (kêrêp) rabi.

Rabingulawal, Rabingulakir: (A) kn ar. sasi kang katêlu lan kapat.

rabuk: kn 1 jasad-jasad sing dianggo nyuburake têtuwuhan, lêmèn; 2 êngg. adhukan (jladrèn) wêdhi karo gamping dianggo nembok; 3 êngg. wur ing têmbako; di-[x](i): 1 dilêmèni, didèkèki rabuk; 2 dicampuri nganggo wur.

Rabu'ssawawati wa'lardiRabu'ssamawati wa'lardi. : (A) kn Bêndaraning langit lan bumi.

(rabut): di-[x] êngg. kn dicabut, dibêdhol (jangkar).

rab-rab: kw wrata, mratani.

rad: (W) kn 1 kêklumpukaning wong sing kajibah ngrêmbug ut. awèh pamrayoga; 2 pc. pamrayoga, pirêmbug.

rada: n. radi k sathithik-sathithik kadunungan sipat sing kasêbut ing têmbung candhake, up. [x] gêdhe, [x] umuk; [x]-[x]: 1 sathithik-sathithik rada, manda-manda; 2 pc. rada gêndhêng.

rad-agama: kn pangadilan babagan agama sing dipandhegani pêngulu.

radan: êngg rada.

rada-rudu: êngg. kn rêgêjêgan pêpadon.

radèn: kn sêbutane para darahing ratu.

radèn adipati: kn 1 sêbutane pêpatihdalêm ing Surakarta ut. Ngayogya; 2 [x] arya: sêbutan kaurmatan tmr. bupati Gupêrmenan.

radèn ajêng: kn sêbutane bocah wadon darahing ratu nganti têkan canggah.

radèn ayu: kn 1 sêbutane darahing ratu (radèn ajêng) yèn wis omah-omah; 2 sêbutane garwane bupati Gupêrmenan.

radèn bagus: kn sêbutane bocah lanang darahing ratu wiwit warèng sapangisor sing durung rabi.

radèn bèi: (ngabèi) kn 1 sêbutane abdidalêm kraton ut. pangrèh praja sing asline wis mawa sêsêbutan radèn; 2 êngg. sêbutane priyayi pangkat têngahan.

radèn ngantèn: kn sêbutane wong wadon sing isih darah (wiwit warèng sapangisor).

radèn panji, radèn mas, radèn mas arya: kn sêbutane darahing ratu kang lanang, wiwit canggah munggah.

radèn rara: (lara) kn sêbutane bocah wadon darahing ratu wiwit warèng mêdhun.

radi: k rada.

radin: k rata.

radinan: k ratan (dalan).

rad-indiya: kn rad luhur kang awèh pamrayoga marang Gupêrnur Jendral, sarta ngêmbat ruwêt rêntênging paprentahan.

radite, raditya, radiktya: kw srêngenge.

rad-kawula: kn rad sing minangka dadi wêwakiling kawula mung wênang awèh pamrayoga sarta ngaturake pitakonan.

(radon): ng-[x] êngg. kn ngrêbda.

radosan: kd ratan; kc. radinan.

rad-pêni, rad-pêni indiya: kn rad-indiya jaman kumpêni.

radya: (S) kw krajan.

radyan: kw radèn.

raja: (S) kn 1 ratu; cs 1; 2 kanggo araning gêdhang warna-warna; 3 (sawah [x]) êngg. sawah darbèke wong sadesa; rumaja: kumratu; ng-[x]: 1 ambêk kaya raja; 2 nganggêp raja marang; di-[x]-[x]: dipêpuji kaya dene raja; kc. krajan, rumaja, rinaja.

raja-amal, raja-darbe, raja-duwe: kn barang-barang sing didarbèni.

Rajab: (A) kn. ak sasi Rêjêb.

raja-brana: kn bandha sarta barang-barang sing akèh pangajine.

raja-jamas: êngg. kn. ar. ngèlmu kanggo sarana nêgori kayu gêdhe.

rajag: kn trocoh akèh bangêt; [x]-an: trocohan.

rajah: I kn 1 gêgambaran ut. tulisan ing dluwang lsp. dianggo jimat; 2 corèk gêgalêran ing èpèk-èpèk. II (S) kw: pêpenginaning ati, hawa-nafsu.

rajah-tamah: (S) kw pêpenginan sarta kamurkaning ati.

raja-kaya: kn kewan ingon-ingon sing ngêtokake kaya (jaran, sapi, kêbo).

raja-kaputran, raja-kaputrèn: kn sandhangan lan rêrênggan pangantèn (lanang, wadon).

--- 516 ---

rajamal ~ rahaswa.

rajamal: kn kc. raja-amal.

raja-muka: kn ar. petungan dianggo mbincili bêgja cilakaning lêlakon (maling lsp).

rajaniti: (S) kw 1 pangadilan; 2 babagan pangrèh praja.

(rajang): ng-[x] kn 1 ngirisi tipis-tipis up. ng-[x] têmbako lsp; 2 êngg. nggarisi (mluku, ngalèni lsp) malang; [x]-an: 1 apa-apa sing dirajang; 2 êngg. kalenan malang.

raja-manganggo: br panganggone ratu.

raja-pati: n. raja-pêjah k prakara pêpati marga kêrêngan lsp.

rajapatni: kw pramèswari.

raja-pèni: kn barang-barang sing pèni-pèni.

raja-pundhut: kn ladèn barang-barang saka wong cilik marang nêgara (ratu).

raja-putra: br anaking ratu (pangeran, pangeran adipati).

raja-putri: br putrining ratu.

raja-singa: kn ar. lêlara bngs. bêngang.

raja-siwi: kw anaking ratu.

raja-sunu: kw anaking ratu.

rajaswata: (S) kw 1 waktu kang prayoga; 2 wis nggarap-banyu, wis mangsane omah-omah (akil balig); 3 anaking ratu.

rajata: (S) kw salaka.

rajatadi: kw raja-pèni.

raja-tatu: kn prakara tatu kang marga kêkêrêngan lsp.

rajaweda: kw kurban slamêting ratu murih raharjaning nêgara.

rajawêrdi: kn ar. jasad rupane sêmu biru (dianggo dhasaring êmbanan intên lsp).

raja-wisuna: (pisuna) kn prakara sing ndadèkake padudon.

(rajèh): kn kc. rojah-rajèh.

rajèng: br 1 wc. raja ing; 2 (sang [x]) raja.

rajêg: I kn pagêr kang digawe kayu, turus lsp; ng-[x]-i: magêri nganggo rajêg. II kn: ar. ulêsing jaran (sêmu kuning sikile papat pisan irêng).

rajêg-wêsi: kn pagêr kang digawe wêsi.

rajin: êngg. kn srêgêp, nècis; ka-[x]-an: kasrêgêpan, kagunan tangan.

(rajug): ng-[x] êngg. kn kagèt bangêt.

rajun: kn ar. têtuwuhan.

rajungan: kn bngs. kêpithing.

rajut: kn nam-naman bolah (kênur lsp) wangune kaya jala; [x] kawat: rangrangan kawat (sêtrimin).

rajwa: kw krajan.

rajya: (S) kw krajan.

radhikal: (W) kn owah-owahan kaanan kang kalawan mbabar-pisani.

radhio: kn tilpun (tilgram lsp) tanpa kawat.

raèn: ut. rêraèn kn lumah kang perangan ngarêp (ndhuwur); pa-[x](an) (praenan): wanguning rai, polatan; kc. rai.

raga: I êngg. kn bngs. kranjang; [x]-[x]: pêprênthêlan sing digawe bênang mas (salaka). II kw: awak, badan wadhag; anor [x] br: andhap asor, ngêsorake awak; ora [x] br: ora mèmpêr, ora wujud; ngrêraga br: macak, mêmacak awak; di-[x]-[x] br: diandêl (dipracaya) nganti kaya awake dhewe. III (S) kw: sih, katrêsnan, brangta.

ragab: êngg. kn bungah.

ragad: pc wragad.

ragah: kw agahan, grangsangan.

raga-ini: kn ar. kêmbang.

raga-karana: (S) kw nêngsêmake, njalari sih (trêsna).

ragan-ragan: kw kèwês sarta kênès; kc. wiraga.

(ragang): I rumagang, mragang kn tumandang nyambut gawe bêbarêngan. II [x]-an kn: balungan, awak-awak (tmr. layangan, omah lsp).

raga-rago: êngg. kn gojag-gajêg, ragu-ragu.

ragas: ut. [x]-an kn ragangan balunganing (ula, kodhok lsp); kari [x]-an: mlarat bangêt; kc. règès.

(raga-sukma): ng-[x] kn nguwalake sukma saka bêbandaning badan.

raga-wanda: kw sabuk.

ragèn: kn ar. têtuwuhan.

ragêm: êngg. kn 1 cocog, mupakat; 2 sênêng; kc. ragum.

ragi: I pc. k rada. II kn: glêpung bêras dicampuri kayu lêgi karo bumbu liyane dianggo olah apêm, jladrèn lsp; diragèni: dicampuri ragi. III kn: parudan krambil dibumboni lan digangsa.

ragi-bali: kn ar. bathikan.

ragil: pc wragil.

ragu: I (W) kn ar. olah-olahan sing diolah iwak ut. daging. II [x]-[x] êngg. pc: gojag-gajêg, mangu-mangu.

ragulo: kn ar. têtuwuhan lan wohe; kc. rêgulu, argulo.

ragum: I êngg. kn tali duk; ng-[x]: nalèni pring ing êmpyak katata rapêt (rêngkêd); êmpyak [x]-an: êmpyak sing pringe katalenan rêngkêd. II kn: cocog; di-[x]: digunêm, dicatur; 2 diramtam, dirancang; [x]-an: 1 rêmbugan, caturan; 2 rancangan, rantaman.

rago-rago: êngg. kn ragu-ragu, gojag-gajêg.

rag-rag: kw rug-rag.

ragrag: êngg. kn gagrag; [x] anyar: gagrag anyar.

rag-rêg: pc kêrêp orêg (oyag); kc. rêg.

rah: I k gêtih. II pc: wc. lurah. III di-[x] kn: diarah.

rahab: I kn 1 nanggapi (nyêkêl, nggrayang lsp) kalawan nelakake sudine (têgêle); 2 sudi, têgêl, ora ewa; ng-[x]-i: nanduki (nanggapi) dhayoh, pasuguh lsp. kalawan sênêng. II kw: tutup; di-[x]-i: ditutupi.

rahadèn, rahadyan: br radèn.

rahayu: n. rahajêng k slamêt, bêgja, luput ing kacilakan ut. kasangsaran.

raham, rahim: (A) kn kc. rahman.

raharja: kw rahayu, rêja.

rahasya: (S) kw wadi, winadi, gaib.

rahaswa: kw kc. rahasya.

--- 517 ---

rahat ~ rambang.

rahat: kw 1 sikara, tiwas, rusak, kêna ing; 2 migunani; ka-[x]-an: kêtiwasan, kêtaton.

rahman, rahim: (A) kn: ambêk wêlas asih (tmr. Allah).

rahmat: (A) kn sih kawêlasan; ng-[x]-i: ngolèhake rahmat.

rahmatullah: (A) kn: sih kawêlasaning Allah; mulih ing [x]: mati.

rahu: kn ar. wit.

rahu-rahu: kw tênggok.

rahuru: kn dahuru, gegeran.

rahsa: I ut. rahsya, rahswa kw wadi, winadi, gaib; kc. rahasya. II kw: 1 wijining wong lanang; 2 rasa; kc. rasa.

rai: kn 1 (pasuryan ki) peranganing êndhas sing ngarêp; 2 peranganing apa-apa sing ngarêp; 3 sasisih ing lêmbaraning dluwang; 4 lumahing banyu lsp; [x] asu (dhingklik, gêdhèk, trumpah) pc: ora idhêp isin; diraèni: didèkèki raèn; kc. raèn, praèn.

raina: n. raintên k wayah awan; kc. rina.

raya: I ut. [x]-[x]. kn tumandang ing gawe (bêbarêngan); kc. kêraya-raya. II kw: gêdhe.

Rayagung: êngg. kn sasi Bêsar (sasi kang karolas).

(rayah): njarah [x] kn: ngrêrêbut; di-[x]: dirêbut, dirêbut (dijupuk) bêbarêngan wong akèh; [x]-an: rêbutan.

rayang: kn ar. ulêr.

(rayang-rayung, rayang-royong): di-[x] êngg digotong royong (ditandangi wong akèh).

rayap: kn bngs. sêmut gêdhe rupane putih yèn wis manglar dadi laron ut. sulung; ng-[x], [x]-an: tumandang ing gawe bêbarêngan (kaya rayap).

rayat: (A) kn 1 brayat, batih; 2 êngg. pc. k. bojo (rabi); 3 (ut. rakyat) kawula, wong cilik; di-[x](i): diingoni, dicukupi sakabutuhane; (re)[x]-an: bêbrayatan, gêndhon rukon sêsomahan.

rayat-jêlata: (M) kn kawulaning nêgara sing mlarat tuwin uripe gumantung ing liyan.

rayi: ki (êngg. k) adhi.

(rayud): ng-[x] kn 1 mbrayut, nalèni dadi siji; 2 nggubêd, mulêt; 3 ndhaku, ngêkakingêhaki. darbèking liyan; pang-[x] br: pandhaku marang darbèking liyan; [x]-an: 1 apa-apa sing dirayut; 2 têtuwuhan sing nggubêd (rumambat).

(rayuk): di-[x] pc dirauk, dirayud, dijupuk tanpa nêmbung.

rayung: I kn bngs. alang-alang cilik; [x]-[x]: katon cilik mêrit-mêrit tmr. driji; ng-[x]-([x]): 1 katon kaya rayung; 2 cilik-cilik mêrit tmr. driji. II (W) kn: laladan sakubênging bètèng.

rayungan: kn kêthokan têbu sing ditandur; kc. rayung I.

rak: I kn erak, èrêk (tmr. swara, gorokan). II êngg. pc: ora. III kn: pancèn mula; up. [x] iya ta ! [x] bêcik ngono ! IV kn: planggrangan kanggo ngêtus piring lsp.

raka: ki kakang.

rakangat: (A) kn ndhungkluk lan ngambung lêmah (ing nalikane) sêmbahyang.

(rakasa): kc rêkasa.

rakatha: kw yuyu.

rake, raki: êngg kowe.

rakèt: (W) kn tampelan ing main bal tampèl.

rakêt: kn 1 cêdhak bangêt, mèpèt bangêt; 2 ([x]-rukun) bêcik bangêt tmr. mêmitran lsp; rumakêt: 1 rakêt ing; 2 sumanak, supêkêt; ng-[x]-i: nyêdhaki kalawan rakêt; ng-[x]-ake: 1 nyêdhaki karo; 2 ngrukunake; kc. krakêt.

rakêtan: ki tapêl (tamba wêtêng).

rakit: kn 1 wis rampung (sudhiya); 2 (sa-[x]) sapasang, sajodho (tmr. suwêng, jaran, sapi); 3 tatanan, pranatan; ng-[x]: 1 nata, nyadhiyakake; 2 masang, ngêtrap; 3 mranata; ng-[x]-ake: masang jaran lsp; [x]-an: 1 pêpasangan tmr.jaran, sapi lsp; 2 êngg. pasangan (angkul-angkul ing gulu sapi); 3 tatanan bab pamasanging omah lsp.

rakitan: (g) êngg. pc sênadyan; wc. ora ketang.

rakyan, rakyana: kw radèn (sêsêbutaning patih lsp).

rakmi: kw batin, watak.

(rakud): ng-[x] êngg. pc 1 ngrayuk, ngrauk; 2 adhêm njêkut.

(rakup): ng-[x] kn ngukup banjur digêgêm.

rakus: êngg. kn 1 mangani, dhêmén mangan; 2 cluthak, nggragas.

rakryan: kw radèn (sêbutan).

(raksa): ng-[x] (S) kw njaga, ngrêksa; kc. rêksa.

raksaka: (S) kw pangrêksa, panjaga.

raksasa: (S) kw buta.

raksasi: (S) kw buta wadon.

rakta, rêkta: (S) kw abang.

rakwa: kw rêko.

ram: I êngg. kn rèncèk-rèncèk kayu sing dianggo bêndungan. II (W) êngg. pc: 1 jêndhela; 2 wêngkuning pangilon lsp.

rama: 1 ki. bapa; 2 êngg. kn. bapa, bapak.

ramak: êngg. kn. pc bapak.

ramal: (A) kn ngèlmu pêthèk (wêwêcan); di-[x]-i: dipêthèk, diwêca.

ramat: I kn 1 sêrating godhong, woh lsp; 2 klamat. II pc: rahmat.

rambah: kn ambal, ping up. [x] ping lima; [x]-[x]: ambal-ambalan, kêrêp bangêt; ng-[x]-i: ngambali manèh, mindhoni; 2 ngrambali nggaru sawah ngarêpake dadi lalahan; [x]-an: 1 ambalan, up. têlung [x]-an; 3 pindhon (sing wis dirambani).dirambahi.

rambak: kn 1 lapisane wlulang sapi(kêbo) sing digawe krècèk (krupuk); 2 oyoding witwitan sing ora nunjêm ing lêmah (ana sing katon ing jaba).

ramban: ut. rêramban kn 1 golèk gêgodhongan dianggo kêlan ut. dianggo pakan wêdhus lsp; 2 êngg. golèk bedhangan; [x]-an: gêgodhongan sing kêna dipangan ut. kêna dianggo pakan kewan.

(rambana): ng-[x] kw nyrêmpêng, ngêtog karosan.

rambang: I kn tangkaran sing panangkare

--- 518 ---

padha karo tinangkar, up. 4 x 4 x 4 = 43 (papat rambang têlu). II ng-[x] kn: 1 nyèlèhake apa-apa (wadhah lsp) ing banyu ut. ing dhasare didokoki banyu (supaya ora dirubung sêmut); nyèlèhake kayu (wiji pari lsp) ing banyu supaya kuwat; 4 ngumbah mata sarana diêkum ing banyu (ut. ing tamba); kc. krambang. III ng-[x] kn: ngênam pênjalin ing palinggihan kursi lsp.

rambas ~ rampung.

rambas: kn tambas, ngêmbês mbrabas.

rambat: kn 1 têtuwuhan sing tumèmplèk mulêt ing wit lsp; 2 pc. tansah mrèntèk-mrèntèk; rumambat br. ma-[x] (mrambat): tumèmplèk banjur nggrêmêt munggah; ng-[x]-i: 1 mrambat ing; 2 nular mrèmèn ing (tmr. gêni); [x]-an: 1 (ut. rêrambatan) mrambat ing; 2 lanjaran, apa-apa sing dianggo mrambat; 3 apa-apa sing kêna dianggo lantaran nggayuh sing luwih dhuwur.

rambêh: kw mili.

(rambêt): ng-[x] êngg. kn matun.

rambit: ut. [x]-[x] êngg. kn têtuwuhan mawa êri.

(rambyang): ng-[x] êngg. kn lunga mrana-mrana, mikir sing ora-ora; kc. klambrang.

(rambu): ng-[x], ngrêrambu êngg. kn nglari barang-barang sing ilang, golèk sisik-mêlik; kc. rambon.

rambut: kn. rema ki saèm. wulu dawa kang thukul ing êndhas (ing woh jagung lsp); sa-[x]: sathithik (cilik) bangêt; sa-[x] pinara pitu: alus (lêmbut) bangêt; sa-[x] pinara sèwu: sathithik bangêt; rumambut: wiwit kênthêl tmr. jladrèn gula, glali lsp; ng-[x]-i: padha bênthèt nggalêr-nggalêr tmr. bala-pêcah.

rambutan: kn ar. wit sarta wohe.

rambon: I kn (sapi [x]) sapi turunane banthèng karo sapi lumrah. II kn: wangèn, ar. têmbako sing alus lan sêdhêp.

rame: kn nywara sêru, gumêdêr, akèh wonge; [x]-[x]: 1 gumêdêr; 2 kasukan bungah-bungah; ngramèni: njalari rame; ngramèkake: 1 njalari rame; 2 mèlu-mèlu supaya muwuhi rame; ka-[x]-an: tontonan lsp. kang rame; pa-[x]-an: papan kanggo kêklumpukan ut. kanggo sukan-sukan.

ramean: êngg. pc 1 karamean; 2 ora kalawan têmên-têmên; kc. rame.

ramêh: kw rêgêd.

Ramêlan: kn sasi kang kasanga (Pasa).

ramèn: êngg. kn gumêdêr rame-rame; [x]-[x]: kalawan rame bangêt; kc. rame.

ramês: I kn dicampur dadi siji, up. sêga [x] (sêga karo jangan sarta lawuh); tukang [x] êngg: bakul sêga salawuhane; ng-[x]: ngrampêd, mangan apa-apa. II ng-[x]-i êngg: ngêrti têmênan marang têgêsing têmbung lsp. III ng-[x] kw: ngrusak, nglêbur.

rami: kn ar. têtuwuhan sing kulite kêna dianggo tali.

ramya: (S) kw 1 endah, asri, nêngsêmake; 2 rame; 3 wêngi.

(ramping): [x]-[x], rumamping kn rêmêng-rêmêng, ora katon cêtha marga kalingan ing pêdhut lsp.

(ramu): di-[x], dirêramu kn diglandhang kanthi pêksa, dijarah kagawa lunga, dijilat diajak laku ala; diramosi: dirujak, diprakosa, dipilarani; kc. ramon.

ramud: êngg. kn rampung.

(ramuh): di-[x]-i kn dipotha-potha, dirujag.

(ramut): ng-[x](i) êngg. kn ngopèni, ngrumati; [x]-an êngg: tutut, cumbu (tmr. manuk lsp).

ramon: kn 1 bêbantên, wong kang dikaniaya; 2 kayu lsp. sing dianggo cêkêlan ing nalikane nglangi supaya ora klêlêp.

(rampa): ng-[x], ngrêrampa kn ndhabyang ut. ngotong-otong wong sêmaput lsp.

(rampad): ng-[x] kn nata lêlawuhan ing piring lsp; [x]-an: piring kang wis tinatanan ing lêlawuhan.

rampag: êngg. kn rampak.

rampak: kn 1 papak, kabèh padha (ora ana sing moncol); 2 babag sarta racak; di-[x]: 1 (ut. di-[x]-ake) digawe supaya rampak; 2 êngg. dirajang,ditrajang. diêlêbi (tmr. banjir).

rampaka: kw kc. rumpaka.

rampal: kn copot sarta sêmpal tmr. wang, untu, pang lsp; di-[x]-i: diêmpalidisêmpali. pang lsp.

rampang: êngg. kn kayu palang ing antarane bum cikar.

rampas: I kn poèl (ganti untu) tmr. jaran. II ng-[x] kn: 1 nutuhi (nêgori) têtuwuhan, ngrapak (mapak) apa-apa sing moncol ut. mbrênjul; 2 êngg. mêthiki godhong têmbako sing wêkasan; [x]-an êngg. godhong têmbako sing wêkasan pamêthike. III ng-[x] kn: 1 ngrêbut kanthi pêksa; 2 mbêslah.

rampe: kn pasuguh (panganan lsp); rêrampèn: ngêtokake pasuguh; kc. uba rampe.

rampèk: I kn caraning kampuhan tmr. prajurit nyutra. II [x]-[x], ng-[x] kn: nyanak-nyanak golèk atining liyan (sabakdane padudon ut. pasulayan).

rampès: êngg. kn rampung; ora di-[x] êngg: ora dirèwès.

(rampêd): di-[x] kn 1 dicacah; 2 digêbyah, digribig, kabèh dikatutake ora ana sing ditampik (diliwati).

(rampês): ng-[x] kw ngrajang.

rampêt: êngg. kn tampar (dianggo salangan).

rampid: kn mèpèt bangêt; ng-[x]: 1 êngg. natab prau (nganggo prau liya); 2 nyêrang, nêmpuh mungsuh, ngêpung bètèng.

ramping: kn 1 wêwangunan cilik dawa nanging sarwa alus lan bêcik tmr. pawakan, tangan lsp; 2 rata alus ora ana sing mbrênjul; 3 alus sarta bêcik tmr. ukara, karangan lsp; 4 (rêrampinging ngèlmu) lêlungidan, rêrawitan; ng-[x]-ake: ngalusake, mbêcikake karangan lsp.

rampung: kn wis dadi (tmr. garapan, pagawean), wis êntèk (tmr. tandang-tanduk, prakara lsp); di-[x]-i: 1 (ut. di-[x]-ake) digarap nganti rampung; 2 br. dipatèni; 3 diputusi tmr. prakara; ka-[x]-an: putusaning prakara.

--- 519 ---

(rampo) ~ (rancang).

(rampo): ng-[x] êngg. kn wiwit sêmi tmr. wit sing ngarang.

rampog: êngg. kn kècu; di-[x]: 1 dikrocok ing gêgaman bêbarêngan wong akèh; 2 dikècu, disêrang bêbarêngan nêdya njarah-rayah; [x]-an: 1 (ut. pa-[x]-an) wayang kang minangka pêpêthan lakuning prajurit; 2 tontonan ngrampog macan.

ran: wc aran.

rana: I êngg. pc mrana; [x]-[x]: mrana-mrana. II kn. wc: wrana (slintru). III (S) kw: pêrang, paprangan.

ranangga, rananggana: kw pêrang, paprangan.

(ranap): ng-[x]-i êngg. kn ngalami, wis tau nglakoni.

(randêng): ng-[x] êngg. kn nglandêng.

ranjam: I ut. ranjang kn paturon. II di-[x] (A) kn: dibênturi watu.

ranjang: kn paturon; kuwih [x]: ar. panganan dianggo slamêtan bangsa Cina.

(ranjap): di-[x] kn dipurak, dipothèng-pothèng tmr. burukan, kewan lsp.

(ranji): di-[x] êngg. kn diwènèhi pancèn pagawean ing sadina-dinane; ranjèn êngg: pagawean ing kalurahan kang kudu ditindakake ing wong desa; ranjène, ranjine êngg: pancène.

(ranjing): di-[x] êngg. pc dianjingake dianggo nyoba tmr. balungan omah lsp; ke-[x]-an: kêpanjingan ing setan.

ranju: êngg. kn borang.

randha: kn 1 wong wadon sing tininggal ing lakine sarta wis duwe anak; 2 (ut. randhan) ora ana bojone (wis ora ganêp), up. cangkir [x], lèpèk [x], kêris [x].

randha-drêngis: kn ar. pari.

randha-kèli: kn ar. bathikan lan ar. panganan.

randha-kisi, randha-kuwat, randha-luke, randha-caluk: êngg. kn randha sing duwe anak lanang dadi wênang mèlu ndarbèni sawah ing desa sarta nyangga pagawean padesan.

randha-kuning: êngg. kn sawah sing sangar (sapa nanduri mati).

randha-maya: (-sêmaya) kn ar. lurik.

randha-mênggala, randha-nunut: kn ar. gêndhing.

randha-royal: kn ar. panganan.

randhat: kn 1 rêndhêt, ora bantêr tmr. laku lsp; 2 kêrindhikên tmr. lakuning jam.

randha-tanggung: kn randha sing isih nom.

randhi: kn 1 ar. bakal rupane abang kêkêmbangan; 2 mênjangan ulêse tutul.

(randhing): di-[x] êngg. pc diranjing; kc. ranjing.

randhu: kn ar. wit sing wohe ngêtokake kapuk; [x]-alas: bngs. randhu sing wite bisa gêdhe; [x]-kuning: bngs. randhu kayune kuning kêna digawe sarungan kêris; [x]-kentir" ar. gêndhing.

randya: kw randhu.

ranèh: êngg. pc ora manèh (wis êntèk, ora ana manèh).

ranu: kw 1 tlaga; 2 banyu.

(ranuh): ng-[x]-i kw nyêdhihake, njalari kangên.

(ranta): ng-[x], ngrantan kn sêdhih marga tansah kèlingan apa-apa sing nyêdhihake ati; ka-[x]-([x]), karantan-([x]): tansah kadunungan rasa sêdhih; kc. rantan.

rantab: ut. [x]-[x] êngg. kn 1 warata ana ing êndi-êndi; 2 rèntèp, katon lêlarikan akèh bangêt; ng-[x]-i: gogrog ngênani tmr. barang-barang sing lêmbut (awu, lêmah lsp); kc. rantap.

(rantak): ma-[x] (mrantak), [x]-[x] êngg. kn wiwit katon manèh, mlêthèk tmr. srêngenge.

(rantam): ng-[x] kn 1 ngrancang apa-apa sing arêp linakonan; 2 ngrancang wragad ut. wêtuning dhuwit; 3 êngg. nggagas-nggagas nêdya mialani liyan, maeka lsp; [x]-an: 1 rancangan; 2 rancangan bab wêtuning dhuwit lsp.

rantan: kw udhar; ng-[x] êngg. kn: nguculi (ngudhari) bêbondhotan lsp; ka-[x] br: diudhari.

rantang: I êngg. kn bngs. kranjang (tenggok) wadhah wowohan; ng-[x]: 1 nganam; 2 ngrantam (prakara sing ala). II êngg. kn: ompong, panci rèntèng.

(rantap): [x]-[x] kn tarap, rèntèp.

rantas: kn 1 mèh pêdhot tmr. tampar, driji lsp; 2 êngg. pêdhot tmr. tali, tampar; kc. prantas.

rante: kn gêlangan wêsi lsp. rêrèntèngan dianggo nalèni, ngêgèrèdnggêgèrèd. lsp; di-[x]: 1 ditalèni nganggo rante; 2 diblênggu; pa-[x]-an: wong ukuman.

rantèng: kn bngs. wit arèn.

(rantêb): panèn [x]-an êngg. kn panèn kang wêkasan bakda mangsa rêndhêng.

rantên: kw adhi.

ranti: kn ar. woh cilik-cilik; [x] gandhèl, [x] bali: ar. bngs. ranti; suwe mijêt wohing [x] pr: gampang bangêt.

(ranting): kc rontang-ranting.

(rantun): ng-[x] kn 1 (ut. mrantun) lèrèn, mondhag-mandhêg mampir; 2 tansah tut-buri sarta ngawasake lakuning liyan, nginthil; [x]-an: 1 (ut. pa-[x]-an) palerenan; 2 wong sing dikinthil (diawasake).

(rancab): ng-[x] kn nglandhêpake, ngasah; 2 ngrangsang, nêmpuh bètèng lsp.

rancag: I kn gancang, gancar, enggal rampung; di-[x](-ake): dienggalake, digancangake supaya enggal rampung; [x]-an: 1 enggal-enggalan supaya gêlis rampung; 2 cêkakan tmr. kandha lsp. II êngg. kn: pincang tmr. jaran.

rancah: I alas [x] êngg alas jêjêmbêgan ing pinggir pasisir; nggaga (sawur) [x]: nandur pari sarana nyawurake gabah (dadi tanpa didhedhêr). II ng-[x]-i êngg. kn nggaru sawah sing kawitan.

rancak: I êngg rèncèk kayu, tugêlan kayu; ng-[x]: ngêthoki kayu cilik-cilik. II kn: (sa-[x]) saprangkat tmr. gamêlan; [x]-an: planggrangan sanggan bonang (kêthuk, kênong).

(rancaka): rumancaka, ng-[x] kw sêdhih, njalari susah; kc. rêncaka.

rancana: I ng-[x] kw nata, nganggit, ngarang; kc. rêncana. II kw: bêncana, godha, panggodha; ng-[x]: nggodha, nusahahe ati, maeka; kc. bêncana, rêncana.

(rancang): ng-[x] kn 1 nggathuk-nggathukake [nggathuk-nggathuk...]

--- 520 ---

[...ake] sarta nata rèngrèngan, cêngkorongan lsp; 2 ngrantam, mikir-mikir apa kang bakal linakonan (ginambar-gambar ing sajroning angên-angên); 3 êngg. pc. ngrantam wragad ut. wêtuning dhuwit; [x]-an: 1 êngg. ragangan (balunganing) omah lsp; 2 cêngkorongan kang bakal diêdêgi omah lsp; 4 êngg. pc. rantaman bakal wêtuning dhuwit (wragad); 5 pc. niyat, sêdya.

(rancas) ~ raup.

(rancas): ng-[x]-(i) êngg. kn mancasi, maprasi, mapali (têtuwuhan).

rang: I kn bngs. cacing lêmbut bangêt ut. êndhog cacing tambang sing sok njalari gatêlên ana ing tlapakan; [x]-ên: gatêlên marga kêlêbon rang. II (W) kn: pêpangkatan, undha-usuking pêpangkatan nalika ngabdi nêgara.

rangah: ut. [x]-[x] kn katon lancip-lancip akèh tmr. untu lsp.

rangap: ut. [x]-[x] kn katon padha moncol landhêp-landhêp (lancip-lancip).

rangas: kn bngs. rayap yèn mangan klasa lsp. enggal bangêt.

rangdha: êngg. kn randha.

rangên: kn kc. rang I.

rangga: kn ar. pangkat saèm. asistèn-wadana.

ranggah: kn cêcawangan tmr. sungu mênjangan; kc. branggah.

(ranggèh): ng-[x] kn nggêjojorake tangane arêp nyênyêkêl (nggayuh).

ranggèn: êngg. k ranggon.

ranggi: êngg. k rangga.

ranggitan: kn ar. têtuwuhan.

ranggon: kn saèm. gubug cagake dhuwur (kaya panggungan) kanggo njaga kewan ut. kanggo palerenan ing alas; ng-[x]: 1 (ut. ng-[x]-i) manggon, manggon ing; 2 wis manjing angèl tamban-tambanane, kêpatuh, wis nyakot.

rangin: I 1 kw tamèng, dhadhap; bêksa [x] kn: njogèd wong papat padha nggawa tamèng; 2 (gandhos [x]) kn. ar. panganan. II ng-[x], ngrêrangin kn: lirih sarta alon kapenak dirungokake tmr. swaraning gamêlan; ka-[x] br: kanginan, kêna ing angin.

rangka: pc wrangka.

rangkab: êngg. kn krakab, thothor.

rangkad: kn lunga karo dhêmênane; di-[x]-ake: digawa lunga; kc. krangkad.

rangkah: kn 1 pagêr kang digawe êri tuwin sangkrah; 2 pagêr watêsing nêgara; di-[x]-i: dipagêri nganggo rangkah.

rangkang: I kn awak-awaking kreta lsp. sing ngisor, glindhingan lan sangganing mriyêm. II rumangkang, mrangkang kn: mbrangkang (dhadhane kangsrah lêmah); ke-[x]-[x]: 1 mbrangkang kanthi rêkasa bangêt; 2 direwangi rêkasa bangêt, kêraya-raya. III kw: bangsal, omah.

rangkangan: êngg. kn ragangan.

(rangke): sa-[x] kn sarakit, saprangkat; di-[x] êngg. kn: ditata digathuk-gathukake tmr. ragangan, balungan omah lsp; kc. rangkèn.

rangkèn: kn 1 uba-rampening lêlawuhan, sajèn lsp; 2 (ut. rêrangkèn) wis gandhèng ora kêna pisah, wis pupul dadi siji; 3 êngg. êmpyak; kc. rangke, rangki.

(rangkèl): ng-[x] êngg. kn ngranggèh, nggayuh.

(rangkèt): di-[x] êngg. kn dipala, digêbugi, disapu.

rangkêp: kn 1 ora lamba, dhobêl; 2 ([x] têlu, [x] papat lsp) têlung (patang) lêmbar ut. lapis didadèkake siji; 3 isih nganggo sarana liya (nganggo aji lsp); 4 (budi [x]) kanthi pangati-ati, prayitna; di-[x]: 1 rong lêmbar didadèkake siji; 2 ditindakake bêbarêngan; di-[x]-i: didokoki rangkêpan; diwuwuhi siji êngkas supaya dadi rangkêp; [x]-an: 1 apa-apa sing dianggo ngrangkêpi; 2 (klambi [x]) klambi ing jêro; 3 wong sing mèlu dêdunung ing pakarangan.

rangki: êngg. kn rangke.

(rangkud): di-[x]-(i) kn dikukudi nuli digawa lunga.

(rangkul): ng-[x] kn 1 tangane nyikêp gulu; 2 nyikêp apa-apa (tangane kagathukake cathok gawèl); 3 nyanak, mbêciki; (re)[x]-an, rangkul-rinangkul: padha dene ngrangkul; kc. prangkul.

rangkulu: êngg. kn karang-ulu (bantal).

(rangkung): [x]-[x], ng-[x] kn pawakan lêncir cilik.

(rangkus): ng-[x] kn nyêkêli barang loro (kêndhali lsp) nganggo tangan siji, nlikung, nalèni sikil (tangan).

rangkok: kn ar. manuk cucuke gêdhe; [x]-an: 1 cêkêlan lamêng sing wangune kaya cucuk rangkok; 2 (kêthèk [x]-an) pc. kêthèk bangkokan (tuwa).

(rangu): [x]-[x] kn gojag-gajêg, mandhêg tumolih; ngrêrangu: 1 tansah ngeling-eling marang; 2 tansah tut-buri, ngrantun; kc. kapirangu.

rangutan: kn (orang utan) ar. kewan bngs. kêthèk gêdhe.

rangram: êngg. kn rèncèk-rèncèk kayu lsp; kc. ram, aram.

rangrang: (ut. ngangrang, karangrang) kn bngs. sêmut gêdhe rupane abang (manggon ing wit-witan).

rangrangan: ut. ngangrangan kn trancangan, bakal (cita) sing sumrawang ora kêrêp panênune.

rangsang: kn ar. têmbang têngahan; ng-[x]: 1 ngranggèh, nggayuh apa-apa sing dhuwur; 2 mènèk bètèng lsp. sumêdya nêmpuh, nyêrang bètèng lsp.

rangsèhan: êngg. pc srasèhan, rêmbugan.

(rangsêg): ng-[x] kw ngangsêg, nêmpuh, nyêrang.

rangsêl: (W) kn tas gendhongan wadhah pangan lsp.

rangsir: (W) kn langsir (nata sêpur).

rangsum: (W) kn 1 pangan (ingon marang saradhadhu, wong ukuman lsp); 2 pc. rantang, omprong; tukang [x]: wong sing nyadhiyakake rangsum (êngg. wong dodolan ing patêgalan lsp); sawah [x] êngg: sawah sing ditanduri têbu; di-[x]: diingoni, diwènèhi rangsum.

(rauk): di-[x] kn dijupuk sarana dikukup.

raup: I (sa-[x]) kn kèhe padha karo isining

--- 521 ---

tangan loro didhèmpètake sarta dicêkodhongake; up. bêras sa-[x]. II kn. suryan ki: ngrêsiki (ngumbah) rai; [x] gêtih br: raine gubras gêtih; [x]-[x] br: jumurung; ng-[x] pada (-suku) br: nyungkêmi sikil, ujung; di-[x]-i: 1 dirêsiki raine; pa-[x]-an: 1 wadhah banyu piranti dianggo raup; 2 (pasuryan ki) rai, praèn.

rauru ~ rata.

rauru: kn dauru; kc. rahuru.

(raut): di-[x]-i êngg. kn diongoti.

raos: I k rasa. II pisang [x] êngg. k: gêdhang raja.

rapah: kn gêgodhongan tuwin pang-pang rêrèncèkan sing padha mblasah ing lêmah; kc. sarah, ropoh.

rapak: I kn godhong têbu sing wis garing; kc. krapak. II (A) kn: 1 njaluk marang pangulu supaya dipêgatake karo bojone (lakine) jalaran sing lanang ora nuhoni janji Dalêm (ora ngomahi, ora ngayani lsp); 2 êngg. ijab dhewe marang pangulu (tanpa wali).

rapal: (A) kn lapal.

rapèh: êngg. kn rampung; kc. rapih.

rapèk: kn pc. rampèk.

rapèl: (W) kn 1 ngundang (nglumpukake) prajurit sarana têngara tambur; 2 layang ginawe ngelingake.

rapèn: kn sukêt garing, sukêt lsp. sisaning raja-kaya.

rapêt: kn 1 tumutup dhipêt tmr. mata, tumutup ora rênggang (nggronggong lsp); 2 pc. bèrès, sah tmr. utang; 4 br. ora kawêdhar wadine; 5 br. ora ana sing ringkih tmr. barisan; di-[x]-i: 1 ditutupi rapêt; 2 pc. dibèrèsake, diêsahi utange; ng-[x]-ake ing arênggang pr: nêpungake wong sing maune sulaya.

rapi: (h) (M) êngg. kn bêcik panggarape.

rapih: êngg. kn 1 wis mari nusu, wis mari (lara, nakal lsp); 2 rampung; 3 wis lilih (mari nêpsu), wis eling (mari sêmaput).

rapu: kn lêjar, lilih, aring; ng-[x], ngrêrapu: nglipur, nglêrêmake wong nêpsu, nglêlêjar ati; ngraponi êngg: ngopèni, ngênêng-ênêngi.

rapuh: I kw kêsêl, sayah, angluh; jamu(parêm) [x]-an: jamu (parêm) kanggo tamba kêsêl. II êngg. kn: bênthèt.

rapoh: kw rapuh.

rapwan: kw awit, mênawa, yèn.

rara: kw prawan; kc. lara.

rarab: kw runtuh, tiba: di-[x]-i: ditibani, dirantabi.

rarabi: kw udan ing wayah sore.

rarah: ut. [x]-an êngg larahan, uwuh.

raras: I kw: laras. II di-[x]-([x]) kw: digagas-gagas.

raras karasikan: kw kanikmataning ulah lambang sari.

raras kawibawan: kw kanikmatan lan kamulyan.

raras rum: kw endah bangêt.

rare: êngg bocah; kc. lare.

rarêm: kw sarèh, lilih, lêjar.

rari: (Ra-ari) kw adhi.

raryan, rarywan: kw lèrèn.

rarywa: kw lare (bocah).

rasa: I n. raos k 1 kaananing apa-apa ing nalika ditamakake ing ilat, up. [x] pêdhês, pait, gêtir lsp; 2 kaananing apa-apa nalika tumama ing badan ut. ati, up. [x] kêri, [x] susah lsp; 3 pathining têgês (ing ngèlmu batin lsp); 4 ([x]-ne) sêmune, kaya-kaya, up. [x]-ne kaya arêp têka: [x]-[x]: kaya-kaya mêsthi; ng-[x]: ngênyami (nanggapi) rasa, kadunungan rasa; sa-[x]: tunggal rasa, cocog (laras) bangêt; kc. rumasa, rumangsa, krasa, krasan, pangrasa. II n. raos k: gunêm, uni (surasaning layang); bawa [x], gunêm [x]: rêrêmbugan, srasèhan; ngrasani: 1 nggunêm marang; 2 nyatur; (rê) rasan: gunêman ngrasani, rêrêmbugan arêp nindakake apa-apa. III n. raos k: (banyu [x]) ar. barang cuwèr rupane saèm. luluhan timbêl dianggo ndhasari pangilon lsp. IV (ut. rahasya, rahsya, rahsa) kw: gaib, wadi; ngèlmu [x]: kawruh sing mahyakake prakara sing sinamar.

rasamala: kn 1 ar. wit; 2 bngs. mênyan (blêndoking wit kang kasêbut).

rasamulya: kn ar. aji.

rasana: (S) kw ilat.

rasa-pangrasa: n. raos-pangraos k sakèhing rasaning ati, pangrêti.

rasa-rumangsa: n. raos-rumaos k rasa sing tinampa ing ati.

rasa-risi: kn kadunungan rasaning ati sing ora nyênêngake up. rumangsa didakwa lsp.

rasatala: (S) kw dhasaring bumi, bumi.

rase: kn ar. kewan nusoni sing ngêtokake dhèdhès.

(rasèh): di [x]-ake kn disêmantakake, dipintokake.

rasêksa, rasêksi: kw buta lanang (wadon); kc. raksasa, raksasi.

rasika: (S) kw 1 pênuh ing rasa, nikmat; 2 marêm, bungah; 3 sacumbana; karasikan: kanikmatan.

rasmi: kw kc. rêsmi.

(rasuk): rumasuk, mrasuk kn 1 mlêbu, manjing; 2 wis mbalung-sungsum, mandi tmr. tamba; ng-[x] 1 (ng-[x] busana) br. nganggo sandhangan; 2 br. manjing ing agama, up. ng-[x] agama Buda; 3 pc. ngrabèni anak kuwalon (anak pèk-pèkan).

rasukan: k klambi.

rasul: (A) kn utusan; Gusti (Kangjêng Nabi) [x]: K.N. Muchammad; ng-[x]-ake: slamêtan rasulan; [x]-an: slamêtan katur K.N. Muchammad.

rusulullah: (A) kn utusaning Allah (K.N. Muchammad).

raswa: I kw rasa. II kw: rahsa.

raswadi: kn ar. têtêngêr ing tulis (P).

rat: I (S) kw jagat; [x] Jawa: tanah Jawa. II êngg. kn: êntèk; kc. rad.

rata: I n. radin k 1 papak kabèh, ora ana sing mêndhukul (mbrênjul); 2 mratah, ingêndi-êndi ana, wis sumêbar ana

--- 522 ---

ingêndi-êndi; 3 kabèh wis kêduman (komanan); 4 tata têntrêm tmr. nêgara; di-[x]: digawe supaya rata, dirampak (dipadhakake): diratakake: dijèrèng supaya rata, diêdum nganti rata, disêbarake (diundhangake) tmr. ulêman, kabar lsp; kc. ratan, wrata. II (S) kw: kreta.

(ratah) ~ rawon.

(ratah): ma-[x], mratah kn rata ing ngêndi-êndi, sumêbar ing ngêndi-êndi.

ratak: êngg. kn karêbèn.

ratan: n. radinan k dalan gêdhe.

ratangga: (S) kw rodha, kreta.

ratap: I êngg. kn rantap. II êngg. pc: pasambat.

ratêng: êngg. kn matêng, di-[x]-i: diolah (dibumboni) tmr. lêlawuhan; (re) [x]-an: olah-olahan sing wis diratêngi (mung kari mangan bae).

rati: kw rêmbulan.

ratib: kn pujian (pêthikan saka koran lsp); [x]-an: padha pêpujian (têtêmbangan ngalêmbana ut. nyênyuwun marang Allah).

ratih: kw rêmbulan.

ratna: (S) kw intên; kc. rêtna.

ratu: kn 1 raja; 2 pangarêp tmr. dolanan; Kangjêng [x]: 1 sêbutan pramèswari ratu; 2 sêbutan putraning ratu putri sing pambarêp (ut. sing miyos saka garwa padmi); Kangjêng [x] agêng: sêsêbutaning pramèswarining ratu sing wis randha; [x] alit (anggèr): sêbutan putraning ratu sing putri sarta pambarêp sawise krama; [x]-[x]-ning ...: kang pinunjul dhewe; ng-[x]: nganggêp ratu, ngèdhêp marang; rinatu-ratu br: dipêpundhi kaya ratu; ngratoni: jumênêng ratu ing, ngêrèh; karaton (kraton): 1 dalêming ratu, kadhaton; 2 karerehaning ratu; kc. raton, kumratu.

ratuh: kw latuh, lêtuh.

ratum: êngg. kn trubusan têbu.

ratus: kn campuraning mênyan, kayu cêndhana lsp. dianggo dêdupa ut. ngukup jarit amrih wangi; di-[x]: diukup (dikutugi) nganggo ratus.

raton: kn 1 ar. dolanan bocah; 2 (ut. rêraton) gêgrombolan tmr. manuk lsp.

ratri: (S) kw bêngi.

ratya: br ratu, karatyan br kraton.

racah: êngg. kn jêmbêg, êmbêg, rancah, rècèh.

racah-ricih: êngg.kn katêrangan-katêrangan tmr. prakara sing dilari.

racak: I kn kabèh mèh padha; [x]-[x]: 1 kabèh kêcakan ing banyu; 2 (ut. [x]-e) sing lumrah, sing akèh-akèh; di-[x]: digawe padha. II kn: racêk: nggêgalak [x] pr: nênangi wong sing duwe sêdya ala.

racana: kw kc. rancana.

racêk: kn bngs. krêmi ing wêtêng (ut. ing mata); [x]-ên: nandhang lara marga kadunungan ing racêk.

racik: kn bumbu ut. adon-adon jamu lsp. sing wis dikumpulake miturut ukurane; tukang [x] êngg: crakèn (wong dodol adon-adon jamu); ng-[x]: 1 ngadoni jamu lsp. miturut apa sing dadi ukurane; 2 nata lêlawuhan lsp; 3 ngrancang, ngrantam; 4 njêjaluk nganggo ngarani warna-warna; [x]-an: apa-apa sing wis diracik.

racikan: êngg. ki driji.

racuk: kn tracuk, cacadan.

racun: kn upas, wisa (asal saka têtuwuhan); di-[x]: dipatèni sarana racun.

racut: kn 1 suwak; 2 rucat, ucul saka gêgandhèngane; di-[x]: 1 disuwak, diudhari, diuculi, dirucat; 2 didadèkake siji, diringkês.

rawa: kn palêmahan lêdhok kang dikêndhong ing banyu, tlaga cilik.

rawan: (ut. erawan, irawan) kn ar. wit kayune digawe gambang.

rawasa: kw kc. rabasa.

rawat: I kn ngrumat, nyimpên; [x] duka (pikir) br: tansah nandhang susah (nêpsu); [x] luh br: kêmbêng-kêmbêng arêp nangis; [x]-wadi: simpên wadi (nyidhêm aja nganti kawêdhar); di-[x](i): disinggahake, disimpên, dirumati; [x]-an: simpênan (sing dianggo tandhon). II di-[x]-(i) kn: diusapi, disapu, disaponi. III [x]-[x] kw: lamat-lamat; krungu têmbang [x]-[x] pr: krungu kabar angin.

rawe: kn 1 ar. têtuwuhan rambat sing godhonge nggatêli; 2 (pancing [x]) pancing akèh bangêt dijèjèr kacanthèlake ing tali sing dipanthêng; [x]-[x]: krêmbyah-krêmbyah pating srawe tmr. rambut lsp; [x]-[x] rantas, malang-malang putung pr: kabèh sing ngêgol-êgoli sêdyane, disirnakake; ng-[x]: 1 namakake rawe ing (supaya gatêlên); 2 rowa, ngambra-ambra.

rawèh: wc ora awèh.

(rawèk): kn kc. rowak-rawèk.

rawi: I êngg. k rawa. II kw: srêngenge.

(rawik): kn kc. rowak-rawèk.

rawikara: kw (soroting) srêngenge.

(rawing): kn kc. rowang-rawing.

rawis: I kn 1 sulur wringin sing krêmbyah-krêmbyah; 2 wulu jago sing cêndhak-cêndhak ing gulu ut. ing dhuwur pupu, kc. baris; 3 godhong suruh sing isih rada kuncup; 4 ki. brêngos; ng-[x]: katon mawa rawis (krêmbyah-krêmbyah); kinang [x]-an: kinang sing mawa suruh ênom. II di-[x] êngg. kn: dirajang (têmbako lsp); [x]-an: 1 êngg. rajangan; 2 êngg. lading.

rawit: lombok [x] kn lombok jêmprit; ng-[x]: 1 kw. ngrajang; 2 kn. alus, lêmbut-lêmbut tmr. ukiran, rêmit; kc. krawit.

(rawu): kn kc. krawu, rawon.

(rawud): ng-[x] êngg. kn nêkêm sukêt lsp. banjur dijêbol.

rawuh: 1 kw. tiba; 2 ki. têka.

(rawuk): ng-[x] pc ngrauk, nggraut, nggrayang.

rawun: êngg. kn uwuh (gêgodhongan).

(rawod): kc. rawud.

(rawoh): êngg. pc rawuh.

rawon: (sêga) [x] kn sêga kacampur ing jangan (saèm. jangan brongkos).

--- 523 ---

reak-reok ~ rembyong.

reak-reok: pc nyidhuk akèh.

reang: êngg aku, -ku.

(rèb): ng-[x] kw nggêbèl.

(rebang): di-[x](i) êngg. kn direwangi.

rèbèk: êngg. kn jèlèh.

rèbèl: êngg. kn gogrog, rontog; [x]-an êngg: gogrogan (tmr. woh, bêras lsp).

rèbès: êngg. kn rèmbès (tmr. mata).

(rèbèt): di-[x]-ake êngg. kn 1 disisani, diturahake; 2 dilembatake; [x]-an: 1 turahan, sisa; 2 wuwuhan.

rèbêd: êngg. kn ribêd.

rèbyèg: kn kakehan rêngkèd, ribut bangêt.

rèjèg: pc rajag.

rèjèh: êngg. kn jèlèh.

rèjèng: kn padhas ing jurang-jurang.

rejog: êngg. kn bejog, rijug.

(rèdhu): diredhoni êngg. kn dirigoni, diridhoni; kc. ridhu.

(règ): [x]-[x]-an kn kakehan polah, ênjal-ênjalan.

regang: kn nam-naman pring dianggo mepe têmbako; jodhang [x]: jodhang sing digawe pring dianam.

rege: kn bngs. tampah sing digawe nam-naman saka arèn; kc. rigèn.

(règèk): ng-[x] êngg. pc katon kuru pucêt; kc. rogok.

règèl: pc rigol, tiba.

règèng-règèng: kn wis lêkas mari (bisa mlaku-mlaku).

règès: kn 1 ragas, êntèk godhonge tmr. wit; 2 wis padha gripis tmr. pêdhang lsp.

(règu):diregoni kn diridhoni.

regoh: cekoh [x] kn tangan lan sikile wis pêpês (ora bisa nggêglawat lan mlaku).

regol: I kn omah cilik mawa lawang kori dumunung ing gapuraning pomahan (dalême para luhur lan kraton). II êngg. kn: badhut, banyolan.

rèh: kn 1 br. pratingkah; 2 bab panyêkêling praja lsp; 3 prakara, tatanan, pranatan; 4 wêwêngkon kang kabawah ing; 5 mungguhing bab ut. prakara; di-[x]: 1 diprentah sarta dipranata; 2 diwêngkoni, dibawahake; 3 (ut. di-[x]-ake) diprentah, didhawuhi nindakake; kc. angrèh, pangrèh.

rèhdene, rèhne, rèhning: êngg. pc marga saka; kc. sarèhne.

rèhrèhan: kn wêwêngkon, bawah; kc. rèh.

(reyab): [x]-[x] kn ngore rambut krêmbyah-krêmbyah; ng-[x]: rambute diore krêmbyah-krêmbyah.

reyah-reyoh: knb grusa-grusu ora kalawan tata tmr. tumandang ing gawe.

reyak-reyok: I kn wis padha pating sêngkayig tmr. omah lsp. II kn: katêranganing nyênyidhuk sing akèh.

reyal: kn 1 ak. ar. dhuwit saèm. ringgit nanging ajine warna-warna, up. [x] batu (24 wang = f 2), [x] jaran ut. [x] sapi (27 wang = f 2.25), [x] kêbo (28 wang = + f 2.335), [x] pajêg (30 wang = f 2.50), [x] pari ( 25 wang = f 2.085); pa-[x]-an (preyalan): tukang ngijoli dhuwit wutuh diijoli dhuwit pêcah.

reyan: sa-[x] êngg. kn 5.500 iji (petungan iwak loh sing diingu ing blumbang).

reyang: I êngg aku, -ku. II ut. [x]-[x]-an êngg. kn: rame gumêdêr.

reyang-reyong: kn bola-bali (wira-wiri) digotong; kc. reyong.

(rèyèng): di-[x]-[x] êngg. pc disiya-siya.

reyod: êngg oyag-ayig, ora kukuh.

reyog: kn ar. tontonan bngs. jathilan (padha nunggang jaran kepang).

(reyoh): ng-[x] kn ngêkul, siya-siya.

reyok: I kn wis rusak tmr. omah lsp. II di-[x] kn: dicidhuk nganggo cidhuk sing gêdhe.

reyon: sutra [x] kn sutra palsu.

(reyong): (re-)[x]-an kn mlaku wira-wiri (mrana-mrene) nggawa barang sing abot.

rèk: I mak [x] pc katêranganing nyorèk lsp. II kn: ar. piranti kanggo gawe gêni: [x] jêklèkan (gêrètan): rèk sing mawa lênga bèngsin lan batu. III êngg: thole, bocah.

reka: I kn 1 akal, rêrigên; 2 sarana kanggo nindakake, carane nindakake, pratikêl; 3 êngg. pc. niyat, rancangan; [x]-[x]: 1 duwe reka (akal); 2 ethok-ethok, api-api; ng-[x]: 1 golèk akal (rêrigên, pratikêl); 2 gawe têtiron, mêtha-mêtha; direkani: diakali, diapusi. II (S) kw: tulisan, gambaran, pêpêthan.

reka-daya: kn 1 rêrigên, pratikêl; 2 sarana murih kalêksananing sêdya.

rekal: (A) kn saèm. meja cilik cêndhèk dianggo lambaran maca kor'an.

rekan: kn 1 apa-apa sing direka-reka (diakal-akal); 2 (ut. rerekan) tiron, gawean, up. rerekan garudha; kc. reka.

rekat: pc: rikat.

rèkèp: êngg. kn: sarwa tata lan bêcik (tmr. linggih, mênganggo).

(rèkên): I di-[x] êngg. kn: 1 direka, diakal-akal; 2 ditata; [x]-an êngg: 1 akal-akalan. II di-[x] (W) kn: 1 dietung, dipetung, diwilang; 2 digolongake marang.

rekêning: (W) kn: petungan (dhuwit, bon lsp).

rèm: (W) kn: piranti jêpitan ing rodha kanggo ngêndhêgake; di-[x]: diêndhêgake sarana rèm.

rema: ki: rambut.

remah: k: rumah (romah); [x]-an k: rumahan (romahan).

rematig: (W) kn: lara balung (encok).

(rembak): k: rombak.

remban: êngg. kn: mari, waras.

rèmbèl: kw: 1 nggêbèl; 2 utange [x] pc. utange akèh bangêt.

rèmbès: kn: jèlès, jèlèh.

(rèmbèt): ma-[x] (mrèmbèt) kn; nular, mrambat ing; ng-[x]-i: nulari, njênggar, nular marang; ng-[x]-ake: ngrambatake.

rembyak-rembyak: kn: gumantung sarta kumitir krêmbyah-krêmbyah tmr. rambut, gombyok lsp.

(rembyang): ng-[x] pc: katon rembyak-rembyak.

rembyong: kn: apa-apa sing katon kaya gombyok; [x]-[x]: katon rembyak-rembyak, katon akèh rembyonge; ng-[x]: katon ana rembyonge.

--- 524 ---

rèmèh ~ rèstan.

rèmèh: kn: sapele, tanpa aji; di-[x]-i êngg: diblêdêri; di-[x]-ake: dirèmèhake, diina.

(rèmèn): ma-[x] (mrèmèn) kn: nular, mundhak ngambra-ambra.

(rèmès): ora ng-[x] êngg. pc: ora ngrèwès.

remot: êngg. kn: rusak pating blangkrèh.

rèmpèl: kn: rimpil, sêmpal tmr. rèncèk lsp; ng-[x]-i: nyêmpali pang-pang ut. rèncèk.

rempo: kn: 1 wis jêmpo; 2 ora duwe bagean sawah tmr. wong desa; 3 wong sing mèlu ngrêmbang têbu mung kanggo banjêl (tambahan); kc. rempon.

rèmpoh: êngg. kn: rempo.

rempon: êngg. kn: wis jêmpo sarta ora bisa tumandang ing gawe; kc. rempo.

rèn: pc: êrèn (papan sing akèh êrine).

rena: I kn: nglurug nyambut-gawe (buruh ani-ani lsp) tmr. wong wadon. II kw: biyung.

renda: (Prt) kn: plisir rangrangan, pasêmèn (kanggo minggiri klambi lsp); di-[x]: dipinggiri nganggo renda.

rèndèh: kn: ar. gêndhing.

rèndèng: kn: godhong kacang cina (dianggo pakan raja-kaya).

rèndhèl: kn: urut-urutan akèh bangêt; utange [x] pc: utange akèh bangêt.

rèndhèn: êngg. k: godhong.

(rèndhèt): ng-[x] kn: nyangkol sarta mbarut tmr. êri, bêbondhotan.

(rendhon): (rê-) [x]-(an) kn: rêndhêt, ora gangsar tmr. panggarap.

rene: pc: mrene.

rèni: kw: (bocah, wong) wadon.

rèntèg: pc: padha rontog.

rèntèng: ut. [x]-an kn: apa-apa sing dijèjèr gêgandhèngan (sarana kênur lsp); [x]-[x], rêrèntèngan: 1 jèjèr gêgandhèngan; 2 ora pisah-pisah; ng-[x]-i: nggandhèngi nganti dadi rèntèngan.

rèntèp: kn: tarap, rantap, padha jèjèr-jèjèr akèh bangêt.

rèntès: kn: bisa nyaritakake kalawan urut sarta patitis; di-[x]-ake: diandharake, dijlèntrèhake.

rèntên: (W) kn: anakan, uyahan (ing dhuwit); di-[x]-ake: dianakake (dhuwit).

rèntênir: (W) kn: wong sing nganakake dhuwit.

rento: êngg. kn: nglumpruk tanpa daya, pêpês; kc. reto.

rencang: k: 1 batur; 2 rewang; 3 ari-ari (êmbing-êmbing).

rencang lare: k: rewang bocah (duwe anak).

rèncèk: kn: pang sarta kayu sing cilik-cilik: di-[x]-i: dirèmpèli tmr. carang, pang lsp; [x]-an: 1 kayu pang, carang lsp. dianggo kayu bong; 2 pc. prakara-prakara sing ora prêlu (rèmèh), barang-barang sing cilik-cilik ora ana gunane; kc. rancak, ricik.

rèncèt: kakehan [x] êngg: kakehan pratingkah (wiyaèn, reka).

rencog: kn: pincang marga kêsêl bangêt tmr. kewan.

renyom: êngg. kn: sênêng grundêlan, sênêng omong.

rèng: kn: wilah ut. wilahan kayu sing ditrap ing êmpyak kanggo gondhèlaning gêndhèng ut. sirap.

(rengan): I ng-[x] êngg. kn: ngrintih. II [x]-e êngg. pc: e dadi ngono! (nelakake gumun).

(rèngèd): [x]-[x], ng-[x] kn: 1 mbranyak tmr. pawakan; 2 êngg. gumêdêr, rame-rame.

rèngèl: êngg. pc: pating pêncungul (katon êndhase).

rèngès: êngg. kn: jèjèr-jèjèr rantap.

rènggèh: pc: 1 ranggah; 2 ala atine (panas-tèn, jail).

(renggong): [x]-[x], (rê-)[x]-an kn: sênggoyoran marga kêlêmon (kabotan gawan).

(renggot): [x]-[x], (rê-)[x]-an kn: dhêklak-dhêkluk ngantuk bangêt.

rengkad-rengkod: kn: mengkad-mengkod, megal-megol.

(rengkak): [x]-[x], ng-[x] kn: aras-arasên, sêmplah-sêmplah.

rengkak-rengkok: kn: mengkak-mengkok.

rengkang-rengkong: êngg. kn: padha bengkok, bengkang-bengkong.

rèngkèk-rèngkèk: kn: mlaku gêgêre ndèngkèk (marga lara gêger lsp).

(rèngkèl): ng-[x] êngg. kn: ngèyèl, ngèngkèl.

(rengkol): [x]-[x] pc: engkol-engkol (bengkak-bengkok).

rèngkot: kn: ar. piranti nggêgawa panganan lsp.

rèngrèng: ut. [x]-an kn: tulisan (gambaran, bathikan lsp) sing isih cêngkorongan ut. rancangan; di-[x]: dibathik sasisih tmr. bathikan, dirancang dhisik tmr. layang lsp.

(reok): ng-[x] êngg: nyidhuk akèh, kc., reyok.

repa: kn. ak: aksara cakra lan layar.

rèpèh: kn: 1 rada mayat ut. wrata tmr. pagunungan lsp; 2 gampang disabrangi (diambah) marga rada cêthèk tmr. kali; 3 pasaja, ora kakehan rèwèl.

rèpèk: ut. rêrèpèk êngg. kn: golèk kayu (rèncèk-rèncèk kayu).

repo: kn: 1 jêmpo, wong sing wis ora kanggo gawene; 2 êngg. pc. ora apik, ora kuwat tmr. barang dandanan; kc. rempo.

repoh: êngg. kn: repo.

repot: êngg. kn: 1 rèbyèg, ngrêribêdi; 2 rêkasa, kangelan, kakehan pagawean; 3 kabotan momotan; 4 jêmpo, repo, rempon; rêrepot br. (rê) [x]-an: gawan (wong wadon, wadyabala) sing dumunung saburining baris; ng-[x]-i: njalari repot.

rèrèh: I kn: 1 sarèh, lêrêm; 2 ngaso; kc. lèrèh. II [x]-an êngg. kn: larahan, uwuh; ng-[x]-i êngg: ngrêgêdi; kc. larah, rarah. III [x]-an kn: bawah, wêwêngkon; kc. rèh.

rèrèn: kw: lèrèn.

rès: I kn: gès (pangirisan têtak). II (W) kn: arès, ukuman; di-[x]: diukum; pa-[x]-an: wong ukuman.

rèsèh: êngg. kn: jlèntrèh, tètèh.

residhèn: (W) kn: priyayi Wlanda sing dadi panggêdhening wêwêngkon; [x]-an: 1 (ut. ka-[x]-an) dalême residhèn; 2 (ut. pa-[x]-an) tlatah wêwêngkoning residhèn.

rèstan: (W) kn: tunggakan, turahan.

--- 525 ---

rèstoran ~ rêgèn.

rèstoran: (W) kn: warung panganan (lêsmèn).

reta: pc: kreta.

rete: pc: krete.

rètèp: êngg. kn: rèntèp.

reto: êngg. kn: 1 êntèk kakuwatane margo kêsêl bangêt; 2 wis ora bisa nggêglawat marga jêmpo ut. lara.

rècèh: I êngg. kn: 1 dhuwit pêcah; 2 rucah, kurang bêcik tmr. bathikan. II kn: 1 têlês ajêmèk tmr. jrambah lsp; 2 êngg. jèlèh. III kn: ora amêm (sênêng gunêman).

recon: ks: rucah.

(rewa): [x]-[x] kn: api-api, atindak kaya.

rewah: I êngg. kn: enggal owah. II êngg. kn: ribêd, alangan, repot.

rewan: kn: tontonên, kagum.

rewanda: kw: kêthèk.

rewang: n. rencang k: 1 kanca kanthi, batur; 2 ari-ari; 3 mara pêrlu têtulung wong duwe gawe lsp; [x] bocah: duwe anak cilik; [x] bayi: manak; ng-[x]-i: 1 mitulungi; 2 mèlu ndongakake ut. mêmuji supaya kalêksanan sing disêdya; kc. prewangan.

rewang-rèwèng: pc: ewang-èwèng, ditarik mrana-mrene; kc. rèwèng.

rewat-rewot: kn: grusa-grusu.

(rèwèd): [x]-[x]-an êngg. kn: pamêtu wuwuhan (blêdug).

(rèwèh): [x]-[x] kn: mili ndlèwèr; ng-[x]: mili ndlèwèr; (rê-)[x]-an: mili pating dlèwèr tmr. kringêt.

rèwèl: kn: 1 kakehan pênjaluk, ora gampangan; 2 pc. kikrik, ora tumindak kalawan gampang-gampangan; 3 tansah nangis bae tmr. bocah cilik.

(rèwèng): di-(rê)-[x] kn: dicèwèng-cèwèng, dièwèng-èwèng.

rèwès: I êngg. kn: jèbrès, rawis. II ora ng-[x]: ora mrêduli, ora gêlêm nggatèkake.

(rèwêg): di-[x]-i kn: diribêdi, dirigoni.

(rèwu): sa-[x] (srèwu) kw: sèwu.

(rewo): [x]-[x] pc: brewa-brewo.

(rewod): [x]-[x] pc: pating jriwut.

(rewok): ng-[x], [x]-[x] kn: mawa rambut pating dhriwut.

(rewot): di-[x]-i êngg. kn: diribêdi, dirèwêgi.

rêbab: kn: ar. rêricikaning gamêlan kang mawa kawat karo panabuhe disênggrèng; ng-[x]: ngunèkake rêbab.

rêbah: k: rubuh.

(rêbasa): ng-[x] kw: ngrusak; kc. rabasa.

rêbat: k: rêbut.

rêbatang: êngg. kn: pokoking wit sing wis rungkad.

(rêbda): ng-[x] kn: mundhak-mundhak; saya njênggar; kc. rabda.

rêbi: kw: rêpit, winadi.

rêbut: n. rêbat k: 1 njupuk kanthi pêksa; 2 unggul-unggulan, golèk unggul; di-[x]: dijupuk, (diêpèk, didhaku) kanthi pêksa; [x]-an: 1 gênti ngrêbut; 2 apa-apa sing arêp dirêbut.

rêbut bênêr: n. rêbat lêrês k: pêpadon golèk mênang.

rêbut dhisik:: bantêr-bantêran ngarah ndhisiki.

rêbut dhucung: kn: mlayu dhisik-dhisikan.

rêbut unggul:: unggul-unggulan.

rêbut urip: (-koripan): padha ngungsi murih bisa urip.

rêbut para: (-paran): padha ngungsi mlayu.

rêbut sênêng:: mung kari milih êndi sing disênêngi.

rêbut cukup:: saanane bae mung mburu cukupe.

Rêbo: kn: ar. dina sing kapat.

rêbon: kn: bngs. urang cilik.

(rêda): pc: rêbda.

rêdana: êngg. k: dhuwit.

rêdatin: n. rêdatos k: susah.

rêdên: kn: ar. wit.

rêdèn: k: gunungan.

rêdênas: (W) kn: ar. abdi-dalêm kraton sing dadi utusan.

rêdi: k: gunung.

rêdite: kw: srêngenge; 2 dina Ngahad.

rêdya: br: gunung; kc. rêdi.

rêja: kn: têntrêm sarta akèh wonge tmr. nagara lsp.

rêjah: êngg. kn: rêja.

(rêjak): ng-[x] kn: ngrêjêk (ngidak).

rêjamak: êngg. pc: ora jamak.

rajaos: êngg. k: rêjasa.

rêjasa: I kw: mbêbana, ngrêrêmih. II kn: campurane timah sari karo gluga. III kn: ar. wit.

rêjèh: êngg. kn: rêja.

Rêjêb: kn: ar. sasi kang kapitu.

(rêjêg): ng-[x] êngg. pc: nggrêjêg, ngroyok.

(rêjêk): ng-[x] kn: ngidak, ngrênyêk, ngrêmuk.

rêjêki: (A) kn: pangan (sêga), apa-apa sing prêlu kanggo urip; ngrêjêkèni: njalari gangsar ênggone golèk rêjêki.

(rêjêng): ng-[x] kn: nggujêngi ngèwèng-èwèng (ngènèng-ènèng); rêrêjêngan: eneng-enengan.

rêju: kw: bênêr, adil.

rêdhaksi: (W) kn: apa-apa sing gêgayutan karo kêkarangan.

rêdhaktur: (W) kn: juru ngarang (ing layang kabar).

rêdhêm: êngg. kn: mênêng bae.

rêg: mak [x] kn: obah sing ngêgèt (up. lindhu lsp).

rêga: n. rêgi k: ajining barang sing diwujudi dhuwit; ana [x] ana rupa, ana rupa ana [x]: anggêr rêgane larang barange iya bêcik; dirêgani: 1 ditêtêpake rêgane; 2 diajèni; rêrêgan: pangaji.

rêgadag: mak [x] pc: katêranganing narik rikat.

rêgag: êngg. kn: rada ora wani (sudi).

rêgak: [x]-[x] êngg. kn: judhêg.

(rêgancang): ng-[x] kn: katon gêdhe sarta gagah.

rêgas: êngg. kn: gêtas.

rêgèdèg: mak [x] pc: katêranganing narik lawang lorogan lsp.

(rêgeyong): ng-[x] kn: katon gumandhul sêmu abot.

rêgèn: (W) êngg. pc: bupati (kang mbawahake kabupatèn).

--- 526 ---

rêgêd ~ rêmên-nyar.

rêgêd: kn: 1 ora rêsik; 2 ora suci, cêmêr; ng-[x]-i: njalari rêgêd; [x]-an: apa-apa sing rêgêd ut. papan kanggo mbuwang barang sing rêgêd.

rêgêdêg: mak [x] pc: katêranganing wong akèh têka bêbarêngan lsp.

(rêgêjêg): [x]-an kn: padha pêpadon arame.

rêgêm: kn: bngs. tanggêm cilik; di-[x]: 1 ditanggêm, dijêpit; 2 digêgêm, diêngku, dikuwasani.

(rêgêmêng): pating [x], [x]-[x], ng-[x] kn: katon gêdhe ngrênggunuk ing papan sing sumamar.

rêgêng: kn: 1 katon akèh wonge tmr. desa, nêgara lsp; 2 katon ngêngrêng arame.

rêgêp: (ut. rumêgêp) êngg. kn: katon nggatèkake kalawan têmên-têmên; ng-[x]: 1 br. nyêkêl (asikêp) gêgaman; 2 êngg. tumanggap kanthi sênêng.

rêgi: k: rêga.

rêgiyêng: mak [x] pc: katêranganing njunjung apa-apa sing kanthi ngêtokake karosan.

rêgistêr: (W) kn: lis cathêtan.

rêgu: I kn: ora juwèh, mênêng sêmu angkuh. II pc: wrêgu.

rêgudug: mak [x] pc: katêranganing têka bêbarêngan lsp.

rêgulo: kn: ar. têtuwuhan sarta woh.

(rêgunuk): [x]-[x], ng-[x] kn: katon gêdhe mêmêdèni ana ing papan sing sumamar.

(rêgung): [x]-[x], ng-[x] êngg: katon lêdhung-lêdhung tmr. têtuwuhan.

rêkah: I êngg. kn: mlêkah, mlêthèk, rêngka. II ut. rumêkah kn: njênggar, mundhak akèh tmr. pang-panging wit-witan lsp.

rêkangat: (A) kn: ndhungkluk sarta ngambung lêmah ing nalikane sêmbahyang; kc. rakangat.

rêkaos: k: rêkasa.

rêkasa: n. rêkaos k: 1 angèl, kangelan; 2 bangêt tmr. lara ut. tatu; [x]-ning ati: ewuh-pakewuhing ati; [x] uripe: mlarat, nandhang kêmlaratan; ngrêkasakake: njalari rêkasa.

rêkat: êngg. pc: karkat, krêkat.

rêkatak: kn: pêpindhan swaraning barang suwèk katarik lsp.

rêke: kw: tumuli, nuli, banjur.

rêkès: (W) kn: 1 layang panyuwunan; 2 nglakokake layang panyuwunan.

rêkètèk: kn: katêranganing narik, nggaris lsp. rikat.

(rêkênêng): [x]-an êngg. pc: ngêtog kakuwatan (karosan).

rêkêtêk: kn: pêpindhan swaraning kayu coklèk lsp.

rêkitik: kn: pêpindhaning barang kobong lsp.

rêkyana: [x] patih kw: panyêbut marang patih.

rêkning: (W) kn: rekêning.

rêkutuk: mak [x] kn: pêpindhan swaraning apa-apa sing diurut, ditarik lsp.

rêkuwès: (W) êngg. kn: rêkès.

rêko: kw: tumuli, nuli; kc. rêke.

(rêksa): rumêksa kn: njaga; di-[x]: dijaga, ditunggu; (rê-) rêksan: apa-apa sing dirêksa.

rêksa-bumi: kn: ar. pangkating punggawa desa.

rêksaka: kw: panjaga.

rêksasa, rêksasi: kw: buta lanang (wadon).

rêksi: kw: rêsi.

rêksiwara: kw: rêsi linuwih.

rêkta: kw: abang.

rêm: ut. êrêm kn: tumutuping mata; [x]-[x]: 1 layap-layap; 2 arêp sirêp tmr. sinaring srêngenge lsp; [x]-[x] ayam: layap-layap nanging isih krungu swaraning wong gunêman lsp; umêrêm(mêrêm): 1 matane tumutup, ora mêlèk; 2 ora prêduli sapa-sapa, cêthil bangêt; mêrêm mêlik: turu ora bisa pulês marga sêdhih lsp; di-[x]-ake: didhipêtake matane.

rêma: kn: sarwa akèh pasuguhe.

rêmak: kn: rêmêk.

rêmak-rêmpu: kn: êntèk kêkuwatane.

rêmbag: k: rêmbug.

rêmbaya: kn: ar. prau cilik.

rêmbayas: kn: ar. iwak loh.

(rêmbaka): ng-[x] kn: ngrêmpayak akèh godhonge.

(rêmbang): di-[x] kn: ditêgori tmr. têbu.

rêmbat: k: pikul.

(rêmbe): rumêmbe, ng-[x] kw: sêmi. tuwuh; kc. pangrêmbe.

rêmbên: kn: 1 rêndhêt, tamban, rindhik; 2 gêlêm ora-ora.

rêmbêng: kn: sênik gêdhe.

rêmbês: kn: rambas, ngêmu banyu marga tambas, mili sathithik-sathithik; [x]-ing madu br: isih trahing aluhur.

(rêmbêt): I [x]-[x] kn: rêpêt-rêpêt, lamat-lamat. II rêrêmbêtan pc: sêmbêt.

rêmbyah-rêmbyah: kn: krêmbyah-krêmbyah.

rêmbyang: kn: ar. bngs. sukêt sing kêmbange dianggo kili jangkrik; [x]-[x]: katon congat-congat akèh tmr. sukêt.

rêmbyung-rêmbyung: kn: katon ngrêmbuyung akèh godhonge.

rêmbug: I n. rêmbag k: 1 mupakatan; 2 (ut. pi-[x]) pituduh, pitutur amurih bêcik; sa-[x]: wis condhong, sarujuk; ng-[x]: nggunêm sawijining prakara; ng-[x]-i: mituturi, awèh rêmbug; [x]-an (pirêmbugan): caturan, gunêman ngrêmbug sawijining prakara. II kn: (ut. pangrêmbugan) gombal lsp. kanggo nyaput; ng-[x]: nyaput.

(rêmbuyung): ng-[x] kn: ngrêmbaka, akèh godhonge.

rêmbuyut: kn: ar. têtuwuhan; ng-[x]: saèm. ngrêmbuyung.

rêmbulan: kn: bngs. planit sing ngubêngi bumi.

rêmbulung: kn: bngs. wit nipah.

(rêmbun): ng-[x], rumêmbun kw: sêmi, tuwuh.

rêmbus: I kn: rêmbês, têmbus. II (W) kn: kiriman barang kinanthèn panagih rêgane barang mau.

(rêmêd): di-[x] kn: digêgêm banjur kawênyêd (kaêjur).

rêmêk: kn: rêmuk.

rêmên: k: dhêmên.

rêmên-nyar: k: dhêmên-nyar.

--- 527 ---

rêmêng ~ rêngêt.

rêmêng: kn: 1 êngg. pêtêng, surêm; 2 ar. gêndhing; [x]-[x]: rada pêtêng, sumamar.

rêmêt-rêmêt: kn: rêpêt-rêpêt, lamat-lamat.

(rêmih): ngrêmih, ngrêrêmih kn: namakake têmbung manis, ngrungrum.

(rêmik): [x]-an êngg. kn: nyamikan, pacitan, panganan.

rêming-rêming: êngg. kn: règèng-règèng, rada wiwit mlaku tmr. bakulan.

rêmis: I êngg. kn: 1 bngs. kece; 2 bribil (½ sèn). II êngg. kn: wêrêng.

rêmit: kn: 1 (ut. ng-[x]) ngrawit, sarwa alus tmr. corak; 2 winadi, sarwa alus tmr. krenah lsp.

rêmyêng-rêmyêng: êngg. kn: ramyang-ramyang.

(rêmu): [x]-[x] kn: 1 wiwit mawa warna kuning tmr. wowohan sing arêp matêng; 2 sêmu.

rêmuk: kn: 1 ajur sawalang-walang; 2 rusak babar pisan; di-[x]: 1 diêjur nganti rêmuk; 2 dirusak, disirnakake; [x]-an: apa-apa sing wis rêmuk.

rêmus: I kn: bucêk-bucêk sathithik tmr. gêlas lsp. II di-[x] pc: dikrêmus.

rêmpang: êngg. kn: sarêmbug; kc. rêmpug.

rêmpah: I kn: ar. lêlawuhan sing digawe iwak daging ut. iwak loh. II [x]-[x] êngg. kn: bumbu.

(rêmpayak): ng-[x] kn: nggrêmbêl nanging njênggar wrata tmr. pang.

rêmpak: kn: rêmak, rêmuk, rusak; di-[x]: dirêmuk, dirusak.

rêmpaka: kc: rumpaka.

rêmpèyèk: kn: ar. panganan ut. lawuh.

rêmpèl: êngg. pc: rèmpèl.

rêmpêd: êngg. kn: kêtêl tmr. sukêt lsp.

rêmpêg: kn: rampak.

rêmpêk: kn: rêmêk, rêmuk; kc. rêmpak.

rêmpêla: kn: perangan wadhuking kewan iwèn sing êmpuk sarta enak dipangan.

rêmpêlas: kn: 1 ar. wit sing godhonge kasab kêna dianggo ngêlus; 2 dluwang lsp. linengkedan bubukan bêling kanggo ngêlus kayu lsp; di-[x]: digosok (diêlus) nganggo rêmpêlas.

rêmpêlu: I kn: ampêru; ora duwe [x] pc: ora duwe pikiran. II ng-[x] kn: ngimpi ing wayah awan.

rêmpiyag-rêmpiyêg: kn: mlaku sarwa rêkasa (marga mêntas lara lsp); kc. rêmpiyêg.

(rêmpiyêg): ng-[x] kn: kaya rêmuk anggotane nganti ora bisa sigrak.

rêmpit: I kn: rêpit. II (ora) [x] kn: (ora) kêtaton, kalong.

rêmpu: kw: rêmuk, ajur marga kêtaton lsp; di-[x]: dirêmuk, diêjur; kc. rêmpuh, rêmpon.

rêmpug: êngg: 1 rampak; 2 rêmbug.

rêmpuh: kw: rêmuk, ajur; kc. rêmpu.

rêmpon: ut. rêrêmpon kw: pêrang rêmuk-rêmukan (amuk-amukan); di-[x]-i êngg: digaru.

rêna: I kn: sênêng, marêm atine; dirênani: disênêngi; karênan: sênêng atine, kêpranan atine. II êngg. pc: wrêna (ar. kewan bngs. klabang cilik). III [x]-[x] êngg. pc: warna-warna.

rênak-rênuk: kn: padha rêmbugan pating glênik sarta onthak-anthuk.

(rêndêm): kn: kc. rêndhêm.

(rênjah): di-[x] kn: diilês, diidak.

(rênjak): di-[x] êngg. kn: dirunjak.

rêndhah: êngg. kn: 1 cêndhèk; 2 andhap-asor.

(rêndhe): [x]-[x] kn: tamban, suwe tmr. tumandang ing gawe; di-[x]-[x], dirêrêndhe: disêsuwe.

rêndhèl: êngg. pc: rèndhèl.

(rêndhèm): di-[x] kn: diêkum ing banyu murih êmpuk.

rêndhêng: kn: mangsa udan; panèn [x]-an: ngênèni tanduran kang ditandur ing mangsa rêndhêng.

rêndhêt: kn: randhat, ora gancar.

rênêk: kw: jêjêmbêk, jurang.

(rênêng): di-[x] kn: ditarik, dicènèng; ke-[x]-[x]: katon ngêtokake karosan nalikane ngangkat lsp.

rênêp: kw: aub, eyub.

rênês: kn: 1 akèh ênggone olèh rêjêki (pamêtu lsp); 2 pc. akèh pangane ut. pasuguhe.

rênik: kn: 1 (ut. [x]-[x]) ngrawit sarwa alus tmr. ukêl lsp; 2 glênik, pangapus; di-[x] êngg: diapusi.

(rênuk): [x]-[x](-an) kn: omong-omongan gêglênikan.

rêntah: k: runtuh.

rêntêng: kn: rêngka, rêngat, bênthèt; [x]-ing ati: lara atine, susah atine; kc. ruwêd-rêntêng.

rêntês: êngg. kn: rêntêng.

rêntêt: kn: mêpêt bangêt ora ana rênggange tmr. untu, jungkat lsp.

rêncah: êngg. kn: rancah.

(rêncak): di-[x] kn: diêdum-êdum tmr. kewan burukan (kewan sing dibêlèh).

rêncaka: ut. ng-[x] kw: susah, sêdhih; kc. rancaka.

rêncang: I kn: wis pulih (mari) tmr. wong mêntas duwe anak. II êngg. kn: rênggang, amba antarane.

rêncêm: I kw: rêmuk, èmu. II ut. [x]-[x] kn: mawa tatu kaya dicublêsi; kc. trêncêm.

(rêncung): (re-) [x]-an kn: mlaku kalawan rêkasa bangêt.

rênyah: kn: 1 cilik abêning ngrêsêpake tmr. swara; 2 (yèn dimamah) gêtas kriyak-kriyak up. timun.

rênyak, rênyêk: kn: rêmak, rêmuk; di-[x]: dirêmuk, dilêmbutake.

rênyêp-rênyêp: kn: 1 sarwa alus angrawit; 2 riyêp-riyêp, gumêbyar.

rênyuh: êngg. kn: gêtas, gampang pêcah.

rênyuk: kn: pating jêkêthut marga dilêmpit-lêmpit (ut. dirêmêt) tmr. dluwang lsp; ng-[x]: ngrêmuk, ngrênyêk.

rêngak-rêngik: pc: ringik-ringik.

rêngat: kn: bênthèt, rêngka; [x]-ing ati br: pinggêting ati (lara atine, sêrik); di-[x]: dipêcah tmr. wowohan; rêrêngatan br: cêcongkrahan.

rêngêng-rêngêng: kn: ura-ura (sindhèn) lirih.

rêngês: kn: rèngès, rantap.

rêngêt: kn: ar. gêgrêmêtan sing sok mangan sandhangan lsp.

--- 528 ---

(rêngga) ~ rêsik.

(rêngga): di-[x] kn: 1 dipajang, dipacak murih katon endah; 2 dicandra, dirumpaka; 3 diopèni, dijaga; rêrênggan: 1 pajangan, pacakan; 2 êngg. wong sing diopèni; ngrênggani: 1 ngrêngga; br. dadi rêrênggan ing (manggon, dêdunung).

rênggang: kn: 1 bênggang, ora mèpèt; 2 (ut. [x]-an) lêlowahaning barang loro; 3 pêpisahan, sulaya, ora pati jodho; [x] gula, kumêpyur pulut: tansah rakêt tmr. mêmitran; ng-[x]-i: ngêdohi pawong mitra; ng-[x]-ake: 1 mbênggang, agawe rênggang; 2 njalari pasulayan, ngêdohake pawong mitran.

rênggêp: kn: rêgêp; rumênggêp, ng-[x] kw: nyêkêl, nyandhak.

rênggês: I di-[x] kn: diicuk-icuk, dibujuk. II di-[x] êngg. kn: diobongi tmr. têtuwuhan ing bubakan anyar.

rênggi: ut. rêrênggi kw: pangati-ati, uwas.

rêngginang: kn: ar. panganan sing digawe kêtan.

(rêngguyung): ng-[x] êngg. kn: ngrêmbuyung.

(rênggunuk): kc: rêgunuk.

(rênggut): di-[x] kn: 1 dijabut, dibubut tmr. sukêt lsp; 2 kw. dijambak, disêbrak, ditarik.

(rênggos): [x]-[x], (rê-) [x]-an kn: ambêkane sêsêk mênggèh-mênggèh marga mêntas mlayu lsp; kc. krênggos.

(rêngih): [x]-[x] kn: sêsambat (njêjaluk) ngasih-asih; ng-[x], ngrêrêngih: ngrêrintih, mbêbana mêmalat sih.

rêngik-rêngik: pc: ringik-ringik, ngrintih.

rêngit: kn: bngs. lalêr cilik.

rêngka: kn: 1 bênthèt arêp bêngkah tmr. gunung, tembok lsp; 2 ora jênjêm tmr. ati, ora têntrêm tmr. krajan (nêgara) marga ana kraman lsp.

rêngkah: kn: rêkah.

rêngkèd: kakehan [x] êngg. pc: kakehan gawan (ribêd); kc. rêngkèg.

rêngkèt: [x]-[x] kn: swaraning pikulan lsp; kc. krêngkèt.

rêngkêd: kn: kêrêp tmr. nam-naman, ora rênggang.

rêngkêng-rêngkêng: kn: rêkasa ênggone ngadêg (mlaku) marga mêntas lara bangêt (tiba lsp).

rêngkik-rêngkik: kn: lêncir sarta sarwa cilik tmr. pawakan.

(rêngkuh): di-[x] kn: dianggêp kaya dene, up. di-[x] sêdulur; kc. rumêngkuh.

(rêngkuk): ng-[x] pc: ngringkuk, wungkuk kabotan gawan.

rêngkulu: êngg. kn: bantal; kc. rangkulu, karang-ulu.

rêngkong: êngg. kn: bngs. pikulan pari.

rêngu: kw: nêpsu, lara atine; dirêngoni: disrêngêni, dinêpsoni.

rêngos-rêngos: êngg. pc: rênggos-rênggos.

rêngrêng: kn: katon wingit, katon endah sarta gagah; kc. ngêngrêng.

rêp: kn: 1 katêrangan nelakake kaanan kang mandhêg dadakan; 2 sirêp, suruping srêngenge.

(rêpa): ngrêrêpa kn: ngasih-asih, njaluk kawêlasan.

(rêpak): rumêpak, ng-[x] kw: ngrupak, nêmpuh sarta nêsêk.

rêpèn: ut. rêrêpèn kn: kêkidungan (uran-uran) pamalat-sih ut. panyandra; kc. rêpi.

(rêpèpèh): [x]-[x], ng-[x] kn: linggih ngêdhêkês andhap-asor (ngasih-asih).

(rêpêt): [x]-[x] kn: wayah esuk ngarêpake srêngenge mlêthèk.

rêpêtir: bêdhil [x] kn: bêdhil sing bisa muni bola-bali.

rêpêtisi: (W) kn: mbalèni (piwulang lsp).

rêpi: ut. rêrêpi kw: 1 kidungan, uran-uran kidungan; 2 layang; ng-[x], ngrêrêpi kn: uran-uran kidungan panyandra lsp; kc. rêpèn.

rêpit: kn: winadi, primpên; kc. rêmpit.

rêpolpêr: (W) kn: kêstul, pistul.

(rêpopoh): ng-[x] êngg. kn: gumantung tumêlung tmr. pang.

rêportêr: (W) kn: juru awèh kabar.

rêpot: (W) kn: 1 lapur, awèh wêruh marang kapulisèn lsp; 2 (ut. [x]-an) parêpatan ngrêmbug pagawean; di-[x]-ake: dilapurake.

rêrêb: I kw: lêrêb, lêrêm. II [x]-[x] kw: udan, grimis.

rêrêm: kw: lêrêm.

rêrês: kw: giris, miris.

rês: pc: blêdug (pamêtu mirunggan); kc. ngêrês, rêsrês.

(rêsa): di-[x] pc: dirêksa.

rêsados: êngg. k: rêsaja.

rêsah: k: rusuh.

(rêsaya): di-[x] kn: dijaluki tulung, disambat; rêsayan êngg: sambatan.

rêsak: êngg. k: rusak.

rêsban, rêsbang: (W) kn: bngs. bangku pangason.

rêsèp: (W) kn: katêrangan bab pêrincèn adon-adoning jamu lsp.

rêsèpsi: (W) kn: lênggahan (pista) dhinês.

rêsèrsi, rêsèrsir: (W) kn: pulisi sandi.

rêsêg: êngg. kn: kurungan awangun tumpêngan.

rêsêh: êngg. kn: rêgêd nglèlèt; kc. rusuh.

rêsêk: kn: 1 rêgêd marga barang-barang rosokan; 2 (ut. [x]-an) rosokan, barang-barang sing rêgêd pating jlêmpah.

rêsêp: I kn: njalari sênêng (kapenak) marang pandêlêng (pangrungu); ng-[x]-i: sênêng marang; ng-[x]-ake: njalari rêsêp. II rumêsêp kn: mlêbu amblês tmr. barang cuwèr. III êngg. ki: sukêr, nggarap-banyu.

rêsi: (S) kw: 1 wong suci sing wis dadi dewa; 2 pandhita tapa.

rêsidhèn: kn: residhèn.

rêsik: kn: 1 ora rêgêd; 2 suci, murni, tulèn; 3 tanpa ana salahe tmr. tulisan, basa, karangan lsp; 4 pc. êntèk babar pisan, gêmêt; 5 absah, padhang-padhangan tmr. nikah, doltinuku; 6 pc. sah kabèh tmr. utang; 7 lagis; [x]-[x], rêrêsik: 1 nyaponi lsp. murih rêsik; 2 sêsuci awak; ng-[x]-i: agawe supaya rêsik; ng-[x]-ake: 1 nggêmêtake, ngêntèkake; 2 agawe rêsik, ngabsahake; [x]-an: 1 ora crobo; 2 pc. tumindak miturut anggêr-anggêr tmr. nikah lsp.

--- 529 ---

rêsisir ~ rikala.

rêsisir: pc: pulisi kapêtêngan (sandi); kc. rêsèrsir.

rêsiwara: (S) kw: pandhita linuwih.

rêsmi: kw: kaendahan, cahya kang ngrêsêpake; sa-[x], rêrêsmèn, ngrêsmèni kw: sacumbana.

rêsula: I êngg. kn: bngs. wit nipah. II ng-[x] kn: nggrêsah, sêsambat marga rêkasa lsp.

rêsun: kw: aku, kowe.

rêspati: I kw: 1 ngrêsêpake ati; 2 patut, sêmbada pidêksa tmr. pawakan. II kw: Kêmis.

rês-rês: kn: rêrêgêd sing yèn digrayang krasa ngêrês; kc. rês.

rêsrês-poh: kn: ar. kewan bngs. cacing.

rêt: mak [x] pc: pêpindhan swaraning barang suwèk lsp.

rêta: I kw: mani. II kw: abang; kc. rêkta. III êngg. kn: 2 rupiyah. IV êngg. pc: warta; dirêtakake: diwartakake.

rêtah: (S) kw: kanikmatan; kc. rêta I.

rêti: I n. rêtos k: wis mrabot, wis dirukti apa-apane; dirêtèni: dirukti, dijaga, diladèni. II n. rêtos k: êngg. têgês, makna; ng-[x], mang-[x]: bisa nyakup (nyandhak) ing dalêm pamikir; ngrêtèkake: nêrangake supaya ngrêti; kc. arti.

rêtna: (S) kw: 1 intên; 2 sing endah dhewe; 3 (sêsêbutane) putri.

rêtu: I kw: dahuru, gègèr; rêrêtu: rêrusuh. II (S) kw: ar. mangsa (taun nêm mangsa); cs. 6.

rêtur: karcis [x] (W) pc: karcis mênyang mulih; di-[x]: dibalèkake tmr. layang kiriman lsp.

rêtos: k: reti.

rêca: kn: pêpêthaning manungsa lsp. sing digawe watu lsp.

(rêcêk): [x]-an pc: rêsêkan, rosokan.

ri: (ut. êri) kn: 1 cringih-cringih ing wit; 2 balung ing iwak loh sing lincip-lincip; kc. êri. II kw: dina, kc. ari, hari. III kw: adhi, kc. ari. IV kw: ing, ing nalika, dening.

riba: I kn: ruba. II (A) kn: wong sing nganakake dhuwit lsp. luwih saka ing ngêkat; mangan [x]: nindakake pakaryan riba.

ribèn: êngg: karêbèn.

ribêd: kn: 1 (ut. rêribêd) apa-apa sing njalari ora sêmpuluring laku (pagawean lsp); 2 kêna ing rêribêd; 3 susah marga kêtaman prakara sing angèl-angèl; ng-[x]-i: 1 ngrèwangi, ngrigoni, njalari ribêd; 2 nusahake; kc. rubêd.

ribêng: kw: putêk, judhêg.

ribig: kn: kabèh padha, rujuk, saeka karêp; di-[x]i: dirujuki.

ribug: kn: wis ringkih marga wis tuwa tmr. jago.

ribut: kn: 1 (ut. angin [x]) kr. prahara; 2 tumandang sarwa kêsusu lan rêrikatan; 3 êngg. pc.gègèr, poyang-payingan, orêg; ng-[x]-i: njalari ribut.

rijal: kn: swara rame kang kaprungu ing wayah bêngi.

rijig: êngg. kn: risig.

rijung: kn: pincang, dheglog; kc. rejog, riyug.

rijuh: êngg. kn: rikuh.

rijol: êngg. kn: ijol.

(ridhu): reridhu kn: panggodha; ngrêridhu: nggodha, mbêbeda, ngrigoni.

ridhong-ridhong: kn: nganggo kêmul rimong lsp.

rigal, rigèl: êngg. kn: rigol.

rigèn: I kn: rege. II êngg: karêbèn.

rigên: kn: prigêl sarta sugih reka; rêrigên êngg: tatanan; di-[x] êngg: ditata, dipranata; di-[x]-ake: dipratikêlake, digolèkake akal.

rigih-rigih: êngg. pc: wigih-wigih.

rigis: pc: règès bangêt.

rigma: êngg. k: rambut.

(rigu): dirigoni êngg. kn: dirègoni, diribêdi.

riguh: êngg. kn: regoh.

rigol: 1 pc. runtuh; 2 êngg. pc. tiba.

rigrig: kn: gigrig.

riya: I kn: ar. sêbutan ut. pangkat; kc. arya. II êngg. kn: sumungah, kibir, jubriya. III [x]-[x] êngg. kn: sênêng-sênêng.

riyag-riyug: kn: mlaku pincang (ora jêjêg).

riyah-riyah: kn: ênom sarta sumringah tmr. warna.

riyaya: 1 êngg. kn: bêbarêngan mangan enak; 2 n. riyadi, riyadin k. mangan enak sarta slamêtan ing mangsa lêbaran (bakda Pasa, êngg. 10 Bêsar); riyayan êngg: slamêtan riyaya.

riyak: kn. jlagra ki: bngs. yiyit sing mêtu saka ing gurung (up. pinuju lara watuk); di-[x]-i: diidoni nganggo riak.

riyalat: (A) kn: cêcêgah apa-apa murih kalakon sing disêsuwun.

riyêg: kn: saiyêg, padha mupakat kabèh.

(riyêk): di-[x]-[x] kn: 1 dirêmêk-rêmêk, diwênyêt (diidak) nganti ajur; 2 diwênyêt tmr. dluwang lsp.

riyêl: ut. jêjêl [x] kn: kêbak bangêt uyêl-uyêlan.

riyêm-riyêm: kn: 1 liyêp, lindri (satêngah mêrêm tmr. mata); 2 katon padhang sumamar.

riyêp-riyêp: kn: 1 katon alus ngrawit nêngsêmake pandêlêng; 2 (ijo [x]-[x]) ijo ênom gumadhung tmr. gêgodhongan.

riyin: êngg. pc. k: biyèn; kc. kriyin.

riyug-riyug: kn: mlaku pincang; kc. riyag-riyug.

riyuh: êngg. pc: rame bangêt, gumuruh.

riyuk: êngg. kn: reyak-reyok.

(riyung): di-[x] êngg: dirauk, diraup.

(riyo): (ijo) [x]-[x] kn: ijo ênom sumringah.

riyom: kn: eyub marga akèh wit-witan; ng-[x]: ngayom, ngaub.

riyon: êngg. kn: diya-diniya; kc. diyon.

rik: mak [x] pc: sabawaning nyorèk lsp.

rika: I n. êngg: kowe, -mu. II k: kana.

rikala: êngg. kn: ing nalika.

--- 530 ---

rikanang ~ ripah.

rikanang: kw: ika, kang.

rikat: I kn: enggal, kêbat, bantêr; di-[x]-ake:dienggalake, disêngkakake. II [x]-[x] êngg. kn: kukud, rêrêsik; di-[x]-i êngg: dirêsiki, dikukudi.

rikatang: kw: ika, kang.

rikma: ki. êngg: rambut.

rikne, rikneya: pc: yèn ora mêngkono kapriye.

rikuh: kn: 1 kidhung, jiguh; 2 rada isin; ng-[x]-i: 1 njêjiguhi; 2 njalari rikuh, ngisin-isini.

rikrik: êngg. kn: tlatèn; di-[x] êngg: diwatun.

ril: I êngg. kn: bribil (½ sèn). II (W) kn: wêsi dalan sêpur ut. lori.

rila: kn: lila.

rilak: (A) kn. ak: nusu; sêdulur sa-[x]: sadulur tunggal suson.

rim: I (W) kn: rèm. II (W) kn: 1 wilangan dluwang = 488 ut. 500 pèl; 2 sabuk wlulang.

rimah: êngg. k: rumah.

rimang: 1 êngg. kn. blabur; 2 kw. sêdhih marga kasmaran.

rimba: kw. ak: alas.

rimbag: kn: 1 cithakan ut. ijèning bata, up. bata sa-[x]; wêwangunaning têmbung sawuse diatêr-atêri ut. dipanambangi; di-[x]: 1 dicithak; 2 diwangun tmr. têtêmbungan; [x]-an: cithakan.

(rimbas): ng-[x] kn: mrèjèngi glondhongan kayu diwangun pêsagi (mung nganggo wadung ut. kampak).

(rimbu): di-[x] kw: disimpên; kc. primbon.

(rimis): udan [x]-[x] êngg: udan riwis-riwis (grimis).

(rimuk): di-[x], dirêrimuk kn: dibêbujuk kanthi alus, dibêbolèhi.

rimong: I êngg. kn: apa-apa sing dianggo kêkêmul gêgêr ut. gulu. II kw. ak: macan; kc. mong.

rimpang: kn: ênthik ut. panging êmpon-êmpon (jae, kêncur, kunir lsp); [x]-an: mawa rimpang tmr. êmpon-êmpon.

rimpil: kn: pêthil tmr. barang sing cilik-cilik; di-[x]-i: dipêthili, diputungi, tmr. rèncèk lsp; kc. rampal, rèmpèl.

(rimpus): di-[x] kn: diêrut, disrimpung.

rina: n. rintên k: wayah awan.

rina-rina: kn: ar. gêndhing.

rinding: ut. [x]-an kn: ar. unèn-unèn ênggone ngunèkake sarana kapèpètake ing lambe kapadalake ing untu; ng-[x]: ngunèkake rinding.

rinjing: êngg. kn: bngs. kranjang ut. tenggok gêdhe.

rindhèk: êngg. pc: rindhik.

rindhik: kn: alon, ora rikat; [x] asu (kirik) digitik pr: agahan ênggone arêp nindakake marga wis kêpengin.

rindhil: êngg. kn: urut-urutan tanpa kêndhat (ênggone têka, mêtu).

rinèh: I êngg. kn: sarèh, ora ribut. II br: diêrèh; kc. rèh.

rini: I êngg. kn: bribil (½ sèn). II kw: wong (bocah) wadon.

(rintang): di-[x] êngg: dialang-alangi; [x]-an: alangan, rêribêd.

rintên: k: rina.

(rintih): ng-[x] kn: ngruntuh, sêsambat lirih; ngrêrintih, [x]-[x]: njêjaluk ngasih-asih.

rintik: êngg. kn: tritik; [x]-[x]: katon jèjèr-jèjèr ngrawit.

rintip: kn: katon lêlarikan atata; kc. rèntèp.

rinto: êngg. kn: rento, reto.

rincag: êngg. pc: rencog.

rinci: I êngg. kn: pang-panging wulèn pari; kc. princi. II êngg. kn: bngs. tenggok gêdhe.

rincik: kakehan [x] pc: kakehan rèwèl (pratingkah); kc. princi, rèncèk, ricik.

ring: kn: 1 êngg. ing; 2 êngg. maring, mênyang ing; 3 êngg. marang, tumrap marang.

ringa: I kw: duga; ma-[x]: nduga. II [x]-[x], rêringa kn: kanthi pangati-ati marga sujana (ora pracaya, gojag-gajêg).

ringan: êngg. kn: ènthèng, gampang.

ringas: kn: 1 giras, ora tutut tmr. jaran; 2 lancang; 3 êngg. srêgêp.

ringga: kn: gojag-gajêg marga rada wêdi.

ringgi: sa-[x] êngg. kn: 5 bêntelan (± 15 kati) tmr. pari.

ringgit: 1 kw. wayang; 2 k. tlèdhèk; 3 kn. ar. dhuwit slaka ajine f 2½; [x]-an k: wayangan, tledhekan.

(ringi): diringèkake êngg: dirungokake.

ringih-ringih: kn: lancip-lancip sarta landhêp tmr. untu, êri lsp.

(ringik): [x]-[x], ng-[x] kn: tansah ngrintih sêsambat, nangis lsp.

ringin: pc: wringin.

ringkêl: I kn: lagi kêpênêr apês (cilaka) tmr. sato, manungsa lsp. miturut petungan dina paringkêlan (up. tungle = ringkêl godhong, ora kêna nênandur têtuwuhan sing dipurih godhonge; aryang = ringkêl jalma, pangapêsaning manungsa; warukung = ringkêl sato, kewan-kewan lagi padha apês; paningron = ringkêl mina, iwak loh lagi apês; uwas = ringkêl pêksi, manuk-manuk padha apês; mawulu = ringkêl wiji, yèn nyêbar wiji ora thukul); pa-[x]-an: dina ing pawukon (tungle, aryang, warukung, paningron, uwas, mawulu). II ng-[x] kn: têturon njintêl (nglêkêr); di-[x]-[x]: ditêkuk-têkuk gêgulungan (lêlêkêran).

ringkês: kn: 1 cêkak, ora rowa tmr. carita lsp; ora ngêbak-êbaki papan tmr. buntêlan lsp; 3 (ut. [x]-an) climèn, pasaja tmr. duwe gawe lsp; ng-[x]: 1 nyêkak, nyilikake; 2 gawe supaya ora rowa; 3 ora nganggo karamean tmr. duwe gawe; 4 nyidra, matèni dhêdhêmitan; [x]-an: cêkakan, wawasan sing cêkak.

ringkih: kn: ora kukuh (santosa) tmr. pawakan, dandanan, budi lsp.

(ringkuk): ng-[x] pc: ngrungkuk.

(ringkus): ng-[x] pc: mringkus, ora mbêgagah.

ringkot: êngg. kn: rèngkot.

(ringut): [x]-ên kw: nêpsu bangêt.

(ringring): di-[x](i) pc: diarêm-arêmi supaya aring; kc. aring.

ripah: I (A) kn: sarwa akèh sarta sugih bangêt.

--- 531 ---

II pc: sêbutane bojon sayid.

ripak ~ rujuk.

ripak: êngg. k: rupak.

ripak-ripuk: êngg. kn: têlês, klêbus.

ripik-ripik: êngg. kn: golèk rèncèk-rèncèk kayu.

ripu: I kn: rapuh, repo. II êngg. kn: ribut. III (S) kw: mungsuh, satru.

ripuh: êngg. kn: kc. ripu I.

(ripta): (cipta)-[x] kw: gagasan; ng-[x] kw: nulis, nganggit, ngarang.

ririh: I kw: lirih, alon. II êngg. kn: ora kêtaton, ora kalong; kc. lirip.

riris: kw: grimis.

ris: I êngg. kn: 1 garis watêsing pakarangan lsp; 2 tali pinggiraning layar lsp; di-[x]-i êngg: diwatêsi. II kw: alon, sarèh; kc. aris. III êngg. pc: gès, grès.

risak: k: rusak.

ri-saksana: kw: ing nalika iku banjur, tumuli.

risalat: (A) kn: 1 kongkonan; 2 layang .

risang: kw: (ing sang ...) sang, up. [x] prabu.

risèpsi: kn: rêsèpsi.

ri-sêdhênge, ri-sêdhêngira: kw: mbênêri, pinuju.

risi: kn: 1 krasa kêri, krasa ora kêpenak; 2 krasa ora sênêng; ngrisèni: njalari risi.

risidhèn, risdhèn: kn: residhèn.

risig: êngg. kn: 1 sarwa rêsik tmr. omah lsp; 2 ora kêmproh, brèsèt; 3 srêgêp.

risih: êngg. kn: risi.

risiko: (W) kn: pituna.

rispis: êngg. kn: rupiyah.

risrisan: êngg. kn: tembok minangka dhasaring pagêr lsp.

rit: I di-[x] pc: diêrit. II sa-[x] pc: sajalan tmr. têtunggangan.

ritak, ritèk: êngg: karêbèn.

ritang: kw: ingkang.

riti-riti, ritik-ritik: êngg. kn: rintik-rintik.

(ricih): ng-[x] êngg. pc: nggrêjih (tansah udan).

(ricik): I ng-[x] êngg. kn: 1 milah-milah, ngarani pêperangane; 2 milang, metung diprinci-princi; (rê-) [x]-an: pêperangan, prabot sing prêlu-prêlu. II (udan) [x]-[x] kn: grimis sing rada agal; ng-[x]: tansah udan.

(riwa): [x]-[x] êngg. kn: rewa-rewa.

riwayat: (A) kn: crita, dongèng babad.

riwana-wulung: kn: ar. wit, kayune dianggo jimat.

riwa-riwi: êngg. kn: wira-wiri.

riwe: (êngg. kn) ki: kringêt; riwènên k: kringêtên.

(riwêd, riwêg): ng-[x]-i êngg. kn: ngribêdi, ngrigoni, makewuhi.

riwêng: kw: judhêg, wis ora wêruh apa-apa.

riwih-riwih: kn: mili dlèwèran; kc. rèwèh.

riwil: kn: angèl ladèn-ladènane; kc. rèwèl.

riwis-riwis: kn: ora pati dêrês tmr. udan.

riwit: lombok [x] pc: lombok rawit.

riwug-riwug: kn: mawa rambut akèh; kc. rewog.

riwuk: ut. rêriwuk kn: rêrusuh, sing njalari ribut; di-[x]-i: dirusuhi, dibêbidhung, dirigoni.

ri-wuse, ri-wusning, ri-wusnya: kw: sawuse.

riwut: 1 kw. prahara; 2 kn. nêpsu bangêt, sarwa sêrêng tandang-tanduke; kc. ribut.

ryak: kw: ombak.

ru: I kw: sêrik; kc. êru. II kw: panah. III kn: sacêngkal pêsagi (14,19 m2).

ruba: ut. rêruba kn: 1 pawèwèh kanggo golèk pamrih (sih); 2 bêsêl; dirubani: diwènèhi rêruba, dibêsêli.

(ruba-gini): ng-[x] kn: ngundhakake rêrêgan luwih saka mêsthine (marga barange wis kêbacut ora ana lsp).

rubaya: kw: robaya.

rubeda: kn: pakewuh, alangan.

rubêd: kn: alangan, pakewuh; di-[x]-i: dialang-alangi, dipêkewuhi; kc. ribêd.

rubês: êngg. kn: 1 ribut, riwut; 2 kisruh-kisruhan, gègèr; 3 angèl ambah-ambahane tmr. dalan.

rubiyah: bkn.kn. ak: wong wadon (rabi).

rubiru: kn: aru-biru.

rubuh: n. rêbah k: 1 (tiba) ambruk; 2 sumèlèh wrata (ora ngadêg); 3 diucapake miring tmr. aksara swara, up. â diucapake a: ng-[x]-i: 1 rubuh ngênani; 2 êngg. mbêlèh raja-kaya sing kêcilakan; [x]-an êngg: iwaking kewan sing dirubuh (dipurak); ka-[x]-an: karoban.

rubuk: I êngg. kn: 1 pandumane padha; 2 sumbut, kurup. II [x]-[x], (re)[x]-an êngg. kn: gêgrombolan padha nglakoni panggawe maksiyat.

rubung: kn: gêgrombolan tarap ngubêngi, up. sing tuku [x]; [x]-[x]: gêgrombolan wong akèh ngubêngi; ng-[x]: nggrombol tarap ngubêngi; kc. ubung.

ruda-pêksa: kw: pêksa, njiyat; kc. roda.

rudah: kw: rudatin, susah atine.

rudatin: n. rudatos k: sêdhih, susah.

rudira: (S) kw: gêtih.

rudita: kw: susah, sêdhih.

ruditya: br: rudita.

rujad: kn: bujat, rusak pisah-pisah saka ing gêgathukane; di-[x]: dibujad, dirusak sarana disêmploki.

(rujag): I di-[x] êngg. kn: 1 dikrubut, dirudug; 2 dipêksa tmr. wong wadon. II di-[x], [x]-an kn: dibathik têrusan bae tanpa nganggo pola.

rujak: kn: ar. ombèn-ombèn ut. panganan sing digawe wowohan mêntah lsp.

ruji: kn: 1 wêsi, kayu lsp. sing kanggo iga-iganing cêndhela, pagêr, payung lsp; 2 lar-laraning rodha; 3 lar-laraning cakran.

rujit: kw: 1 pating sluwir tmr. kêmbang lsp; 2 kakênan atine, susah; di-[x]-[x]: disuwir-suwir, disuwèk-suwèk.

ruju: êngg. kn: ragil; kc. wruju.

rujuk: I kn: ora sulaya, rukun; sa-[x]: wis mupakat; di-[x]-i: diombyongi, diguyubi.

--- 532 ---

II kn: balèn ningkahan manèh (sajroning idah ing pêgatan kang kapisan lan kapindho); ng-[x]: mbalèni bojo sing wis dipêgat.

rudhira ~ rumuhun.

rudhira: (S) kw: gêtih.

rug: I kw: jugrug, lêbur; kc. êrug, urug, rugrug.. II di-[x] êngg: diadhuk tmr. lêmah; kc. arug.

rugi: I êngg. kn: kuwatir, sumêlang; 2 mbêbayani; dirugèni: disujanani, disumêlangake; kc. runggi, sangga-runggi. II êngg. kn: tuna; ka-[x]-an: kapitunan.

rugol: êngg. kn: rigol.

rugrag: kw: oyag, jugrug.

rugrug: êngg. kn: jugrug; kc. rug.

ruhara: kw: 1 orêg, gègèr; 2 kuwur (susah) atine.

ruhun: kw: dhisik, biyèn; dipun-[x]-akên êngg. k: didhisikake; kc. karuhun, rumuhun.

ruhur: kw: luhur, dhuwur.

ruyung: I kn: kayune wit arèn; 2 kw: borang.

ruk: I pc: dhenok. II di-[x]: pc: dikêruk.

rukêm: kn: ar. têtuwuhan wohe enak dipangan.

rukêt: kn: 1 êngg. rakêt bangêt; 2 (prang [x]) gêlut pêpulêtan; di-[x]: dikêkêp (dirangkul) kêncêng bangêt; di-[x]-i: dirakêt tmr. pamitran.

rukma, rukmi: (S) kw: êmas.

rukuh: kn: bngs. jubah putih dianggo sêmbahyang tmr. wong wadon.

rukuk: (A) kn: ndhungkluk ing nalikane salat; kc. rêkangat.

rukun: I kn: 1 rujuk manèh; 2 ora pasulayan, guyub; di-[x]: 1 diajak bêcik, diajak bêdhami; 2 pc: dibêsêli; di-[x]-ake: dirujukake, diguyubake; (re-) [x]-an: padha rukun nggayuh sawijining bab; kc. pirukun. II di-[x]-i êngg: disêdhiyani, dicêpaki, dijagani. III ([x]-ing agama) kn: kawajiban limang prakara kang prayoga dilakoni tmr. pêpakoning agama Islam.

rukun-desa: n. [x]-dhusun k: apa-apa sing wis dimupakati ing parêpatan desa.

rukun-gawe: kn: pagawean gugur-gunung.

rukon: kn: rukun; kc. gêndhon-rukon.

ruksa: (S) kw: 1 rusak, bubrah; 2 sêdhih, susah.

(rukti): di-[x], diruktèni kn: 1 dirumat, dipulasara; 2 disudhiyani, dicêpaki.

rum: I kw: arum. II pc: njêrum (akon njêrum marang sapi lsp). III kn: ar. minuman kêras.

rumab: êngg. pc: 1 lara panas (kadhêmên); 2 kumat, angot.

rumabasa: kw: ngrabasa; kc. rabasa.

rumaja-putra: (-putri) kn: umur-umurane bocah lanang (13 taun) bocah wadon (11 taun).

rumagang: kw: tumandang ing gawe; kc. ragang.

(rumah): di-[x]-i kn: diombèri, disudhiyani papan; [x]-an: klowongan, papan sing disêdhiyakake, sadhiyan; kc. romah.

rumahab: kn: kalawan rahab bangêt; kc. rahab.

rumah-bolah: (M) kn: omah kanggo sênêng-sênêng (sositit).

rumah-gila: (M) kn: papan kanggo mulasara wong edan.

rumah-lelang: (M) kn: omah kanggo lelangan.

rumah-makan: (M) kn: rêstoran.

rumah-obat: (M) kn: toko jamu, apotik.

rumah-sakit: n. griya-sakit k: papan kanggo mulasara wong lara, hospital.

rumah-setan: (M) kn: gêdhong kanggo pakumpulan Vrijmetselaar.

rumakjun: kn: ar. têtuwuhan.

rumakêt: kn: sumanak bangêt; kc. rakêt.

rumambas: kn: mbrabas têmbus tmr. banyu; kc. rambas.

rumamyang: kn: katon ramyang-ramyang.

rumanti: n. rumantos k: 1 wis miranti, wis sêdhiya; 2 tata-tata, sumadhiya.

rumancaka: kw: njalari susah (kangelan); kc. rancaka.

rumangkang: kn: mbrangkang.

rumangsa: n. rumaos k: 1 wis krasa sajroning ati, mangrêti; 2 wis ngakoni salahe lsp; ngrumangsani: wis rumangsa; kc. rasa.

rumangsang: kw: nggayuh, ngranggèh, ngrangsang; kc. rangsang.

rumaup pada: kw: sujud nyungkêmi sikil; kc. raup.

rumaos: k: rumasa, rumangsa.

rumaras: I kw: miris, susah. II kw: bêcik, endah, sarwa tata; kc. raras, laras.

rumasuk: kn: mlêbu, manjing tmr. tamba lsp; kc. rasuk.

rumat: n. rimat k: 1 êngg. wis rumanti; 2 diopèni (dipiyara) kanthi têmên-têmên; di-[x] êngg: diopèni, dijaga murih aja nganti ilang; di-[x]-i êngg: 1 diopèni; 2 disimpên.

rumbah: êngg. kn: jêjanganan.

(rumbu): isih [x]-[x] êngg: isih règèng-règèng, durung mari babar pisan.

rumbuk, rumbut: êngg. kn: rungkud, akèh thêthukulane.

rumêgêp: kw: nyandhak, nyêkêl gêgaman lsp; kc. rêgêp.

rumêksa: kn: njaga; kc. rêksa.

rumêmbe: kw: sêmi, tuwuh.

rumêmbês: br: ngêmbês, rêmbês.

rumêntah: k: rumuntuh, (tumiba).

rumênga: kw: krungu.

rumêngkuh: kn: bêcik pangrêngkuhe; kc. rêngkuh.

rumêsêp: kn: 1 mlêbu ing (tmr. barang cuwèr lsp); 2 ngrêsêpake; kc. rêsêp.

rumiyin: k: 1 dhisik; 2 biyèn.

rumil: êngg. kn: tansah ndrêmimil njêjaluk.

rumyang: êngg. kn: rame.

rumujag: kw: nggrujug; kc. rujag.

rumuhun: êngg. k: 1 dhisik; 2 biyèn.

--- 533 ---

rumuntuh ~ rupak.

rumuntuh: n. rumêntah k: tumiba; kc. runtuh.

rumucat: kn: ucul panganggo; kc. rucat.

(rumpak, rumpêk): di-[x] kw: dirusak, dilêbur.

(rumpaka): ng-[x] kn: 1 nyandra kalawan kêkidungan; 2 nganggit têmbang panyandra; rumpakan: 1 panyandra ing têmbang (kêkidungan); 2 têmbang, kidungan.

rumpi: kn: bngs. klambi jas kotang kanggo rangkêpan klambi jas bukak.

rumpil: kn: angèl ambah-ambahane tmr. dalan lsp.

rumpuk: êngg. kn: tumpuk, têtumpukan; di-[x](i): ditumpuk, disungsun; [x]-an: tumpukan, umpuk-umpukan.

rumpung: kn: pothol, sêmpal, gothang.

rumput: k: sukêt.

rumpon: kn: suwakan ing kali sing didèkèki sangkrah-sangkrah kanggo masangi iwak.

runa: kw: rusak, pakewuh; kc. runah.

runah: kw: 1 rusak, pêcah, putung; 2 sêdhih, susah; ng-[x]: 1 ngrusak, mêcah; 2 nusahake.

rundah: kw: sêdhih; kc. rudah.

runjah-runjah: kn: 1 jola-jola tmr. jaran; 2 pc. lincak-lincak marga bungah.

(runjak): ng-[x] êngg: mumbul ngranggèh; kc. lunjak.

(runjang): ng-[x] kn: 1 nrajang, nêmpuh; 2 pc. nrombol mèlu gunêman, melik (ngêsur) pangkating liyan.

runjung: êngg. kn: awangun lancip; kc. brunjung.

rundha: êngg. kn: nganglang ing wayah bêngi; kc. rondha.

(rundhuk): di-[x] kn: arêp ditêmpuh lsp. sarana mlaku alon-alon sarta sêmu mbrangkang; kc. krundhuk.

runtag: kn: 1 êngg. orêg, mawalikan tmr. ombak ing sêgara; 2 gorèh, kuwur atine; ng-[x]-ake: njalari runtag.

runtak: êngg. kn: larahan, rêrêgêd ing lêmah.

runtang-runtung: kn: tansah awor ora tau pisah (yèn mlaku lsp); kc. runtung.

runtik: kw: sêrik, nêpsu.

(runting): di-[x] kw: disuwèk, disuwir-suwir; kc. rontang-ranting.

runtungan: êngg. kn: rontogan.

runtuh: I n. rêntah k: 1 tiba saka ing dhuwur (marga uwal, mrucut, pêthil lsp); 2 tumiba, tumêka tmr. dhawuh; 3 kluron, têrag tmr. wêtêngan; [x] atine: duwe kawêlasan; [x] talake: wêwênange mènèhi talak (pêgat) wis ilang (sapisan lsp); di-[x]-i: 1 ditibani; 2 diwènèhi sih (ganjaran lsp); di-[x]-ake: 1 ditibakake; 2 diwènèhake tmr. talak; 3 ditêragake tmr. wêtêngan. II ng-[x] kn: ngrintih.

(runtung): [x]-[x], rêruntungan kn: tansah urut-urutan, tansah bêbarêngan mlaku lsp.

runtut: kn: 1 rampak, cocog padha gêdhene; 2 (atut [x]) rukun bangêt, anggone jêjodhohan; 2 nunggal laras ora ana sing mênjila; di-[x]-ake: dipêpatut, dilaras.

runtyaka: kw. ak. sêrik, nêpsu; kc. runtik.

runcang-runcung, runcung-runcung, rêruncungan: kn: runtang-runtung, runtung-runtung, rêruntungan.

runcat: kn: rucat.

runya: kw: wc. karunya (wêlas, asih).

rungak-rungak: kn: kagèt njêngêr sarta bingung (wêdi).

rungge: ut. [x]-an êngg. kn: wuli (wulèn).

(runggi): kc. sangga runggi.

runggut: êngg. kn: rungkud.

rungih: ut. [x]-[x], ng-[x] kn: cilik mbangir tmr. irung.

rungkad: kn: ambruk bêdhol saoyode tmr. wit-witan.

(rungkêb): ng-[x] kn: 1 têturon (linggih) raine ungkêb-ungkêb; 2 êngg. caos sing mblandrêng nganti 2 dina ut. luwih; ng-[x]-i: 1 ungkêb-ungkêb karo ngrangkul ut. ngraup; 2 sungkêm bangêt marang, ngantêpi agama, piyandêl lsp; kc. krungkêb.

rungkêt: êngg. pc: rukêt.

rungkil: êngg. kn pating jlêgong tmr. dalan.

rungkud: kn kêtêl sarta akèh thêthukulane; rêrungkud: thêthukulan sing rungkud; mbabadi rêrungkud pr: ngilangi prakara-prakara sing ruwêd.

rungkuk: [x]-[x], ng-[x] êngg. kn: linggih (mlaku) gêgêre mbungkuk.

(rungkup): di-[x] êngg. ditukup, digrudug ing kècu lsp.

(rungu): (n. pirêng k) di-[x] n. dipunmirêng (pirêng) k: ditilingake, digatèkake; dirungoni n. dipunmirêngi (-pirêngi) k: diwèhi wêruh, dikabari; dirungokake n. dipunmirêngakên (-pirêngakên) k: ditilingake supaya krungu; rungon n. mirêngan k: 1 bisa krungu (ora budhêg); 2 swara, uni; (re-) rungonên n. mirêngên k: tansah krasa kaya krungu swara; kc. krungu, kêprungu, pangrungu, prungon.

(rungrum): di-[x] kw: dirêrêmih sarana têmbung manis.

(rungrung): ke-[x]-an kw: gêndhêng marga kedanan.

rungsêb: êngg. kn: angèl ambah-ambahane tmr. dalan; kc. rubês.

rungsêg: êngg. pc: rusak.

rungsit: kw: gawat, rumpil bangêt.

rupa: n. warni k. warna ki: 1 kaanan wêwujudaning apa-apa sing didêlêng; 2 dhapur, wujud; 3 pc. warna (abang, ijo lsp); 4 jinis, bangsa; 5 (a-[x]) awujud; [x]-[x]: warna-warna, akèh warnane; sa-[x]: tunggal rupa, sabangsa (sajinis); sa-[x]ne: sakabèhe, ngrupakake: mujudake, nganakake, nyadhiyakake; rêrupan: maujud.

rupak, rupêk: kn: ora ombèr, ora lêga; 2 ([x] atine, [x] budine, [x] sêgarane) ora gampang ngapura ing liyan; 3 ([x] jagate) judhêg, kêntèkan pasaban; ng-[x]:

--- 534 ---

nyiyutake (ngringkês) jajahaning liyan.

rupa-candra ~ rojah-rajèh.

rupa-candra: kw: candra-sangkala.

rupaka: kw: kc. rumpaka.

rupêk: kn: rupak.

(rupeya): ng-[x] êngg. kn: mrêduli, ngrèwès, nggape.

rupi: êngg. k: rupa.

rupiyah: (ut. [x] putih, [x] rispis) kn: dhuwit salaka sing ajine satus sèn (120 dhuwit); [x] abang (-pêcah, -gobang, -prentah, -têmbaga): rupiyah ajine 100 dhuwit (83½ sèn).

rupini: (S) kw: ayu, endah.

rupit: êngg. kn: rupak bangêt, ciyut bangêt tmr. dalan.

rurah: kw: rusak, bubrah; mang-[x], ng-[x]: ngrusak.

rurêk: kw: rukêt tmr. pêrang; mang-[x], ng-[x]: ngrukêt, nêmpuh.

ruru: I kw: gogrog, rontog, runtuh. II di-[x] kw: digolèki, diupaya; kc. luru.

rurub: kw: lurub; di-[x]-i: dilurubi.

ruruh: I êngg. kn: wanguning praèn sarèh; kc. luruh. II di-[x] êngg. kn: digolèki, diluru; kc. luru.

rus: (W) kn: 1 kêmbang mawar abang; 2 tatanan mata intên.

rusak: n. risak k: 1 wis ora tumata kaya maune, bubrah; 2 lêbur, kuru bangêt tmr. badan, nandhang susah tmr. ati, dhadhal tmr. barisan, ora gêmah raharja tmr. nagara lsp; 3 pc. bubrah tmr. tatanan, nalar lsp; di-[x]: dibubrah, digawe rusak; ka-[x]-an: 1 nandhang rusak; 2 samubarang sing rusak.

rusban: êngg. kn: rêsban.

rusêg: êngg. kn: rêsêk.

rusiya: êngg. kn: 1 wêwadi, wadi; 2 agawe onar sarana laku kang winadi.

rusiku: kw: saru-siku.

rusit: kw: gawat; kc. rungsit.

rusuh: n. rêsah k: 1 ora tata, tanpa tatanan; 2 êngg. pc. crobo, rakus, kêmproh; 3 ala bangêt tmr. kalakuan; 4 rêtu, ora têntrêm tmr. nêgara lsp; rêrusuh: rêrêtu, ontran-ontran; ng-[x]-i: 1 êngg. pc: ngrêgêdi, njalari crobo; 2 ngrigoni, ngrêridhu, makewuhi; 3 (ut. ng-[x]-ake) njalari rusuh, mbubrah katêntrêman; rêrusuhan: 1 kalakuan sing ora bêcik; 2 gegeran, ontran-ontran.

rut: I êngg. kn: kabèh, kabèh katut. II di-[x] kn: ditalèni singsêt, ditalèni karo saka lsp.

rucah: kn: para, asor (tmr. kaanan, barang, pangkat lsp).

rucat: kn: 1 uwal saka gêgandhèngane; 2 êngg. cucul panganggo; 3 sèlèh pangkat, lèrèh; di-[x]: 1 diuculi (diuwali, dicopoti); 2 dilèrèhi, dipocot; 3 (ut. di-[x]-i) dibukaki sandhangane.

rucêk: kn: ora cêtha las-lasan tmr. tulisan.

ruci: êngg. kn: ringas, gampang nêpsune.

rucira: (S) kw: 1 sumorot, mêncèrèt; 2 endah, nêngsêmake.

rucuh: êngg. kn: bngs. rujak.

(ruwag): [x]-[x] kn: ora tata; di-[x] êngg: dirucat, disêmploki; kc. ruwèg.

Ruwah: kn: sasi kang kawolu (mangsane wong ngirim mênyang kuburan); dhèk-[x]-e êngg: jênate; [x]-an: slamêtan ing sasi Ruwah.

ruwat: kn: 1 luwar saka ing panênung (pangêsot, wêwujudan sing salah kêdadèn); 2 luwar saka ing bêbandan paukumaning dewa; di-[x]: 1 disarati murih luwar saka panênung lsp; 2 diluwarake saka bêbandaning dewa sarana slamêtan lsp; 3 dipatèni tmr. kewan lsp. sing mbêbayani; [x]-an: slamêtan lsp. prêlu ngruwat.

ruweda, ruwida: kw: rubeda, rêribêd.

ruwèg-ruwèg: kn: reyab-reyab ut. pating slêmbrèh ora tata.

ruwèh: êngg. kn: boros, sênêng ngêcèh-êcèh dhuwit lsp.

ruwêd: kn: 1 bundhêt tmr. bolah lsp; 2 kisruh ut. angèl paniti priksane tmr. prakara lsp; 3 êngg. bingung, kuwur tmr. ati.

ruwêd-rêntêng: kn: rêrêtu prakara sing njalari rêntênging nêgara lsp.

ruwid: êngg. kn: kêbak thêthukulan (sukêt lsp].

ruwida: kw: rubeda, rêribêd; kc. ruweda.

ruwiya: kw: crita, dongèng.

ruwing: [x] kupinge êngg: sumruwung, brêbêg.

ruwit: êngg. kn: 1 canthukan cilik; 2 alus ngrawit.

ro: n. kalih k: linggane têmbung loro; kc. loro, rong.

rob: I kn: mbuwal mundhak gêdhe tmr. banyu sagara, banjir; ang-[x] kw: mbanjiri, nglubèri; di-[x]-i br: 1 dibanjiri, dilêbi, diblêbêg ing banyu; 2 diwèhi sih lsp. akèh bangêt, dikrubut akèh; ka-[x]-an br: 1 kêbanjiran, kêlêban; 2 kawenehan sih lsp. akèh bangêt, kêwratan, dikrubut ing akèh. II êngg. kn: eyub, ayom.

(robah): I [x]-[x] kn: 1 barang-barang sing gêdhe-gêdhe ngêbak-êbaki papan; 2 pêpanganan sing kasar-kasar. II di-[x] êngg. pc: diowahi, diganti; [x]-an: owah-owahan; kc. brubah.

robaya: kw: aku, -ku.

robak-rabèk, robat-rabèt: êngg. kn: padha suwèk pating sluwir.

robèt: êngg. kn: 1 suwèkan gombal; 2 girik, dluwang suwèkan langgo ciri; di-[x] êngg: dibage-bage manèh tmr. sawah lsp.

robyong: kn: alèn-alèn (gombyok bêling lsp) dianggo rêrênggan ditata pating kranthil; di-[x]: dirêngga ing robyong.

rod: kw: surud tmr. banjir lsp.

roda: ut. [x]-paripêksa, [x]-pêksa kn: tindak panjiyat kanthi pêksa; di-[x] br: dipêksa; di-[x]-pêksa, di-[x]-paripêksa: dipêksa, dijiyat.

rodok: êngg. pc: rada.

rodra: (S) kw: galak, nêpusunêpsu. bangêt, mêmêdèni.

rojah-rajèh: kn: suwèk (tatu) kaya ajur.

--- 535 ---

(rojèng) ~ ronggah-ronggah.

(rojèng): ng-[x] êngg. kn: nyolong pari sing isih ana ing sawah sarana dibabadi.

rojod: êngg. kn: bojod, rujad.

rojoh: êngg. kn: dhuplak kinang.

(rojong): ng-[x](i) kn: njurungi, mupakati, nayogyani, ngombyongi.

rodha: kn: 1 glindhinganing kreta lsp; 2 êngg. bngs. grobagan cilik; [x]-kamprèt êngg. kn: keseran.

rodhong: kn: aling-aling ing tanduran têmbako; kc. krodhong.

(rog): di-[x] kn: dioyag-oyag (supaya wohe lsp. tiba) kc. rogrog.

roga: (S) kw: lara.

rogadi: (S) kw: lêlara.

rogêl: (W) kn: ar. rêricikaning mungsik.

rogul, rogol: êngg. kn: runtuh, tiba; kc. rigol.

(rogoh): ng-[x] kn: nglêbokake tangan ing kanthongan lsp. arêp njêjupuk; di-[x] atine: dijajagi, diwêruhi atine.

(rogok): ng-[x] êngg. kn: pawakan kuru dêdêge lêncir.

rogrog: êngg. kn: gogrog, runtuh; udan [x] asêm: udan sing mung sagrabyagan sarta tlêthiking banyu agal-agal; [x]-an: ndrodhog marga lara kadhêmên.

roh: (A) kn: 1 dat sing mawa budi ora kêna ginayuh ing pancadriya; kyt: malaekat, setan lsp; 2 jiwa, badan alus.

roham-rahèm: êngg. kn: bubrah, rusak pating jlêmpah.

rohani: (A) kn: kang awujud roh.

rohot: êngg. kn: rusak, bubrah.

royah-royah: pc: ora tata, grusa-grusu.

royak-rayèk: pc: reyak-reyok, wis bubrah pating sêngkayig.

royal: kn: sênêng mbuwang dhuwit ut. nglakoni maksiyat.

(royo): (ijo) [x]-[x] kn: ijo ênom sumringah.

(royok): rêroyokan êngg. kn: tumandang ing gawe bêbarêngan wong akèh; kc. kroyok.

royom: I êngg. kn: ayom, eyub. II êngg. kn: cocog, golong rêmbug; di-[x]: dirubung; (re) [x]-an: padha jêjagongan omong-omongan.

(royong): di-[x]-([x]) kn: diangkat (diusung) bêbarêngan wong akèh; kc. gotong-royong.

royot: êngg. kn: rayat, wong sing kabawah.

rok: I kw: têmpuh arukêt; a-(ma-) [x], ng-(mang-[x]) [x]: nrajang, nêmpuk, ngamuk. II (W) kn: ar. klambi dawa.

rokèl: êngg. kn: pating brêndjul tmr. dalan.

roki: (W) kn: ar. klambi dawa; kc. rok II.

rokok: kn: lintingan têmbako dianggo udud; ng-[x]: 1 nglinting rokok; 2 êngg. sênêng udud; 3. êngg. udud.

rokrokan: êngg. kn: jelungan.

rol: I ut. pulisi rol (W) kn: ar. pangadilan kang mriksa prakara palanggaran cilik-cilik; di-[x]: 1 diladèkake ing pangadilan rol; 2 êngg. dirolis. II (W) kn: gulungan.

rolah, rolak: (W) kn: 1 bata kang ditata ngadêg ing sadhuwuring palanging kori lsp; 2 êngg. tanggul cilik kanggo amping-amping.

rolas: n. kalih-wêlas k: 12.

rolikur: n. kalih-likur k: 22.

(rolis): (W) kn: nacahake kuli nyambut gawe; di-[x]: 1 diwilang (diundangi) jênênge tmr. kuli nyambut gawe; 2 êngg. dicacahake jiwane.

roma: (S) êngg. k: rambut.

(romah): kc. rumah.

romal: êngg. kn: ikêt.

(rombah): ng-[x] êngg. kn: golèk iwak mênyang sêgara bêbarêngan wong akèh.

(rombak): di-[x] kn: dibubrah, dibubrah banjur diganti.

rombang-rambing: kn: rontang-ranting, pating sruwèk.

rombèng: ut. [x]-an kn: gombalan; kc. prombengan.

rombong: kn: 1 êngg. bngs. tenggok gêdhe; 2 èngg. pc. aling-alinging têtuwuhan sing lagi tuwuh; kc. srumbung.

rome: êngg. pc: rame.

(romès): ora di-[x](i) pc: ora dirèwès.

romot: êngg. kn: barang-barang sing rêgêd ora kanggo.

rompang: kn: ompong, padha pothol tmr. untu, jungkat lsp.

rompi: (W) kn: bngs. klambi rangkêpan.

rompyo, rompyoh: [x]-[x] kn: katon kêtêl krêmbyah-krêmbyah.

rompok: kn: 1 gubug cilik; 2 êngg. pc. pondhok, omah.

rompot: kn: rungkud, mawa wulu pating jlêbud.

ron: I k: godhong. II êngg. pc: congkrah sêrik-sêrikan; kc. êru.

(ronjat): ng-[x]-i êngg. kn: nglunjak ngranggèh.

(ronje): ng-[x] kn: lêncir cilik tmr. dêdêg-piyadêg.

rondha: êngg. kn: nganglang ing wayah bêngi; kc. rundha.

rondhe: I kn: rêndhêt, rêmbên, randhat. II kn: glindhingan kêtan dianggo ampas wedang.

rondhon: êngg. kn: godhong.

rono: êngg. pc: mrono.

rontang-ranting: kn: padha suwèk pating sluwir.

rontèk: kn: gêndera cilik alandheyan tumbak.

rontog: kn: gogrog kabèh tmr. wowohan lsp; [x]-atine: runtuh kawêlasane.

(ronce): ng-[x] kn: 1 nganggit kêmbang, mêrjan lsp; 2 ngandharake, nyritakake njlèntrèh; (re-) roncèn: 1 anggitan (karangan) kêmbang lsp; 2 andharaning crita sing nglantrah.

ronyok: (suwêng) [x] kn: suwêng mawa mata intên gêdhe-gêdhe.

rong: I n. kalih k: 2 (kanggo wilangan ana ingarêp, up. [x] iji, [x] puluh). II kn: lèng sing gêdhe, up. [x] ula, [x] yuyu, ngê-[x]: mlêbu ing rong.

rongèh: kn: ora antêng, tansah polah.

ronggah-ronggah: kn: gêdhe dhuwur dhadhane jêmbar tmr. pawakan.

--- 536 ---

rongge ~ sabên.

rongge: ut. [x]-an êngg. kn: wuli, wulèn.

ronggèng: êngg. kn: tlèdhèk.

ronggos, ronggot: êngg. kn: rungkud, runggut.

rongkob: kn: pêtêng dening rungkud ut. akèh wit-witane sing gêdhe-gêdhe; ng-[x]: tumêlung nutupi tmr. wit-witan sing gêdhe.

rongkong: kn: balung gêgêr dalah saigane pisan; rêrongkongan: 1 bêbalungan; 2 jêjrangkongan.

rongrongan: kn: guthêkan sêla-sêlaning cagakan omah; kc. ngrongrong.

ropal: kn: nopal.

(ropeya): di-[x] êngg. kn: digape, diopèni.

ropèk: kn: ringkih.

ropêl: I êngg. kn: dhobêl, rangkêp. II (W) kn: bngs. pasah.

(ropyan): I [x]-[x] kn: padha kasukan mangan enak. II di-[x]-i êngg: diopèni.

ropoh: êngg. kn: pagêr mawa êrèn, rêrèncèkan lsp; di-[x]-i: dipagêri ing ropoh.

roro: kw: loro.

ros: kn: 1 singgêtaning têbu (pring lsp); 2 athik-athikaning bêbalungan, gêgêlitan; 3 lajêring prakara, rêmbug lsp; di-[x]-i: dikêthoki saka sa-ros; sing di-[x]-ake lara apa: apa sing dadi lajêring lara; kc. rosan, rosrosan.

rosa: kn: 1 kuwat; 2 duwe kakuwatan sing ngluwihi; 3 bangêt, kêluwih-luwih, sugih; dirosani: disêntosani, dipêksa.

rosan: k: têbu.

rosok: kn: wis rusak marga lawas; [x]-an: barang sing wis bubrah (rusak).

rosrosan: kn: gêgêlitan, athik-athikan.

rostêr: (W) kn: 1 bngs. cêndhela (pintu angin); 2 tarip, daftar.

rota: kw: galak, mêmêdèni.

rotan: 1 êngg. kn pênjalin; 2 ki. têkên.

roti: kn: ar. panganan sing digawe gandum dipan.

rotuh: êngg. kn: runtuh.

(rot-rot): di-[x]-[x] êngg: diiris-iris, digêrêt-gêrêt.

rocoh: êngg. kn: trocoh.

(rocok): di-[x] êngg: dikrocok.

rowa: kn: 1 ora ringkês; 2 ora climèn tmr. duwe gawe.

rowak-rawèk: kn: pating sruwèk.

rowan: êngg. kn: sapi lsp. sing wis tuwa.

rowang: kw: rewang.

rowang-rawing: kn: padha tatu, padha gowang.

rowe-rowe: êngg: rawe-rawe.

rwa: kw: ro (loro).

rwab: kw: rob.

rwi: kw: êri.