Sastra Jawa

Program Digitalisasi Sastra Daerah

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size

Rama, Yasadipura I, 1923, #832 (Pupuh 55-74)

Katalog:Rama, Yasadipura I, 1923, #832
Sambung:
1.Rama, Yasadipura I, 1923, #832 (Pupuh 01-13). Bahasa dan Budaya | Wayang #1090.
2.Rama, Yasadipura I, 1923, #832 (Pupuh 14-26). Bahasa dan Budaya | Wayang #1091.
3.Rama, Yasadipura I, 1923, #832 (Pupuh 27-39). Bahasa dan Budaya | Wayang #1092.
4.Rama, Yasadipura I, 1923, #832 (Pupuh 40-54). Bahasa dan Budaya | Wayang #1093.
5.Rama, Yasadipura I, 1923, #832 (Pupuh 55-74). Bahasa dan Budaya | Wayang #1094.
6.Rama, Yasadipura I, 1923, #832 (Pupuh 75-91). Bahasa dan Budaya | Wayang #1095.

55. Durma

1. parêng surak wau kang bala wanara | nêdya umangsah jurit | têtêp anjawata | ring sang narendraputra | umangsah kadya punagi | Radèn Anggada | Marutasuta aglis ||

2. Nala Nila Wrêksaba parêng lumumpat | Winata Sata Bali | Druwenda Krêdana | Sêmpati Bimamuka | Danurdara lan Kesari | myang Wisangkatha | Subodhara Puthaksi ||

3. mèh rahina angsahe bala wanara | mangkrak wre sadayanjrit | kumrutug mayuta- | yuta mawêndra-wêndra | sagulma kirna parêng ngrik | limpat bawana | pyah kadya manêngkêri ||

4. wuwuh suranira kang bala wanara | têtela wus kaèksi | môngka tôndha prapta- | nirèng angin garudha | tuhu nataning sabumi | bumi isinya | durmurka tumpês tapis ||

5. rumêksayunira jagad pramudita | wanara rêbut dhingin | gêbèl mawurahan | ngêmput bataning kitha | Sri Dasamuka miyarsi | swara gênturan | rug yayah manêngkêri ||

6. nuduh mêmariksa marang jawi kitha | prapta duta wotsari | pukulun kang swara | kadya manêngkêr wiyat | mungsuh wanara kang prapti | Ramawijaya | sampun waluya malih ||

7. sabalane sampun waluya sadaya | sikitan wontên [wo...]

--- 339 ---

[...ntên] kari | dening nagapasa | Dasamuka miyarsa | ngênês tyasira prihatin | cipta bêbaya | nangis sajroning galih ||

8. mupus prapta tyasira tuhuning raja | mati madyaning jurit | nglabuhi nagara | nungkula nistha papa | apês jêjêmbêri bumi | sigra angatag | gêgêdhuging bupati ||

9. mêtu aprang sira prawira Dumraksa | sawadyanira aglis | tur sêmbah samêkta | balanira Dumraksa | nêmbang têngara gong bèri | gurnang wurahan | kêndhang makêthi-kêthi ||

10. gambira sawadyanya wira Dumraksa | wus samya ambêg pati | paran yèn uripa | sira wira Dumraksa | gumrêgut malês sih gusti | kumrab wadyanya | bubul bêlêk ing kori ||

11. sêsêk dening wêtuning rata dipôngga | kuda jêjêl ing margi | praptèng jawi kitha | Dumraksa munggwing rata | mayuta makêthi-kêthi | bala rêksasa | umèb saking jro mijil ||

12. prapta dhandhang wurahan luhur gêgaman | angin mêsês ngênêsi | sagunging daludag | kabuncang ana suwak | kapulêt suwèk masêbit | sira Dumraksa | pratôndha sor kaèksi ||

13. nora miris punagi ing kautaman | bupati mati jurit | gumrit ratanira | pangirid kuda nama | si wêrka tate linuwih | ginawa aprang | prawira

--- 340 ---

duk ing nguni ||

14. mila nêmah solahe wira Dumraksa | bupati gêng pinilih | anggung sinung boja | pèni-pèni mas rêtna | myang èstri anggung pinaring | wira Dumraksa | singa nabda goranjrit ||

15. mulat sagung wanara mungsuhnya prapta | mangkrak mangiwung sami | gut-gutên ing aprang | nêpsunira prasamya | kênèng nagapasa wingi | ngambul sadaya | kumrutug nampêk jurit ||

16. balanira Dumraksa krura mapanggah | rame têmpuhing jurit | lir têdhuhing mega | isi mala durmala | mèh numpês isining bumi | bumi winisa | mangkana solahing wil ||

17. para mantri ditya kang mangsah tumindak | duminding bêksa piling | ana limpung kunta | manggala myang candrasa | kèh wre pêgat lambungnèki | ditya makantar | wre wira manglumpati ||

18. amrih kuwêl amrêp ing ditya pyah parah | wanara ingkang kanin | tan wruh tan rinasa | saking sruning kadarpan | pêpulihana ginandhi | mèh prapta nampak | kalênggyak mukya kêni ||

19. limpung kunta manggala prasu candrasa | ana wêtêng wre sêbit | rahnya muncar-muncar | kambah kèdêk prangira | wanara prawira kanin | ing wuri nunjang | kumrutug ngidêk wani ||

20. sangsaya sru riwuting ditya wanara | caruk rok silih ukih | pilih palu papal | pupuh-pinupuh

--- 341 ---

rêbah | jangkah-jinangkah ngakahi | kèh rangkêp kapat | tutug titih-tinitih ||

21. ana siyung-siniyung sêbrak-sinêbrak | kuku-kinuku sêbit | sumêbut kasilar | nêpak muka tinampak | apêlak nampak nampêki | mukaning ditya | pêcah bahu wre suwir ||

22. kadya jawah sela tala wre drêsnira | mêmandhêm wukir-wukir | darpanya kadahat | sagung bala wanara | riwut angidêk pêpati | butêng suranya | ngiwung awuru gêtih ||

23. kombak kambah kèdêk prange kang rêksasa | Dumraksa aningali | yèn ditya kasrakat | mangsah gumrit ratanya | mutêr limpung ngolang-ngaling | pangirid rata | ngilês wanara rujit ||

24. si wêrkasa kuda mamuk lumba-lumba | nujah wanara wiwrin | Dumraksa gêdhubyah | munggèng luhuring rata | limpung pidutêrpinutêr. awêrit | amabit-mobat | tumpês wre kang nadhahi ||

25. Radèn Ramadayapati sigra mêsat | mandhi watu sawukir | munggèng asta kanan | asta kiwa kang molah | amiwir-miwir kumitir | kadya manyura | kirab mrih andon rêsmi ||

26. praptèng ngarsaning rata wira Dumraksa | Anoman ngadhèdhèri | mundur mungkur mêsat | mingêr nêngên angiwa | sêsamir milir kumitir | nêngên makanjar | muncar netranirandik ||

27. Dumraksa ngling hèh

--- 342 ---

Anoman sira mapag | lawasmu julig wêgig | ing prang papaksa purba |Lebih satu suku kata: ing prang paksa purba. ngorakakên ing lawan | ujêr durung olèh tandhing | buta gêgala | Dumraksa krura sêkti ||

28. padha buta ukur urip tanpa guna | oliha tandhing mami | duk ing nguni sira | wus basah awor lêmah | angling Radèn Dayapati | babo Dumraksa | dèn inggal payo jurit ||

29. mamrih popor apragola pupu jôngga | rok bôndawala pati | atêpung wadidang | angadu tosing tulang | iki Ramadayapati | pinutra-putra | mring sang nataning bumi ||

30. Dumraksa ge mêsat saking rata dhêndha | Anoman anadhahi | sinabêt tan obah | limpung mubêng lir papan | sinabêt awanti-wanti | Radèn Anoman | malah saya mêrpêki ||

31. molahakên jaja amêmiwir asta | samir ngêlab ngawêri | dhadha krêp dhinêndha | marang wira Dumraksa | tan rinasa dènira mrih | têtêg tan tular | kêlar ingkang ginitik ||

32. kaku tyase Dumraksa wangsul mring rata | krodha mêmalu malih | saking rata nampak | tan osik gyan ginada | sira Ramadayapati | malês angagar | ing arga mandhêm aglis ||

33. angoncati wira Dumraksa tan kêna | ratanira kang kêni | rêmak [rêma...]

--- 343 ---

[...k] rêmpu rêmak | syuh lan turangganira | si wêrkasa sru kaswasih | moring pratala | Dumraksa krura angrik ||

34. mangsah dharat pamalunira Dumraksa | nêsêk awanti-wanti | Anoman ginada | tan osik mara dhadha | ngadhèdhèr rinêbut kêni | limpung Dumraksa | binuwang kontal têbih ||

35. dyan sinikêp sukune wira Dumraksa | binandul sarwi angling | hèh pongo si buta | Dumraksa andêl sira | sigra ingabên binanting | kalawan sela | rêmpu rêmak ngêmasi ||

36. bubar larut rêksasa karining pêjah | ngungsi jro kitha sami | wre surak wurahan | dewa manadukara | angudanakên wêwangi | mêmuji wijah- | wijah ring Sang Maruti ||

37. sadu dibyaa Maruti jaya-jaya | wre bujung ditya sami | malêdug sadaya | prapta sajroning kitha | katur ing Dasamuka glis | lamun Dumraksa | pêjah madyaning jurit ||

38. ngungun Prabu Rahwana asru ngandika | hèh Kampana dèn aglis | sira pêpuliha | patine Si Dumraksa | tumpêsên wanara aglis | nêmbah Kampana | mijil wadyaniratri ||

39. nêtêg kêndhang têngara bèri wurahan | bêgor gurnang wiyati | awahana rata | kêthèn bala rêksasa | sapraptanira ing jawi | wanara [wa...]

--- 344 ---

[...nara] mulat | Kampana mêtu jurit ||

40. saha bala kumêrap rêksasa gora | sabdanira krodha ngrik | Kampana angiglag | ngadêg luhuring rata | gandhewanira pinusthi | pan gangsal dhêpa | sapucang kêndhêngnèki ||

41. numung nungsung asu asang-asangsrangan | gurnita manundhungi | kumêdut bahunya | tan ajrih Sang Kampana | mênthang langkap nulya mijil | mêtu naraca | ngêbêki ing wiyati ||

42. wre mangruwak bala wor waringutira | pinapag têmpuh aglis | kèh wanara rêmpak | dening panah Kampana | kumêrcêk akèh nibani | wanara kêna | rampas akèh ngêmasi ||

43. tandang krodha Anoman anikêp kang tal | pinutêr kadi lori | kumitir nèng asta | Anoman mara molah | panah sinabêtan gusis | wangsul katimpal | papal panah kuwalik ||

44. mangsah buwang dhêndha tal Sang Bayusuta | sigra ambêdhol wukir | wukir watu krêstal | binopong gêbyar-gêbyar | kataman surya sênggani | lan netra muncar | lir baskara sêsiring ||

45. hèh rêksasa durcara agoragadha | saparanmu bupati | hèh ingsun Kampana | andêl-andêl punggawa | iki buta gutuk dhacin | dudu urakan | dudu papat sêtail ||

46. sira iki si bundhas [bundha...]

--- 345 ---

[...s] munyuk Anoman | ambêk wre nglêlanangi | bukrak kêthèk nistha | kodhik gawemu papa | pamadal pang kêna pidhir | apêksa guna | gul-agul gêgilani ||

47. ngayat kunta anggêro bahune mêngkap | hèh dik tan wurung mati | dening kuntaningwang | si tuwaburu nistha | pêksa angadoni jurit | sijis tan pira | mêsat kuntanira glis ||

48. luput datan kêna Sang Anjaniputra | mêrpêki dingkik-dingkik | pacêk gulu molah | miwir samir kumêlap | asta kanan bopong wukir | sigra Kampana | wus ingantêban wukir ||

49. dhadha dhadhal bahu bêntar rênyu timpal | Kampana angêmasi | gya bala wanara | kumrubut rêbut mêngsah | balane Kampana gusis | sirna wurahan | sakarine kang mati ||

50. ngungsi kitha katur ing Sri Dasamuka | yèn Kampana ngêmasi | langkung ngungunira | ruhara kang wardaya | tan panggah dènira linggih | mêmonang manah | lênglêng lunga kuliling ||

51. mamungu tyasira mangun abêbaya | midêr kèdêran sêdhih | ngadhuh ngadhah-adhah | sêdhih sayan kadhudhah | Dumraksa Kampana dhingin | pilih kang nôngga | ing prang duk anom nguni ||

56. Sinom

1. kèndêl Sang Prabu Rahwana | nèng ngandhaping gapura ngling | ditya kang tungguk dinuta | timbalana paman [pama...]

--- 346 ---

[...n] Patih | Prahasta lah dèn aglis | sakapraboning prang pupuh | tan dangu praptanira | ing ngarsanira narpati | angandika Sri Mahaprabu Rahwana ||

2. hèh kayapa budinira | bupati kang tunggu puri | gêgêdhug nagri Ngalêngka | si wira Dumraksa mati | hèh sira paman patih | sapa yogyane kang magut | ngasmara pabaratan | wanara bôndakalani | sapa yogya asiha praja Ngalêngka ||

3. Dasamuka wusnya mojar | Prahasta matur wotsari | dhuh Buminata Rahwana | punapa susah kang galih | yèn mêksih punang patih | dipun eca nèng kadhatun | masalah kang rumêksa | ing pura sri narapati | botên kirang pan agung bala rêksasa ||

4. pan kawula kang maguta | umangsah ngasmarèng jurit | dados lamaking nagara | nênggih pratôndha punagi | apan pun paman patih | pukulun sampun asêpuh | sêdhêng nanggulangana | ing praja Ngalêngka gusti | salamine dèrèng kambah parangmuka ||

5. saking tiwase pun paman | rumêksèng nagara gusti | ing mangke sampun ubaya | risaking Ngalêngka gusti | pun paman anglabuhi | yêkti wong tuwa katêmpuh | Prahasta mundur mêdal | sarwi luhira drês mijil | Dasamuka anusuli dana rêtna ||

6. pira-pira kang sêsotya |

--- 347 ---

gagônda myang makuthadi | wastra pèni-pèni pira | rata turôngga lan èsthi | kalawan dèn paringi | buta nujum kalih atus | praptèng dalêm Prahasta | mahom sêmadi kang kèsthi | dhanyang wolu pininta munggèng sarira ||

7. umastuwèng jaya-jaya | wus aglar wadya sang patih | sagunging mantri manggala | rêksasa samêkta sami | minum sawadyanèki | bojaning apatih pênuh | sagung para prawira | sinungan têtopong sami | lan karoncong kêkalung gêgêlang êmas ||

8. miwah gundhala mutyara | manike sacêngkir-cêngkir | samêkta bala Prahasta | kaprabon adining jurit | nêtêg kêndhang gong bèri | budhal balane panganjur | daludag andêladag | dalêdêg sêsêk ing kori | tanpa wilis balane Patih Prahasta ||

9. bêgor gurnang mawurahan | kêndhange makêthi-kêthi | wus munggèng rata gothaka | sira Prahasta apatih | kudanira pangirid | ing rata pan pitung atus | busanane kawarna | tinon lir wukir kabêsmi | ratanira Prahasta linimput ing mas ||

10. wiku-wiku kuna-kuna | Ngalêngka pangulah jurit | samya ngatêr kyana patya | sagung buta kaki-kaki | lan buta nini-nini | têtêkên pating kêthêk |Kurang satu suku kata: têtêkên pating kêthêkluk. mêmuwus jaya-jaya | jayaa rêkyana patih |

--- 348 ---

tilasipun buta kang nguwisi karya ||

11. lêlêthêk nagri Ngalêngka | prasamya ngatêr ing margi | mangastuti jaya-jaya | anjayakakên apatih | suka rêkyana patih | para ciklu-ciklu mêtu | ngastuti lampahira | wangsul sajawining kori | sêkèthènge nênggih kutha ing Ngalêngka ||

12. abra busananing yuda | balane rêkyana patih | kadya baskara tumumpang | munggèng angganing kang wukir | gumuruh tanpa wilis | pira-pira untabipun | sagung mantri manggala | anggarêbêg kyana patih | lir sagara êrob wutah ing dharatan ||

13. daludag ewon pinôngka | alune kang jalanidi | wahana rata dipôngga | pindha karang-karang sami | anglud kang angin-angin | awor swaraning ditya gung | ingkang pinôngka gêrah | kakôndha kumlabing angin | ingkang môngka iwak sêdhêng lumba-lumba ||

14. pratôndha kasoran ing prang | kyana patih wus kaèksi | praptane calèrèt warsa | mole-mole angungkuli | lir ngalup ngulilingi | gêtêr putêran kumêtug | katon udan rudira | riris kêras angênêsi | kèh daludag sêbit punggêl tikêl pupak ||

15. Prahasta wruh yèn kasoran | nanging tan owah ing galih | rèhning amêngku parentah | among ing sri narapati | nora kêdhèp makingkin | dening kèh

--- 349 ---

dalajatipun | ala alamatira | matêguh tyasira patih | kautaman punagi mati ing rana ||

16. ing jawi kitha wus prapta | aglar rêksasa ngêbêki | dadi byuha arda côndra | gêlaring Prahasta patih | gêlaring wre jaladri | wutah ing dharat mangalun | angrèb sêsêk kumêrab | gumêrdêg wor tanna pilih | Sang Prahasta matag kang para manggala ||

17. angarahakên rêksasa | parêng mangsah ing ajurit | miwah kang bala wanara | parêng nêmpuh anadhahi | Susena Senapati | angatag wre sadayambyuk | ngêbyuki ing rêksasa | rame têmpuhing ajurit | kadya guntur-gumuntur rèh magênturan ||

18. rêksasa mantri manggala | kumrab mangsah rêbut dhingin | tandange kagila-gila | pepe dhêpe mungsuhnèki | wanara wira sami | angrok amupuh pinupuh | nanggala kunta cakra | candrasa badhama piling | rame têmpuh watu gunung lan wrêksa tal ||

19. têmpuh pupug maputêran | dêdêr-dinêdêr mèt tandhing | ingkang kapêndir kèdêran | rukêt marangkêp anarik | palu-pinalu pilih | pêlak-pinêlak apêluk | kyèh solahing ayuda | saut-sinaut kèh sêbit | wangke suwak rêksasa miwah wanara ||

20. balane Patih Prahasta | kyèh rêksasa sura sêkti |

--- 350 ---

tuwin ingkang tinindhihan | ditya akèh bêcik-bêcik | wanara kèh katitih | katindhih kêndhih gènipun | pinêlak dening singa | ingkang ginawa ngajurit | miwah gajah atusan saking jro kitha ||

21. bingung wanara prawira | kèh wangke parah manguwir | awor rah purusa abang | mrêbangbang pating saluwir | ditya marunggul aglis | anggêgila agul-agul | mandhêndha wre pracôndha | pracalita kèh kêpalih | rêksasa kèh wangke-wangke ngangkak-angkak ||

22. ngolang-aling palêlêngan | tan ana kang anulungi | dadya wil mulat mêlajar | ajrihing rewang kèh kanin | puthul cêngêl macicil | tuwin wre warata wuru | waringutên sangsara | rusak kang ayuda kalih | kêparèng wre kasrêging yuda kênaka ||

57. Pangkur

1. krodhanya Patih Prahasta | gumrit ratanira amênthang aglis | gandhewa satal gêngipun | kakêndhênge sapucang | linêpaskên saking jêmparing ambubul | ewon-ewon saking panah | nibani wanara sami ||

2. ginêdhêg malih panahnya | mêtu malih bêlêk saking jêmparing | ambubul mawur malêdug | panah atumpa-tunpaatumpa-tumpa. | anibani wanara kèh kagum-kagum | ingkang rèntèng-rèntèng rantas | ana rangkêp tibanèki ||

--- 351 ---

3. wre sêmpal bahunya ana | sirah pêgat lambung buwak kasêbit | ana janggut pêgat saut | bahu kadya sêsawat | kumarutug panah manak satu-satu | sapuluh-sapuluh manak | satus manak sèwu malih ||

4. kang sèwu manak salêksa | angêbêki titip ngasmarèng jurit | wre sumyur mawur malêdug | kèh pêjah anggêlasah | kagyat mulat Narpati Sugriwa gupuh | angawe Kapi Anila | Prabu Sugriwa lingnya ris ||

5. hèh Nila ywa mênêng sira | nora nana wre kang pantês nadhahi | yudane Prahasta iku | liyane saking sira | yèku patih mêmatah patih kang sêpuh | patih kang mêmatah jagad | lah payo pagutên aglis ||

6. yudane Patih Prahasta | aja kurang wiweka dèn abêcik | sawusira wau tuduh | Maharaja Sugriwa | Nila aglis ta nangga rêntêsing kewuh | mêsat mibêr nambut dhêndha | randhu gêng tur randhu kuning ||

7. panjange sapuluh dhêpa | praptèng rana sampun yun-yunan jurit | Patih Prahasta andulu | hèh munyuk saparanta | kêthèk bundêr tanpa lambung kudu magut | Si Sugriwa mêtonana | kang pantês aprang lan mami ||

8. sira iku munyuk rucah | ambalênêk buh ngisor dhuwurnèki | kêthur-kêthur blak kêthuthur | kaya kêblak nèng lêbak | ingsun iki [i...]

--- 352 ---

[...ki] gung aluhur anèng dhuwur | luhur kabupatèn ingwang | pêpatih ngrèh para patih ||

9. ingong patih amisesa | pamanane marang jêng narapati | Anila sumaur sêndhu | hèh dik si gêlah-gêlah | pêksa luwih nampik tandhing ing prang pupuh | ingsun bae kang anglawan | sagêndhingmu ing ajurit ||

10. ingsun prawira Anila | nadyan padha bupati tuwa mami | ing ayuda pan gêgêdhug | payo aprang lan ingwang | pijêr-pijêr ngucap-ucap gora wuwus | cangkême andhêlak dhêlalak |Lebih satu suku kata: cangkême andhêlak dhêlak. kodhik rêrêgêding bumi ||

11. si lêlêthêk sabuwana | kacocotan payo rok rêbut pati | Prahasta krodha brakuthu | aniyangakên langkap | mêtu panah saking gandhewa ambubul | dalêdêg arak-arakan | mayuta makêthi-kêthi ||

12. ngêbyuki Kapi Anila | tadhah dhêndha randhu amobat-mabit | sinabêt ing randhu mawur | malêdug singsal kontal | mênthang malih Anila sigra tinuju | luput Anila tan kêna | pinacar wutah tan kêni ||

13. Anila tuhu widagda | luwih bangkit waskitha ing ajurit | syuh hru katimpal kapêluk | pêluk ingkang sanjata | sangsaya gung Prahasta jêmparingipun | gunge panahe Prahasta | kadi upama jaladri ||

14. Sang Nila

--- 353 ---

kadya badhawang | mukanya lir rodra kamuka bahni | jala padhaning kang randhu | ingkang gêmpung sanjata | lir pawaka Prahasta sanjatanipun | panas landhêpe kalintang | nanging wre kang ambrasthani ||

15. Kapi Nila kadya mega | anglir mêndhung dhêndha ingkang nibani | ing patih sanjatanipun | agni sirêp ing toya | ping sèwu pan kya patih pamanahipun | pan datan tumamèng ôngga | Kapi Anila tan sakit ||

16. gumrit ratanya apatya | marêpêki amanah wanti-wanti | Kapi Anila pan luput | saking putêring dhêndha | lir bêlabag abundêr nèng astanipun | tangane nora katara | mungsêring dhêndha tan sipi ||

17. dhêndhanya malah gumilap | saking sangêt kongsi bundêr kapati | mangsah ngiwa nêngên maju | sarwi astane molah | ngagar dhêndha lah lah lah pamuwusipun | Prahasta sinabêt dhêndha | jajanira ingkang kêni ||

18. kya patih datan karasa | lir cinakar malah lir dèn pijêti | Prahasta pangrasanipun | sayahe dènnya manah | lir pêpijêt Anila pamalunipun | dadya kras pamênthangira | langkape rêkyana patih ||

19. kumêbul wêtuning panah | tanpa gawe wre Nila tanpa kêni | sangsaya tis panahipun | sayah dangu mêmanah | sang prawira Nila mêrpêki tumanduk |

--- 354 ---

ing dhêndha wêdananira | mengo cêcêngêle kêni ||

20. pingkêl kapanggêl Prahasta | gèdhèg-gèdhèg cêngêl karaos sakit | pinindho ratane rêmuk | malumpat sang apatya | wre gumuruh surak lir gora gumuntur | suka kang samya tumingal | yudane prawira kalih ||

21. kya patih langkung bramatya | dene ratanira rêmuk ginitik | sinrêg runtuh kabarubuh | sigra nyandhak musala | putus ingkang pucuking musala sirung | mangsah kya patih krodhanya | angayat musala aglis ||

22. Nila wus mangundha dhêndha | parêng têmpuh por por pur putêr kalih | kalihe darpa mêmalu | sarêng mundur anganan | Nila ngeri bêksa mamrih solahipun | Prahasta akiprah-kiprah | Nila midêr angunduri ||

58. Durma

1. mangsah mêrpêk prawira Kapi Anila | samya cukate kalih | Prahasta dhinêndha | Anila sru kinunta | Prahasta badhonge kêni | pèpèt lan awak | Anila datan busik ||

2. wakniralot tan tular katiban kunta | winawas kadi wêsi | kêna ing musala | kêthip-kêthip kewala | maringis angiwi-iwi | mêre wurahan | gêmbor gêrêng apatih ||

3. ing ngawiyat umung wuntu para dewa | suka anêningali | ngudanakên kêmbang | muwus manadukara | Anila

--- 355 ---

prawirèng jurit | apatih sira | ing aprang olèh andhing ||tandhing.

4. sigra mingêr adhêndha Kapi Anila | kawaca kêni malih | mukêt kêkêt lawan | karakêt lawan awak | patih angluh kadi kanin | ngrukêt andhêndha | dhêndha-dhinêndha sami ||

5. umrêng kalihira dènnya sru kabangan | gapyuk pyuk manêmpuhi | uwal sarêng singsal | mèt malu maluwaran | midêr kèdêr angidêri | inêr-idêranidêr-idêran. | dêdêr-dinêdêr sami ||

6. ukêl tindak mantri prawira apatya | musala sru kumitir | prawira Anila | tindak suku supatra | pêsatnya anyêndhal aglis | mundur lêlewa | manglung molah jônggèki ||

7. sêbut mêsat angungkuli mring apatya | sigra dhêndha lumingsir | Prahasta anjingkat | nolih nabêt musala | Sang Anila miwir samir | dhinêndha tadhah | gadhug glis anglumpati ||

8. Sang Nila wèh kêndho ngêdhèdhèr solahnya | Prahasta amukuli | Anila tan obah | kumêdhèp lagi nora | nulya marambating gitik | Kapi Anila | gêdhêg rêkyana patih ||

9. mundur mungkur dingkik-dingkik Sang Anila | nolih modong mudiding | kêmba tindakira | agung manglung kang jôngga | yèn mangkêrêt gulunèki | mangkrêt buntutnya |

--- 356 ---

yèn madodong marêngi ||

10. jôngga manglung buntute nglawèr apanjang | astanira kumitir | mara mêndhak-mêndhak | pinalu mring kya patya | sêbut mingêr milar mulir | musala dhêndha | udrêg-udrêgan angrik ||

11. sêluran lir angin-anginira molah | tugur makêrtêg sami | pyuk marangkêp samya | gapyuk parêng tibanya | amêngkul-pinêngkul sami | cêngkah-cinêngkah | ukêl-ingukêl kuwil ||

12. kuwêl kontal kasingsal parêng mring têbah | gapyuk parêng nêkani | ulêng alinglingan | lêbu milya ubêkan | mêlêk ing papan ngêbêki | mubêng lir cakra | cakar-cinakar mangrik ||

13. ukêl kêkêt marangkêp rapêt wagyutan | rêbah guling-ginuling | parêng gêgulungan | lir cakraning gilingan | kadya kalanging panggiling | gumulung têbah | tiba pinggir pasisir ||

14. lêbu mêlêk ibêkan anglud putêran | lesus mulês malêsi | sumaput kalihnya | ing lêbu kêsaputan | tan katon kang yuda kalih | lêbu kewala | ulêke kang kaèksi ||

15. umêr maliwêran gumilir nèng ngandhap | gênti kang anindhihi | kèdêr dêduluran | nèng pinggiring samodra | mêsat sarêng wangsul kalih | uwêl-uwêlan | kumêbul tan ngênani ||

16. pan ingusir Anila sêparanira | pan sarwi [sar...]

--- 357 ---

[...wi] dèn gitiki | Anila tan kêndhat | dharusul mring jêjurang | anênggiling api mati | mulat ing sela | itêm têpining trêbis ||

17. Kyana Patih Prahasta nèng wurinira | mangisor tinutwuri | Anila mring ngandhap | Prahasta nèng luhurnya | gadhag-gadhug anggitiki | Anila nyêndhal | sela kras tan kêtawis ||

18. rikat saking pêsate KapilanilaKapi Anila. | kungkulan kyana patih | mumbule Anila | sigra binandhêm sela | kêna sirahe kya patih | kantêp kapêtak | rêmuk sirahing patih ||

19. rêmukaning sirah amblês maring jaja | utêke kocar-kacir | wingsilan kasingsal | tikêl sariranira | bêbadhong mor kulit daging | bêbalungira | rênyuh awor lan gêtih ||

20. rahnyabang sumirat kadya dhatu muncar | tan beda lawan wêsi | abang duk binakar | cinêlubabêncinêlubakên. toya | kumêcus nora mindhoni | Patih Prahasta | babar pisan ngêmasi ||

21. kadya wêsi abang pinalu sumêbar | mangkana rahnya patih | balane wurahan | sakarine kang pêjah | balêdug mawur angisis | angungsi kitha | wanara samya ngungsir ||

22. katub kuwur gègèr rêksasa jro pura | busêkan sanagari | katur ing sang nata | yèn kyana patih pêjah | gumuruh swaranira tangis |Lebih satu suku kata: gumuruh swarane tangis. bala wanara | gêbèl samya [sa...]

--- 358 ---

[...mya] nyuraki ||

23. pan kalimput sajawining bata kitha | Dasamuka winarni | kagyat duk miyarsa | patine kyana patya | acum Dasamuka nangis | gupuh adêgnya | nèng patiganing kori ||

24. mujar sarwi ngusapi luh Dasamuka | hèh sarupaning kang wil | kang anèng paseban | padha gugahên enggal | Si Kumbakarna aguling | tan wruh ing warta | tinêkan brôngta kingkin ||

59. Asmaradana

1. Kumbakarna yèn aguling | nora nganggo kira-kira | ambêke pan kaya kêbo | têka ngên-angêne wuta | sigra bala rêksasa | gumêrah samya lumayu | mring ênggone Kumbakarna ||

2. pira-pira kang rasêksi | kêthèn ayutan prasamya | anggawa kêndhang bèrine | têtêg sadaya tinêmbang | gong bèri mawurahan | tinitir kêndhang gong sèwu | gumuruh sarwi asurak ||

3. Kumbakarna tan anglilir | kang anggugah sami sayah | malah akiyu bahune | dangu dènnya nabuh kêndhang | gong bèri mawurahan | tan osik dènira turu | sira Arya Kumbakarna ||

4. rêksasa kaku tyasnèki | sakathahe kang anggugah | samya ngambil gêgamane | badhama parasu kunta | limpung miwah nanggala | pinukulakên jêjêngku | ana tuwêke kinarya ||

5. nojohi [no...]

--- 359 ---

[...johi] wadidangnèki | candrasa ingkang kinarya | nyênyublêsi walikate | tan môntra-môntra wungua | wong agung Kumbakarna | kaku tyas ana anguku | kêkupug datan karasa ||

6. sigra prasami angambil | rata limang atus prapta | kuda dipôngga wus dene | ingambahakên ing jaja | rata sinabêt samya | turôngga pangiridipun | taline samya pinêkak ||

7. dadya lumba-lumba sami | sagunge rata nèng jaja | turôngga têtêgar kabèh | sarta surake wurahan | prandene Kumbakarna | tan môntra-môntra awungu | prasamya kaku tyasira ||

8. liring umpuk-umpuk nênggih | sangsayeca dènnya nendra | kadya kinêbutan bae | ana kang ngantêbi sela | pêpolok talapakan | nora osik nora sêgu | tan owah panglugurira ||

9. dadya prasami asêdhih | kèndêl kaku ing tyasira | ana buta tuwa dhewe | anjapani wêwisikan | alon panglilirira | sêgu lir galudhug sèwu | lungguh angusapi mata ||

10. mawur ditya alit-alit | mantrine dhêku kewala | Kumbakarna pamuwuse | anapa ingsun ginugah | ditya mantri turira | pukulun timbalanipun | raka paduka sang nata ||

11. paduka manjinga puri | prakawis [pra...]

--- 360 ---

[...kawis] praptane mêngsah | wanara ampuh yudane | kathah bupapati kang pêjah |Lebih satu suku kata: kathah bupati kang pêjah. tumpês sawadyanira | Prajôngga Pragôngsa lampus | Mintragna lan Wirupaksa ||

12. Brajamusthi Jambumangli | Puthadaksi wus palastra | Pratamadaksi parênge | miwah prawira Dumraksa | andêl-andêl sadaya | lan rama paduka lampus | Rêkyana Patih Prahasta ||

13. sigra mangraupa salin | agêgônda asêsêkar | prapta tumpêng lan wuduke | lan kulub-kuluban gajah | miwah pêpêcêl kuda | pira-pira gucinipun | isi badhèg lan wêragang ||

14. kuluban gajah binukti | rangkêp sapuluh pinangan | adhêdhêg anèng ngarsane | miwah guci-guci têlas | badhèg lawan wêragang | kulub-kulub kadi gunung | tan adangu babar pisan ||

15. tan ana kumluwêr gusis | tumpêng pirang-pirang lêksa | pirang kêthi tumpês kabèh | wusnya dhahar Kumbakarna | lajêng marang jro pura | prapta ngarsanira prabu | Dasamuka ngawe sigra ||

16. majêng sarwi awotsari | katingalan kakangira | Rahwana acum ulate | kêkêtêge sumyar-sumyar | rumaras katingalan | ulate abêngus-bêngus | ngrarêpa dènnya ngandika ||

17. ah ariku sun tuturi | kasor kaluwihanira | têka pijêr turu bae | mungsuh wanara digdaya |

--- 361 ---

môndraguna paprangan | kèh bupati ingkang lampus | kang padha kawilang guna ||

18. êntèk andêl-andêl mami | katitih prawirèng yuda | mêngko tan ana bobote | apês mungsuh lan wanara | nguni kang nglar jajahan | ngrupak jajahaning satru | tumpêsan dening wanara ||

19. malah pamanira mati | iya Si Patih Prahasta | iya kari sira dhewe | sirnakêna mungsuhira | Si Rama Si Lêksmana | Si Sugriwa aja kantun | Anoman lawan Anggada ||

20. pususên kabèh yèn bêsmi | yayi kang bala wanara | apan sira sêlawase | luwih kaprawiranira | têtêp digdayèng yuda | tan ana kadya sirèku | kaojat ing tri bawana ||

21. katon asihira yayi | trêsna maring kadang tuwa | iya sapa kaya kowe | wus kêtêr isining jagad | tumon kasêktènira | Dasamuka wusnya muwus | kang rayi lon aturira ||

22. asêndhu nanging aririh | Kumbakarna aturira | lah puniki pinanggihe | wong atinggal parikrama | ing nguni sampun kathah | kang ngaturkên ing rèh tuhu | mila paduka tan arsa ||

23. kêlangkung mumpanging yêkti | amung anggunggung sarira | mangke mêkatên dadine | amung arda puha-puha | naputi amisesa | sapa ngalahakên ingsun |

--- 362 ---

prawira ing tri bawana ||

24. yèn dhahara atur bêcik | apan ora kêkurangan | asor ungguling karaton | adhine dhewe Gunawan | undhagi wicaksana | nora nana kang ginugu | atur kang amrih raharja ||

25. nalika gunêm ing nguni | sadurunge têmpuh ing prang | padha amrih rahayune | kang guna-guna wiweka | prawira rèh utama | kabèh tan ana rinungu | pinailakên kewala ||

26. bulahanaa ginalih | saking pelinge Gunawan | pitutur linêbur kabèh | dene iki nora salah | kang duwe atur samya | kang ngarani boting mungsuh | dene padha kalampahan ||

27. punggawane akèh mati | mungsuh wanara ing kana | durung kalong bêbêcike | prawirane wutuh ayam | Ngalêngka têtumpêsan | bêbêcike datan kantun | mungsuh mung kalong kang ala ||

28. ujar waluyaning dadi | raharja ajur kewala | kalulun kèlu ngalane | kang sami amrih raharja | têtêpe siniwaka | kawangsul kang amrih ayu | kolu kang amrih dursila ||

29. Si Arya Wibisanèki | ature kaliwat-liwat | ênggone amrih bêcike | pan ika nora angawag | matur ujaring cêtha | wus omah wiweka putus | waskitha jroning [jro...]

--- 363 ---

[...ning] sri nata ||

60. Sinom

1. pan Si Arya Wibisana | Gunawan sarjana niti | wruh wêkasane kang ala | lawan wêkasane bêcik | panggawe durung lair | Si Wibisana wus wêruh | matur saking gêng trêsna | ing kadang tuluse mukti | lan tuluse ngratoni bumi Ngalêngka ||

2. parandene wèh tinukar | dhinupak maksih ngaturi | kaku tyase nulya lunga | sabalane têmah balik | wong agung Dasarati | sujana marta pinunjul | wiweka sadu budya | aparikrama sayêkti | nuli kanthi Si Gunawan Wibisana ||

3. adu manising sudara | kaluhurane muwuhi | wong agung Ramawijaya | dene Si Wibisanèki | nagri Ngalêngka iki | ênggone wong busuk mumuk | mala murka dursila | niaya sikarèng bumi | iya apa margane mênanga aprang ||

4. wuta tuli ring upaya | si kaki milu nuturi | anuta mring Wibisana | yêkti anêmu basuki | mung siyunge dèn isis | sapa sira sapa ingsun | ratu jayèng bawana | ngaku lêlananging bumi | ya pagene prihatin kasoran ing prang ||

5. mung sukane pinujia | tan obah ing atur yêkti | ana sêsamaning raja | kang pantês kinabêktèni | tan arsa angabêkti | mungsuh tan patut minungsuh | mung panganggêpe uga | amunjuli

--- 364 ---

ing sabumi | tan wruh lamun nuraga kèrêm samodra ||

6. apan ta nistha paduka | kadi balumbang tan mili | sukêr rêgêd nora kentas | dadi sukêr tanpa kardi | kumaruk tuwan nênggih | kadi kawula satuhu | pan sarira paduka | kadi alun tanpa uwis | tanpa wêkas budine anggung purusa ||

7. kasukanira upama | kudu-kudu angungkuli | maring saisining jagad | krodhanira kang upami | ampuhan mawor riris | pôncawara guntur kêtug | ing kaluwihanira | parikramaning narpati | mega dhêdhêt amêtêngi sabuwana ||

8. kudu krura amisesa | wasa-wasa anguwisi | murwani ing bumintara | aywana kang kaya mami | têmah winisesa glis | dènnyambêg luhur ginêmpur | misesa pinarusa | marang ing wanara yêkti | kamuktène pinèt ing satru utama ||

9. rahayunira tan ana | kudu badhog wong sabumi | anyapit barang katingal | mêngko ana kang nêkani | sarpa lêmpe tur cilik | tan katêngêr dènnya naut | pagene gundam-gundam | gêro-gêro sambat mati | aran kudu misesa isining jagad ||

10. cinokot sarpa karasa | ulane kuru tur miskin | alêsu tan bisa obah | kontal kentir dening warih | atipis sagodhong pring |

--- 365 ---

nora nyokot tanpa nganggur | margane pan dèn idak | silêmpe panyokotnèki | nora wirang gundam-gundam sambat pêjah ||

11. saengganira baita | panarik pangrèhirèki | kamudhi pandoman sirna | nyananira kang upami | lunas tan ana kèri | sungkêmira ing Hyang Guru | ingkang upama tiyang | wus tikêl nora mandhiri | trapsilanta upama minôngka layar ||

12. katut punggêling têtiyang | layar suwèk rowak-rawik | sêbit rujit rinaranjap | pandoman sirna wus kèli | baitane upami | nèng gêdhong wêsi tinutup | soroge nora nana | baita tinêmpuh ngangin | rêmak rêmpu malêdug sumyar nèng toya ||

13. tibane liwat kasrakat | sabature kèsi-kèsi | ukume angrusak jagad | wêwalêse anêkani | murka niaya yêkti | winalês ing ajur mumur | saturune tan kalap | singa kang ningali sêngit | saparane sinarang kasurang-surang ||

14. ngajak druhaka ngakathah | ujar jênênging narpati | mulane tan kêna salah | anggêgawa wong sabumi | ratune minôngka wit | wadya punggawa pangipun | pang agung kang nayaka | pang alit mantri lit-alit | godhonge pan sakèhing wadya sadaya ||

15. wit rêbah môngsa karia |

--- 366 ---

pang godhong gung alit rujit | wèh upata sanagara | mati-mati salah sami | durung tumon narpati | kadi paduka andarung | akèh ratu danawa | Ngalêngka ing nguni-uni | nora nana duwe tindak goragadha ||

16. mulane tulus raharja | si buyut lawan si kaki | padha asih ing utama | bêkti ring para maharsi | asih samining aji | kang duwe tindak rahayu | ing mêngko kadi ngapa | sira gawe ora bêcik | sêlawase nora kambah parangmuka ||

17. iya nagara Ngalêngka | sira kang gawe bilai | apa ingkang pinanggiha | ratu kang mêngkene iki | nusahkên wong sabumi | nusahkên ing kaki ibu | kabèh wong tuwa-tuwa | susah saking sira mangkin | jêr cok anggung amidosa tanpa dosa ||

18. ana undhagi utama | prawira waskithèng wangsit | putus titi tri buwana | dhasare kadang pribadi | kapati angaturi | Wibisana tan ginugu | pijêr melik tumingal | sang dyah ayu salah kapti | kaya nora tau mulat wanodyendah ||

19. mas rêtna sajroning pura | ewon wanodya kang bêcik | dadi tanpa dadi ngapa | mundhak angurub-urubi | barana dadi gêni | kayu aking wanodya gung | têmah murub kewala | basmi Ngalêngka

--- 367 ---

nagari | lah ta aja susah katêkaning mêngsah ||

20. apan ta anggêp paduka | sapolah-polahe yêkti | sarèh patêmên kewala | nganggo bênêre pribadi | dèn sandhanga ing mangkin | ana bilai gêng rawuh | aja angajak-ajak | nistha lakune kinardi | ngungkurakên rêmbug sanak wong atuwa ||

61. Pangkur

1. nêngna ture Kumbakarna | ngêmpakakên pamêlèh duk ing nguni | sakèhing titah kang luput | Sang Prabu Dasamuka | krodha muntap lir tinêpak mukanipun | malatu-latu kang jaja | sumung winga-winga wêngis ||

2. gonjit palôngka sru mujar | hèh hèh hah Si Kumbakarna lumuwih | sukêr jajêmbêr rus-marus | lêlêthêk alêlêksan | sukêr kêthèn amis bacin beca-bècu | angucap kang ora-ora | huh apa guna baribin ||

3. muwus tan nganggo ungkara | dudu-dudu jar kang patut kawijil | ana wong dèn wèhi wêruh | dadak angundhat-undhat | rada sênggrang Rahwana dêdukanipun | ing batin ora patia | dêdukane mring kang rayi ||

4. tanpa gawe ngujar-ujar | tangguh apa pamane angêmasi | têka dadak anggadêbus | môngsa ngong nyênyambata | maring sira yèn wis mêtu krodhaningsun | môngsa wurung dening sira | yèn ingsun [ingsu...]

--- 368 ---

[...n] krodha ing jurit ||

5. lah lah hèh hèh liwat-liwat | mêmêtokkên sêktine mungsuh mami | hah hah dhêkoka dhangkamu | nèng kene apa guna | Dasamuka wus kathah dènnya bêbêndu | dyan sang ari Kumbakarna | umadêg gadgadèng jurit ||

6. angambul agrêng gurnita | swaranira gora rèh angêbêki | wiyat lir galudhug sèwu | gêtêr patêr wurahan | wukir horêg agranya guntur-gumuntur | kumucak pyuk ombak bangkat | arga rug kagiri-giri ||

7. anggro tumindak Sang Arya | Kumbakarna kadi bêlah kang bumi | gara-gara rèh gumuruh | prakêmpa mawalikan | gagat wagyut gumlêgêr rêg guntur têtugkêtug. | kadya bubul bumi bêlah | busananira ngajrihi ||

8. makutha mas ginapura | bêbahone pinucak manik-manik | sinung sotya abra murub | bêbadhong gandhowara | pêkak bahu-bahu warna mantên murub | yèn tinon sariranira | pan kadya wukir kabêsmi ||

9. mabyungan ngêbêki jagad | lir Bathara Kala lagi nêdhaki | buwana arsa ginêmpur | mèh anyalini alam | singa mulat sabawa takut umingkus | balêrêngên pan kantaka | kaplêngên mêcahnèng kuping ||

10. kadya prabata Malyawan | kasor kadi baskara netra kalih | ringih-ringih mukanipun |

--- 369 ---

kadya prabata sigar | kagyat kang wre ing jawi kitha kang ngêmput | ing jro kitha ana swara | gora rèh kagiri-giri ||

11. mêngkab bênggangi ing kitha | mapan angrèb wanara ngati-ati | agolong-golong angumpul | sajuru-jurunira | tan antara lan sagung prawiranipun | samya narka Dasamuka | kang badhe ngawaki jurit ||

12. pêtèke durga ruhara | sato-sato gusis lumayu ngungsi | ana guwa ana gunung | gununge moyag-moyag | bubar malih ngungsi jurang-jurang parung | wau Arya Kumbakarna | kang krodha samargi-margi ||

13. tan pae Mèru gêngira | malongo lir guwa granane kalih | napas mêtu ngênguruwung | nguwêng-uwêng ampuhan | rodra kerid naro ri rat buta pêngung | êngung-êngung aliwêran | wrêksa rug rêbah kabalik ||

14. kang siyung kadi siyungnya | duk Bathara Kala anggaru bumi | kumilat-kilat malêdug | tinon saking mondrawamandrawa. | sindhung riwut graning gunung ngundhung-undhung | silêndhung dhangdhang wurahan | umung rubung manambêri ||

15. prapta mega bang marbangbang | wor andaru runtuh wor wira-wiri | udan rudira wor usus | kumêdut mukanira | kêkêdutên bahu gênjot kêdut-kêdut | pratôndha badhe sor ing prang | akèh dalajat kaèksi ||

--- 370 ---

16. upatarya Kumbakarna | datan gigrig tyasira ambêk pati | sangsayardanira darus | darpa drês sudarsana | tyas amêngku têtuladan rèh pinunjul | liring satriya utama | mati angadoni jurit ||

17. nanggulang praja Ngalêngka | praptèng jawi kitha sang aryanjrihi | pêtak gora guntur kêtug | kagyat bala wanara | kang wrêksa puh papal punggêl kabarubuh | horêg wre arêbut papan | kumrutug parêng ngêbyuki ||

18. makêthi mayuta-yuta | lir prabata Arya Kumbakarnèki | lir mega naput anglimput | sagung bala wanara | datan katon sang arya sariranipun | bêntêt kang bala wanara | agêbèl atap atitip ||

19. sadumuk tan ana sêla | sirah kuping jêjêl kanggenan sami | wanara tumpuk makumpul | ngawake Kumbakarna | rêbut ênggon kumrêsêk susun matimbun | misih angrèb kang angrangsang | parangrang nora ngunduri ||

62. Durma

1. pinarbutan sira Arya Kumbakarna | dening wre alit-alit | samya suka-suka | mêmandhêm watu ana | mêmupuh mangruwêk nyêngkrik | ing kuku nyakranyakar. | andugang andhupaki ||

2. mamrêp nêpak nampèl mandêmak manampak | dêdêl anjêjêg jênggit | malu-malu ing tal | munggar agraning [agra...]

--- 371 ---

[...ning] arga | anggarut naut siyung glis | anjujur jaja | jinajah anjojohi ||

3. kèh solahe wanara amrih upaya | kumrêsêk sêsêk sami | nugang idêpira | bancang pat bancang lima | sapuluh-puluh gitiki | angogak-ogak | idêpe datan osik ||

4. pinarunggul idêp satunggal tan gigal | watu tan miyatani | sumyur tibèng jaja | palu tal singsal timpal | ajur mumur tan nêdhasi | wre samya sayah | kang anèng sirah sami ||

5. kêpanasên angaub marang talingan | atusan sami dhêlik | ngiras nyêbit mubat | nyiyung anguku mangkas | Kumbakarna nora busik | krodha risinya | malês astanira glis ||

6. ngurut ngrêmêd ewon kang bala wanara | kawênyêdkapênyêd. kèh ngêmasi | wanara lit kathah | kinipatakên mêsat | kapalêsat tiba têbih | rêmêk palastra | wangke manguwir-uwir ||

7. wanara kang agêng dêdêge cinandhak | binantingakên aglis | kang sinêmpal-sêmpal | putus tatas karantas | ginitês landhêsan wêntis | pêcah kang sirah | rah samya dèn inumi ||

8. wanara kang kasêrot ngirung atusan | mati kabêntus ngupil | papal pupu timpal | akèh rênyuh kêmamah | miwah kang ginawa wahing |

--- 372 ---

sumêbrung sêbrang | karangkang tibèng siti ||

9. ewon-ewon lêksan kêthèn ingkang pêjah | miwah kêsandhung sikil | atusan kang pêjah | katundhung lungka-lungka | kontal katampèl ing sikil | atusan pêjah | miwah limpungirèki ||

10. mobat-mabit kang kinôntha-kôntha ring mas | sakêthi lêksa kêthi | nibani wanara | pira-pira kang pêjah | rênyu lir katiban wukir | rêbah balasah | krura Kumbakarna ngrik ||

11. rodra sangkin agalak Sang Kumbakarna | riwut kawuron gêtih | durbala wre pêjah | muncrat muncar rah sumyar | kang katênggêl akèh sêbit | rusak wangkenya | kang kapipit katapis ||

12. kèh warnane patining bala wanara | giris kang kari miris | mulat Kumbakarna | kadi Bathara Kala | krodhèng dharat gêmpur bumi | mangan-mangan rat | marunggul gêgilani ||

13. gègèr mawur malêdug bala wanara | giris akèh angungsi | ing gunung Suwela | ana ngungsi ring guwa | jurang-jurang dèn êbyuki | mati ing jurang | pati susup-susupi ||

14. akèh matyèng pêpèrèng parung sinêrang | ngungsi ngrangsang pring ori | kasusu takutnya | mati rêncêm wangkenya | ana angungsi mring tasik | akèh mring tambak | tunjang-tinunjang pipit ||

15. kambah gugup sètubônda [sè...]

--- 373 ---

[...tubônda] layu oyag | jêjêl kang anèng têpi | katampak ing ombak | mati kabêntus tambak | solahing wre kawlas-asih | saparan-paran | kang samya ngungsi urip ||

16. ana kang mêmènèk waringin asoka | bulu miwah kasambi | wus isi wanara | biyêt awoh wre samya | horêg sol rêbah kabanting | kabotan samya | pêjah tindhih-tinindhih ||

17. ingkang mènèk ing arèn aruntung samya | muntêl ing êduk guling | saking sayahira | arip danguning aprang | ana kang rumangkang kanin | mati kaidak | ing rowange pribadi ||

18. ana ingkang aturu têpine tambak | sêsêk kasrêg tan kosik | katundhung katunjang | tunjang-tinunjang pêjah | tundhung-tumundhung mrih aglis | pangungsinira | mati katampak têpi ||

19. wangke wungkak katêkuk pipit katêkak | mangantak-antak mati | ana kang arikat | praptèng wukir Maendra | guwa goning mong dèn ungsi | saking mirisnya | tan wruh matiyèng trêbis ||

20. tan wus lamun ucapên jrihing wanara | kang samya ngungsi urip | padhanging paprangan | adyakadya. bêndungan bêdhah | larut katêrajang banjir | lajêr kewala | wanara pra dipati ||

21. merang mulat sira Radèn Baliputra | dening wadya wre gusis |

--- 374 ---

krodha madêg tandang | Sang Rajaputranggada | lir pêtak swaraniranjrit | gora lir gêlap | saking doh swaranyatri ||

22. ambêgnya gul-agul mananggul nanggulang | tumunggul manggalani | wre kang duryasèng prang | ingujaran patanggah | kang têtêp pratamèng aji | tuhuning wira | ywa wirandhungan pati ||

23. hèh hèh hèh hèh sakèhmu bala wanara | padha lumayu jurit | apa gunanira | wanara tanpa karya | ala-alaning dumadi | dadi tongtonan | prang padha wêdi mati ||

24. yonyèn. kopadha ngarêpakên tuhu dadya | balia ing ajurit | tuduh kang utama | mati sajroning aprang | sura sudira ing jurit | apan tan ana | kautamaning dadi ||

25. yèn duraka ing aprang ilang sêtyanya | wêkas-wêkasing dadi | kadar wong agêsang | apa ta kang sinêdya | sukan ala kudu bêcik | apa ta guna | milu umagut jurit ||

26. yèn tan ana mamrih bêciking wêkasan | tiwas têmên ing urip | patining urakan | apan sagunging titah | lumrah angarah kang bêcik | yèn kudu ala | tan pantês anèng bumi ||

27. nora pantês milu mulat surya côndra | apan jatining yêttiyêkti. | apa kaluwihan | liya pangulah puja | sêmadi tan ana malih | jroning paprangan | luwih

--- 375 ---

saking sêmadi ||

28. kang minôngka dupa asmaradilaga | têmpuhing satru sêkti | upama pawaka | suranirangkên dilah | urube marang sêmèdi | prawiranira | gêntha kêlèng upami ||

29. wijah jiwanira sêsajèn upama | têmênira ngaurip | anglakoni karya | tuduhing maharaja | yêkti anêmu kang pinrih | ing kuna-kuna | ana tuladan luwih ||

30. yèn tinggala tuladan papa druhaka | dadining puja yêkti | umangsah ing mêngsah | amunah satru sura | tanpa sesa ing ajurit | mèngêti aprang | Bathara Otipati ||

31. tuhu Sang Hyang Jagad Pratingkah kang molah | asor ungguling jurit | mila tan ajriha | pati pêpati jagad | pahoman puja tan dadi | ilang ciptanya | ambêg papa sabumi ||

32. kawêtu ring wêwilanganing tumitah | wus nora dèn akêni | marang kang anitah | ing bata ijab-ijab | dosane kang wêdi mati | yèn sura ring prang | matèni satru sêkti ||

33. pamukira kurah rudira pinôngka | patukuning swargadi | nêmu sarwa boga | jêrih nêmu naraka | sura suwarga pinanggih | sakulagatra | tuwuk tan anèng wuri ||

63. Pangkur

1. sagunge bala wanara | duk miyarsa Anggada mituturi | pitutur sastra satuhu | kang sura sudirèng

--- 376 ---

prang | nora kurang winalês ing sawarga gung | sinêksèning rat sadaya | yèn ingkang ajrih ing jurit ||

2. nêmu sakathahing papa | papèng jagad sagung wre kang miyarsi | kadi kinilèn tyasipun | mangkarag wulunira | samya surak swarane umung gumuruh | sadaya bangun tyas sura | kumrutug samyambêg pati ||

3. gumuruh kang lagya prapta | wus anambut gêgamaning ajurit | wrêksa tal lan kayu-kayu | watu-watu lan arga | sela tala kumêrab angrèb supênuh | mastuti ring Sang Anggada | sagung wre samêktèng jurit ||

4. mangkrak prakatha wurahan | wanara lit-alit samya angambil | anyêmpal pang kayu-kayu | kumrusuk awrêk samya | umèb ingkang kantun prasamya angumpul | jêjêl-jinêjêl mrih papan | atub atimbun ngêbêki ||

5. ing asmara pabaratan | Kumbakarna obah mungsuhe prapti | anggêrêng gora gumuruh | yayah manêngkêr wiyat | napas ingkang grana nguwêng-uwêng nguwung | pêngung-pêngung mangampuhan | sumrawang gung angin-angin ||

6. mabyungan bala wanara | parêng mangsah kang wre para dipati | Anila Jêmbawan ngayun | Anggada Bayusuta | Sata Bali Susena Lan Endrajanu | Darimuka Danurdara | Winata miwah Sêmpati ||

7. Krêdana [Krêda...]

--- 377 ---

[...na] Gôndamadana | Bimamuka Subodhara Kesari | Wisangkatha lan Puthaksu | Wrêksaba lan Saraba | parêng mangsah wre prawira anung-anung | tinuting sagung wanara | kumrubut parêng ngêbyuki ||

8. amalu madhêm adhêndha | kumarubut samya nibani wukir | myang watu malatu-latu | malêdug sami curna | Kumbakarna tan cècèl ing wulunipun | pan ora busik satuma | rênyuh palu-palu sêbit ||

9. tan kewran Sang Kumbakarna | kinarubut ginarumung ing wukir | kinubêng-kubêng linimput | kinarutug ing arga | palu-palu pupug punggêl pan kawangsul | bêntar wukir sela tala | tumamèng ngôngga kabêsmi ||

10. krodha wrêk Sang Kumbakarna | mawrêk kadi gajah sèwu abudi | megung rat gora kumêtug | lêbu-lêbu ulêkan | ranang bayu riwut siwat-siwut awu | ujwala rèh mawalikan | dhêdhêt mangampak-ampaki ||

11. surêm Sang Hyang Bagaskara | dening lêbu pati gagap-gagapi | tan kèndêl panêmpuhipun | sagung bala wanara | gunung-gunung rêmuk ngarsa praptèng pungkur | kayu-kayu suh ing ngarsa | ing wuri prapta ngêbyuki ||

12. sangsaya rodra magalak | Kumbakarna ngiwa nêngên matèni | mawêr riwut wuru marus | rêbah ingkang kèdêkan | rangkêp pitu sakawan sapuluh [sapu...]

--- 378 ---

[...luh] lampus | kang kêsampe kang kêsampar | apit kapipit agapit ||

13. rênyuh munggwing cêcangklakan | sirah rêmuk mata mêtu katarik | kèh kontal angining irung | ingkang kèsêp kapisan | kang rinêmêd winênyêdpinênyêd. miwah ginilut | ngolang-aling Kumbakarna | kang kaparak tumpês tapis ||

14. kang mangsah-mangsah kèh pêjah | datan ana wre ingkang angênèni | kapracondhang singa manduk | sagung kang wre prawira | lêsu lesuh sayah dènira bêbêntur | kabèh tan ana tumama | giris wanara ningali ||

15. pangidhêpira sadaya | dudu Kumbakarna lawaning jurit | Bathara Kala tumurun | krodha mangan-mangan rat | ewon bala wanara mati kêsandhung | dadya mawur mawurahan | katub kapusus magusis ||

16. Sang Gunawan Wibisana | mulat lamun bala wanara gusis | sigra nêmbah asru matur | ring Sang Ramawijaya | dhuh pukulun yèn kèndêlna têmahipun | rusak kang bala wanara | dene krodhane nêkani ||

17. pan pun kakang Kumbakarna | yèn wus krodha tri buwana katapis | Hyang Indra kajodhi sampun | Baruna wus kasoran | miwah nguni Bathara Yama kapikut | mila gusti tur kawula | nuntên paduka lêpasi ||

18. milanipun ta pun kakang | Dasamuka kêtêr isining bumi | mungsuh atakut [a...]

--- 379 ---

[...takut] pinagut | dening pun Kumbakarna | kang minôngka gêgêdhêg pamunah satru | adhuh nuntên lêpasana | wanara sri nata basmi ||

64. Sinom

1. sigra Narpati Sugriwa | tandang arsa magut jurit | nêmbah ing Bathara Rama | mêsat sarwi akêkirig | mangkrak gurnita mlingi | sigra andaut wrêksa gung | horêg sagung wanara | wruh prabune magut jurit | atub umung kang samya lumayu prapta ||

2. nênggih wrêksa gora rupa | kang binêdhol sri bupati | sangang puluh sangang dhêpa | panjange gêng nglêliwati | bajra pamanirèki | ganbaring tungtung aputus | tilil tangkilnya samya | amulêt ing pangirasri | lunging gadhung kumêndhung sapêluk gêngnya ||

3. sinêndhal pêdhot karantas | kadudut pandautnya glis | pradapa alum kabrêsan | ingundha-undha kumitir | kang gora rupa kadi | taksaka nagaraja gung | ranggah ingoyod kadya | ilating naga kaèksi | poking gora rupa kadi rahing naga ||

4. kuliting wit babak bibal | akras kang pinôngka sisik | lêbuning oyod ulêkan | kumêpyur siti wor wêdhi | kadya wisanirèki | nagaraja kang sumêmbur | mangsah ayun-ayunan | hèh rêksasa iya iki | Narapati Sugriwa andêling aprang ||

5. siwaya

--- 380 ---

ngasmarèng laga | kaonang-onang ing bumi | subagèngrat dining kanang | ingkang sinudara yêkti | ring sang rêtnaning jurit | môndra prakoswa dibya dungnung. | rêbutên ing ayuda | prabuning wre sura sêkti | wênang molah bengkas during pramudita ||

6. mèsêm Arya Kumbakarna | hèh babo dene kamini | Sugriwambêg sarjaningrat | Kumbakarna mrêbês mimimili. | astane kanan keri | sumrikut ngusapi êluh | manglah anutuh driya | baya wus titahing dhiri | bênêr sira sêsumbar molah yuning rat ||

7. kadya tugu sinukarta | sêkala lajêng tan osik | myarsa sumbare Sugriwa | kanggêk ngunadikèng galih | hèh rajèng wre sirèki | aja kokira yèn ingsun | buta candhala murka | nora mamak ngong ajurit | tan anêdya druhaka ing ratunira ||

8. aja sira aranana | jêr nyata sotyaning bumi | yusmaya angejawantah | amurwa ayuning bumi | sun kapakakên mami | wus parênge awak ingsun | milu ratu druhaka | sira wus bêjanirèki | anglabuhi karyane narendra tama ||

9. nanging iya yudaningwang | nêdya nglabuhi nagari | jêr ingsun trahing Ngalêngka | si bapa miwah si kaki | Ratu Ngalêngka nguni | mêngko kancikan ing mungsuh | sêdhêng ingsun matia | dadi lamaking nagari | nora cipta wani ring Bathara [Ba...]

--- 381 ---

[...thara] Rama ||

10. tan cipta nglabuhi karya | mring Buminata kakaji | ujêr narpati during rat | amung nglabuhi nagari | pan tan kêna pinilih | pêpêsthèn ingkang tumuwuh | ala ayu pinanggya | cêlak ing awak pribadi | mupus ing tyas krodha mêngkab Kumbakarna ||

11. baribèn miyarsa surak | goraning wre balêbêgi | kadya guntur sabuwana | sumriwêt ing kanan keri | sukêr kaparèng risi | wanara mrih anyarandu | anggêro Kumbakarna | angrêmêd wanara risi | Narapati Sugriwa mêrpêki mangsah ||

12. krura ngikal gora rupa | pinôngka dhêndha kumitir | pinupuh Sang Kumbakarna | ing gora rupa tan busik | anglir garudha banting | naga linandhêsan gunung | gumuruh kang wanara | Bathara Rama sira glis | matak puja sêmadi jroning wardaya ||

13. gumuruh manadukara | dewa ngudankên wêwangi | jawata mastuti jaya | Sang Kumbakarna upami | mèru gêng duk ginitik | tan karasa datan keguh | pan ora môntra-môntra | pêpalu ambêbayani | Narapati Sugriwa muntab krodhanya ||

14. mêre malêlêng netranya | galak ringas amacicil | siyung kesis kadi kilat | sru dènnya malu manitir | Kumbakarna tan osik | pinupuh pupug kawangsul | midêr Prabu Sugriwa |

--- 382 ---

kumrut alis ulat wêngis | anjrit rodra ibêkan gurnitanira ||

15. amrêng bala wre sadaya | lir gora manêngkêr langit | kadya guntur sabuwana | awor suraking wiyati | jawata tanpa wilis | ing ngawiyat kadi mêndhung | ho ho Prabu Sugriwa | hah hah prawira ngajurit | Sang Hyang Endra suka muwus jaya jaya jaya ||Lebih dua suku kata: Sang Hyang Endra suka muwus jaya jaya.

16. molah Narpati Sugriwa | buntute ambabêdholi | wrêksa pira-pira rêbah | astanira kanan keri | nyandhak kang rêbah sami | angiwa nêngên mêmupuh | tuhu prawirèng rana | mangekapadanirèki | pêsatira kêbat cukat anglir kilat ||

17. kang pinupuh Kumbakarna | mananggul dènnya nadhahi | krura sami kruranira | tinon angebat-ebati | panggêrêngira kadi | ruk wukir guntur-gumuntur | ujwalaning sarira | kadya prabata mawagni | lumawading wre murub sêdhêng picondhang ||

18. sirna curna palu wrêksa | tumamèng sarira basmi | Sang Kumbakarna durbala | galak dènira baribin | pinalu wanti-wanti | binandhêm ing watu-watu | sigra angikal kunta | wêsi lêksan kêthi-kêthi | kadi murub kunta kumitir nèng asta ||

19. lir siyung Bathara Kala | wor gêbyaring makuthasri | lawan sorote kawaca | marma angulap-ulapi | kadya baskara nênggih |

--- 383 ---

satus nênêngahing laku | hèh Sugriwa dèn yitna | tadhahana kunta mami | sêbut sigra Sugriwa sinawat kunta ||

20. jajanira kang sinêdya | mèh prapta limpung nulya glis | Anoman mêsat anyandhak | binêkta maring wiyati | limpung pinutung aglis | linandhêsan kempolipun | dadya kalih binuwang | sagung wanara mre sami | surak umung èbêkan purnang gêgana ||

21. umrang dewa ing ngawiyat | angudanakên wêwangi | hèh Maruti jaya-jaya | jawata muwus mastuti | Endra suka tan sipi | wus picondhang duk rumuhun | dening limpung punika | ing mangke pinutung kêni | dadya gumêr wiyati suraking dewa ||

22. lor kulon kidul èbêkan | wetan ingkang anyuraki | langkung ewa Kumbakarna | umung jawatèng wiyati | sêdhih gumêrgêt wêngis | menga-mengo mingak-minguk | mêmuji Sang Anoman | sadu dibya sura sêkti | sêdhêng lamun dadi kondhang ngundurkên prang ||

65. Durma

1. mubêng krudha wara wira Kumbakarna | dènnyanggung dèn suraki | dharat ing ngawiyat | umung manadukara | Kumbakarna bêdhol wukir | anggro ibêkan | lir guntur manêngkêri ||

2. goraning kang swara ngêbêki bawana | Kumbakarna sira glis | nibani prabata |

--- 384 ---

marang Prabu Sugriwa | kalêngêr katiban wukir | tiba kalênggak | Sugriwa Narapati ||

3. dyan cinandhak marang Arya Kumbakarna | binopong nèng jaja glis | wanara sadaya | mulat kasor prabunya | rêk samya nêdyambêk pati | Sang Bayusuta | kumrut tyasira rujit ||

4. brakuthu lir muntab mêkar krodhanira | Anggada Sata Bali | Anila Jêmbawan | Danurdara Kardana | Bimamuka myang Sêmpati | Gôndamadana | Susena lan Kesari ||

5. Witanendrajanu Anala Winata | Wisangkatha Puthaksi | Wrêksaba Druwenda | Subodhara Gawaksa | sadaya wre wira sami | datan panon rat | umrêng ngêbyuki pati ||

6. langkung kagyat Bathara Ramawijaya | kumêsar duk ningali | obah palungguhnya | madêg saking palôngka | anyandhak gandhewa aglis | Sumitraputra | lan Wibisana aglis ||

7. dènnya wre mre ibêkan manêngkêr wiyat | mrih ngêbyuki pêpati | wau Sang Anoman | muntab jalitanira | bayu sabuwana prapti | dènnya Anoman | krura kapati-pati ||

8. bayu riwut mêsês ngêbêki paprangan | mulês mêlêg gumêrit | Narpati Sugriwa | wus dangu anèng jaja | kalêngêre kambon angin | wungu sakala | emut sawiji-wiji ||

--- 385 ---

9. ngungun dene nèng jajane Kumbakarna | netra rêm mêrêm arip | manah wus waluya | mangên-angên upaya | pêsatira pan sarya mrih | sigra anyandhak | astane kanan kering ||

10. kupingira Kumbakrna kang sinêbrak | sinaut irungnya glis | sigra dêdêl jaja | mêsat Prabu Sugriwa | karangkud kupinge kalih | irunge pêgat | Sugriwa mêsat têbih ||

11. rahnya muncar gobrah-gobrah mukanira | lêngêr-lêngêr anangis | Arya Kumbakarna | ambêg tan nêdya gêsang | ilang talingane kalih | gruwung irungnya | krodha mangsah bêg pati ||

12. riwut pangamuke Arya Kumbakarna | sarwi gêgubras gêtih | ing bahu ing jaja | sasat muka rudira | mobat-mabit mêmatèni | nginum-inum rah | wanara kèh ngêmasi ||

13. matur nêmbah Sang Gunawan Wibisana | dhuh gusti dipun aglis | nuntên lêpasana | pun kakang Kumbakarna | wanara kathah ngêmasi | yèn kèndêlêna | wadya wanara tapis ||

14. rêksasa prawira wira Kumbakarna | badhawang anglangkungi | ah gusti dèn enggal | pun kakang Kumbakarna | tuwan pêjahana aglis | lamun kasèpa | wanara brastha gusti ||

15. sigra nyandhak gandhewa Bathara Rama | Lêksmana animbangi | wus amênthang langkap | lumêpas kadi kilat | makuthanira [makutha...]

--- 386 ---

[...nira] kang kêni | Sang Kumbakarna | kontal dening jêmparing ||

16. dyan pinindho ring sang taruna widagda | badhonge ingkang kêni | kabuncang ing panah | sangsaya krodhanira | ngamuk ngiwung wuru gêtih | bala wanara | brastha ingkang katapis ||

17. Ragutama tumon lamun Kumbakarna | pinanah mring kang rayi | makuthane singsal | bêbadhonge kaplêsat | amênthang langkap tumuli | sanjatanira | kang kinarya rumiyin ||

18. amatèni Trisirah Karadusana | ngalas Dhêndhaka wukir | sigra linêpasan | Sang Arya Kumbakarna | pinrih tinon jinêmparing | suku kalihnya | tiniban salah siji ||

19. suku têngên pêgat katiban sanjata | nulya sukune keri | wus pêdhot pinanah | pisah lawan sarira | ngêdhêpêk dènnya lumaris | pangamukira | maksih amobat-mabit ||

20. ngundha limpung nibani bala wanara | sigra wus jinêmparing | bahu kanan pêgat | limpung cinandhak kiwa | pinutêr satal gêngnèki | murub nèng asta | sigra wus jinêmparing ||

21. cêcangklakan katimpal bahune pêgat | tiba limpungirèki | nibani wanara | atusan kang palastra | sirna bahu sukunèki | awak kewala | balujud ingkang kari ||

22. singa nabda kabarabas swaranira | ibêkan [i...]

--- 387 ---

[...bêkan] ing wiyati | netra kadi surya | siyung kèsis lir kilat | mangap-mangap ngikik-ikik | pêputhon buta | bêligo padhanèki ||

23. gêro-gêro gora rèh agara-gara | yayah kagiri-giri | kadya ruging arga | sigra tiniban panah | nuju mangap-mangap kêni | cangkême kêbak | kasêsêlan jêmparing ||

24. nora bisa anggêro sigra tinundha | jêmparing sigra manjing | rahnya muncar-muncar | kadi galuga mabang | saking irung saking kuping | sêka ing mata | malêbêt rah umili ||

25. saking mata saking bahu-bahu mêdal | wre atub nêningali | sadangune mangsah | gustinya Prabu Rama | umèb wanara gumriwis | tan wruh ing samar | nyêlak dènnya ningali ||

26. ing nalika tibanira Kumbakarna | kadya sukuning wukir | lèngsèr kênèng gêlap | gumêtêr prakampita | rêg gumêbrug gêgêtêri | ingkang katiban | wanara sèwu mati ||

27. jawata ing ngawiyat umung wurahan | molah kang jalanidi | Baruna tiarsa | Rêsi Sewasugata | prasamya suka ing galih | lumrèng gêgana | kêmbang-kêmbang ngudani ||

28. bumi gunung samodrangin mega-mega | kabèh samya ningali | patining rêksasa | Kumbakarna kruraya | guntur kêtug dalajati | lintang liwêran | kuwung teja mêmanis ||

--- 388 ---

66. Dhandhanggula

1. wus misuwur Kumbakarna mati | dening Sang Prabu Ramawijaya | Dasamuka sru tangise | langkung pêtêng tyasipun | mung bêbaya ciptaning galih | prihatin putêking tyas | kapêtêk pakewuh | larud laradaning driya | Dasamuka tan panggih dènnya palinggih | ulat alum katrêsan ||

2. lir pinêrês angrês ngênês miris | maras-maras kawawas abiyas | kêtêr-kumêtêr watire | kalantur tanpa tutur | niring wantir amung kuwatir | kawur datanpa nalar | mangkana winuwus | putra sakawan tumanggah | kapat samya manut ing Radèn Indrajit | môngka raja taruna ||

3. Radèn Trisirah Sêpuh pribadi | Narantaka lan Radèn Trikaya | Dewantaka lan malihe | prawira tarunanung | nêdhêng kapat dikdayèng jurit | tumangguh magut ing prang | risang anak anung | lan kêkalih êmbanira | ditya sêkti karo prawirèng ajurit | Si Mênta lan Mantaka ||

4. salamine rame ing ajurit | Mênta Mantaka dèrèng palastra | bêtah pan ampuh yudane | wau ta angsahipun | putra kapat nêngah pêpulih | samya wahana rata | nênggih kuda sèwu | pangiriding rata rêtna | samya mênthang gandhewa dènnya nglêpasi | mêtu kadya naraca ||

5. anibani kapibala [kapiba...]

--- 389 ---

[...la] ngisis | langkung duka Baliputranggada | umangsah panah sinampe | luput tinampêk watu | pira-pira panah kang prapti | pinapag gunung anak | suh-lesuh kawangsul | dangu dènira ayuda | sigra Radèn Anggada mangsah mêrpêki | mawa palu-palu tal ||

6. minôngka gada Anggada gitik | Narantaka pinusthi ing asta | kapisanan ing patine | Trisirah Trikayèku | Dewantaka katri pêpulih | kinêpung Sang Anggada | tinubruk marucut | rikat mêsat prapta nampak | netranyandik kadi baskara nêngahi | sêbat-sêbut prangira ||

7. Kapi Anila sigra nulungi | lawan sira Radèn Bayusuta | sarêng praptane kalihe | sarwi ambopong gunung | Trisirah wus dènnya nglêpasi | sanjata nara wantah | wêtune ambubul | pinapag ing gunung anak | kapalupuh malêdug punang jêmparing | dening kang gunung anak ||

8. Dewantaka têdhak sigra gitik | kêna jangganira Sang Anoman | dumilah wêsi gadane | wanti-wanti amupuh | Bayusuta malês tumuli | kinutug-kutug ngasta | Dewantaka lampus | êmbane Indrajit mangsah | ya Si Mênta Mantaka parêng pêpulih | sigra Kapi Saraba ||

9. Si Mantaka pinalu ngêmasi | arine Si Mênta anêrajang | mring Kapi Saraba age |

--- 390 ---

sigra Anoman sampun | amandhêm ring wukir ngêmasi | patine Si MêntakaMantaka (dan di tempat lain). | Mênta sarêngipun | krodhage Radèn Trisirah | ratanira gumêrit madyaning jurit | pangirid kuda sasra ||

10. kapibala akèh kapalipis | sigra Radèn Anoman umangsah | sêbut nyêndhal candrasane | tinuwêkakên sampun | marang ingkang duwe ngêmasi | Trikaya sigra mangsah | gumrit ratanipun | pangirit turôngga sasra | mubêng ngumèr wanara akèh ngêmasi | kapipit panggilingnya ||

11. akèh kèdêk ing turôngga mati | myang sinaut ing turôngga sasra | kapibala akèh longe | Trikaya ratanipun | mobat-mabit sarwi jêmparing | mêtune narawantah | ambubul asêlur | angênani kapibala | akèh mati adangu dènnya ngajurit | wira Truna Lêksmana ||

12. sigra mangsah nglêpasi jêmparing | wêlasnya ring kapibala kathah | dening Trikaya patine | kumêbul panahipun | kèh warnane ingkang jêmparing | ana pawakasara | myang mendrasarèku | têmpuh lan panah Trikaya | lan taruna Lêksmana ingkang jêmparing | ngêbêki ing gêgana ||

13. Truna Lêksmana sigra nungsuli | panah kang aran sura wijaya | anglanjak marang tênggoke | Trikaya pêdhot [pê...]

--- 391 ---

[...dhot] lampus | gègèr kang wil praptèng jro puri | matur ing Dasamuka | putra katiga wus | pêjah Trikaya Trisirah | Dewantaka lawan êmbane Indrajit | Mênta Mêntaka sirna ||

14. Dasamuka asru dènnya nangis | sapêjahe putrane sêkawan | sampun karaos patine | pan amung putranipun | kang satunggil sira Indrajit | ngêndikan praptèng ngarsa | kang rama amuwus | kulup paran pangupaya | yèn mangkene sapa kang ngrêbuta kaki | prajanira Ngalêngka ||

15. nêmbah matur Rahadèn Indrajit | sampun paduka sungkawèng driya | mênggah kang mêngsah wawrate | mung samantên pukulun | kula dèrèng angraos miris | yèn pun Ramawijaya | pan wuwuha sèwu | kawula tumpêse benjang | dèrèng têlas gêndhing kawula dewaji | dene mêngsah manungswa ||

16. tanpa guna sabaning wanadri | tapa-tapa nora tulus tapa | mêmati ditya karyane | wiku-wiku antêlu | putih jaba ing jrone kuning | rêrêgêding manungsa | ing benjing pukulun | kula tumpêse sadaya | sampun wontên kang bala wanara sami | dimèn lêbur sadaya ||

17. apan wênang kawula bapaji | punapa kang kinarya nulaka | yèn kula ngabên kasêktèn | inggih ing mangke dalu | Dasamuka suka

--- 392 ---

tan sipi | myarsa sangguping putra | mari susahipun | sigra Arya Meganônda | nêmbah mêsat lajêng mring gêdhong sêmadi | kumutug dupanira ||

18. prapta nugrahaning Otipati | rata agêng lan wimana astra | Indrajit suka manahe | bathara dènnya sampun | anuruni panêdhanèki | mangsah ing rananggana | ôndakara surup | dhêdhêt lintang tan katingal | matak puja wimanasara Indrajit | sigra wus linêpasan ||

19. panah wimanasara ngungkuli | bala wanara ingkang kongkulan | sirêp rêrêp arip kabèh | malêpuh netranipun | ilang tyase kadi wong mati | kêna wimanasara | kabèh kabarubuh | sèwu kêthi sèwu yuta | pan sadaya tan ana jênggèlèk siji | samya rêbah balasah ||

20. wre prawira kang para dipati | nunggil gène lan Bathara Rama | durung ana rubuh dene | Indrajit kalih sampun | nguculakên sanjata sêkti | nênggih wimanasara | nuju ing gènipun | nginggile Sang Prabu Rama | angungkuli wong agung asambat arip | mring ari ngajak nendra ||

21. ari Lêksmana payo aguling | ingkang rayi nurut sampun nendra | myang punggawa sadayane | sami arip kalangkung | Sang Indrajit suka tan sipi | sigra dènnya lumajar | ajrih bok kadulu |

--- 393 ---

mring kang paman Wibisana | ingkang luput ing wimana sara sêkti | Indrajit sangêt giwar ||

22. bok winalês wimanasarèki | Sang Gunawan Wibisana bisa | nulak kang luwih ajine | nanging yèn wus kapungkur | nora kêna iya winalik | kang aran aji dipa | dipa-dipa murub | Indrajit wus praptèng rama | nêmbah matur bapaji mêngsah wus tapis | kêni wimanasara ||

23. Ragusuta sawadyane mati | datan wontên kang gêsang satunggal | susun atimbun wangkene | kang rama suka langkung | alah aprang rame ing nguni | lamun mangkènèkêna | enggale wus lêbur | kasukan Sang Dasamuka | nèng jro pura kunêng kang winarna malih | kang anèng jawi kitha ||

24. rêrêp sirêp tan ana kang tangi | nora nana gêni urip samya | sagon-ênggon pêtêng kabèh | Sang Wibisana mambu | ing wimanasara gya mijil | cipta dèrèng tumama | praptèng jawi sampun | katon pêtêng sabuwana | kang wanara tan ana tangi satunggil | titi sirêp swaranya ||

25. Sang Gunawan Wibisana angling | gupuh marani Prabu Sugriwa | ginugah wus tangi kagèt | Wibisana sru muwus | ana mungsuh prapta nyidrani | iki wimanasara | panglêburing satru | Sugriwa ngusapi mata | têlapukan akandêl abot abinit |

--- 394 ---

bêkuh Prabu Sugriwa ||

26. Sang Gunawan Wibisana nuli | aji dipane sampun pinasang | kadi obor jêmparinge | Prabu Sugriwandulu | kang wanara mati atitip | gêlasah tumpa-tumpa | langkung dènnya ngungun | Anggada Nila Anoman | samya wungu tumular ing obornèki | Sang Arya Wibisana ||

27. lan Sugriwa kang winungu dhingin | sagunge wre punggawa kang samya | tumular-tular ngobore | Sang Wibisana sampun | lan Sugriwanggada Maruti | mring gèn sang narpaputra | kalih wus winungu | kagyat sampun ingaturan | lamun wontên cidrane mungsuh dhatêngi | aji kang kinanthi prang ||

67. Kinanthi

1. narendraputra angungun | wirurut netrane kalih | abalut kang têlapukan | sigra dènira ningali | bala wre kang magulingan | atap asusun atitip ||

2. netrane samya ngapêndul | kêlangkung wêlas ningali | sigra Sang Bayutênaya | ingutus marang ing wukir | ing Magiri mangambila | sandilata maosadi ||

3. Anoman umêsat mabur | marang ing wukir Magiri | sukuning wukir Malyawan | prabata gênging Magiri | Anoman prapta ing kana | ing pitungkas durung yêkti ||

4. prênahe sandilata gung | panguripe wong sabumi | Anoman [A...]

--- 395 ---

[...noman] kewran ing driya | karikatên duk lumaris | saksana wukire ingkang | binêdhol binopong aglis ||

5. katut kayu-kayunipun | tan obah isining wukir | prapta ngarsane gustinya | Anoman lamun tinuding | tan adangu nulya prapta | tuhu adining dutadi ||

6. narendraputra agupuh | sandilata wus pinêthik | hèh nya iki Bayusuta | ungkulêna sadayèki | mingmring. sagung bala wanara | Anoman mêsat wotsari ||

7. ingungkulan sadaya wus | waluya kang mati guling | kang ingusap tinetesan | sadaya tangi wus eling | nanging tyas maksih garowah | netra wirurutên sami ||

8. dadya dangu emutipun | waluya kadi ing nguni | langkung sakite kang manah | wanara samoha sami | dene cinidrèng ayuda | pijêr ta minaling-maling ||

9. waluya sadayanipun | siji wus tan ana kari | lawan wus pulih tyasira | sigra samêktèng ajurit | tan kongsi ngantosi rina | dalu-dalu mangsah jurit ||

10. wus angrêmpak palu-palu | sela-sela wukir-wukir | mêsat mangsah ing jro pura | wadya wre amurang-muring | duk cinidra dalu samya | pinati-pati ing guling ||

11. dènnya mre parêng gumuruh | wus kalêbon kuthanèki | sakari-karining

--- 396 ---

wisma | jro kitha wus dèn obongi | dening kang bala wanara | waringutên ing ajurit ||

12. otêr gêni-gêni mabul | ibêkan sa-Lêngkapuri | gègère bala rêksasa | êmbuh mungsuh êmbuh gêni | bingung kulon kidul wetan | sadaya kèbêkan gêni ||

13. Indrajit acum apayus | dening wre samya malêsi | Dasamuka bilunglungan | tambuh paranirèng ngungsi | dènnya gêng ingkang dahana | sagèn-ênggène kapanggih ||

14. tan kawarnèng susahipun | Dasamuka sawadyèki | sampun anggagat rahina | mundur bala wre prasami | prapta sajabaning kitha | wanara ênggène lami ||

15. jro kitha siyaga sampun | kang tinuduh ing ajurit | putranira Kumbakarna | kêkalih prawira sêkti | Rahadèn Aswanikumba | lan Kumbakumba kang rayi ||

16. waknira kalih sagunung | netrane ngebat-ebati | pan kadi kumba têmbaga | mapêlu mapêlêng kèksi | lawan wontên wil prawira | êmbane sang putra kalih ||

17. Dyajaksa kêkasihipun | Akampa ingkang satunggil | samya rêksasa sotama | tuhu-tuhu wirèng jurit | wus têngara budhalira | putra Kumbakarna prapti ||

18. ing jawi kitha umagut | bala wre kagèt ningali | rêksasa kalih [ka...]

--- 397 ---

[...lih] pangrêksa | Dyajaksa Akampa kalih | kang badhe gêmpur wanara | ingandêl prawira kalih ||

19. lajêng kapat sarêng magut | solahe anggêgilani | angubêngakên candrasa | kunta nanggala myang piling | badhama limpung dhêndhanya | parasune mobat-mabit ||

20. tanpa pilih dènnya ngamuk | Akampa Dyajaksa sêkti | wre sinurung sru kasurang | srangsrangan akèh ngêmasi | surud trunaning udaya | barising wanara ngisis ||

21. saegga wre mambu ilu | mulating ditya lir wukir | kalihe saarga suta | kawus Kumbakarna nguni | sira Sang Aswanikumba | lan Kumbakumba ngajrihi ||

22. ambabit badhama limpung | wanara katênggêl tapis | malêdug sumyur wurahan | mangkana wau kaèksi | marang Sri Ramawijaya | Anggada dinuking liring ||

23. hèh Anggada putraningsun | wulatên ingkang ajurit | aywa mênêng-mênêng sira | rusak balanta sayêkti | Sugriwa nambungi ngatag | lah payo kulup dèn aglis ||

24. sigra Anggada wotsantun | mêmawa suka tan sipi | dènira pinutra-putra | mring Prabu Rama sayêkti | tan èngêt patining bapa | sumungkêm ing pati urip ||

25. de sangêt pangugungipun | pinasthi rinajasiwi | sagung kamulyan sinungan | wanara samya

--- 398 ---

jrih asih | dènira rinajaputra | mring wong agung Dasarati ||

26. wau ta dènira magut | Anggada sigra nandangi | êmban Akampa dhinêndha | ing wrêksa sampun ngêmasi | pêpulih wira Dyajaksa | cinandhak rinêbut aglis ||

27. daludagira rinêbut | marang Anggada nulya glis | sinabêtakên Dyajaksa | tiba sigra dèn kakahi | dinêkung têngah wêlakang | mati gulune pinuntir ||

28. êmbane Anggada tumut | Druwenda amawa lori | balane Aswanikumba | mring Anggada anglimpungi | Druwenda dhêndha panulak | ubêkan madyaning jurit ||

29. Kapi Rimenda sumungsul | saha dhêndha gêng wus prapti | sampun tinadhahan panah | mring Kumbakumba kabalik | kumêbul sanjatanira | pinapag ing dhêndha basmi ||

30. tan kèndêl pamanahipun | sayah Rimenda nampèli | malisuh ta dhêndhanira | dangu pamutêrirèki | dene Radèn Kumbakumba | tan pêgat dènnya jêmparing ||

31. milêg-milêg ôngga lêsu | Rimenda ika kaèksi | marang Anggada yèn sayah | sigra dènira nulungi | amawa wukir sinôngga | Kumbakumba dèn antêbi ||

32. mukane tiniban gunung | Kumbakumba anjêmparing | panah prahara pratipa | panulaking watu wukir |

--- 399 ---

gununge kawangsul kontal | Anggada gung pamugari ||

33. saengga undhi kang gunung | sasuwene bola-bali | Anggada lesuh astanya | bingung anadhahi wukir | Narpati Sugriwa mulat | Anggada sayah ing jurit ||

34. nêmbah ing Rama umagut | praptèng paprangan nandangi | Kumbakumba pinusthia | ing asta wus angêmasi | pêpulih Aswanikumba | têtulung arine mati ||

35. angundha gadanira gung | Aswanikumba ngajrihi | sigra Anoman umangsah | Aswanikumba nadhahi | gadane sampun karêbat | maring Sang Andayapati ||

36. pinunggêl gadane putung | Aswanikumba wus pinrih | siniyung marang Anoman | Aswanikumba ngêmasi | tan pae kalawan gajah | sinaut ing mong ngêmasi ||

37. ing ngawiyat tri gumuruh | jawata sarwi ngurmati | ngudanakên kêmbang-kêmbang | manadukara sêsanti | patinya Aswanikumba | lan Kumbakumba nom kalih ||

68. Sinom

1. pêjahe Aswanikumba | lan Kumbakumba lumaris | malêdug bala rêksasa | wanara samya angusir | wadya Ngalêngka sami | kabèh têlas manahipun | amung sandeyanira | Dasamuka maksih urip | mung manawa nêmu wisesa ing wuntat ||

2. dening andêling ayuda | mung kari Radèn [Ra...]

--- 400 ---

[...dèn] Indrajit | punggawa Sang Gathodara | Maodara kang satunggil | Wiloitaksa malih | kang juru julig pakewuh | maling ampuh wus pêjah | Dyajaksa Akampa mati | lawan sira rêksasa Sukasarana ||

3. kèsisan kawêlas-arsa | Sang Dasamuka Narpati | budine pususan prapta | dening patining prajurit | pêpulunane kalih | kapasukan nangis asru | kayapa solah ingwang | ilang pangupaya mami | baya uwis antakane awak ingwang ||

4. sagunging rasan karasa | rinasa-rasa ing galih | sipat-sipating agêsang | sapa kang luput ing pati | nanging amrih utami | yèn mungguh patining ratu | mati madyèng payudan | anglabuhi prajanèki | lawan nungkul utama mati ing rana ||

5. nindaki cipta dadakan | dènnya mrih adining dadi | anjujur-jujuring ujar | jinêjêr sajroning galih | sapa wruh nguni-uni | tiwas untung bênêr luput | apa kudu rinasa | mangkana nglêk tyasirèki | Dasamuka mukane sawang kunarpa ||

6. Indrajit maksih tumanggah | ing Rama sampun prihatin | sigra anêtêg têngara | umèb balane Indrajit | Indrajit ngaji êning | amangun manah manungkung | madêg sakayunira | dadya tan ajrih ing pati | anglêkaskên baris gumuruh [gumu...]

--- 401 ---

[...ruh] wurahan ||

7. anumpêk sura sudira | ngêtog kaprawirannèki | balanira rajaputra | anêdhêng kasuran sami | krura rodra mêkasi | nêdya amusus ing satru | sirnane kang wanara | winatgata ing ajurit | balanira sêmbada sura sumbaga ||

8. busana sinang bêranang | wus munggèng ing rata manik | lan pêpitu garwanira | nêdya mèlu angêmasi | samadyaning ajurit | wus punagi ing tyasipun | apan kapitu pisan | sami anak widadari | kang sinêdya muliha mring Endraloka ||

9. kasaptayu warnanira | tan garêntês maring pati | wus prapta jawining kitha | sumênggut paguting jurit | mangsah arêbut dhingin | Indrajit prawiranipun | kang munggèng gajah rata | turôngga parêng pêpulih | mulihakên rusake bala Ngalêngka ||

10. padha tate tinitenan | putusing utus ngêntasi | amunah ing parangmuka | galak manggala ingulig | palagan gêgilani | prasamyambêk agul-agul | tuhu-tuhu ing tingkah | têtêp kasuraning jurit | wirotama prawira Sang Meganônda ||

11. sêmbada dêdêg purusa | wok bris anjêmbrung kang alis | bikukulên sukunira | uwang malang pupu gangsir | siyung agung ingisis | ginarêbêg rêksasa gung | umèb sagung

--- 402 ---

wanara | wruh mungsuhira nêkani | parêng ambyuk kumrutug angrêbut mêngsah ||

12. parêng rok wil lan wanara | tujah-tinujah mangukih | ana kang dhêndha-dhinêndha | danawa marasu piling | nanggala kunta mamrih | ing papan pupuh-pinupuh | murupuh kang rêksasa | angamah-amah ing jurit | anut-tinut rèh-rinèh sampar-sinampar ||

13. angrêmpak bala rêksasa | mangsah ngêbyuki pêpati | rêmpêg wadya Meganônda | wre mulap ulap-ulapi | gilaping ditya rukmi | sumêrambah wetan kidul | myang kulon kaulapan | mring balanira Indrajit | kêndhang gonge munggèng doh munya ibêkan ||

14. gung ditya gora gumêrah | kumêruk kagiri-giri | ngêbyuki bala wanara | ingkang katrajang angisis | ditya prapta ing wuri | ing kori atap atimbun | gumrujug abubulan | sru panêmpuh amrih titih | kandhah dening wil prapta ing pêpungkuran ||

69. Pangkur

1. Indrajit angatag bala | rumêpêka wre tumpêsên dèn aglis | bala rêksasa rumêbut | galak mubat angambat | mobat-mabit wanara wira umagut | ngatag ngarahakên bala | Winata lan Sata Bali ||

2. Endrajanu Danurdara | Bimamuka Wisangkatha Puthaksi | parêng

--- 403 ---

matangkêp akiwul | kuwêl nampak-tinampak | limpung kunta pupug popor palu-palu | ditya kèh agah-agahan | wanara panggah gagahi ||

3. kadêrêng mangsah nginum rah | kèh wanara ingulêng kèh kaguling | rinangkêp-rangkêp ginilut | kang wre prawira prapta | buta mêta mati suh katiban gunung | miwah pinalu-palu tal | katimpal pupug asêbit ||

4. rêksasa asru anyakra | kartalanya manggala marupuhi | wus akathah kabarubuh | Indrajit balanira | tanna kêndhat ing wuri prapta ambubul | kumêrtêg sêka ing wuntat | wadyane Radèn Indrajit ||

5. wus samya sayah kang aprang | wanara rêg mawrêg kandhah kalindhih | Indrajit pamanahipun | kumêbul nora wantah | kadi pacar wutah mawantah kumêbul | anibani kapibala | durbala kèh angêmasi ||

6. mulat Sang Truna Lêksmana | kapibala balasah kapalipis | mangsah nêngah yudanipun | suka mangadu yasa | apan sami kinawih pamanahipun | sara warastra nimpuna | Truna Lêksmana nglêpasi ||

7. lumêpas kang barunastra | tibèng têgal ngarsaning mungsuh prapti | barunastra dadi banyu | rob lubèr ngombak-ombak | balanira Indrajit pating kacêbur | toya sangsaya gêng prapta |

--- 404 ---

gulagêp ditya kèh mati ||

8. anglangi kaisèn toya | ting kêrambang balanira Indrajit | sigra mênthang langkapipun | sira Sang Meganônda | sanjatagni jwalita mumbul kumêbul | toya katiban dahana | ulêkan sirna kang warih ||

9. sumyur nawur nasar-nasar | kapibala durbala samya ngisis | dyan mênthang Lêksmanasadu | mêsat panah panulak | sirna ilang dahana mawur kapusus | rahayu bala wanara | sigra Sang Arya Indrajit ||

10. anglêpasakên sanjata | mêtu nekawarna mulêk ngêbêki | akêthèn badhama limpung | kunta cakra candrasa | tuwêk piling nanggala lawan parasu | anibani kapibala | gègèr kèdêran jêmparing ||

11. sigra Lêksmana Widagda | nguculakên sanjata nulak aglis | marame swara srananung | nêmpuh pupug putêran | ting garêpluk pêluk-pinêluk anyampluk | sirna Indrajit panahnya | kaparibawan wus gusis ||

12. adangu sakti satata | ngadu yasa Lêksmana lan Indrajit | nimpuna satata tutug | titih-tinitih tatag | tutug dènnya mêtyakkên kaluwihipun | wre mêre purnang gêgana | gora manêngkêr wiyati ||

13. sayah danguning ayuda | Sang Lêksmana Widagda anuruti | Indrajit kaparèng panduk | sigra [si...]

--- 405 ---

[...gra] amênthang laras | Endrasara saryalon dènira muwus | hèh Dasawadanasuta | wus katon patimu iki ||

14. lumêpas kang Endrasara | nêmpuh pêdhot tênggakira Indrajit | gumuling nèng ratanipun | umung bala wanara | dènnya Meganônda pagas jangganipun | jawata manadukara | sumawur udan wêwangi ||

15. lumrèng santi jaya-jaya | èstu jaya muji Lêksmana sami | wênang ngulapi talutuh | jaya Sumitraputra | anglêpaskên malih warayang tumanduk | sanjata sura wijaya | gêmpung wadyane Indrajit ||

16. lan garwa kapitu pisan | wus abela marang patining laki | gusis katapis kapupus | padhang ing pabaratan | sirna gêmpang Indrajit sawadyanipun | katur ing Sri Dasamuka | pêjahe putra Indrajit ||

17. anglênggêr Prabu Rahwana | anglir wrêksa rampas pange tan kari | kari wite andulujur | têlas upayanira | suka lamun matia tan arsa nungkul | mangêningakên pêpuja | amupus maring sêmadi ||

18. matia labuh nagara | miwah putra-putra sawadyanèki | têtela amung tyasipun | mamèt pati kewala | mung limpunge manawa jaya ing pungkur | kuntane dèn arsa-arsa | lan aji pamungkas kari ||

19. ciptanira Dasamuka | sapa kêlar

--- 406 ---

nadhahi kunta mami | wus sah nguni pamètipun | nugraha nora nana | isining rat kang nadhahi kuntaningsun | Dasamuka mring pahoman | kapati brata sêmadi ||

20. kunêng malih winursita | ingkang agung ulah puja sêmadi | mamêmpêng ing puja asru | nèng taman Argasoka | Rêtna Dèwi Putri Mantili pinunjul | nêtêpi sêtya-susêtya | kapati ing siyang ratri ||

21. lawan kusuma Trijatha | nora pisah lawan sang rajaputri | mangkana wau sang ayu | lagya mêntas mêmuja | praptanira Trijatha nêmbah umatur | pukulun ing rananggana | tan wus ramening ajurit ||

22. sang rajaputri ngandika | iya nini kayapa ing ajurit | Trijatha matur wotsantun | pan maksih gêgêmporan | ing Ngalêngka wus têlas punggawanipun | mung kalêthêk kantun tiga | wadya wanara tan kêni ||

23. punggawane maksih wêtah | amung kalong wanara alit-alti | duk prang wingi-winginipun | kaki Prahasta pêjah | winginipun uwa Kumbakarna lampus | prang wingi kakang Trisirah | lan Trikaya kang ngêmasi ||

24. lan pun kakang Dewantaka | sabalane tumpês prang duk ing wingi | prang wau ingkang kapupu | kakang Aswanikumba | lan pun kakang Kumbakumba pêjahipun | enjinge nuntên ing awan | pêjahe

--- 407 ---

kakang Indrajit ||

25. dening pun paman Lêksmana | uwa Kumbakarna ingkang mêjahi | wartinipun uwa prabu | Sang Binathara Rama | de pun kakang Kumbakumba pêjahipun | dening Narpati Sugriwa | Swanikumba pun Maruti ||

26. waradin kang wre prawira | amêjahi rêksasa pra dipati | kaki Prasta pêjahipun | dening Kapi Anila | pun Mintragna rêksasa andêl pinunjul | pêjahe dening pun bapa | duk prang purwaning mas kentir ||

70. Maskumambang

1. yayah kadya mèsêm kusumèng Mantili | èsême pinêkak | pangunadikaning galih | hèh aja kabanjur manah ||

2. hèh sang ati aywa suka-suka nuli | apan Si Rahwana | iku durung angêmasi | aja ngabêrakên puja ||

3. hèh Bathara Otipati Dewa Widi | nuntên enggalêna | patining Rahwana nuli | sêsukêr talutuh ing rat ||

4. payo nini aywa mêndha asêmadi | rahayuning aprang | sabalane dèn basuki | sigra mangsah amêmuja ||

5. Sang Rêtnayu Trijatha sampun sêsaji | sêsarating sarat | amêmuja amêpêki | kumutug apining dupa ||

6. wus matimpuh nèng ngandhap wêntise keri | wêntis kanan numpang | lumumah astane keri | astane têngên tumumpang ||

7. jarijine sakawan tinêkêm sami |

--- 408 ---

jêjêmpol kewala | kinarya ngadêg pribadi | sinipat pucuking grana ||

8. sipat pucuking garana adu manis | lan pucuk jêmpolan | sêrambut nora ngoncati | sipating jêmpol lan grana ||

9. mangunêng ing tyas anung winangun ngêning | manungsung ing nala | mrih kaonang angênani | sumuka mring Endraloka ||

10. sampun sirna anggane Putri Mantili | paningaling netra | mung sacêngkang mêmêt gilig | pucuking grana kewala ||

11. kang winawas lan pucuking jêmpolnèki | mung osik kewala | jroning tyas kang mobat-mabit | anjajah ngidêri jagad ||

12. ah Bathara Otipati Dewa Widi | Hyang Jagad Pratingkah | tulungên ulun tumuli | rusakên talutuh ing rat ||

13. tulungana tumuli kang sêtyèng bumi | age tulungana | awèha mulyaning bumi | jagad agring kênèng wisa ||

14. lan tulungên tumuli panutan mami | aywa ngantak-antak | dhuh Bathara Otipati | dhuh Warawidi Bathara ||

15. tan antara prapta riris-riris wangi | luwar sang lir rêtna | sêsajèn wus dèn pangani | dening kusuma Trijatha ||

16. kunêng ingkang luwar saking asêmadi | Prabu Dasamuka | kang anèng gêdhong sêmadi | gurune kabèh ngandikan ||

17. buta nujum buta pandhita wus prapti |

--- 409 ---

bêlêg gêdhongira | guru-gurune nanggupi | yèn maksih jayèng buwana ||

18. sadalu Sang Dasamuka asêmadi | enjang kawarnaa | wadya wil wus dèn undhangi | yèn badhe ngawaki yuda ||

19. baris tugur ing alun-alun ngêbêki | wil Wiloitaksa | Gathodara ingkang maksih | lan ditya pun Maodara ||

20. nênggih ingkang nindhihi barisan sami | gumuruh wurahan | daludag awarni-warni | buta sêsimpênan prapta ||

21. wus siyaga Sang Dasamuka Narpati | amakutha êmas | sinasotya ngintên bumi | abra hèr laut hèr kêmbang ||

22. badhong abra sinasotya ngintên bumi | murub anèng jaja | lawan makutha sênggani | lir baskara pitung dasa ||

23. wus sumaos wahananing rata manik | Dyajawara prapta | atusan ing kanan keri | pating jalimprak ambêksa ||

24. ting kathuwêl buta gundhul santi-santi | umung jaya-jaya | sigra bodholakên baris | budhal Prabu Dasamuka ||

25. kêndhang gonge gumuruh gurnang thongthong grit | akêthèn alêksan | salomprèt sèwu mêlingi | prakampita bumi molah ||

26. kadya guntur-gumuntur kèhing ditya ngrik | ibêkan kanang rat | gora rèh kagiri-giri | akèh warnane

--- 410 ---

kang bala ||

27. nêlasining busana kaprabon jurit | liring upakara | wus samya rinasuk sami | tan nêdya kudurkundur. ing aprang ||

71. Durma

1. andalêdêg balane Sri Dasamuka | saking kitha wus mijil | umèb rêbut papan | sagung bala wanara | kagyat mungsuhira mijil | warnane ditya | beda lan wingi-wingi ||

2. wus anarka lamun Prabu Dasamuka | ingkang ngawaki jurit | Narpati Sugriwa | ngundhangi wre prawira | prasami ngubêngi gusti | sang binathara | horêg wre saos jurit ||

3. amangsiti Sang Gunawan Wibisana | yèn èstu kang miyosi | Prabu Dasamuka | katawis kang busana | sagung têngêran jro mijil | kang wre sanega | têtêp pangkate sami ||

4. wus sagêlar rêksasa kang sampun prapta | jawining kitha rakit | saking jro kumêrap | wêdale dèrèng têlas | sira sang danawa aji | lagyarsa minggah | munggèng rata gêng manik ||

5. kadya mèru kinuswa ring êmas-êmas | anglir prabata rukmi | mubyar sinasotya | kuda rinawis abra | ing cêmara manik-manik | gêbyaring sotya | lir surya anêngahi ||

6. linimputing sotya kang turôngga sasra | tinon kuda pangirid | lir lintang sumêbar | liwêran lawan rata | ditya kang rinukmi-rukmi | busananira |

--- 411 ---

garêbêg kanan keri ||

7. kadya mega kêna gêbyaring baskara | kanaka manik-manik | sêsotya mutyara | gumilap gumarilap | kumêlap angilat thathit | pating pancurat | umung kêndhang gong bèri ||

8. akêthèn kang gurnang gubar kêndhang-kêndhang | ewon salomprèt muni | praptèng dirgantara | gurnitaning kang swara | buta parêng gro sakêthi | sayuta-yuta | yayah manêngkêr langit ||

9. daludage makuwung-kuwung kawangwang | wangkawa ngobar-abir | mantri kang manggala | busanèng udan êmas | badhama parasu piling | nanggala kunta | gada dhêndha magandhi ||

10. tuwêk lori limpung candrasa myang cakra | muncar-muncar ngênani | liwêran mancurat | pra jawata gumêrah | mangigêl saturut margi | wus praptèng jaban | kitha Sri Yêksapati ||

11. galak samya mrih mungsuh bala rêksasa | bupati kang mangirid | Sang Wiloitaksa | Gathodra Maodara | kadya bubula kang bumi | bumi prakêmpa | wadya wanara aglis ||

12. punggawane mangsah tumindak mêmolah | prasamya dingkik-dingkik | ngadhèdhèr makanjar | samya mêmangun suka | de Sang Rahwana prapta gisglis. | bala wanara | ing tyas kadya punagi ||

13. bala ditya kumêrap samya galaknya | têmpuh [tê...]

--- 412 ---

[...mpuh] ramening jurit | majêmur wurahan | mungur-mungur liwêran | samya mrih kasuran amrih | pati umangsah | parêng pyuk tan apilih ||

14. anduk-dinuk angrêpak têpak-tinêpak | mawrêk sambit-sinambit | myang kunta nanggala | limpung parasu cakra | candrasa têmpuh lan wukir | watu-watu tal | gumrujug magênturi ||

15. udan wukir riris watu sela tala | sumyar ngampak-ampaki | ampuhan palu tal | lêbu mêlêk walikan | caruk awor kang ajurit | kuwêl-kuwêlan | pêtêng dhêdhêt ing jurit ||

16. rukêt awor kèh kaliru mungsuhira | saking pêtêng nglimputi | paworing payudan | kèh wre lawan wanara | hèh wre aja ingsun iki | gapyuk sigra wal | miwah sami dityèki ||

17. gapyuk rukêt siyung-siniyung wuwusnya | rêksasa ingsun iki | buta ing Ngalêngka | bature rukêt mojar | bok butane sira iki | Sang Wibisana | banjur ingsun patèni ||

18. ingsun dudu butane Sang Wibisana | buta Ngalêngka pasthi | aja ngunta ringwang | aja anyiyung ringwang | tan wus ramening ajurit | sigra Anoman | mangsah nêngah ing jurit ||

19. anguwori kang awor pati-pinatyan | kang katêrak wal sami | urip kalihira | wau Sang Bayusuta | gèning yaksa

--- 413 ---

dèn têngahi | nyandhak anyêndhal | sêbrak sêbit anarik ||

20. kumarêcêk anênanggul anênggulang | kinuwêk kèh kawalik | kawilêt gulunya | mring kuku Sang Anoman | sinêndhal uwang kabalik | kalêngêr rêbah | akèh kang angêmasi ||

21. ana ingkang kêsambut siyung suwaknya | kang kapalindhês gathik | ginêthuk ing pathak | pêcah wutah ingkang rah | malêbêt rahnya umili | dhêmèl ing lêmah | rah sumrambah ing siti ||

22. mari mêlêk lêbu kasiram ludira | padhang madyaning jurit | Dyan Sang Ragutama | têtulung mring wanara | sigra nguculkên jêmparing | ingarah-arah | lumêpas sanjatadi ||

23. katarajang ditya sèwu ana pêjah | gusis lir dèn saponi | pinindho tiniban | balasah kênèng panah | ngisis buta magêrsari | angeri nganan | akèh angungsi wuri ||

72. Pangkur

1. Prabu Rahwana bramatya | pêngayape ditya mantri kèh mati | para manggala kapusus | katiban ing sanjata | ngatag kusir gumrit ratanya tumanduk | ana prapta angin ampak | Sang Dasamuka kabalik ||

2. angin-angin gora prapta | awor sindhung gagak angrèp ing nginggil | nguliling ulêngan umung | praptane wèh ngalamat | marang [ma...]

--- 414 ---

[...rang] Prabu Dasamuka asung pemut | asor ngasmaradilaga | hèh babo dèn ngati-ati ||

3. kadya trunaning udaya | kang wadya wre umèb kumrêtêg sami | Sri Dasamuka agupuh | angatag wil punggawa | Gathodara Maodara sarêng magut | katri sang Wiloitaksa | parêng mangsah apêpulih ||

4. munggèng dipôngga angiglag | ngagêm limpung solahe mobat-mabit | Narpati Sugriwa gupuh | nêmbah sigra umêsat | mangsah dharat Wiloitaksa pinagut | ingêmbat muka tinêpak | Wiloitaksa ngêmasi ||

5. tan pinindho pêjahira | Gathodara sigra mangsah pêpulih | agah-agah amrih pupuh | Sugriwa sigra nyandhak | gunung watu Sang Gathodara binêntur | rêmuk tiniban ing wungkal | karingkêl wus angêmasi ||

6. Maodara sigra mangsah | apêpulih Sang Anggada nulya glis | amalu ing tal wus lampus | pêcah mukane rêmak | pêjah pisan punggawa tri sarêngipun | anglela Sri Dasamuka | patine patih jro katri ||

7. krura muntab Dasamuka | tyas ruhara galak sakala angrik | wutah kasudiranipun | kadya anglêburêna | marang bala wanara tapis amusus | sadina mêngko kewala | nora nganti dina malih ||

8. mangsah gumrit [gumri...]

--- 415 ---

[...t] ratanira | kadyangganing sarpa galak angêlih | kadya ge-agea naut | lir dahana kanginan | mawut-mawut murub ginawa ing lesus | pangamuke sang yaksendra | mêngkap wre ebat ing jurit ||

9. sigra sang narendraputra | lan kang rayi sami nadhahi jurit | katiga Wibisanèku | ngapit Narpati Rama | munggwing kanan sang ari Lêksmanasadu | Sang Gunawan Wibisana | angapit kang munggèng kèri ||

10. Dasamuka mênthang langkap | mêtu buron alas mulêk ngêbêki | andaka maesadanu | singa warak dipôngga | wraha sarpa saking jêmparing kumrutug | arak-arakan abayak | nadhahi wong agung katri ||

11. Rama Lêksmana kalawan | Wibisana sarêng dènnya nglêpasi | nirbaya pamanahipun | katri sangkêping guna | pamungkasing sanjata panulakipun | kinawih ing triloka ya | sirna gêmpang kang jêmparing ||

12. naraca bubul wus sirna | Dasamuka sarosa datan ajrih | ing prang kinarubut têlu | mêdalkên kasantikan | lir jawata purusa katri wong agung | Rama Lêksmana kalawan | Wibisana pêkik-pêkik ||

13. Sang Gunawan Wibisana | nguculakên sanjata mêtu agni | mulat tumeja ngênguwung | krodha Sang Dasamuka | mêtokakên sanjatangin-angin lesus |

--- 416 ---

tumundha panah naraca | kumêbul dalêdêg mijil ||

14. akêthèn limpung candrasa | kunta piling parasu lawan gandhi | badhama mêtu ambubul | tumamèng kapibala | Sri Bupati Sugriwa tinuduh ngimpun | nanêtêgi kapibala | wau kang rame ajurit ||

15. muntab Trisula Kartala | Yaksa Prabu mêmanah wanti-wanti | ing payudan kadi mêndhung | dening panah pangabar | manah malih Dasamuka mijil gunung | sigra mênthang gandarwastra | Narpati Rama nglêpasi ||

16. têmpuh pyuk anèng gêgana | gandarwastra panulak sirna gusis | yaksendra pêngabaripun | gumuruh kang wanara | dewa-dewa ing ngawiyat surak umung | anyuraki Dasamuka | ngudanakên wangi-wangi ||

17. Rahwana soring sarana | ngêntha asasênggrang mênthang jêmparing | Gunawan Wibisana wus | mêsat panah panulak | katut kombul Dasamuka panahipun | punggêl daludag kêtrajang | ing panah panulak gusis ||

18. saya sru dènira krura | nglêpasakên limpung lumêpas aglis | narendraputra tinuju | limpung sêdhêng mèh prapta | sigra ari Lêksmana sanjata mamprung | limpunge punggêl pinanah | Rahwana kaku tyasnèki ||

19. ratane rêmak pinanah | sirna lawan kusire myang turanggi | katut ngrata sumyuripun |

--- 417 ---

malumpat Dasamuka | tan adangu kang naosi rata rawuh | minggah malih Dasamuka | ing tyas tan kundur ing jurit ||

73. Durma

1. krodha muntab Sang Buminata Ngalêngka | dening kaprabon jurit | singa linêpasna | punggêl ana kang sirna | katut kabuncang ing angin | asalin kunta | mêrpêki ing ajurit ||

2. ngayat kunta sarya sru pamuwusira | hèh Rama dèn abêcik | iki kuntaningwang | dèn prayitna atadhah | Rama ingkang dèn ayati | dupi lumêpas | Lêksmana ingkang pinrih ||

3. jajanira sira Sang Truna Widagda | niba gumuling siti | kunta nrus ing jaja | ngungun nangis kang raka | sungkawa dènnya ningali | Prabu Sugriwa | wre kabèh sêdhih kingkin ||

4. Sang Gunawan Wibisana kagyat mulat | Lêksmana nandhang kanin | sigra dènnya nyandhak | sinundhang Sang Lêksmana | kunta tumancêp tinarik | tatu ingusap | mring Wibisana aglis ||

5. wus cinatu waluya Truna Lêksmana | sigra dènnya ngabêkti | mring raka narendra | Rama angrangkul sigra | ngaras êmbune kang rayi | Prabu Sugriwa | ilang dènnya prihatin ||

6. lan sagunging prawira wanara mulat | Lêksmana dènnya kanin | ing mangke waluya | sinambut Wibisana | tan ana labêting kanin |

--- 418 ---

mêre wurahan | suka-suka tan sipi ||

7. angandika Bathara Ramawijaya | hèh ta Andayapati | ing kene saosna | iya kang sandilata | panguripe wong sabumi | sira gadhuha | prayogya ing ajurit ||

8. manawana kang kanin sira nambakna | iya kang maosadi | Anoman tur sêmbah | nuhun inggih sandika | wau kang ayuda kalih | Sang Dasamuka | amundhut rata salin ||

9. datan antuk dènnya ngadu pêngabaran | pêpulih tan pakolih | tan apilih papan | Prabu Ramawijaya | dènira ngladèni jurit | sakarsa-karsa | sinarah sarèhnèki ||

10. tyasirage gugup nuli matènana | mring mungsuhira aglis | Prabu Dasamuka | sigra minggah ing rata | ratane manik pramati | kapraboning prang | wus munggèng rata manik ||

11. angadhangkrang ngiglag Prabu Dasamuka | nèng luhur rata manik | gêbyaring makutha | murub kadya baskara | Dasamuka mêmpêng kapti | kadya matia | mungsuh sadina iki ||

12. gumrit ratanira kuda ngombak-ombak | parêng sèwu dènnya ngrik | gumrah swaranira | awor bala wanara | sandeya Hyang Endra ngèksi | Ramawijaya | dènnya dharat ing jurit ||

13. lawaning prang Dasamuka munggèng rata | saksana anêdhaki | rata nawa

--- 419 ---

rêtna | lawan sêrati dewa | kang juru ngingêr ing jurit | lawan sanjata | guwa wijaya prapti ||

14. bramastra kang tinurunakên Hyang Endra | gumêbyar amratani | nadyan ing ranangga | kagyat bala wanara | sadaya ebat ningali | praptaning rata | ngarsane gustinèki ||

15. sigra nitih wong agung Ramawijaya | munggèng ing rata manik | kang rayi sang arya | truna widagda minggah | gumuruh wre surak sami | pangrasanira | ing aprang dhandhanggêndhis ||

74. Dhandhanggula

1. wusnya Prabu Ramawijayèki | munggèng rata saking Batharendra | jawata ngawiyat kabèh | urmatira jumurung | sarwi ngudanakên wêwangi | lumrang gônda kusuma | sumêbar sumawur | Sang Gunawan Wibisana | duk tumingal nyatane luwih-linuwih | sayêkti unggul ing prang ||

2. gustiningsun sang binatharadi | nora nana sangsayaning yuda | Dasamuka sêjatine | tuhu prajurit punjul | nanging datan bisa nglong-longi | tyase kang aruhara | dènira gung rusuh | mangsah mêrpêki Rahwana | wruh mungsuhe wus munggèng ing rata manik | yaksendra mênthang langkap ||

3. nglêpasakên jêmparing linuwih | mêtu sakathahe kang sanjata | narendraputra nulyage | mamênthang langkapipun | lumêpas kang sanjata luwih | sanjata kang ginawa | duk anèng [a...]

--- 420 ---

[...nèng] wana gung | nglêbur ditya ing pratapan | têmpuh êpur adangu panahnya gênti | panah pinuja-puja ||

4. sigra nglêpasi sanjata malih | yaksendra mêtu bujôngga pasa | kumêbul panah wêdale | Ramawijaya gupuh | nglêpasakên sanjata luwih | wêtune tan petungan | samya ambêbujung | mring panahe Dasamuka | sangsaya gung panah ngêbêki wiyati | sirna bujôngga pasa ||

5. Dasamuka sigra jinêmparing | kêna murdane niba ing rata | mulat wau ta kusire | yèn gustinira lampus | susah sigra mêdhun mring siti | ngungsèkkên sariranya | Dasamuka wungu | katon kusire lumajar | tinudingan hèh dhustha têmên si kusir | atinggal rataningwang ||

6. apa sinêngguh ingsun ngêmasi | kusire sigra adhêrakalan | wangsul marang rata age | saking jrih gustinipun | Dasamuka nglêpasi malih | limpungipun trisula | pêpujan rumuhun | sigra Sri Ramawijaya | nguculakên bramastra panulak aglis | limpung pinutêr sirna ||

7. lan môntra Sang Hyang Endra kinardi | panulake sagunging gêgaman | sigra sang aprang kalihe | gênti pagut-pinagut | sami ngabên sanjata sêkti | têmpuh pur kang sanjata | gêsêng dadi awu | samya angêtog kabisan | ngêntèkakên ing prang tingkah [ting...]

--- 421 ---

[...kah] sura sêkti | dènnya sami digdaya ||

8. samya angambil sanjata malih | gantya nglêpasi panah bramastra | sanjata akèh warnane | ana kang rupa diyu | ana rupa iwak jaladri | kang rupa buron alas | ana rupa manuk | manuk garudha iyana | danguning prang tutug-tatag ing ajurit | atangguh-tinangguhan ||

9. datan kurang kasudiran sêkti | tuju-tinuju sadangunira | anutug angên-angêne | tan ana kang cidra wus | putus marang wiweka sami | rata gantya putêran | kaliru gonipun | kadi cakraning gilingan | dènnya aprang tata tètèh têmu tandhing | sêdhêng atêtandhingan ||

10. mêlêk mulêk lêbu angin-angin | anuting rata dangu putêran | angin-angine sumêrèt | lesus mulêk malêdug | lêbu kentas katanpêkkatampêk. ngangin | kadya lintang liwêran | sêsotya kumêpyur | rêrêngganing rata rêtna | ratanyobah lêbunira prapta malih | ibêkan ing paprangan ||

11. gêbyaring sotya kèsisan ngangin | kadi lintang asêsiring kilat | anut tinut lan gêbyare | lir Hyang Brama nênawung | lawan Yama ngadu prang tandhing | umung jawatèng tawang | suka andêdulu | wanara ngrèb akalangan | tan wruh samar midêr tan ajrih kaplipis | samya calêking rata ||

12. dangu maputêran [maputêra...]

--- 422 ---

[...n] rata kalih | kadya gonjing siti magiwangan | gumêtêr otêr patêre | wukir kadya gumuntur | horêg agra kagiri-giri | gumuruh anglir gêrah | gora guntur kêtug | prabawane kang ayuda | apan samya winongwong ing jawatadi | dadya gung kang prabawa ||

13. gêbyaring surya sirêm nyirêmi | anglir palimarma mring kang aprang | kumocaking samodra rèh | anut pandhêlongipun | dènnya bumi agunjang-ganjing | wanara kudhampêlan | rumêmpak tumumpuk | kang samya garêbêg rata | uwal-uwêl ngudhampêl guling-gumuling | yayah kadi kasukan ||

14. sela tala gunung-gunung sami | anjagani kadi matêk japa | dènnya obah ing bumine | amrih luputing gugrug | ringgang-ringgung gênjoting wukir | manawa graning arga | kadya rug gumuntur | kusir buta anggung tiba | kusir dewa mèpèt mêrpêki pok tali | dhêpès ngrapêti tampar ||

15. parandene anggung kontrang-kantring | kusir dewa kêtampèl ing barat | linuding rata gunjinge | dhêpès-dhêpès kêbandul | kusir dewa matur wotsari | dhuh sang narendraputra | sampun dangu-dangu | paduka angladosi prang | lan Rahwana pijêr linawan ing tandhing | inggih tuwas punapa ||

16. dhuh wêlasa ing bumi lan langit | gênjot-gênjot sadanguning aprang | kadya [ka...]

--- 423 ---

[...dya] rug kang samodra rèh | prabata kadi guntur | salah lamun pinèt ing tandhing | yèn anggung makètêna | bumi têmah bubul | lah ta nuntên lêpasana | dangu-dangu ing prang pijêr mamèt silip | apan pun Dasamuka ||

17. salamine rêrêgêding bumi | ratu murka ruhara andadra | yèn paduka wèh prang rèrèh | si murka anênungkul | inggih môngsa tumamèng aji | nanging mêwahi rêsak | ing jagad pukulun | yèn paduka mêndha-mêndha | tuwan anti bok sêktine ana kèri | wingking manggih wisesa ||

18. sampun têlas kanuragan sêkti | Dasamuka upamane damar | salami tan kadi mangke | sangête urubipun | amaraman murub tan sipi | ujêr lisahe têlas | murub nuntên lampus | wus jamak damar mèh sirna | murub sangêt lah prabu suwawi nuli | paduka lêkasana ||

19. sampun sêdhêng paduka ngajèni | yudaning ratu sanadyan murka | pantês rinewang prang rèrèh | apan punika sampun | gèn paduka nyabari budi | amriha prang utama | kalampahan dangu | sampun mangsane punika | ing pêjahe rarêgêding pitung bumi | bumi pinanas-panas ||

20. tri buwana ngajêng-ajêng sami | asrêpa dening panah paduka | ing jagad môngka sirame | guwawijaya gupuh | lêkasêna sanjata sêkti |

--- 424 ---

luwih ing tri bawana | pinuji pinunjul | tibaning guwawijaya | apan sasat Mèru lan Himawan wukir | boting guwawijaya ||

21. môngka kêndhêng ratuning ngin-angin | barat sajagad mangatêr mêsat | ratuning agni landhêpe | lan surya-surya putus | môngka êlar-êlarirèki | wuluning pêksi raja | mawa sindhung riwut | lan angin-angin ing gêlap | aliwêran katon pangruwat ing silip | sajagad mati atap ||

22. dursila murka mêmala lalis | kadi pinusus guwawijaya | lah nuntên pênthangên age | tan luput patinipun | Dasamuka murkaning bumi | kunêng ta aturira | kusir dewa wau | sigra Sang Ramawijaya | ngadêgakên langkap pinênthang pinusthi | tajêm ingarah-arah ||

23. sarwi nguwuh sakêdhap dènnya ngling | ujar koko bae tanpa krama | dèn prayitna iya kiye | Dasamuka patimu | dyan lumêpas Rahwana kêni | tênggak pêgat kaparah | rubuh kabarubuh | gumêbrug sapuluh pisan | sirahira ya ta lajêng angêmasi | Buminata Ngalêngka ||

24. kapibala gumrudug parêng jrit | gora gurnita manêngkêr wiyat | kumrubut mulat sirahe | atub susun atimbun | kadya gêrah wre êncak-êncik | ana kang lumba-lumba | ana mumbul-mumbul | cikrak-cikrak [cikra...]

--- 425 ---

[...k-cikrak] lincak-lincak | akêkèjèk ana jêngking ngolang-aling | miring arêrangkangan ||

25. tan wus ucapên kang bala kapi | dènnya suka kapasuk ing suka | tan ana siku-sikune | gunging suka sinungku | kadi pêjah amanggih urip | kadya rare ruhara | tanpa rungyan dangu | dening solahing wanara | kunêng wiyat jawata samya ngurmati | ngudanakên sri nata ||