Sastra Jawa

Program Digitalisasi Sastra Daerah

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size

Babad Majapait, Prawirasêntika, 1901, #1836 (Pupuh 36-49)

Katalog:Babad Majapahit, Prawirasêntika, 1901, #1836
Sambung:
1.Babad Majapait, Prawirasêntika, 1901, #1836 (Pupuh 01-16). Kisah, Cerita dan Kronikal | Babad #1533.
2.Babad Majapait, Prawirasêntika, 1901, #1836 (Pupuh 17-35) . Kisah, Cerita dan Kronikal | Babad #1534.
3.Babad Majapait, Prawirasêntika, 1901, #1836 (Pupuh 36-49) . Kisah, Cerita dan Kronikal | Babad #1535.
4.Babad Majapait, Prawirasêntika, 1901, #1836 (Pupuh 50-60) . Kisah, Cerita dan Kronikal | Babad #1536.
5.Babad Majapait, Prawirasêntika, 1901, #1836 (Pupuh 61-70) . Kisah, Cerita dan Kronikal | Babad #1537.
6.Babad Majapait, Prawirasêntika, 1901, #1836 (Pupuh 71-83) . Kisah, Cerita dan Kronikal | Babad #1538.
7.Babad Majapait, Prawirasêntika, 1901, #1836 (Pupuh 84-97). Kisah, Cerita dan Kronikal | Babad #1539.

36. Asmaradana

1. sampun sadina sawêngi | sira sang atmajèng Tuban | ya ta ingkang winiraos | Radèn Arya Menak Koncar | ing dalu akasukan | lan [la...]

--- 175 ---

[...n] rinta kalih sang bagus | anèng pandhapa bêbêgsan ||

2. dyan arya pinrak ing kursi | ingapit garwa sêkawan | pra sêlir ing wuri andhèr | dyan kalih pinrak ing ngarsa | lawan Ki Gathul Dêmang | wong trunalanang supênuh | asri lir sêkar sêtaman ||

3. amidrê kang ponang larih | sinungan sumping wêrata | tênapi gônda widane | kang ngidrêkên pra biyada | mrih lulut gunging bala | ambêg darma winong tuwuh | ya ta Radyan Menak Koncar ||

4. akampuh jingga rinugmi | paningsêt mas pinambara | rêspati dhuwung ingoglèng | arja binggêl natas mara | kêkalung kêbo mênggah | anting-anting mas sinawur | rineka nagendrasmara ||

5. têkêsnya gajah manguling | sumping mas sinurèngpatya | cindhê wungu sêsondhère | cêlana pathola jênar | pinarêm ing renda mas | wong ambancèr candhang lancur | bocah ladak kuwarisan ||

6. sira sang atmajèng Tubin | kinêmbar busananira | kampuhan tanu sarine | paningsêt pita suratya | cêlana cindhe sêkar | tatêkês baludru gêmpung | rinenda dening kêncana ||

7. arêrumbing intên bumi | sapêlik sisih sumpingnya [su...]

--- 176 ---

[...mpingnya] | aglang mas naja murtine | tanpa sondhèr dyan kalihnya | kalpika jumrut maya | pasaja lamun dinulu | baguse tan kawoworan ||

8. lir hyang mahadewa pêkik | tansah angêmu sungkawa | sangsaya embah baguse | radyan ingawe mring raka | Menak Koncar ngandika | yayi pun kakang akaul | lah ing mangke luwarana ||

9. apan wus ing ujar mami | yèn pun kakang wignya ngrêbat | dhatêng paduka kalihe | pun kakang asung pawongan | juru nutu pangadang | mring yayi mas wong abagus | sami kadangnya priyôngga ||

10. pun yayi Kalpikaningsih | kasraha yayi Buntaran | yayi Kalpikawatine | kasraha yayi Watangan | matur nuwun rahadyan | nanging ta pamintèng ulun | benjang yèn wus kalampahan ||

11. kawula sagêt mangsuli | ing sih paduka kakangmas | ing mangke lênggana ingong | kados ginuyya ing dewa | kangmas yèn ulun krama | benjang anèng Majalangu | kawula amalês trisna ||

12. punika bilih mênawi | parêng lan paduka kangmas | punika tur mêgsih tangèh | tan paja-paja [paja-pa...]

--- 177 ---

[...ja] yèn mimba | nimbangi sih paduka | ingkang rumêntah ing ulun | amèsêm Dyan Menak Koncar ||

13. owah dènira alinggih | ting krêjot sariranira | kathah kêraos ing tyase | kalêbêt sukaning manah | Dyan Arya Menak Koncar | ngandika winor guywarum | yayi kang karsa punapa ||

14. mring pun kakang wong ambênthing | wong aladak kuwarisan | wong arendan tur jêlanèt | Radyan Buntaran wotsêkar | yèn marêngi kakangmas | kakang bok Sêkati besuk | ngong saosakên mawongan ||

15. ambêbuntar anyênyèthi | miwah ing awak kawula | sapangrèh ulun rumojong | dadosa gêntining rama | swargi sang adipatya | dyan arya mangrêpa muwus | yayi mas langkung katêdha ||

16. sênadyan pun kakang yayi | pantês kaprênah ing tuwa | tur lowung ing pakaryane | nanging ta yayi pun kakang | ing batos ngranupada | sapangrèh ulun miturut | yayi mas sampun cuwêngah ||

17. dèn kadya angrêngkuh abdi | pun kakang rinekakêna | sapangrèhing kabupatèn | miwah pratikêling praja | sarta gèn sun suwita | mring sang maha ratu

--- 178 ---

ayu | pun kakang pasrah sarira ||

18. matur nuwun radyan kalih | tan wignya mangsuli sabda | sakarsa ulun rumojong | tan darbe atur têtiga | sarta dèn yêtosana |yêktosana. yèn ta gumingsir ing sanggup | ulun merang ing Sugsmana ||

19. dyan arya mèsêm sarya ngling | yayimas kang muga-muga | jinurunga ing Sugsmanon | kang sarta linanggêngêna | dènira akêkadang | yayi mas kêlawan ingsun | sinêgsènana ing jagat ||

20. Dêmang Gathul amiyarsi | kang sabda radyan têtiga | ki dêmang bingar manahe | tandya maju mamêndhapan | matur sarya lêlewa | ulun nuwun burat arum | kang kêna ginawa pêjah ||

21. alatah dyan arya angling | iya bapa bênrê sira | suwe nora abêborèh | lah ta dhenok Angronsêkar | ingsun sungana sêkar | sêsumping miwah burat rum | lan arènira yayi mas ||

22. binêgtoa yayi dèwi | Kalpikaningsih kêlawan | Kalpikawati dèn age | sang dyah sampun tinimbalan | prapta ambêgta sêkar | ing talam lan burat arum | angambar saparan-paran ||

23. arja sinjang cindhe wilis | kasmêkan [ka...]

--- 179 ---

[...smêkan] seta pinrês mas | kinonang-konang sakêbon | asêngkang hèrnawa muncar | sang dyah datanpa sêkar | mônda-mônda buratnya rum | kadya widadari kêmbar ||

24. akalpika siji sisih | hèr laut agêbyar-gêbyar | pantês lawan lêlakone | gêndrèh manis karya rimang | biyadaning lumajang | pan awor gêndhing apatut | awèh edan karungrungan ||

25. kasênênan pandam lilin | mêlok-mêlok kadya wulan | wong kuning-kuninge dhewe | liringnya sang dyah kumêncar | lir thathit imbah raras | dyan arya suka andulu | kang rayi kalih pinapag ||

26. praptèng ngarsa pinrak kursi | dyan arya arum ngandika | nonah mapaga mring radèn | saosa sumping myang burat | patut wong darbe sanak | sênadyan bacut tinutul | tan kapara dohing prênah ||

27. sang dyah kalih angewani | angliring sarya ngandika | kakang isin têmên ingong | ngêndi ana duwe kadang | èstri kinon bêbarang | marang ing dhêdhayoh kakung | lagi tumon mung si kakang ||

28. mèsêm dyan arya ambênthing | ngandika mring garwanira | padha katêmpuhanHal. 171-189 dilewati, isi tetap utuh. [katêmpuh...]

--- 190 ---

[...an] kabèh | angonyohana yayi mas | myang nênumpingi sêkar | payo kêmprèng duwèh canthur | dungik mara dèn akêbat ||

29. tur arinira pribadi | ngarah apa si yayi mas | rakêt têpung sanak bae | mèsêm pra garwa sêkawan | mrêpêgi nôngga burat | dhasar ayu dèn pêpatut | ri sangsaya angsung rimang ||

30. dyan kalih matur wotsari | nuwun-nuwun kakang êmas | ulun ajrih mring Sugsmanon | ngèsêman Hyang Jagatnata | sinurak dening dewa | lênggahnya sing kursi tumrun | ngandika Dyan Menak Koncar ||

31. kêmprèng dowèh canthur dungik | mara tubrukên kewala | apan wus punaginingong | dyan kalih wus kinonyohan | kinalih loro sewang | sinumpingan sêkar gupuh | kang oncèn sinawur ing mas ||

32. tumungkul radyan kalih |Kurang satu suku kata: tumungkul radyan kêkalih. noragèng angranupada | dyan arya suka gujênge | bapang sarya kinonyohan | dene Kalpikawatya | Kalpikaningsih pan sampun | nênumpingi sira radyan ||

33. Dêmang Gathul jêlah-jêlih | anuwun konyoh lorodan | si radyan arya wuwuse [wuwu...]

--- 191 ---

[...se] | lah majua paman dêmang | Ki Gathul mamêndhapan | sinung burat gya inguyup | rêraine ingusapan ||

34. wusnya gya tayungan bali | ki dêmang mring prênahira | acucut salêlewane | KalpikaningsahKalpikaningsih. kêlawan | Kalpikawati miwah | garwa sêkawan wus wangsul | pinarak ing kursi atap ||

35. atmajèng Tuban saya jrih | mring raka Dyan Menak Koncar | tansah bukuh pilênggahe | ki dêmang asêsendhehan | ing kursi sarya jegan | kawuron êndêming apyun | ingubêg kêlawan arak ||

36. sinandhing tandhak ingapit | sinindhenan kinêpêtan | Ki Dêmang Gathul angomplèh | suka sagung ingkang mulat | pênuh kang anon raras | myang sagunging para arum | kêmanisên roning kamal ||

37. Sinom

1. wus samya lekas abêgsa | wong trunalanang angrangin | bêgsa tamèng lawan dhadhap | nracak samya wasis-wasis | rakiting prang sudira mrih |Lebih satu suku kata: rakit prang sudira mrih. mamonah suduk-sinuduk | datan ana kuciwa | pinêdhang-pêdhang tan osik | surakira arame lir ngabên sata ||

2. wus angsal rambah ping tiga | trunalanang angrêrangin | dyan arya nulya ngandika | hèh Dêmang Gathul si yayi | sasukaning

--- 192 ---

ing galih | yèn arsa bêgsa rèningsun | Dêmang Gathul wotsêkar | kawula ingkang makili | nanging sampun mawi gèsrèk sêsudukan ||

3. luput-luput dhindhal nyawa | têmah dadi tai aking | dyan arya gumujêng latah | gumrê sagung kang ningali | Dêmang Gathul gya ngibing | asisih tandhak têtêlu | cucud dènira bêgsa | ngambung dumuk ngêmut driji | medhak-medhok kampuhira kuleweran ||

4. lêlewa banyol pangucap | ki dêmang ajêlah-jêlih | anjêgrig rêrambutira | kopyahe binanting siti | awake kirig-kirig | anggêbêg kagunganipun | sinambêran ing tandhak | ki dêmang lucune dadi | bêrik bakang lathinya nyungir ing tawang ||

5. kang guyya ambata rêbah | sagung ingkang aningali | sêgsana rahadyan arya | amêdalakên sarimpi | busananya sarya di | èbêg kang rêtna sumawur | kadya jin kamanungsan | tinon lir tan ngambah siti | gawe brôngta arum tingkah pasrangkara ||

6. lir dhêdhali nyampar toya | awor lan wilêting gêndhing | kêploknya ambal-ambalan | sênggakira angêdhasih | sira atmajèngTubin | èsêmnya nora kawêtu | tansah ngliring mring raka | pangunadikaning galih | dhasar bangêt lêlancure [lêla...]

--- 193 ---

[...ncure] wong Lumajang ||

7. aladak tur kasêmbadan | acucut nora nyanyêngit | sêmbrana aparikêna | sasêbdanya dèn lungguhi | cacade mung sawiji | rada kêpara ing rusuh | tan bisa olah praja | dudu pusakaning bumi | wus bobote mugti anèng ing Lumajang ||

8. gya ngliring mring sang kusuma | Dyah Wara Kalpikaningsih | radyan ginêgêt kang waja | kumêsar angrês kang galih | awas dènnya ningali | tan kênyanan kang pandulu | warnanên radyan arya | tan kobrê tajêm kang linggih | ngiwa nêngên garwanira ingarasan ||

9. wus mundur sarimpinira | dyan arya anulya larih | lan rinta atmajèng Tuban | ki dêmang myang para abdi | surak gumêntar asri | kang kalontaka jumêgur | gêndhingira angraras | mônda-mônda ukur muni | mung clêmpunge kinorèk mawantya-wantya ||

10. dyan arya ngadêg abêgsa | lan garwa Sang Mantarsari | tinêngên ing jêbêngira | sasolahe rêbut manis | kang nglagoni pra sêlir | gêndhinge pelog pinatut | barang padha kêrasa | niyaganira samyèstri | sênggak gumruh kêploknya nimbangi raras ||

11. radyan lan garwa nyonyah mas | jêbêngira wus kinering | samya anarik curiga | ingukêlakên milêt sih | saya minuni sari | liringe [liring...]

--- 194 ---

[...e] tingal abarung | rumbing hèrnawa muncar | kondhene kêbak rêtna di | gêbyar-gêbyar lir lintang sayuta lumrang ||

12. runtut pacaking wirama | astanya awor lan cêngkling | kumrampyang ngetang wêdana | sasuling manjing ing liring | clêmpung nèng lambung asri | kangsine trus anèng suku | rêbab anèng ujwala | salukat anèng rêrumbing | ponang dêmung amanjing anèng ing jôngga ||

13. kêthuk kumênthung nèng tindak | kênong nèng udhêt aminging | gambange ngungsi nèng sinjang | panêruse awor driji | manduli gong duk muni | kukuse anèng prêmbayun | lêlagon awor tingkah | mêngênge nêrusi manis | candonira kang gêndhing manjing wardaya ||

14. ngancap sarêng pêngarahnya | cumlorot lir lin ngalih |Kurang satu suku kata: cumlorot lir lintang ngalih. curiganya gêbyar-gêbyar | sinêrasah ing rêtna di | dyan arya saya bênthing | jungkarangin angsung wuyung | lir gambar wêwangunan | yangyang ringgit munggèng kêlir | radyan arya duk ginoco ponang jaja ||

15. kadya waja ginurenda | murub sumêmbur kang agni | saya dêdêl ponang raras | lêlagone ngasih-asih | èbat sagung ningali | saya dangu saya baut | sira atmajèng Tuban | tansah angêtutkên liring | èsêmira aprana anuju manah ||

--- 195 ---

16. Menak Koncar wus anduga | arinta kalih ngèsêmi | saya kinayang bêgsanya | tandya angancap lir thathit | ginoco Mantarsari | kumênyol ingkang prêmbayun | dhuwungnya bêkung tiga | sang dyah eca dènnya ngrangin | gunging mulat kumêpyur ing manahira ||

17. dinuga kêlamun tatas | majadira anrus gigir | amèsem dyan putra Tuban | ki dêmang jomblong ningali | sèlèh jêbêng dyan mantri | dhuwungnya sampun sinarung | mingkis sasondhèrira | kang kunca nêrampat siti | Mantar Nyonyah pinondhong tandya ingaras ||

18. binêgta ing prênahira | wus samya lênggah ing kursi | suraking wadya gumêntar | kang kalontaka munya sri | pênuh kang ponang larih | sêgsana adhahar kêmbul | radyan lan ari Tuban | prituwin kang para rabi | sira dêmang andhèrèk kêmbul sameja ||

19. pra sêlir ngladèni atap | miwah busananya asri | Kusuma Kalpikawatya | lan Sang Dyah Kalpikaningsih | tansah ampingan wuri- | nira raka sang binagus | dene wong trunalanang | wus samya sinungan bugti | swara gumruh wor gêndhing kadya ampuhan ||

20. dumugi gènnya kasukan | pênuhing wilêting sari | tutug ponang kawiragan | sêdalu datan kawarni |

--- 196 ---

kawuwusa ing enjing | dyan arya daut sawadu | sagarwa sêlirira | tênapi rahadyan kalih | sowan dhatêng ing nagari Majalêngka ||

38. Dhandhanggula

1. kawuwusa Radyan Damarsasi | anglampahi ing kawêlas-arsa | lagya kinarsan dewane | ciptanira sang bagus | tan darbe sak ing Sugsmana di | manungsa wignya apa | pinurwèng dewa gung | tandya pinêgsu ing driya | mung pawore tingal kaananing jati | jatining yyang wisesa ||

2. kang misesa saisining bumi | kang akarya pati lawan gêsang | Dyan Sôngka lumembak ing rèh | lir sarah munggèng ranu | sinêpuhan ing darma yogi | Buyut Musthikamaya | tumamèng pituduh | wimbuh nglampahi ing karsan- | ira patya pinanjingakên ing puji | puja mring Sugsmanôngsa ||

3. radyan sinung karya mring kya patih | kinèn makathik ngramuti kuda | lan parêpatira roro | Sabdapalon sêklangkung | Nayagenggong dènnya kaswasih | datan sinungan pangan | tansah dèn kêkuru | sabên dina ngajak minggat | Dyan Sasôngka dahat dènira tan apti | narima ing satitah ||

4. pirmaning dewa ingkang linuwih | wontên bêbakul ing sadagaran | Ni Mbok Sarunjang kalihe | Puspalaya ranipun | Bok Pêrada [Pê...]

--- 197 ---

[...rada] katiga sami | sinungan palimirma | dhatêng ing dewa gung | èngêt purwakaning kina | mila sugih bêbakul katiga nguni | awit Sang Maundara ||

5. ginadhuhan gangsal èwu picis | linampahkên kinarya sudagar | dèrèng ngantos malês sihe | Maundara gya nglungsur | amrêtapa murcitèng ragi | ing mangke bakul tiga | apan wus samya wruh | yèn Radyan Damarsêsôngka | wus saèstu putrane rêkyana patih | nguni Sang Maundara ||

6. lan tan samar parêpatnya kalih | kulawarganira kyana patya | iya ing kuna-kunane | sêmana wong tatêlu | amrêpêgi mring radyan mantri | angsung busana wastra | miwah kampuh-kampuh | jamang paningsêt cêlana | atênapi kang dhaharan amênuhi | ing Dyan Damarsêsôngka ||

7. miwah mring parêpatira kalih | ponang sukêt pirang-pirang rêmbat | radyan minantri dêlinge | klangkung panêdhanipun | bibi dika sami asung sih | nanging ingsun tan tômpa | busana di luhung | myang dhahar-dhêdharanira | sih andika bibi pan sampun katêdhi | manira datan arsa ||

8. yèn paripêgsa andika bibi | apan namung sukête kewala | ing mangke ngong tampanane | lawan parêpat ingsun [ingsu...]

--- 198 ---

[...n] | sabên dina ywa kirang bugti | angrês ing manahira | bakul tiga ngungun | tansah amijil kang waspa | langkung dènnya awêlas mring radyan mantri | mila ing mangke radyan ||

9. nora susah mawi lunga ngarit | sukêt pirang-pirang ngantya turah | atênapi parêpate | ing sabên dina tuwuk | nora susah ngupaya bugti | lamun ngarit mring pasar | sukêt gumarudug | Ni Sarunjang Puspalaya | Ni Parada ingkang samya anyaosi | labête palimirma ||

10. kuda sêdasa ngantya amalik | awakira alêmu sadaya | Sêbdapalon suka tyase | Genggongnaya sêklangkung | kaupama awarêg inthil | angkêb bêkatul jênang | giling kêthak cabuk | balothong bungkile miwah | srundèng jagung jênang jagung sêga jali | ênthoge ting gulethak ||

11. myang paringan sangking dalêm puri | kusuma yu Rêtna Anjasmara | sêklangkung gêng kawlasane | mring prêpat kalihipun | boja wastra myang kuwih-kuwih | tênapi hèr tèh panas | miwah kang burat rum | Sabdapalon Genggongnaya | kêna tyase dèn laloma siyang ratri | saya sêngkut ing karya ||

12. Dyan Sêsôngka anggraitèng [anggra...]

--- 199 ---

[...itèng] galih | tan suwi putra kêpatihan |Kurang satu suku kata: tan suwawi putra kepatihan. gumati ing parêpate | sangêt ingkang pêpacuh | Genggongnaya ngecani galih | Ki Sabdapalon tansah | dinukan sang bagus | ing panyiptanira radyan | nora wurung ingsun tumêka ing pati | marga ingapus krama ||

13. parêpatnya kalih anauri | kaliru têmên andika radyan | ana wong wlas ing dasihe | sumêlang dèn wêwurung | malah-malah dèn misna bumi | bisa saprentah orang | trak usah mêmikul | kêcil memang tau makan | dyan trak kasih amêsthi saya mêncuri | lagi barang manukan ||

14. sabêcike wong nguya bugti |Kurang satu suku kata: sabêcike wong ngupaya bugti. balung usus rosane lan pangan | radyan asangêt dukane | maras yèn têkèng luput | papucuke tan mêsajani | biyada kêpatihan | Dyan Sôngka angungun | pamintane ing Sugsmana | lyan ta sangking cêla marga tingkah silip | sumôngga ing sakarsa ||

15. Dyan Sêsôngka sarira winanting | datanpa dhahar kêlawan nendra | supaya dadi tapane | sêmana sang binagus | cahya endah saya nêlahi | gumilang-gilang raras | anglela sumunu | ing siyang dalu tan pêgat | asêmèdi [a...]

--- 200 ---

[...sêmèdi] sukarêna barang kalir | ing Sang Hyang Sugsmanôngsa ||

16. datan kesah-kesah radyan mantri | sing gêdhogan ngisik-isik kuda | gêntya ingkang winiraos | kang dalêm kêbon santun | putranira rekyana patih | Kusuma Anjasmara | tansah anamur kung | tan lyan kang sinambat brôngta | mung rahadyan ingkang kinarya pêkathik | dening sudarmanira ||

17. tanpa dhahar sang dyah tanpa guling | nglayung-layung kuwangwang gumilang | wimbuh nêm dina manise | sèdhête ngundhung-undhung | prak-atine saya nusuli | gandêse rêbut papan | pirang-pirang pikul | malate agêgotongan | luwês mêsêsira songalas bêdhati | praptane bangun enjang ||

18. byar raina sagung widadari | samya ngungsi dhatêng kêpatihan | ngumpul Anjasmara kabèh | lingsir wetan gumrudug | sumèh sumyar malah nampêgi | kêmpyange padha magang | praptanira bêdhug | jêjêl anèng kêpatihan | lingsir kilèn wiragane lir gurimis | ngêbêsi ing sarira ||

19. surup surya wong kuning sabumi | sarinira samya ingambilan | kèri bagorane bae | yèn pukul songasanga. dalu |

--- 201 ---

kilat thathit gêbyar ingungsi | mondhok anèng ing waja | lamun têngah dalu | sêbarang kang bôngsa endah | kumarane ginêrus dadya sajimpit | kunjuk ing Anjasmara ||

20. yèn anuju dina Gara Kasih | widadari pri jin pêrayangan | asok takêr têdhak kabèh | arum-arume katur | udakara pitulas pêthi | anulya pinilihan | mring sang rêtnaning rum | murnine olèh rong êpak | pinahat mung angsal ing sagêbyas alit | kagêm mring Anjasmara ||

21. tansah kunjana-papa sang dèwi | gandrung-gandrung ing saparanira | kabyatan ing wirangronge | ing byat brôngta na wuyung | mung Dyan Sôngka kang dados galih | dalu kèmpi yèn siyang | sumandhing kadulu | sandhung jêkluk Damarwulan | barang sabda nora lali Damarsasi | kaya wong karungrungan ||

22. nuju pinrak ing natar sang dèwi | layung-layung surya tunggang arga | ingayap pra pawongane | êmban inya nèng ngayun | Anjasmara anamun wingit | nanging mêgsa kawêdhar | têlênging jroning kung | ngandika mring babu inya | paran biyang wartane Dyan Damarsasi | satriya Paluhômba ||

23. wêlas [wê...]

--- 202 ---

[...las] têmên biyang ingsun iki | mring si jênat Jaka Paluhômba | dadi lêlakon awake | sêdene ramaningsun | nora kogêl mring kadang siwi | ywa dumèh yèn wibawa | apêgêl tyas ingsun | biyang apa risi mana | ingauban mring sêntanane pribadi | kaya wong potang ala ||

24. datan èngêt mring kang dèn gêntèni | awibawa anèng kêpatihan | tur sangking kadange dhewe | jêng uwa purwanipun | Maundara kang gawe bêcik | iya mring kangjêng rama | prandene tan ketung | amburu panasing driya | mundhak apa wong asih dipun gêthingi | wong arja pinrih ala ||

25. alah dene si kakang kêkalih | wong mênyunyang wong amurang krama | dhêmên ngrusak samaning wong | tur mundhak apa iku | dene têka kêpati-pati | milara tanpa dosa | lir wong mêndêm gadhung | tan èngêt mring kadang tuwa | tangèh lamun wong arda anêmu bêcik | anggung olah sikara ||

26. ora etang pamalêsing puji | manggung dadi ing pangewan-ewan | sugih satru tanpa gawe | ni êmban awotsantun | aturira mêthuki galih | lêrês andikaning dyah | ing rama pukulun | paring kumêt karya panas | rêmên ngèsi-èsi sêsamining janmi | gêthing mring wong wibawa ||

--- 203 ---

27. lawan gêthing wong olah sêmèdi | gêthing ing wong ingkang wicêgsana | gêthing wong bagus rupane | gething sinihan ratu | budi bênêr dèn pinrih sisip | miwah Dyan Layangseta | Kumitir sêklangkung | tan arsa ngambah lêrêsan | tungkul dènnya amrih mugtine pribadi | lumuh sinamining lyan ||

28. datan mambêt andêling narpati | rusuh ing tingkah nguthuh ing karsa | sêmbada ing panastène | atur kula sang ing rum | pan sayêtos-yêtose ugi | ni inya matur nêmbah | inggih sang lir santun | wingi duk ulun mring pasar | aningali rakanta Dyan Damarsasi | pitêkur nèng gêdhogan ||

29. ulun mampir pitakèn kang abdi | anggêpira ing gusti mring radyan | sakêlangkung niayane | witning yèn paring sêkul | mung sacowèk awor cumêndhil | datansah tinindakan | ing gêdhoganipun | yèn kirang klimising kuda | kirang dhêdhak sukêt ragi nguciwani | rama paduka gusar ||

30. ngumpah-umpah tur cumêri-cêri | datan môntra darbe kaponakan | tandya sung dhadharaningong | nanging radyan tanpayun | mung parpate ingkang nampèni | sang dyah kadya sinêndhal | ing galih mangungun |

--- 204 ---

gya wontên cèthi rêrasan | lan kancane bibèkne mau ingsun wrin | Radyan Damarsêsôngka ||

31. sare anèng soring nagasari | pinêtêkan mring parêpatira | nglela gumilang cahyane | punakawane nguwuh | marang ingsun gya sun parani | anjaluk pêpanganan | angrês sun andulu | gya manira atêtanya | Dyan Sêsôngka sêlawase anèng ngriki | paran ing solahira ||

32. parêpatnya tutur tanpa guling | tanpa dhahar sing kathah ing karya | saya sangêt pangênêse | sang dyah duk myarsèng wuwus | tandya minggah marang jinêm mrik | gêmpung raosing driya | wimbuh kasmarèng rum | amayang sucipta brôngta | minggah tumrun poyang-payinganing galih | wus karsaning jawata ||

33. sang dyah limut wêwadining èstri | anêmpuh byat ginosong ing trêsna | kapilêt ing tyas wuyunge | ni babu inya gupuh | tinimbalan wus praptèng ngarsi | sang rêtna angandika | swara nglayung-layung | biyang paran wartanira | Dyan Sêsôngka prêpate sun gumatèni | kang mijil sangking sira ||

34. ni ban inya nêmbah matur ririh | Dyan Sêsôngka tyas têguh raharja | tan gumingsir parentahe | ramanta sang pukulun | apitambêt ngecani liring | gusti dhatêng kawula [kawu...]

--- 205 ---

[...la] | sabên-sabên rawuh | sêmune sampun graita | ngong gumati mring parêpatipun kalih | sêmune tan kaduga ||

35. malah-malah asring mamirêngi | sampun ngantya kapanjang ing tingkah | kawula dhatêng prêpate | kadya wus wruh ing sêmu | marma ulun kêlangkung ajrih | juwêt ngambah gêdhogan | tan arja tinêmu | mendah jêng rama paduka | miyarsoa mêsthi radyan dèn patèni | kawula têkèng pêjah ||

36. sang dyah mèsêm sinamur wor dêling | nyanyêngit têmên wong Paluhômba | salah cipta tanpa gawe | pêgêl rasaning kayun | biyang ingsun nora kakêlir | ewuh apa mring sira | payo derah lampus | biyang sun pêlaur pêjah | wurung panggih lan kakang mas Damarsasi | kang lagya kawlas-arsa ||

37. biyang ingsun nora pati laki | yèn tan olèh komisaris jèndral | kang lagi dadi lêlakon | pinasthi ing dewagung | sun labuhi papa kaswasih | mêngko sun rêrêmbugan | mring kang gawe wuyung | age mara sêsajia | samanise tamuan tuwan kumingsi | bicara dadining prang ||

38. sêsaosa jêbat lan kasturi | anotoa busanane priya | ni babu inya saure | nah anggèr nuwun-nuwun | nora wurung kula ngêmasi | kinêthok [kinêtho...]

--- 206 ---

[...k] mring sang patya | sang dyah sêbdanya rum | biyang sira mèlu apa | lara pati ingsun andhêmi pribadi | wus janjine wak mara ||

39. nora bakal wong kudu bilai | lara wirang saobahing jagat | wus pinasthi sadurunge | pasrahna ing dewa gung | babu inya pan èsmu tangis | kagoyang wrating trêsna | mring sang rêtnaning rum | sangking jrihnya yayah rena | têkèng pati nglabuhi ing manah sisip | tan wun manggih bêbaya ||

40. yèn rinasa wrating kang trêsna sih | kinêlêma ing côndragumuka | miwah dhut blêgêdabane | papa cintrakanipun | ingandhêman tumêkèng pati | dadya ngrojongi karsa- | nira sang lir santun | sang dyah wus ngrasuk busana | yèn sinawang lir Putri Cêmpalamanik | duk mijil ing unjana ||

39. Mijil

1. dhasar ayu utama sang dèwi | Anjasmara kaot | arja sinjang cindhe jlamprang bange | kasmêkan bangun tulak pinrêsmi | niyaka hèr manik | gêbyar-gêbyar mungguh ||

2. ukêl rêja panjrah puspita mrik | acundhuk rêtna byor | pindha dewa andaru sarine | kancing manyura pindha hèr gêni | sêngkang mungkung rêsmi | sinangkara madu ||

--- 207 ---

3. sasumping mas winarjèng ron sari | akalung sutèngson | aglang murti miwah kalpikane | jumrut pêkaja mirah mênuh sri | gêgônda kasturi | jêbat andon santun ||

4. ngambar sumyar mrêbuk wor kungas mrik | saparan sung wirong | singa kasimpir lir tinrês tyase | jêbat mawar têmpur ruming sari | sarira sumrah mrik | kasmarjèng mamrês kung ||

5. rum kang muluk binêgta ing angin | nêrajang ron gogrog | lêmut jingklong sêmut bubar kabèh | gègèr ingungsi kabruntak wêwangi |Lebih satu suku kata: gègèr ngungsi kabruntak wêwangi. lalêr mencok mati | kêsangêtên arum ||

6. dêdêg jagêr-jagêr amantêsi | kuninge mêncorong | mêlok-mêlok sang dyah wêdanane | tingal kocak lir intên hèr thathit | waja gumyur kengis | tejane ngênguwung ||

7. lathi gêsêng manise pinirit | akarya wirangrong | kadya gambar wangunan pasmone | anêlasna karêtas lan mangsi | turah kang rinujit | pangrêngganing kidung ||

8. Anjasmara wus mijil ing jawi | nèng latar mangrimong | amarêngi purnama wulane | tawang sumilak bêntèr kang sasi | kang myat sagung dening | pratiwi kasuluh ||

9. lir raina bedane angrawit | sênêne kêlayon [kêla...]

--- 208 ---

[...yon] | lir paningal sajroning pangimpèn | maya-maya anglela kaègsi | ngrêmêng mêspadani | angembahi santun ||

10. sumilir-silir samirana sri | asrine winaon | sêkar-sêkar awigar gandane | kungkulan dening sang anggêng brangti | mayang mêkar bali | kayoman ingkang rum ||

11. cêngkir dênta sêdhêng cumêngkrami | sumuluh yèn tinon | sarêng mulat ing dyah prêmbayune | ponang cêngkir merang ngungsi ing wit | mayanira kari | tur kungkulan patut ||

12. lunging gadhung mungkrêt duk mangègsi | jangganing sang sinom | sêkar pudhak sêdhêng pêmbabare | kuncup-kuncup sami bungkrê malih | myad dèwi padaning | kesisan wastra rum ||

13. thathit lidhah rêbut wor lan liring | wêkasan acêlong | manoning sêkar pan asrêp kabèh | dadi tawa kungkulan mêmanis | myang purnama sasi | sêmune mawêlu ||

14. rêbut mêlok gumilang nglangêni | wêdana mêncorong | dhasar ayu-ayu sawèntèhe | wimbuh karênggêng ing busana di | maladi panglungit | tan kêna winuwus ||

15. Anjasmara pinrak kursi gadhing | majang wulan awor | para cèthi mangayap ngarsandhèr | babu inya ngapit kanan kering | nôngga talam rugmi | ya

--- 209 ---

isi burat rum ||

16. masak rawis ingkang manisihi | gantyaning sang sinom | pamojokan lan saput jajare | kumbala badhak lan kêpêt gadhing | gunging kang pra cèthi | ngangge-angge murup ||

17. sang kusuma angandika manis | èsêmira winor | lah ta biyang ayya ta kasuwèn | amrêpêgi wong bagus kasyasih | wong dhandhing jukining | wong lumrê arurus ||

18. wong abagus mundhak mambu angin | atêmah kêmanjon | mêsthi ingsun tumêkèng layone | yèn tan panggiha padha saiki | biyang aku mati | wurung pawor têmbung ||

19. ni ban inya matur awotsari | gusti sang lir sinom | lah punapa kang ingantos anggèr | yèn kadangon ing pangangkah gusti | mindhak juwarèhi | kacina ing pasmun ||

20. mumpung sêpi ing pênatar gusti | sidhêm kang ponang wong | Anjasmara amèsêm dêlinge | priye biyang yèn ingsun tinampik | angisin-isini | tan kêpadhan kayun ||

21. ni ban inya sumambung wotsari | lêrês sang lir sinom | sanèsing dyah kang kadya nah anggèr | nging paduka gusti ingsun tohi | tan angambah siti | yèn nampik sang ing rum ||

22. Radyan Sôngka dhasare kaswasih |

--- 210 ---

tan eca ing batos | pintên-pintên sinampar nah anggèr | tur tan tanggêl dèn labuhi pati | pirangbara ngakir | luwar sing kaswayun ||

23. sun wêntawis ramanta sang patih | dhasar mrih kadudon | kawon sirnane tinundhung bae | lah sumôngga pinarpêgan gusti | awlas ngong ningali | dhatêng sang binagus ||

24. Anjasmara mèsêm tanpa angling | busana winaon | gya jumênêng tindak sing pêrnahe | ginarêbêg ing pawongan cèthi | sang dyah duk lumaris | tinon gandrung-gandrung ||

25. buntaring sinjang pantês winingkis | gêndrèh-gêndrèh tinon | bating asta lir putur esthane | mêndal-mêndal madyanira mêngkik | amanasbarani | mungaling prêmbayun ||

26. dhangah-dhangah awijang mathinthing | gilig tur mancorong | pênuh rarasing kawiragane | dadya pangungsèn sagung mêmanis | ing saparan minging | ngambar gandanya nrus ||

27. kadya mugsa kêdhèpna sang dèwi | Anjasmara kaot | sang dyah mêmpêng dhasar biraine | winangkara lir pujan rêtna di | nadyan samya èstri | lumyat brôngta wuwus ||

28. winarnaa Radyan Damarsasi | kang lagya linakon | eca lênggah radyan nèng pangyome | nagasêkar dyan kasilir [kasi...]

--- 211 ---

[...lir] ngangin | kacitrèng trang rêsmi | mangêsêp ing kalbu ||

29. tan lyan ingkang kaciptèng ing galih | mung wêkasing êndon | Sang Hyang Jagat Pratingkah ing rèhe | pinuja môntra jroning sêmèdi | pinrês kyating puji | winorkên ing pandum ||

30. nging sêmangke rahadyan minantri | ing tyas sumêlang wor | maras-maras tambuh wurcitane | mungna sang hyang jawata kang luwih | mituhokna dasih | têguh ing rahayu ||

31. sampun kenging rêncana ing bumi | lyan karsèng Hyang Manon | sampun rinèh ing budya tan arjèng | hèh jawata ingkang mugi-mugi | têtêpêna dasih | mulyaning pangèstu ||

32. prêpat kalih wau kang kawarni | aturu ngalosot | nèng sasoring pucang pratingkahe | angêloni bêdhiyan malêdhing | ngiras têngga kori | korine gumandhul ||

33. Genggongnaya brahalane kègsi | dinulu mathongol | mathuk-manthukmanthuk-manthuk. ing lawang adhêpe | lindurane angrantêg sawêngi | trêkadhang nglindur mring | kali golek yuyu ||

34. yèn wis olèh gya binêgta mulih | sêgsana ginosong | wusnya matêng pinangan yuyune | niba gêblag nulya ngorok malih | sêjatine guling | iku pan anglindur|| [ang...]

--- 212 ---

[...lindur||]

35. pan têrkadhang ngalindur lunga mring | pasar luru klobot | yèn wus olih gya ginawa mulèh | praptèng ing gon gêblag turu malih | sêjatine guling | ngorok sênggur-sênggur ||

36. Anjasmara kawursitèng kawi | gandrung-gandrung ngrimong | praptèng prênahing pagêdhogane | ni ban inya lumampah ing ngarsi | duk praptèng ing kori | Genggongnaya nglindur ||

37. ngadêg wuda amêrêm maringis | untunira kêrot | kêcap-kêcap anggêbêg-gêbêge | sambêl gorèng punar cècèk mênir | lodhèh kêthak giling | bêl bawang dèng jagung ||

38. ni bok êmban anjumbul kêpati | jumbule kêcocog | gya tinampèl ing tangan cocoge | amanthuk-manthuk amêrbês mili | gya niba aguling | ngorok sênggur-sênggur ||

39. mundhak gumêrah kang para cèthi | kang sawênèh mlengos | Sabdapalon anggrayah lindure | sarwi mêrêm anggolèki inthil | ni inya anjondhil | jondhile kêcaul ||

40. gya ginuwêl ingaranan inthil | konthole anglomproh | Sêbdapalon niba ngorok manèh | ni bok inya sosote drêwili |

--- 213 ---

bêlo bêlang bêlis | dibêbêsèt ngantu ||

41. Anjasmara lathinya ginigit | mengo tan arsa nor | gya lumaju sang dahdyah. ing tindake | wus kawasan sira radyan mantri | pinuju alinggih | nèng sor nagasantun ||

42. pamulunya kasonar lir sari | rarase mancorong | Anjasmara lir kinanyut tyase | kêtêg sumawur ampingan ing wit | lyan kang nagasari | sang dyah jêjêr mangu ||

43. sariranya kumutug lir agni | tambuh solahnya wor | maras-maras nanging sênêng wonge | kêpyur-kêpyur ing galih ngrêsêpi | têbihnya wêntawis | lawan Damarsantun ||

44. tigang cêngkal malah nora luwih | ingantun kang pawong | namung ni mban inya sêkalihe | datan têbih lan sang liring sari | sang dyah rosing galih | lir agea gapyuk ||

45. mawur ciptanya sang agêng brangti | dhirèktur jendral nom | têka enak-enak minggu bae | nora nyapa nora anglungani | nora mobah mosik | sidi parak ngarum ||

46. nora sêgu nora aningali | si komisaris nom | apa lumuh kuciwa sêmune | ni mban nêmbah kados sawêg muji | wus adatnya gusti | rêmên lênguk-lênguk ||

47. Damarsôngka pitêkur datan [data...]

--- 214 ---

[...n] wrin | mring sang ruming sinom | mangke nah anggèr ngong paranane | wong abagus pantês dèn dhèdhèli | tan graitèng galih | angkuhe pitambuh ||

48. ya radyan mantri wus udani |Kurang satu suku kata: iya radyan mantri wus udani. pinranpinrak. sang lir sinom | gandanya nrus ngambar saparane | ngidid kongas amulêt ing galih | mingingnya nampêgi | angêdusi arum ||

49. lir ginoyang tyasnya radyan mantri | kumênyut lêsah wor | Radyan Sôngka akewran ing tyase | lunga pêjah kèndêl angêmasi | dewa kang linuwih | paran polah ulun ||

50. wus kapêngkok ing papan kasupit | adhuh pêjah ingong | kaningaya sang dyah ing dasihe | paranbaya gen ingsun ngoncati | hèh Hyang Sugsmana di | kanthinên yuswèngsun ||

40. Kinanthi

1. murcita napasira wus | awor dewa kang linuwih | cêngêng sajroning paningal | radyan kawimbuhan ing sih | hèrnawa têmpur samodra | jumbuh wantahnya lan asin ||

2. padhanging jagat kinukut | wangsul ing prêdônggapati | lir warna sajroning kaca | manjing mring kang aningali | kumandhang awor lan swara | suruping baskarèng wêngi ||

3. kawêngku ing astanipun | Bathara Surya kang luwih | atas Sang Hyang Dewa Surya | pangwasane Hyang Pramèsthi [Pra...]

--- 215 ---

[...mèsthi] | jinurung sing karya puja | Hyang Manikmaya mèstuti ||

4. Manikmaya Sang Hyang Guru | padama pamujwaning sih | Hyang Nurcahya Hyang Nurrasa | rasane sampun kawingking | Dewaruci kang gumantya | jumênêng kêlawan dasih ||

5. sihing Sugsmana kang luhur | kênyataan Dewaruci | musakani ing agêsang | jumênêng kalawan urip | uripe sapa kang karya | tan lyan Sugsmana Kang Luwih ||

6. lir samodra lawan alun | lembak-lumembak kaègsi | ragane upama sarah | alune Hyang Dewaruci | kênyataan Sugsmanôngsa | kang ingupama jêladri ||

7. golong gumulung ing ranu | upama urubing agni | kênyataan ruci brôngta | wujude cahya lan êsir | mugswaning pandam kapyarsa | manjing ing kaanan jati ||

8. tan lyan jawata kang agung | jumênêng kêlawan puji | pujine kang sipat mulya | mulyane kang mupangati | kang karya sabab raharja | angarjani ing sabumi ||

9. kêrana Dyan Damarsantun | nglindhung urip ing Sugsma di | urip sajroning palastra | amati sajroning urip | angungsi mring dewa brata | uripe wus ngrasa mati ||

10. anetra datan andulu | akarna datan miyarsi |

--- 216 ---

atutunatutuk. datan ngandika | kang napas wus tan lumaris | radyan datan osik obah | amung prêmana kang mêgsih ||

11. gêrana datan angambu | anapas datan lumaris | kang ôngga datan subawa | namung prêmana kêng kèri | sirna ingkang pôncadriya | Damarwulan angêmasi ||

12. lênyêping paningal samun | tingale kêlawan budi | pangucape lan wardaya | pênggandanira lan êsir | lan saèstu kang pamyarsa | jumênêng lan Dewaruci ||

13. raganira kèri jêtung | kang pôncadriya piningit | layung-layung ramyang raras | tansah pitêkur alinggih | Rêtna Dèwi Anjasmara | dangu jumênêng sor sari ||

14. ni êmban mêrpêgi gupuh | dhatêng rahadyan minantri | umatur sarwi wotsêkar | tuwanku Dyan Damarsasi | punapaa minggu radyan | tamuan nonah ratpêni ||

15. punapa ajrih sang bagus | kêrantên dipun ajrihi | punapa angangkah ala | paranta mawi ngangkuhi | kinadang sinaudara | mring prisman nur nonah gusti ||

16. Dyan Damarwulan ajêtung | ni êmban saya ngrakêti | dyan mantri winangwang wangwang | winungu awanti-wanti | anggèr pukulun tamuwan | sèkêrtaris sangking swargi ||

17. tan mosik Dyan Damarsantun | Anjasmara ngandika ris |

--- 217 ---

biyang inya paranbaya | si êmban dènnya mêrpêgi | suwe têmên nganggo apa | akaku rasaning ati ||

18. ni inya matur wotsantun | bilih Damarwulan sakit | ginoyang minggu kewala | ingoyog-oyog tan osik | lumampah sinung usada | gêgêcêle wong akuning ||

19. mèsêm kusumaning ayu | datan sarônta ing galih | kêkêtêgnya sumyar-sumyar | kabyatan asmara brangti | sang dyah amêrpêgi tandya | gêndrèh-gêndrèh angsung brangti ||

20. sarya dhèhêm gêtir juruh | sang dyah ngasta mangsak rawis | sarêng cêlak gya binalang | lêlambungira tan osik | mangu tingkah pasrangkara | gandrung-gandrung angsung brangti ||

21. angadêg sang ruming santun | cênthèng-cênthèng dènira ngling | angkuh têmên sira radyan | sumangkehan wong ambênthing | pinaranan nora nyapa | bok aja kêpati-pati ||

22. aja dumèh wong binagus | disanak nora nglanggati | Dyan Sôngka minggu kewala | tagsih pitêkur alinggih | kêjèp-kêjèp ni mbok êmban | sang dyah tan dêranèng galih ||

23. radyan gya rinangkul gapyuk | wêntise dipuncêblèki | lambung tansah cinêthotan | Dyan Damarwulan tan osik | sang dyah apêgêl kang manah [ma...]

--- 218 ---

[...nah] | wuwuse angasih-asih ||

24. kakang mas sapanên ingsun | ingsun Anjasmara prapti | angruwat papa cintaka | amudhari kawlas-asih | sapa ingkang duwe trêsna | kakang kêjaba wak mami ||

25. sapa asih wong abagus | mung kadangmu ingkang prapti | mara kakang alungguha | nyanyêngit têmên wong iki | tan osik Dyan Damarwulan | nora sêgu nora mosik ||

26. Anjasmara pan èsmu luh | datan katimbangan ing sih | radyan rinangkul kang jôngga | winêngkang kang asta kalih | wus ginggang radyan gya niba | anèng ing pangkyan gumuling ||

27. sang dyah kagyat sarêng dulu | radyan napasira sêpi | kantun prêmana kewala | ginoyang-goyang mawanti | ingoyog-oyog tan glawat | gêpah sang rêtna nungkêmi ||

28. sarya andrês kang ponang luh | ngêsêb-êsêb jaja wanti | kinarang-ulu rahadyan | ing sang dyah kang asta kering | mlas asih sêsambating dyah | kakang-kakang aja mati ||

29. kangmas sira yèn tan wungu | ingsun nusul angêmasi | tanpa gawe ingsun gêsang | yèn tinilar wong asigit | tan dêrmane awak ingwang | katula-tula manah gring ||

30. wus nglilira wong abagus | sun bêtakken mangsak rawis | myang wida ambar hèr mawar | kakang mara

--- 219 ---

sun konyohi | ênya-ênya kakang sêpah | mêngko ingsun busanani ||

31. ban inya sumungkêm gupuh | ing pada sarya anangis | gusti-gusti awungua | wêlasa mring rinta dèwi | wanuh tanggung dika radyan | amanggihi sarya lalis ||

32. sang dyah mundhut hèr mawar wus | tansah sinuryan dyan mantri | ginuling-gulingkên radyan | katut kewala tan mosik | sêsambate Anjasmara | kakang-kakang aja mati ||

33. apan uwis basaningsun | Anjasmara nora apti | kakung liya sangking dika | lalu ngarang sun lakoni | kakang-kakang aja pêjah | ingsun nora bisa kèri ||

34. lah êmban inya dèn gupuh | undangên kang prêpat kalih | sun takokne si kakang mas | yèn wus larane ing nguni | lah apa jêjampinira | ni mban mundur sarwi nangis ||

35. Palonsêbda Genggong gupuh | ginugah nora ngulisik | ambathang sarya wêwuda | ciniwêlan nora nglilir | lalu akêrot kewala | nyamuk-nyamuk sarya mringis ||

36. ni mban inya tyasnya gugup | gugupe binêthot aglis | kinaro ing kering kanan | bingung angatut wus tangi | ni mban kêbat mèlu kêbat | lamun rindhik mèlu rindhik ||

37. paringisan sambat [sa...]

--- 220 ---

[...mbat] biyung | wus praptèng ngarsa sang dèwi | sang rêtna yu angandika | paman gustinira iki | apa wus kêlaranira | angleloh kaya wong mati ||

38. apa kêsambêt sang bagus | paman tutura mring mami | umatur pun Genggongnaya | atur kawula sang dèwi | sayêtosipun punika | kang sakit kagungan mami ||

39. wondene ing gêrah ulun | akungsul kagungan mami | pringsilan kesah nêmbêlas | copot kêpalane siji | ni êmban awas yèn wuda | prêpat kalih dèn gablogi ||

40. Genggong Sabda wus lumayu | bêbêdan anulya bali | wus awas yèn gustinira | anèng ing pangkyan gumuling | datansah akapidhara | prêpat kalih mrêbês mili ||

41. katêmpahan sang lir santun | gusti kawula dyan mantri | dhasare inggih apêsan | wimbuh kawratan ing kardi | ing mangke paduka prapta | bêta tênung sing Bêtawi ||

42. ngandika sang liring santun | eman-eman pinrih pati | sinobat sinaudara | radyan ingsun ajak mugti | ing mangko têmah kantaka | paran rêmbugira sami ||

43. Ki Sabdapalon umatur | pamanggih kawula gusti | bok inggiha jinampenan | basusu lan jêruk lêgi | miwah kamiri sasomah | gêpak jêndhul padha siji ||

--- 221 ---

44. ngewani tingal sang ing rum | Dyan Sôngka winungu wanti | Anjasmara gêpah mucang | sepah cinêcêpken aglis | sami alathi aprana | sang dyah lathinya ginigit ||

45. kagyat Anjasmara jumbul | basakna si wong ambênthing | napasira nora nana | lalidhah teka ginigit | arsa ingsun sèlèhêna | eman yèn kabacut mati ||

46. radyan ginungsur burat rum | pan sarwi winungu wanti | wus tangia sira kakang | wêlasa marang ing mami | adoh elok pinaranan | wong anom têkyarsa lalis ||

41. Sinom

1. ya ta Dyan Damarsêsôngka | kagyatira nugsmèng pati | kagungsur ing gandawida | cinêcêpan sêpah wangi | sarya winungu wanti | tinangisan kadrêsan luh | napasira lumampah | sagung plawanganing budi | sampun pêpak kang ingaran pôncadriya ||

2. Rêtna Dèwi Anjasmara | duk mirsa napas lumaris | asrêp raosing wardaya | dyan tansah winungu wanti | nglilira wong abênthing | kakang ingsun apan rawuh | wêlasa mring manira | kangmas sira sun kauli | sok mulyaa mugtia tilam asmara ||

3. ya ta kang pindha kunarpa | tumindak praboting urip | sira Dyan Damarsêsôngka | kang dadya kagèting pati | anrus kulunging [kulung...]

--- 222 ---

[...ing] galih | duk kapidih ing prêmbayun | têmahan paripurna | radyan sêgsana wus nglilir | kewran ing tyas dènira api kantaka ||

4. pamurcitaning wardaya | hèh jawata kang linuwih | paran ing awak manira | kacakup putraning patih | dewa kang mugi-mugi | têtêpna pangèstuningsun | ywa ngantya kenging coba | dasihe ginêbang èstri | kèh jawata kêkahna tyas kang raharja ||

5. Rêtna Dèwi Anjasmara | Dyan Sôngka winangwang wanti | sarya sinuryan hèr mawar | èsmu alihan dyan mantri | amingkêt sangking kêdhik | tan wrin anyundhul prêmbayun | Anjasmara anjingkat | mèsêm sarya anyêblèki | iki si wong mati têka anggulathak ||

6. mara kakang mas wungua | anggantèna mangsak rawis | dene iki wis agêsang | têka tan arsa alinggih | pêjah pupèngsun kalih | sun alihan wong abagus | êndi sêpahmu kakang | sun lironane wong bênthing | sang dyah mucang sawusnya nêbda mring radyan ||

7. ênya-ênya kakang sêpah | cinêcêpkên samya lathi | amengo Dyan Damarwulan | obahnya sinangkan ririh | dhawah ing pangkyan nênggih | tan wruh kêlajuk akêmpung | sang dyah kagyat anjola | kang jôngga sinundhang malih | ingengokkên sapi [sa...]

--- 223 ---

[...pi] mindha kunarpa kiyat ||Lebih satu suku kata: ingengokkên sapi mindha kunarpa kyat.

8. sang dyah sêgsana alihan | Radyan Sêsôngka gumuling | wêdana tumibèng jaja | wonga-wongewonga-wonga. amarêngi | kasmêkannya sang dèwi | kaplorot sang dyah agupuh | tinangkêp prêmbayunnya | dawêg katingal sêpalih | Anjasmara radyan sarêng kumêsarnya ||

9. kasmêkan wus winaonan | Dyan Sôngka ngunduri ririh | mêgsa api kapidhara | radyan lambungnya pinulir | èsmu kagyat dyan mantri | anjumbul murcitèng kalbu | hèh Sugsmana kang mulya | têguhna ing tyas kêng suci | hèh jawata wêlasa ing titah tuwan ||

10. radyan saya kuwanguran | denira akarya sandi | adangu datanpa wêkas | pangudasmaraning galih | bok iya sun anglilir | nglindhung ing Hyang Jawata gung | alon wungu rahadyan | sêdya lumèngsèr aririh | Anjasmara gêpah ambondhèti radyan ||

11. kêkêtêgnya mawut sumyar | kumêsar raosing galih | ya ta Dyan Damarsêsôngka | amungkur dènira linggih | tan paja mawang liring | pilênggahira tumungkul | Kusuma Anjasmara | sêbdane angasih-asih | paranbaya angangkuhi ing wong prapta ||

12. munduran anganiaya | sira kakang mas mring mami | ywa dumèh sun êla-êla [ê...]

--- 224 ---

[...la-êla] | tan sotah madhani ing sih | tan wurung ingsun mati | lamun tan kêdhan kayun |Kurang satu suku kata: lamun tan kêpadhan kayun. apan sinêngguh apa | kakang sira sun parani | swarga nraka sun mati awor lan dika ||

13. kakang aja sêla-sêla | ingsun kadangmu pribadi | tur môngsa kêtanggungana | yêgti sira sun labuhi | payo mugti lan mami | luwara papa kaswayun | nadyan tumêkèng pêjah | ingsun kakang anyênyèthi | Radyan Sôngka kumênyut ing galihira ||

14. myarsa sabdanirèng sang dyah | lir tinrês raosing galih | ya ta dyan arum ngandika | mas ayu uculna mami | gusti kang rada ririh | botêne kula lumayu | Anjasmara ngandika | gêndhèng-gêndhèng angsung brangti | wong abagus môngsa ingsun uculêna ||

15. jêr sira wong nora trêsna | kakang marang awak mami | mêngko yèn sira lumajar | amêsthi ingsun ngêmasi | urip tanggung nèng bumi | angur binanjuta ingsun | ing jawata kang mulya | wirang isin sun lakoni | wusanane wong trêsna tan linanggatan ||

16. dangu Rahadyan Sêsôngka | binondhetan mring sang dèwi | ni êmban inya sêpira | bungahe rasaning ati | sêdene prêpat kalih | abungah tansah gumuyu | radyan ngantos punapa [pu...]

--- 225 ---

[...napa] | bok andangêndang. nimbangi ing sih | ingsun uga ya anut payu kewala ||

17. witning kawula punika | gusti asêdhih kang ati | tan wontên èstri kang arsa | kapèngin arabi uwing | ing ngêndi-êndi èstri | sun takèkkên nora pêthuk | kalunta kongsi kawak | durung wruh rasaning rabi | paduka dyan dèrèng wrin ugêring gêsang ||

18. bôngsa urip arêpana | sêdya kang agawe bêcik | kabêcikan marcapada | iku ingkang anêgsèni | puji mring bumi langit | puji mring kêng karya pandum | namung lara lan nikmat | kang nelakkên ing dewa di | pêjah gêsang sinung lara lawan nikmat ||

19. datan kêna sininggahan | karsaning hyang jawata di | kadya ta titahing Sugsma | sagung kang sinungan rêsmi | tan lyan mugtining èstri | sampak lan wong ayu tulus | gandhang tur prangwêdana | punapa ngulatan malih | durung bae pinikir kang hihi-haha ||

20. Rêtna Dèwi Anjasmara | wuwuse angasih-asih | cênthèng-cênthèng nuju manah | sira kangmas Damarsasi | pêgêl rasaning ati | angkuh têmên wong abagus | bisa agawe brôngta | pinaran nora nglanggati | sumangkeyan wong bagus dinama-dama ||

21. kakangkakang [kakang...]

--- 226 ---

[...kakang] Damarwulan | payo marang wisma mami | mulanga tilawat Kuran | mêngko kakang ingsun ngaji | bok aja ngadi-adi | dumèh sira wong abagus | sapa wruha tyas ingwang | agêmpung kagyatan brangti | jae wana kang ati poyang-payingan ||

22. yèn manuka awak ingwang | manuk bisa tata jalmi | kapetcutkapencut. mring sira kakang | satriya kang mati ragi | dhandhang netrane abrit | katuwone awak ingsun | parikan guringsing bang | senthe kang tuwuh ing wukir | lara mara kêjarah dhêmên mring dika ||

23. yèn gununga awak ingwang | gunung sakilèn Sêmawis | nora wurung karungrungan | lamun tan kêpadhan ing sih | gunung wetan Sêmanggi | sun lêlawu wong abagus | mêgsa trisna kewala | kakang gununge wong Têgil | pragat jangga wurunga sobat lan dika ||

24. gununge wong Pêjajaran | sungkan krama lalu mati | yèn nora lan sira kakang | gêgununge wong Wêlèri | tan pêgat dadi ati | kangmas gununge wong Kêdhu | sok uga kêlakona | sun rewangi adol rumbing | ujar pisan lamun ingsun linanggatan ||

25. ni mban umatur mring radyan | anggèr bok dipun labuhi | nadyan tumêkaning [tumê...]

--- 227 ---

[...kaning] pêjah | angsab lan nonah ratpêni | liman mêndhak ing srati | bêndha ijo sang binagus | tigswara munggèng ing pang | jinruma wong sanêgari | luwih-luwih karsanira tuwan bêsar ||

26. dandanan wus kêlampahan | sang dyah panggih lan dyan mantri | tan wurung tumêkèng corah | kawula tan wurung mati | nadyan tumêkèng pati | yèn wus kêlakyan sang bagus | maos palêkat jendral | ulun tan mandhêg tumolih | sokur-sokur ing têmbe manggih raharja ||

27. pêsthi ulun bukak pasar | angadêgakên wang kongsi | Dyan Sôngka mèsêm ing driya | Genggong matur mring sang dèwi | tuwan saja kumingsi | purak-purak malu lalu | dhipegang nonah bêsar | baik dhiikêt sêkali | tarik saja bawak kantornya nonah mas ||

28. pêsthi belum timbang saja | nyang muwah sama nyang sakit | cobak sudah tau brasa | pêsthi trak mau kumbali | tidhur dhi kêstal lagi | enak orang campur climut | prêmain dhalêm kamar | siyang malêm makan roti | mêsti baik ponya pêrut kêlaprêran ||

30. mèsêm Rêtna Anjasmara | ni inya gumya kêpati | ni êmban alatah-latah | Sêbdapalon angawêti | kawête dipun lirik | ini mentak sama

--- 228 ---

itu | itu dhimakan enak | enak main sama ini | ini laprê itu lama tidhak makan ||

31. ni mban sosote gumrayah | sini kêpruk-kêpruk kuning | si dikêthok-kêthok jingga | anggêlathak ngajak gathik | môngsa arsaa mami | mring wong kaya rêraimu | Sêbdapalon angucap | sabobot-bobote nyai | orang kaplak sama kapluk sudhah timbang ||

32. ya ta Dyan Damarsêsôngka | binondhèt dipun ciwêli | ing Sang Dèwi Anjasmara | lêlambung dipun ciwêli | baune dèn cêblèki | linendhotan saking pungkur | sang dyah wus anêmpuh byat | sêbdanya angasih-asih | dhasar canggèh swaranya angrèndhèng manah ||

33. Dyan Sôngka ing tyas kagiwang | kalêlêngan ing mêmanis | kèrêm ing samodra kilang | kêbanjiran madu brangti | kapilêt ing wêwangi | goyang tinêmpuh ing arum | panyiptanira radyan | wus untunge awak mami | lara pati ing pandum nora suminggah ||

34. mobah-mosiking manungsa | atas karsanèng Sugsma di | tumindak lawan nugraha | kang murba solahing urip | ing Sang Yyang Sugsma Luwih | kang marna ing titahipun | roro pajuning karsa | kamulyan lawan bilai | yèn [yè...]

--- 229 ---

[...n] kinarsan mulya sampun sinandhingan ||

35. ing lêlakon karaharjan | sampurna kêlawan budi | yèn kinarsan ing Sugsmana | bilai wus dèn sandhingi | nalar tan ngraharjani | ing nistha tindak kang luput | dêdalan rong prakara | sumandhing tan kêna gingsir | pan kinarya istilah dadining karsa ||

36. yèn manungsa tibèng mulya | dumadakan ngraharjani | ing tindak lawan utama | amêsthi Hyang Sugsmana di | badhe ngrêntahkên ing sih | trêsôndha wus kapêngayun | yèn dasihe winênang | kinarsan ingkang bilai | tinrêsandhan ing rèh nalar kaluputan ||

37. ing mêngko awak manira | manggih lêlakon kang yêgti | gingsir sangking karaharjan | baya wus karsèng Sugsma di | ingsun sinung bilai | dumadakan ing rèh luput | ing manah sêmang-sêmang | kagimir saliring sari | wus tan bakal tibèng cala kawêndakan ||

38. môngsa ingsun gingsirana | narima sinung bilai | datan sêdya angrasula | wus kapêngkok ing piranti | tan wurung angladèni | ing karsanira sang ing rum | hèh sanak badan nyawa | kabèh saisining jisim | dèn agilig ing janji aja sêlaya ||

39. payo padha anarima | urib bêja lara pati | puluh-puluh [puluh-...]

--- 230 ---

[...puluh] sang kusuma | dadi marganing bilai | pirabara ing wuri | yèn wus kapungkur ing saur | dhêndhaning kaluputan | badan nyawa dèn agilig | sokur-sokur amanggih madu srêngkara ||

42. Dhandhanggula

1. arum dhèhèm Radyan Damarsasi | tandya mingsrê sing palênggahira | miragèng ngranupada nor | ngajêngakên sang ing rum | sang dyah rêtna tansah nglendhoti | duk ingajêngkên sang dyah | ing galih kumêpyur | katrangan côndra tumawang | têmpuh liring lir kilat barung lan thathit | kadya datanpa jiwa ||

2. sampun sumyur sumawur ing èsthi- | nira sang kalih tanpa jamuga | cêngêng lênglêng wursitane | sang dyah gya ngrangkul gapyuk | wus kapadhan asmara brangti | supe purwa duksina | kabyataning nglimut | suh sirna tanpa wikara | mugsèng driya lir pêjah sajroning urip | uripnya lawan brôngta ||

3. suciptane byat mantrining èsthi- | nira tandya panjrahning sarkara | sumawur-mawur rum rèhe | rèhning tigsara rampung | kapratisthan ruming pangègsi | pawurtirèng patra yyang | ing sang campur madu | Yanghyang Buda winartama | pangrubasèng yudya ning-ning sandi-sandi | drêsanani kusuma ||

4. ni mban inya asuka ningali | mirsa gapyukira sang kusuma [kusu...]

--- 231 ---

[...ma] | pawor rukêt ing sakaron | kadya puyuh atarung | awusana jêngrê ningali | binglêng padha sêkala | Sabdapalon ngantuk | Genggongnaya pucicilan | aningali solahira sang akalih | mêngkirig gêgithoknya ||

5. gya ngambung mring Sêbdapalon aglis | kagyat dènnya ngantuk agêgubras | pipinira umbêl bae | ya ta Dyan Damarsantun | angrêpakên swara kang manis | nganyutkên yuswaning dyah | sang rêtna sinambut | pinangkya ngasta ngarasan | jênang sela dèn gung pangapuntên gusti | ing dasih kawlas-arsa ||

6. rèh ta abdi paduka aguling | lagya kinarsan ing Sugsmanôngsa | kagyat sarêng panglilire | guguping manah kuwur | tanbuh-tanbuh raosing galih | ing cipta kaya-kaya | mring sang ruming santun | ing mangke pun Damarsôngka | pasrah jiwa anaoskên pati urip | sumôngga ing sakarsa ||

7. datan grantês sapanjrahing angin | myang sarema kang pinara sasra | pinundhut pêjah gêsange | kinèn punapa ulun | ngendralaya anglaya bumi | sakarsa tan lênggana | ing sang murtining rum | kinèn amanjing pawaka | sêgaragni gusti pun dasih mèstuti | ketang sih jêngandika|| [jêngandi...]

--- 232 ---

[...ka||]

8. ulun nglampahi karsaning gusti | pintên-pintên wong kawêlas-arsa | pêkathik dhusun nah anggèr | sinampar ing wong agung | sampun pêcak tumêkèng sakit | sênadyan têkèng pêjah | yuswa dasih katur | tan langkung gusti kang mulya | mung agsama paduka pinintèng dasih | kang asih ing wong papa ||

9. anoragèng aturnya dyan mantri | asta kering ingaras kang madya | kanan anôngga astane | sang dyah sinugun-sugun | pan pinundhi-pundhi mawanti | astèng dyah ingarasan | wuwusnya sumrah rum | Rêtna Dèwi Anjasmara | kêmanisên tansah anambang kang liring | ing tyas kadya sinêndhal ||

10. sarira mar kagunturan angling | anglir warsa kalungsèn ing surya | kêtara layung-layunge | duk sang dyah rinarungrum | kang kukila nusuh ing siti | saya ngembahi raras | gambar munggèng panggung | pêraga têmpur samudra | dangu wayang-winayang sawangan liring | radyan lan sang kusuma ||

11. tan ingucap dènnya supêkêt sih | prajangjine rèh apawong-sanak | sarya ing sabiyantune | sinêgsèn ing budyarum | amupakat kang jisim kalih | sarta ingkang kapyarsa | miwah kang

--- 233 ---

kadulu | samya nyaidi sêdaya | têmên-têmên palêkatnya gantyan wangi | myang burat rum hèr mawar ||

12. sang dyah kundur dhatêng kubon sari | radyan tansah kinanthi samarga | rêspati dhèncèng-dhèncènge | kayangan ajar wiku | pan sagung kung raosing galih | surasaning baita | wus kapadhan kayun | biyadaning kêpatihan | yèn kayua kayu pinggiring pasisir | wus bêgta jampi brôngta ||

13. Sêbdapalon Genggongnaya sami | samya tumut mring ing kubon sêkar | lawan para cèthi awor | angglidhig tur ambêsur | dhepe-dhepe ngêmorkên ati | katungkul gambul bakang | lowung nyundhul bêngkung | yèn ciniwêl wol-owolan | yèn cinablèk cêblèke dèn iming-iming | mengo sagung kang mulat ||

14. ya ta sira Radyan Damarsasi | praptèng dalêmira Anjasmara | wus ginantyan busanane | kampuh wangkara linut | ing parada gumyur mangrêsmi | paningsêt mas pinarja | sinotyèng rêtna byur | cêlananya lungsir jingga | binludir mas linud ing sungging mangrawit | akondhe kakêlingan ||

15. kinancingan ing garudha manik | asêsumping ran mangroning sêkar | rinaja

--- 234 ---

muka rêsmyawor | sunar lênyêp sumuluh | dhasar bagus rahadyan mantri | karêngga ing busana | lir mugswèng kadulu | jumbuh lan Hyang Kumajaya | Anjasmara kadya wong ningali sungging | winangwang wantya-wantya ||

16. winawas-wawas ing nganan ngering | tansah mèsêm ningali mring radyan | kang dèrèng pantês winaon | sinawang sangking pungkur | tinêbihan dipun pêrpêgi | ingulap-ulap sarya | mèsêm sang lir santun | agêrgêt-gêrgêt kang manah | Anjasmara Dyan Sôngka dipun puliri | cinêthot ciniwêlan ||

17. tinêbihan sing ngarsa ingègsi | sabdaning dyah cumênthèng lir kilang | gêthing têmên ingsun radèn | wong kaya sira iku | nora kaprah ana ing bumi | pantês mugti nèng swarga | aja sira tumrun | yèn tan dina Gara Mulya | ingsun bae kakang tan pisah ngladèni | anyèthi marang sira ||

18. kangmas-kangmas payo sun borèhi | gônda wida kasturi hèr mawar | kakang sapa kang aduwe | kadang bagus atulus | mung cacate ngakokkên ati | kêbangêtên kakang mas | bok sing rada anu | wong abagus anu apa | anu têmên nora pati anganoni | nglêlaga gawe brôngta|| [brông...]

--- 235 ---

[...ta||]

19. kukus gantung pulasing wong nyungging | yèn sun sawang kakang warna dika | buron kali punjul dhewe | pandhe gong pothak jêpun | tinandhinga ing wong sakêthi | gêbang pangulês sata | tan ana kang tiru | suku jungkung sapolahnya | pagêr wayang toya mijil sangking langit | sakalire wèh edan ||

20. puspa biru kangmas sun wastani | namung dika têlênging wardaya | pênyu sêndhang alus dhewe | sata wana kêkuncung | nadyan korak wong sanêgari | wuluh rawa kakang mas | ampungana mring sun | kang kayu marganing toya | kukus gunung kinapakna awak mami | ingsun kang talah pêjah ||

21. têka mèsêm rahadyan minantri | winangwang-wangwang sang lir kusuma | wus samya lênggah sêkaron | lir ringgit munggèng panggung | Yangyang Parta lawan Srikandhi | ingayap pra pawongan | ban inya nèng ngayun | Sabdapalon Genggongnaya | saosane ing lawang parêpat kalih | andadèkkên bêdhiyan ||

22. ni mban inya lawan para cèthi | mawang gusti anjomblong sêdaya | kumêdhèp têsmak netrane | kakungira abaut | luwês manis amilangoni [a...]

--- 236 ---

[...milangoni] | miragèng ngranupada | sasêbdanya arum | Kusuma Yu Anjasmara | gandês manis rumakêt amêsajani | wong ayu gawe brôngta ||

23. awiraga gandhang galak liring | gêbyar-gêbyar sunarnya kumilat | urup lan waja mancorong | kêkuwungira têmpur | tumaleram arêbut manis | gumilang-gilang raras | wor sêngkang sumawur | pating karênyêp sumirat | ting karêthap lir lintang sayuta kègsi | kang sarêng pangalihnya ||

24. Dyan Sêsôngka ginandan burat sri | pan jinanton rêsmi myang hèr mawar | linut kasturi jêbate | ngambar gandanira nrus | têmpur lawan ruming sang dèwi | arumnya gêgotongan | sêparan-paran nrus | kumutug mangampak-ampak | ngidid kungas lir kayangan widadari | sajroning padalêman ||

25. nora siwah lir kaswargan ngalih | èbêg sagung kumaraning endah | asri ing pisunggatane | datan kêna winuwus | kawis-kawis rêja-rêja sri | asrining ing kawuryan | kawiryawan pênuh | cêngêng lênglêng kalênglêngan | singa mulat kadya linêlês kang ati | atine karungrungan ||

26. langkung dènnya sang dyah amawor sih | datan pêgat ingkang sih-sinihan [sih-...]

--- 237 ---

[...sinihan] | aja wêlèh caritane | mosa-borong kang ngidung | pangidunge kang nuju galih | yugya kinawruhana | dènira satuhu | pangulahe ngasmararja | arjèng pragya kasmaya winayang rêsmi | rêsmyanrus kajuwatan ||

27. paja-paja winangkarèng kawi | ya ta ring sang maworkên ing raras | wus minggah ing jinêm rume | mangun kasmarjèng lulut | puja brôngta mulêt milêt sih | anglir Sang Kumajaya | mamriyêmbadèng rum | naya wimbuh-kawimbuhan | embah-embah sarkara têmpur lan manis | niscayèng endra prana ||

28. kasosrawi môndra martèng lungit | padya-padya priyakèng sudama | rumangguh tanpa liripe | de sang môndraja tèngsu | srining parta carana rêsmi | kungas pangrêganing tyas | rujit puspita rus | irim-irim ramyang raras | pangudyèng drêsananing raras wiyati | kocap thathit kumênyar ||

29. maharjèng wignya asmara brangti | dirèng wulangun pangrarasing dyah | rêjas wong sari sêdyane | mayangkara sumawur | lir brêmara misudyèng ing sih | miragèng ngranupada | titising pasêmun | pandam liringnya winawang | siram-siram wêrdaya kilating èsthi | mahartyèng swara dibya ||

30. wus dumugi dènira don rêsmi | tan [ta...]

--- 238 ---

[...n] ingucap dènnya pulang raras | rinasa ing sêmu bae | ya ta sang kalihipun | lir mintuna kalawan mimi | dahat tan kêna bênggang | ing saparan runtung | ombak agung ing tunjung bang | golang-golong lêmpuyang kang anèng têgil | tansah aprêjanjian ||

31. têngah dalu Radyan Damarsasi | dènnya praptèng anèng kubon sêkar | dungkap bangun rainane | gênti ingkang winuwus | Layangseta Layangkumitir | anèng ing kapatihan | sowan ramanipun | sadalu agunêm ing prang | pratingkahnya ring Sang Sindura Dipati | myang Rônggalawe Tuban ||

32. miwah marna Prabu Urubêsmi | Sêta Kumitir mundur sing ngarsan- | ira ing rama wancine | apan wus lingsir dalu | datan eca raosing galih | kèndêl anèng pandhapa | ngantya bangun esuk | myarsa bênce mawurahan | têkaktêkèk. gantêr têtuhu barung lan kolik | anèng ing pêpungkuran ||

43. Pangkur

1. Dyan Kumitir Layangseta | wadyanira pinêpak sampun prapti | kajinêman patang puluh | samya binêgta nganglang | radyan midêr-midêr anèng kubon santun | sêgsana Dyan Layangseta | lawan Dyan Layangkumitir ||

2. saya tan eca ing manah [ma...]

--- 239 ---

[...nah] | gya majêjêb dalêmira kang rayi | Anjasmara sang lir santun | sarêng prapta ing lawang | aningali wong loro padha alungguh | swaranya pating karêcap | ingulap-ulap awanti ||

3. kumlebat anulya kesah | tinututan dhatêng rahadyan kalih | ingupados tan kêpangguh | radyan sampun graita | dalêmira kang rayi klêbêtan pandung | ya ta sêgsana kinêpang | lan wong kajinêman sami ||

4. sinêsêg pangêpangira | samya sikêp tinggar kêlawan biring | dènira dyan kalihipun | asikêp tamèng pêdhang | ri sêgsana dyan kalih mangintip gupuh | amawas rêngganging lawang | gya myarsa swaraning rayi ||

5. lawan swaraning satriya | imbal laras gêguyon rêbut manis | Seta dhodhog kori asru | nguwuh mring Anjasmara | Anjasmara sapa rowangira iku | kaya swaraning satriya | gaguyon nèng tilam sari ||

6. kumêpyur ing manahira | Anjasmara dangu datan nauri | gya ngrangkul mring sang binagus | kangmas ika si kakang | Layangseta anguwuh-uwuh maringsun | ênya-ênya dhuwungira | kangmas dandana sing bêcik ||

7. amèsêm Radyan Sêsôngka | sarya ngaras dêlingira amanis | kados pundi radèn ayu [a...]

--- 240 ---

[...yu] | ing karsa jêngandika | pan punapa kawula kinèn anutut | punapa kinèn apanggah | sakarsa ingsun lampahi ||

8. manguwuh malih Dyan Seta | Anjasmara dene nora nauri | sapa rowangira iku | ya ta sang dyah ngandika | Kangmas Damarwulan aja sira nutut | lawan aja pacakara |pancakara. kakang yèn sira ngêmasi ||

9. ya ta kang para pawongan | ting bilulung tambuh ingkang dèn ungsi | ni êmban inya agupuh | nangis nungkêmi radyan | gusti-gusti kawula amanggih lampus | ing mangke wus kawanguran | tan wande kawula mati ||

10. Dyan Damarwulan ngandika | bibi sira mênênga aja nangis | pasrahna ing jawata gung | yêgti môngsa bakala | sun labuhi bibi lamun sira lampus | dèn prêcaya ing Sugsmana | bibi aja nyipta pati ||

11. Anjasmara angandika | kangmas-kangmas aja pisah lan mami | mêngko yèn si kakang nubruk | ingsun tamèngna ngarsa | dimèn kogêl kangmas mring dika wong bagus | sênadyan tumêkèng pêjah | angur ingsun kang dhingini ||

12. amèsêm Dyan Damarwulan | sang dyah rêtna pinangku dèn arasi | sang

--- 241 ---

dyah patrêmnya ingunus | pinusthi anèng asta | Dyan Sêsôngka amawang sabdanya arum | jimat mundrine pun kakang | punapa patrêm tinarik ||

13. sang dyah amangsuli sabda | lamun sira kakang tumêkèng pati | ingsun anglabuhi lampus | sokur kangmas yèn ora | radyan mantri angaras sabdanya arum | jimat mundrine pun kakang | sêsotyaning tilam sari ||

14. biyadaning kêpatihan | ingkang asih ing dasih kang kaswasih | pasrahna ing jawata gung | rakamtarakanta. Damarwulan | ingkang patrêm yayi prayogi sinarung | purba punapa manungsa | ngandêla ing Sugsmana di ||

15. ingkang karya pêjah gêsang | wangsul dipun pintaa kang nugra sih | yèn parêng lan bêjanipun | sayêgti tinulungan | Anjasmara mèsêm patrêmnya sinarung | sapa ingkang tan wêruha | Sugsmana kang karya pati ||

16. yèn anu kaya pandhita | sêpiraa kang ati sênag-sênig | amèsêm Dyan Damarsantun | sang dyah ngras prêmbayunnya | anyiwêli Anjasmara sarwi muwus | bok si matak-matak apa | matak apa-apa aji ||

17. pijêr ngarasi kewala | iki si wong ora duwe kuwatir | kaku rasaning tiningsun | ing kene mêlang-mêlang | jêr Sugsmana [Su...]

--- 242 ---

[...gsmana] murah marang titahipun | yèn mati kapriye kangmas | mèsêm dyan ngaras panêpi ||

18. Kumitir Dyan Layangseta | ponang kori adangu dèn dhodhogi | awanti-wanti manguwuh | hèh sira Anjasmara | ala têmên sapa dhayohira iku | lah age sira mêtua | Anjasmara anauri ||

19. gumêndhèng awor lan guyya | sungkan sungkan pan lagi ewuh mami | Dyan Seta manabda asru | lah ewuh-ewuh apa | sang dyah mojar lagi ewuh jaluk pangku | mring kakang mas Damarwulan | Dyan Seta anêbda bêngis ||

20. nora talah asu desa | wani-wani marang sadulur mami | dyan mantri mangsuli wuwus | supados yèn puruna | awit sangking karsane rinta sang ayu | darmi ngladosi kewala | ing mangke kula labuhi ||

21. brêmantya Dyan Layangseta | nguwuh-uwuh sarya jêjêgi kori | alah dene mènthèlipun | sabên tinari krama | sakèh mantri pungkawa para tumênggung | tinampikan ujarira | lumuh nambut ing akrami ||

22. saiki alaning ala | wong caluthak dadak gondhol pêkathik | sang dyah gumêndhèng amuwus | sapa arêp wong kompra | para mantri tumênggung pating

--- 243 ---

cathuthuk | asêbut tur mangkak-mangkak | lêkas ladak kaya anjing ||

23. sênajan si pêkathika | bagus têrus ambênthing tur gumrining | wingwing jukining tur alus | mêmês mêsês wiraga | sêkar banjar kuning mêncorong lir daru | tur putrane kangjêng uwa | pantês ingsun kawulani ||

24. sapa sapa sapa kakang | kang abagus kaya Dyan Damarsasi | priye ta apa wis rêmbug | sira wong roro kakang | ingsun panggih lan kakang mas Damarsantun | yèn tan rêmbug ingsun minggat | rangkat lan Dyan Damarsasi ||

25. Layangkumitir anyêntak | Anjasmara cocote lir gulamit | labuhi kêkompra dhusun | sumaur Anjasmara | sikak asu aja sira ajêjêgug | cocote si kurang ajar | bramantya Layangkumitir ||

26. nimbali wong kajinêman | kawan dasa andêdêl ponang kori | gya bêncah Dyan Seta gupuh | lumumpat ngikal pêdhang | aprayitna kang tamèng pinutêr asru | Dyan Sôngka amangku sang dyah | anèng watoning jinêm mrik ||

27. sêgsana Dyan Layangseta | duk mangayat mêdhang kogêl mring rayi | sang dyah gumêndhèng amuwus | mara-mara tibakna [ti...]

--- 244 ---

[...bakna] | Damarwulan yêgti sun belani lampus | amênggah Dyan Layangseta | sêgsana Layangkumitir ||

28. ngundha tamèng ngikal pêdhang | duk mangayat Anjasmara sru angling | mara tibakna dèn gupuh | mêdhang mring Dyan Sêsôngka | pan sayêgti kangmas sun belani lampus | mara-mara tibakêna | grêgêtên Layangkumitir ||

29. Dyan Sôngka rangkêp lan sang dyah | gya pinêdhang jumêbrèt tan nêdhasi | sang dyah jajanira murub | kinarya tamèng ngarsa | pan tinitir Kumitir pamêdhangipun | ngantya sangêt nora pasah | sang dyah ginêbrag ing tamsir ||

30. manangkis sang dyah ambalang | pamojokan kêpranan Dyan Kumitir | kumêpruk ing mukanipun | agubras dubang jingga | lathi malik bathuk manyonyo sasêntul | Kumitir tandya lumajar | kadya wong kuramas gêtih ||

31. Dyan Layangseta amojar | Damarwulan têka tamèng pawèstri | payo tadhahana ingsun | Anjasmara angatag | tuman bae mara papagna dèn gupuh | mara-mara kangmas mara | mangsah datan angunduri ||

44. Durma

1. tinadhahan ing pêdhang mring Layangseta | Damarwulan tan osik | dyan tansah lumumpat | amêdhang sarya milar | wanti amêdhang

--- 245 ---

manitir | sarya angucap | hèh mati sira mati ||

2. Dyan Sêsôngka tan lawan ing kyating sura | pinêdhangan tinitir | anangkis ing asta | radyan èsmu mangrêpa | putêr-maputêr matitir | pêdhang lir kilat | gègèr kang para cèthi ||

3. bilulungan tangisnya amawurahan | sêsambat ing dyan mantri | Rêtna Anjasmara | mrêpêki mring Dyan Sôngka | kangmas malêsa dèn aglis | kakang mas mara | ywa pijêr dèn pêdhangi ||

4. Radyan Seta pamêdhangira sarosa | milar mêdhang manamsir | pêdhangnya kêtampan | ing astanira radyan | kang pêdhang pinuntir aglis | dadya têtiga | tikêl kadya gugali ||gulali.

5. Seta milar wus prapta jawining lawang | manahira atintrim | wadya kajinêman | wêwalu kinèn nrajang | Dyan Sôngka mêdal sing kori | wus tinadhahan | kinarubut ing bêdhil ||

6. ponang mimis tan tumama ing sarira | sinosog ganjur lungit | Dyan Sôngka apanggah | tansah wayang-wayangan | wong kawan dasa ngêbyuki | ngêdrèl anumbak | tan ana kang ngênèni ||

7. Anjasmara nututi Radyan Sêsôngka | angsung talêmpak aglis | sêgsana [sêgsa...]

--- 246 ---

[...na] tinampan | radyan sarya angaran | tandya umangsah dyan mantri | wong kajinêman | binuntaran kèh mati ||

8. bêncah tatas macicil netra macithat | usus manguwir-uwir | singa maju pêjah | kang mundur tan brana |Kurang satu suku kata: kang mundur tan kêbranan. Palon Sabdapalon aglis | nrombol umangsah | sangking umpêtan gupit ||

9. sadangunya nèng pawon angrikitiyan | sêmana amarêngi | kang bêkothok jangan | anèng kuwali panas | miwah sambêl goreng tuwin | anèng ing wajan | sawadhahnya cinangking ||

10. Palonsabda Genggongnaya sarêng mênjak | wong kajinêman aglis | sasisaning pêjah | mukanya siniratan | ing bêkothok jangan sami | wênèh tinêpak | ing goreng sambêl wanti ||

11. bilulungan wênèh jungkêl myang lumajar | gègèr mawur magusis | Dyan Seta nguncalan | ing kuwali kang sirah | kumêpruk kalung kuwali | mamrêm lumajar | Layangkumitir gêndring ||

12. tinututan ing Genggong sarya binalang | ing goreng sambêl aglis | gêgêrira gubras | sangsaya nêbas-nêbas | gègèr otêr jroning puri | kadya ampuhan | tangis pating jalêrit ||

13. kyana patih [pa...]

--- 247 ---

[...tih] saklangkung ing dukanira | wong kapatihan aglis | pinêpak wus prapta | baris nèng pêlataran | wong dhomas asikêp biring | myang sikêp tinggar | towok pêdhang lan tamsir ||

14. andêlira ingaran wong yudaraga | asikêp ganjur lungit | kèhnya kawan dasa | malih pan ingaranan | wong kawan dasa saragni | asikêp tinggar | rongpuluh talangpati ||

15. tau jitus asikêp tamèng lan pêdhang | iya wong talangpati | ki patih wus ngasta | waos agêm pusaka | surya sumirat kang wanci | sapirang-pirang | natar èbêg kang baris ||

16. kyana patih lumêbêt ing kubon sêkar | ingapit talangpati | Kumitir lan Seta | matur sarya karuna | kalih samya tawan tangis | matur wotsêkar | sasanèskara titi ||

17. saya sangêt ki patih brêmantyanira | talingan lir sinêbit | mangsah gurawalan | lawan wong talangpêjah | Anjasmara kang winarni | tansah karuna | ambondhèt mring dyan mantri ||

18. buntarira ing sinjang wus binundhêlan | lan kuncanya dyan mantri | Sabdapalon lawan | ni mban wus gêgandhengan | ni inya bundhêlan kalih | Ki Genggongnaya | wus samya

--- 248 ---

ambêg pati ||

19. Anjasmara ngandika mring Dyan Sêsôngka | kangmas ingsun labuhi | payo barêng pêjah | tigan sapêtarangan | aja sêlaya ing pati | sokur jêng rama | awêlas mring wong kalih ||

20. kang supaya tulusa apalakrama | gêsang tumêkèng pati | nèng ing swarga nraka | aja pisah lan dika | mangsuli Dyan Damarsasi | sakarsaning dyah | nah anggèr sun labuhi ||

21. ri sêgsana sang kalih kêkanthèn asta | sêdya mrak ing sudarmi | lan ni babu inya | GegongGenggong. lan Palonsabda | ya ta sang rêkyana patih | kasaru prapta | ginrêbêg talangpati ||

22. Layangseta Kumitir lumampah ngarsa | sang dyah patrêm tinarik | wus ambêg palastra | tan ana kang kacipta | liya si radyan minantri | praptèng byantara- | nira sudarma patih ||

23. sang kusuma sarya amônca udrasa | rangkulan lan dyan mantri | kya patih duk myarsa | mênggah angusap jaja | gêrêng-gêrêng kewran galih | dene ta sang dyah | rangkulan lan dyan mantri ||

24. Anjasmara sambate kadya gurantang | rama ulun ngêmasi | yèn paduka duka | dhatêng Radyan Sêsôngka | sayêgti darmi nglampahi | awak kawula | ingkang adarbe kapti ||

25. rama-rama lêhêng kula pêjahana | èstri rêgêt nèng

--- 249 ---

bumi | nyidra ing asmara | rêmên pêkathik desa | anistha tur kawlas-asih | putraning uwa | Maundara ing nguni ||

26. jêr ing mangke sampun murca amrêtapa | mila dyan Damarsasi | tuwan siya-siya | awon ing tingalira | tinundhung ing Maospait | alaning ala | ing mangke nyidrèng rêsmi ||

27. ngong labuhi wong loro datan sulaya | gêsang tumêkèng pati | kawula tur asab | apêjah lan kakang mas | sokur yèn paduka sudi | abti ngambila | mantu dhaup lan mami ||

28. puluh-puluh rama jêr kawula trêsna | mring kangmas Damarsasi | tur trahing utama | dhasar anunggil bôngsa | ewasêmantên dèn suprih | ing dedenira | yêgti kula belani ||

29. lan sêdene wong loro pun babu inya | samya drêmi nglampahi | datan darbe ala | witning lir cocak môngsa | dènnya mambêngi mring mami | ulun tan kêna | mila lumiring kapti ||

30. lakar kula rama kula tuking ala | ywa tanggung têkèng kapti | yèn paduka duka | lamun tan kolu rama | amêjahi dhatêng mami | jaja kawula | ulun suduk pribadi ||

31. sinurakan ulun dening ing jawata | ingaran wêdi mati |

--- 250 ---

mêdal sing trahira | Jêng Eyang Gajahmada | cacade dadi pawèstri | pun Anjasmara | lananga ngrata bumi ||

32. dhasar lumuh ing karya panggawe nistha | tan watak amrih silip | sênadyan rêmêna | dhatêng Radyan Sêsôngka | dhasar nglabuhi kaswasih | datan kuciwa | kangmas sun kawulani ||

33. amawia nêmbung dhatêng ing paduka | mendah paduka yêgti | tangèh nurutana | mindhak saya niaya | dhatêng kangmas Damarsasi | kula tur môngsa | sandeya apêpanggih ||

34. mendahane kakang Kumitir lan Seta | dènira amrih pati | mring Dyan Damarwulan | lir satru kabuyutan | ulun tan wurung amati | nglabuhi kangmas | mila mangke wak mami ||

35. untapêna rama ing pêjah kawula | yèn lingsêm ngakên siwi | dhatêng Dyan Sêsôngka | ya ta rêkyana patya | myarsa sambate sang dèwi | pan èsmu waspa | jroning tyas èsmu kingkin ||

45. Asmaradana

1. wagugên rêkyana patih | ketang trêsnane mring Sang Dyah | Anjasmara sang lir sinom | tur putra dinama-dama | ngrampungi salir karya | tadhah budya sarèhnya rum | wignya ngadani nagara ||

2. ing rèh kabopatèn wêgig | kêna tinari ing karya |

--- 251 ---

sok dhasar dimonga bae | tau nigas karya prana | bèr donya prangwadana | nalar ing kagunan putus | ing tindak-tanduk prasaja ||

3. tur bisa amujanggani | ruwêt-rêntênging sudarma | kêna jinujug wadyane | sadaya wong kapatihan | kang samya kakurangan | mring sang dyan pangungsènipun | bisa angecani manah ||

4. mila kogêl sang apatih | wusana arum ngandika | Seta Kumitir nak ingong | ewuh têmên atiningwang | marang si Damarwulan | ingsun pêjahana tamtu | Anjasmara bela pêjah ||

5. matur Dyan Seta Kumitir | inggih sênadyan atmaja | yèn awon yogi pinatèn | akarya rêntênging praja | nistha kalokèng jana | nyênyampur lampah rahayu | alêgêg rêkyana patya ||

6. wusana ngandika aris | kulup iya karêp ingwang | yogi kinunjara bae | gampang ing pamburinira | mêngko Si Anjasmara | kêlawan Si Damarsantun | ingong siasat kewala ||

7. ban inya parêpat kalih | iya padha siniasat | jêr padha panunggalane | ngugungi panggawe ala | wêdi malangi karsa | bok iyaa tutur mring sun | wong tuwa datanpa [da...]

--- 252 ---

[...tanpa] karya ||

8. angrojongi nalar sisip | padha rantenên kewala | iya pirangbara têmbe | kaki ingsun olèh nalar | kang yogya dadi tilas | nanging saikine kulup | mangkono ing karsaningwang ||

9. nêmbah Dyan Seta Kumitir | rumojong karsaning rama | rêkyana patih dêlinge | dhatêng putra Anjasmara | lah dhenok priye sira | apa gêlêm amiturut | ing sakarsa-karsaningwang ||

10. sang dyah aturnya kaswasih | yèn kalih dyan Damarwulan | yêgti tan lênggana ingong | dhatênga ing lara pêjah | nglampahi ing sakarsa | kyana patih sabdanya rum | lah ta babo putraningwang ||

11. sira lan Si Damarsasi | ing mangko ingsun kunjara | dèn narima sira anggèr | witne sun iki kalintang | trêsna marang ing sira | tur cotho ing karsaningsun | sira anèng ing kunjaran ||

12. yèn tan sun trapana nini | agawe pangewan-ewan | ambubrahakên wong akèh | ngugung nalar kaluputan | ingsun kang kaluputan | rêntênge ing praja besuk | katarik ing ati sabar ||

13. kang amilih-milih adil | amirang-mirangi tindak | iku lêlarangan [lê...]

--- 253 ---

[...larangan] gêdhe | tinagih ing Sugsmanôngsa | ing rèh sadirgèng praja | yèn tan katrapa putrèngsun | ginrayang ing tyas raharja ||

14. ya ta kusumaning adi | abêbisik mring Dyan Sôngka | lah ta kakang kaya priye | karsaning jêng rama patya | pan samya kinunjara | tan pisah sira lan ingsun | rahadyan mangsuli sabda ||

15. sumôngga ing dika gusti | katrap sajroning kunjara | sok sampuna pisah bae | gêpah Rêtna Anjasmara | tandya matur mring rama | inggih sakarsa pukulun | kawula datan lênggana ||

16. sok sampuna pisah ugi | ulun lan Radyan Sêsôngka | rêkyana patih dêlinge | iya tan sun pisah sira | aran sapadha-padha | tur dadi panrimanipun | yèn mati nunggil kuwônda ||

17. Dyan Seta Layangkumitir | tan arsa mulat arinya | tansah amalengos bae | ya ta sang rêkyana patya | garwanya tinimbalan | praptèng ngarsa wus tinutur | ing sasanèskaranira ||

18. purwa wusana tanapi | karsanira sang apatya | kang garwa asru tangise | nungkêmi mring putra sang dyah | sasambatnya mlas-arsa | nanging wus narimèng pandum | sarya panyêrênging raka ||

19. sabdanira sang apatih | mara

--- 254 ---

yayi pramèswara | Si Anjasmara dèn age | lêbokêna ing kunjara | lawan Si Damarwulan | nèng pungkur kori dèn kukuh | kuncinên sêka ing jaba ||

20. dene kang parêpat kalih | si êmban lawan si inya | padha gandhèngên ing rante | dene kaki Layangseta | Kumitir amèlua | manjing ing kunjara gupuh | lan ngrante si êmban inya ||

21. sêdene parêpat kalih | pramêswari lumagsana | lan Dyan Seta Kumitire | wus kering Dyah Anjasmara | lawan Radyan Sêsôngka | parêpat êmbanira wus | dhatêng kubon pêpungkuran ||

22. Anjasmara lan dyan mantri | samarga kêkanthèn asta | awirandhungan lampahe | radyan arêrimong kunca | Yangyang Parta sungkawa | singa mulat mijil kang luh | akèh ucaping wanodya ||

23. kênaa dipun talangi | dukane rêkyana patya | sun gêlêm dèn sulihake | manjing sajroning kunjara | owêl Radyan Sêsôngka | lawan kusumaning ayu | Rêtna Dèwi Anjasmara ||

24. sawênèh ujaring cèthi | iku si pilara apa | nèng kunjara tunggal bae | malah tan maro mrêtira |mrêtiga. nutug dènnya asmara | tunggal manèh nora

--- 255 ---

sêngkut | angêntèkkên samatian ||

25. adoh elok dèn layari | samya larag-linaragan | iya amrih pêdhadhune | sun têtêdha ing jawata | sang kalih muga-muga | inggala angsal pitulung | luwar sangking ing kunjara ||

26. ingsun kaul angladèni | nora kudu apa-apa | sok panèna mata bae | sawênèh ujaring janma | Sang Rêtna Anjasmara | mendah dene anonipun | anu lawan Dyan Sêsôngka ||

27. ya ta sêmana dyan mantri | lan sang dyah wus kinunjara | asri tinon lêlangsene | pêsareannya apelag | tansah arêrangkulan | lan rakanta sang binagus | kadya mimi lan mintuna ||

28. narima ing Sugsmana di | katrap dene ing siasat | labêt lèngrèh tan krahayon | amurang tataning praja | nyidrani ing apatya | ing mangke wus praptèng pandum | mungkur ing Hyang Sugsmanôngsa ||

29. ni êmban inya wus sami | rinante cinancang saka | tuwin ki parêpat karo | rinante cinancang sarya | binlênggu cinêngkalak | kang gulu samya dhinadhung | tur êduk ingkang kinarya ||

30. Si Radyan Seta Kumitir | sêklangkung

--- 256 ---

asiya-siya | dhumatêng Ki Nayagenggong | datan pêgat jinotosan | sarya dinulang lêmah | ginêpyokan ing kêmadhuh | sarya siniraman toya ||

31. Nayagenggong jêlah-jêlih | mamisuh sarya karuna | sinêlanan alêlagon | Sabdapalon linorekan | angus mring Layangseta | sinambêlan matanipun | sarta ingidonan dubang ||

32. Ki Sêbdapalon anangis | datansah apêngkêrêdan | sawiyah-wiyah pisuhe | ya ta ring sang pramèswara | Kumitir Layangseta | wus kondur ing prênahipun | kadya mêntas mêgat nyawa ||

46. Mêgatruh

1. gênti ingkang kawuwusa sang hyang wiku | kang pilênggah Ardi Manik | sinujipinuji. ing jawatagung | wus bôngsa dewa tan pêsthi | kègsi ing sasamining wong ||

2. ngraga sugsma pan sampun wêngku-winêngku | tiningalan aningali | wignya amarna ing suwung | suwungira amimbuhi | sêkarèngira sih pawor ||

3. Sang Hyang Ruci brôngta ing kanyatanipun | atuwuk datanpa bugti | kawiryan sampun kagadhuh | datan karna amiyarsi | tan guling datan kalêson ||

4. ing sadhèpokira tan pêsthi kadulu [kadu...]

--- 257 ---

[...lu] | wujude kêlawan êsir | sirna kamanungswannya wus | bisikanira sang yogi | Hyang Bathara Murti kaot ||

5. hyang bathara iya ing Sang Hyang Suwendu | iya Hyang Srêkara Manik | Hyang Tunggul Winênang iku | iya Hyang Kumadhagiri | ya Hyang Ciptamaya kaot ||

6. Hyang Sakôntha Hyang Ganaswara sang wiku | iya Sang Hyang Tunggulmanik | watak nawa songa sampun | linênggahan sang hyang yogi | lan paringing jawata nom ||

7. mila aran Bathara Murti sang wiku | angluhuri ing sêkalir | mila aran Hyang Suwendu | awas karsaning Sugsma di | kang durung kênyataning wong ||

8. mila Sang Hyang Srêngkara Manik jujuluk | langgêng wus mungkur sing pati | mila pêparap sang wiku | Hyang Tunggul Winênang dening | jinurung ing Hyang Sugsmanon ||

9. malih Hyang Kumadhagiri kang jêjuluk | dene awrat kang dumadi | tan kungkulan kawruhipun | Hyang Ciptamaya wêwangi | wus wruh ing sakrêntêging wong ||

10. mila juluk Hyang Sakôntha sang awiku | lamun ningali ing wêngi | jumbuh lan rainanipun | tan padhang sing surya sasi | tan pêtêng kalingan ênggon ||

11. apêparap Ganaswara sang awiku | wruh caturing widadari | myang pra jawata sêdarum [sêda...]

--- 258 ---

[...rum] | miwah jin prayangan pêri | kapyarsa ing sang kinaot ||

12. mila Tunggulmanik ingkang ajêjuluk | awas ing warna piningit | wruh kang samya bôngsa alus | singa kinarsan kaègsi | ing sawantahnya pasêmon ||

13. sangkêp lan babahan nawa sanganipun | pêparapira sang yagi |yogi (dan di tempat lain). têtêp-tinêtêpan sampun | trima-tinarimaning sih | sanga nêpsuning dumados ||

14. wus ingulihakên mring kang karya pandum | mila namanya sang yagi | pambêgta kalaning timur | Maundara tan kawarni | ing rèh jisim wus kagêntos ||

15. pamujutnya lawan kanugrahanipun | ing mangke sang maha yêgti | kacatur adarbe sunu | pêpujan kalaning nguni | pêparingira Sugsmanon ||

16. alantaran Hyang Samba nama Yyang Guru | Hyang Komajaya lan Ratih | ingkang pinuja binêsut | winujutkên warna kalih | Hyang Cakrakêmbang sêkaron ||

17. upamine sarira ingambil kang rum | sêkar Yahyang Asmara di | lan Ratih dening rumipun | kinarsan pinuja dadi | ing atma endah sêkaron ||

18. winadhahan ing kunthi tirta marta rum | Hyang Putra Kaneka Rêsi | iya Hyang Kaneka tumrun | maringakên ponang [po...]

--- 259 ---

[...nang] kunthi | sawusnya binuka alon ||

19. kalih warna ingkang satunggal abagus | Tanpauna kang wêwangi | Yanghyang Kumajaya jumbuh | ingkang satunggal pawèstri | endah lan Ratih pan awor ||

20. Tanpauni anênggih ingkang rum-arum | sarining Yyang Kumasari | sarining sari pinrês kung | ing purwa atmajèng kalih | sajagat tanpatuktanpantuk. anon ||

21. dene Sang Hyang Kumajaya Ratih sampun | sinimpên anèng swarga di | apan kantun sêkaripun | arume sampun tumitis | anèng sang yogi ingêmong ||

22. Hyang Tanpauna Tanpauni sang ing rum | nanging ta tansah piningit | nèng sajroning kunthi cupu | pambabarira anganti | ing jagat kang ponang lakon ||

23. pan ing mangke Hyang Sakôntha sang awiku | dahat kapêtêngan galih | rèhning nagri Majalangu | sigra Hyang Narada prapti | lan Hyang Endra sabdanya lon ||

24. hèh ta babo mintraningsunmitraningsun. sang awiku | prakara ing Majapait | atas karsaning dewa gung | titahing sang prabu dèwi | lagya kinarya lêlakon ||

25. lan sêdene yogyanira Damarsantun | lagya kinarsan dewa di | anglakoni ing kaswayun |

--- 260 ---

ing rèh bakal mêngku bumi | mila sinung karya abot ||

26. kang supaya kinarya sasêpuhipun | ing sasêdyanira kaki | lir gluga sinusur santun | kawimbuhan ing prêtapi- | nira atmanta sang anom ||

27. dhasar wijinira wus pinêsthi ratu | amarentah Nungswa Jawi | imbuh kang pujamôntra nrus | pamintanta ing Sugsma di | iya pawong-sanak ingong ||

28. wimbuh kungas tan ngluputi ing sakayun | nanging atmanta pribadi | mingsih kurang tapanipun | sayêgti anguciwani | awrat wong jumênêng katong ||

29. bênrê alusira wus pinêsthi luhur | raga durung nêmbadani | akathah kuciwanipun | rèh padha rosane kaki | alus lan wadhag tan golong ||

30. kang sawênèh nugrahan kagawèng alus | wênèh kapurba sing jisim | rong prakara pajunipun | dene kang kalêbèng jisim | ing nguni alusira sor ||

31. nanging wadhagira kang pêrtapa bêntur | akèh tapane kang jisim | ana tapa kurang turu | ana tapa kurang bugti | ana tapa mrih krahayon ||

32. yèn si dhasar têmên-têmên ing dewa gung | aluse kapurbèng jisim | nadyan andhap sinung luhur | sangking pamangsuding

--- 261 ---

puji | sinung murah ing Sugsmanon ||

33. kang sawênèh wadag kapurba ing alus | tur asor wujuding jisim | ing pangrèh datan rahayu | sing têmên tênnya luwih |Kurang satu suku kata: sing têmên têmennya luwih. alus minulyakkên kaot ||

34. sadurunge wus pinasthi bôngsa luhur | kawasesa ponang jisim | nugrahan pujining alus | sinung murah ing Sugsma di | iku pawong-sanak ingong ||

35. upamane babo titahing dewa gung | nyawane nyawa kang luwih | tur papêsthèn bôngsa luhur | jisime kang nêmbadani | tur warnanira kinaot ||

36. bêntur tapa sasolah ngrèh kang rahayu | wimbuh sinurung ing puji | utama puji kang wus wruh | awas ing kaanan jati | sumbaga panglêmbaningong ||

37. myang panggunggung sagung titah kang tumuwuh | tuwuhing rèh ngraharjani | lawan sing darajadipun | tumindak nugrahan jati | marma pawong-sanak ingong ||

38. putradikaputrandika. Si Damarwulan sêklangkung | pinrêtapakkên nèng bumi | sawab gêgadhangan ratu | aja kawisesèng budi | ing nyawa jisime golong ||

39. wadhag alus têrus kanugrahanipun | ywa karana dèn murahi | mulyaa lan tuhunipun | sêmbada lan kang pamuji | iya pawong-sanak ingong ||

40. Hyang

--- 262 ---

Suwendu wotsêkar umatur nuwun | Hyang Panji Nrada lingnya ris | babo-babo mintraningsun | karsaning Sang Hyang Pramèsthi | pan ing mangke kita kinon ||

41. manjingakên Si Tanpauna dèn gupuh | mring atmanta Damarsasi | dene Tanpauni iku | panjingna mring prabu dèwi | ing Maospait kêdhaton ||

42. Hyang Srêngkara wotsêkar umatur nuwun | sapakon dasih mèstuti | latah Hyang Manikmaya wus | mêsat lan Hyang Endra sami | sri natanira gumantos ||

47. Sinom

1. ya ta Sang Tunggul ngasrama | wus marêm ing tyas mèstuti | mêsat dhatêng Majalêngka | gêntya winursitèng kawi | sira Dyan Damarsasi | kinunjara lan sang ing rum | Kusuma Anjasmara | kêlangkung dènnya lulut-sih | anujoni ing dina Anggara Mulya ||

2. lingsir dalu wancinira | Dyan Sôngka eca alinggih | kagyat duk kala tumingal | cumlorot sangking wiyati | ujyala mindha sasi | praptèng jro kunjara lungguh | gandanya sumrik kongas | titise ing sabta swargi | Dyan Sêsôngka mangrêpa nêmbramèng sabda ||

3. pukulun sintên kang prapta | amrêpêgi ing kaswasih | arum dêlingnya kang prapta | iya [i...]

--- 263 ---

[...ya] kêkasih dewa di | sira tanya ing mami | Sang Hyang Tanpauna ingsun | titising Kumajaya | piturun sangking swarga di | babo arsa manjing marang garbanira ||

4. umatur Dyan Damarwulan | paran gèn tuwan margani | lan ing pundi marganira | amanggèn sajroning jisim | rèhning wus pênuh sami | kagungane Hyang Sugsmama gung |Lebih satu suku kata: kagungane Hyang Sugsma gung. lan punapa kang marga | ing rèh samya darbe kardi | Tanpauna manabda ing lesanira ||

5. umatur Radyan Sêsôngka | hyang pukulun lesan mami | rinewang nabda mring dewa | Sugsmana kang luwih adi | Hyang Tanpauna angling | sangking netra marganingsun | umatur Dyan Sêsôngka | pukulun netrangong kalih | darbe karya mulat ing kaanan tunggal ||

6. Hyang Tanpauna manêbda | iya kaki sangking kuping | umatur Radyan Sêsôngka | karnaningsun darbe kardi | myarsakkên swarèng bumi | tur swara sangking dewa gung | Hyang Tanpauna nêbda | sangking grananira kaki | Dyan Sêsôngka umatur grana kawula ||

7. pan sampun adarbe karya | gônda pangwasaning Widi | tur ta dadya pêlawangan | nêpsu têtalining urip | Tanpauna lingnya ris |

--- 264 ---

iya kaki sangking êmbun | umatur Dyan Sêsôngka | êmbun kawula sayêgti | panggenane ing budi kang luwih mulya ||

8. Hyang Tanpauna ngandika | iya sangking pusêr kaki | umatur Radyan Sêsôngka | pusêr kawula sayêgti | wus andarbèni kardi | nênggih pakumpulanipun | sagung kang samar-samar | kang alus sajroning jisim | anèng pusêr atas sangking Hyang Wisesa ||

9. Hyang Tanpauna ngandika | sangking jajanira kering | umatur Dyan Damarwulan | kang jaja kering sayêgti | pasênêtaning urip | kang urip lawan pangèstu | tur pangèstuning Sugma | prasasat Sang Hyang Sugsma di | angêdhaton anèng soring susu kiwa ||

10. Hyang Tanpauna ngandika | yèn mangkono iku kaki | sira sun tunggu sing jaba | Dyan Sôngka umatur aris | dadya datanpa kardi | tuwan arsa nitis mringsun | têmah wayang-wayangan | tanpawor sarosèng urip | tanpa karya ngêmadheyan sanès raga ||

11. ngandika Hyang Tanpauna | yèn mangkone Damarsasi | ingsun manjing guwa garwa |garba. awor lan alusireki | dene margèngsun yêgti | iya sakkaduganingsun | rèh ingsun sipat samar | môngsa kewuhana [ke...]

--- 265 ---

[...wuhana] margi | Dyan Sasôngka arum amangsuli sabda ||

12. inggih Sang Hyang Tanpauna | pukulun nugsmèng jro jisim | kadospundi esthanira | raga siji nyawa kalih | Tanpauna tan angling | YyaHyang. Suwendu tandya rawuh | ngintip jawi kunjara | amèsêm sang maha yêgti | myarsa dènnya umatur Dyan Damarwulan ||

13. dhatêng Sang Hyang Tanpauna | ya ta Sang Srêngkara Manik | pinêsu kang pujamôntra | cinipta Dyan Damarsasi | sêgsana anglimputi | Hyang Dewaruci wus rawuh | mijil sangking ing grana | kumutug raga tan kègsi | wus kagêntyan ing wujude Ruci brôngta ||

14. Dyan Sôngka sampun murcita | kalimputan dening ing sih | warôngka manjing curiga | curigane Dewa Ruci | Hyang Tanpauna aglis | ingatag dhatêng sang wiku | payo klayatan apa | Tanpauna dipun aglis | lah rasukên aluse Si Damarwulan ||

15. dènnya nabda sang pandhita | sinurung lawan sêmèdi | ginêlak ing pujamôntra | Sang Hyang Tanpauna aglis | ngrasuk mawor manitis | wimbuh-kawimbuhan sampun | karo-karoning tunggal | lir kilang pawor lan manis [mani...]

--- 266 ---

[...s] | padha alus-aluse tanpa wangênan ||

16. pawor ponang cipta rasa | rasane wus dadi siji | Tanpauna Ruci brôngta | kalimputan ing Sugsma di | ing Sang Hyang Dewa Luwih | kang mêngku saliring suwung | suwunge wus kênyatan | ing aluse Damarsasi | alusira jumênêng kalawan wadhag ||

17. wadhagira Dyan Sêsôngka | sangkane jumênêng urip | uripe tanpa kêrana | kêrana Dyan Damarsasi | kang nêmbah kang amuji | marang iya pujinipun | liya Dyan Damarwulan | tan beda sagunging urip | namung kari kang êsih kasrah kewala ||

18. mahawiku tandya mugswa | ya ta Radyan Damarsasi | ragane wus paripurna | alusnya sampun ngrêsêpi | wujut kalawan jisim | ya ta sira sang binagus | cêngêng duk kalênglêngan | rumasuk kêlawan ing sih | sumyar-sumyar kang cahya saya gumawang ||

19. kadya ta purnama wulan | sumyak manglela nêlahi | padhang sajroning kunjara | kongas kang gônda mimbuhi | asor jêbat kasturi | sarining Hyang Kumasantun | dewa mulya ing swarga | pinujwa ingkang wêwangi | wus karasuk ing Radyan Damarsêsôngka ||

20. ya ta Rêtna Anjasmara | sadangunira [sa...]

--- 267 ---

[...dangunira] aguling | sarêng nglilir kagyat mulat | padhang sajroning piranti | kasênênan cahyaning | rakanta Dyan Damarsantun | mêncorong kadya wulan | sêdhênge purnama sidi | tanpa gônda arume ngêbêgi papan ||

21. ngungkuli wangining sêkar | ambar lan jêbat kasturi | kênyataan ruming swarga | sangking sih nugraha jati | sang dyah saya lulut-sih | ing rakanta sang abagus | sang dyah tan nyipta krama | ing sama-samining janmi | anggêpira angabdi jawata mulya ||

22. sêdene ni êmban inya | tênapi parêpat kalih | kagyat mulat jro kunjara | anyana katiban sasi | saha gônda sumyak mrik | samya anjêngêr duk dulu | wusana suka ing tyas | rumaos badhe angsal sih | samya sokur ing Maha Hyang Sugsmanôngsa ||

23. malih ingkang winursita | maha sang narendra putri | kang tansah èsmu sungkawa | sare anèng môndragini | lami datanpa guling | lagya ing mangke sang ing rum | eca dènira nendra | pinêtêkan Rarasati | prabu rara amujung kampuhnya jingga ||

24. andungkap bangun raina | Rarasati datan guling | kagyat aningali cahya | lir wulan sangking wiyati [wi...]

--- 268 ---

[...yati] | kongas gônda nrus minging | angambar gandanira rum | cumlorot tibèng jaja- | nira sang narendra putri | prabu rara amurup sariranira ||

25. kantar-kantar kang ujwala | mawulat jroning jinêm mrik | sumuk ing sadhatulaya | Rarasati anungkêmi | cêngêng lênglêng ningali | kanikmatan ing sumrah rum | kadya datanpa jiwa | kasor ingkang cahya adi | tandya wungu maha sang prabu wanodya ||

26. pêpungun carêm ing driya | driya kadriyan sumrah mrik | upama lêbu katiga | kasoka bêntèring rawi | tandya katiban riris | siram-siram sing tawang rum | rumêsêp kanikmatan | nikmat ingsih jawata di | duk pawore Tanpauni lan alusnya ||

27. ketang sajroning supêna | lir samêloknya kaègsi | sokur ing Hyang Sugsmanôngsa | karênan pinawor ing sih | matur Dyah Rarasati | duk mirsa kang cahya murup | cumlorot sing awiyat | tibèng jaja lir kabêsmi | manrus sumyak jinêm rum dadya pawaka ||

28. prabu rara angandika | sêjatine ingsun ngimpi | rinasuk ing widadarywa | aran Sang Dyah Tanpauni | sarining Dèwi Ratih | pinujya dening dewa gung | kinèn anitis [ani...]

--- 269 ---

[...tis] mringwang | sawuse pawor lan mami | rasa roro wus dadi karoning tunggal ||

29. yayi ing cipta manira | ingsun ya Ratih ing swargi | Tanpauni iya ingwang | Kêncanawungu ya mami | tur sinung gônda wangi | kênyataan ing swarga gung | kumaraning kayangan | Hyang Cakrakêmbang ing swargi | pustakane wus kagadhuh marang ingwang ||

30. iya ta môngsa bakala | nguni Hyang Kaneka Rêsi | ingutus Hyang Jagatnata | marna karsanèng Sugsma di | baya mèh amêkasi | lêlakone Majalangu | cahyane wus tumiba | kang bakal mêngku rat Jawi | duk ing ariloka wus têtanggon ingwang ||

31. ing sapta-sapta pan janma | yayi tan wurung kêpanggih | pangajapaningsun tawang | kang piningit ing dewa di | sêdene sira yayi | baya pinêsthi dewa gung | barêng mugti lan ingwang | anduwèni Majapait | nora bakal nglabuhi lêlakon ingwang ||

32. rèhning ta sira tumingal | praptèng sun sarya bêgta sih | nugraha jati wisesa | pan ing têmbe sira yayi | barêng lara lan mugti | Rarasati matur nuwun | ing tyas marwata suta | Rêtna Dèwi Rarasati | langkung dènnya kapencut ing madubrôngta ||

--- 270 ---

48. Dhandhanggula

1. kawuwusa enjing prabu dèwi | samya cingak sagung ingkang mulat | gumilang-gilang cahyane | ngambar gandanira nrus | sakêdhaton ing Maospait | pênuh kèbêgan raras | sira sang lir santun | samya anyana ing manah | prabu rara katurunan nugra jati | sinung sihing Sugsmana ||

2. duk sêmana Ki Menak Giyanti | lawan sira Rôngga Minangsraya | sampun katur ing lampahe | radyan kalih kêcakup | miwah wadya ing Maospait | kathah longe kang pêjah | wong wetan saya nglut | dene têtindhihing lampah | Angkatbuta Kotbuta digdayèng jurit | bala wêndran ayutan ||

3. malah sampun ngancik ing Kadhiri | mambêng Kalangbrèt Trêsana Ngrawa | ing Wajak wus nungkul kabèh | Sarêngat wus kacakup | kang pra menak lumayu tintrim | ngumpul mring Majalêngka | kawratên ing mungsuh | dhasar ajrih mring tilasnya | kawimbuhan rinêmpak kiwul tan pulih | kosik kambah kabrêbah ||

4. sarêng katur mring sang prabu dèwi | sakêlangkung sang dyah dukanira | ing para dipati kabèh | nanging wusananipun | wus sumendhe ing dewa luwih | sasolah-bawaning rat | kawêngku

--- 271 ---

dewa gung | wimbuh sang prabu wanodya | mawang deya amawang suciptèng brangti | ika ing têtanggonnya ||

5. nguni batangnya Hyang Mayamanik | Panji Putra iya Hyang Narada | duk mêgsihnya Rônggalawe | nguni sampun tinutur | dènnya krama abantên jurit | sarah wukir kêpala | asamodra marus | ing mangke wus kêlampahan | kawimbuhan Tanpauna Tanpauni | wus tumrun Majalêngka ||

6. ponang cahya sampun amanjingi | mring sang lagya winayang ing dewa | nanging kêsamaran mangke | Tanpauna trusipun | mila sang dyah sri nata dèwi | mawas-mawas ing tawang | nawang-nawang luhur | titise Hyang Tanpauna | duk sêmana kusuma sang prabu dèwi | kapêtêngan ing driya ||

7. tandya minggah ing sanggar panêpin | anênuwun ing Hyang Sugsmanôngsa | ing rèh wagugên ing tyase | sigra Hyang Nrada rawuh | gya nambrama sang prabu dèwi | hong Sang Hyang Siwah Boja | sing netra kadulu | nir dahna pinara sabda | drêman dêrma suruping nata prayogi | Hyang Carik Widi Nagra ||

8. linging Nrada hong sirantuna sih | saha saha migênana muna | iya kasihing Sugsmanon | babo ingsun ingutus | dene Sang Hyang Jagat Pramèsthi [Pra...]

--- 272 ---

[...mèsthi] | apa ta karanira | kita yogyèng ulun | sira amêmuja brôngta | amintaa kamugtènira wus mugti | mintaa warna endah ||

9. sira nini wus luwih sabumi | sakurêbing akasa tan ana | kang mèmprê mirib dhèwèke | apa ingkang sinuwun | ing Hyang Sugsmanôngsa dewa di | umatur prabu rara | inggih hyang satuhu | nagri Majalêngka risak | yèn tan wontên pitulunging hyang dewa di | dasih langkung sungkawa ||

10. hong Hyang Siwah Boja lawan malih | sintên ingkang mapag Menakjingga | kêlangkung surèng palugon | andêl kawula lampus | tatêlasan kuciwèng jurit | lan Sang Hyang Siwah Boja | dasih minta wêruh | ing Sang Hyang Padya Bathara | sintên titah kang dadya têtanggon mami | angling Hyang Panji Nrada ||

11. babo babo kasihing Sugsma di | kêkasihing Sang Hyang Jagatnata | Samba kasih jwata kabèh | babo kêkasih ulun | aprakara rusaking nagri | lagya kinarsan dewa | jawata kang agung | iya saiki mangsanya | Hyang Sugsmana anitahakên prajurit | tur kêkasihing dewa ||

12. tur ta ingkang bakal amêjahi | iya marang bêthuh Menakjingga | Tanpauna patitise | sang dyah duk myarsèng [myar...]

--- 273 ---

[...sèng] wuwus | sira Sang Hyang Kaneka Rêsi | ing tyas marwata suta | sêgsana umatur | inggih Hyang Padya Bathara | Tanpauna sintên ingkang dèn titisi | tênapi wêwanginya ||

13. lan ing mangke sang hyang wontên pundi | titisira Sang Hyang Kumajaya | latah Hyang Nrada dêlinge | lah aja nini ratu | sira tanya ingkang wêwangi | dene ing prênahira | adoh yèn linuru | yaiku têtanggonira | sapa si wong ingkang bisa amatèni | marang Si Menakjingga ||

14. iya iku Hyang Asmara yêgti | Tanpauna kinrasan ing dewa | tur ta jodhonira dhewe | Ratih asmara nurun | angêdhaton ing Majapait | Sang Hyang Nêrada mêsat | ya ta sang lir santun | wus marêm ing galihira | ya ta gênti ingkang kawuwusa malih | Dyan Arya Menak Koncar ||

15. lan arinya radyan putra Tubin | samarga-marga dènnya lumampah | asri tinon dêdamêle | sagarwa sêlir daut | dhatêng nagri ing Maospait | datan kawarnèng marga | sêmana wus rawuh | têlatah nêgari Daha | kawarnaa Kotbuta Katbuta patih | kang samya pêbarisan ||

16. sawetannya nagri Maospait | sakidulnya wus beluk [be...]

--- 274 ---

[...luk] sadaya | wus pinacak bupatine | ana pinara têlu | kang sawênèh ingkang nêgari | ana pinara lima | myang pinara wolu | wênèh pinara sêdasa | kyana patih baris anèng ing Kadhiri | parentahnya Sri Bêsma ||

17. tan kalilan ngrêmpak Maospait | kinèn angênês-ênês kewala | prabu rara dêdimène | nungkul sangkaning alus | Angkatbuta Kotbuta patih | mêgsih siniwi gara | rina wêngi nayup | kang gêndhing munya gumêntar | para menak dhaèng rôngga myang ngabèi | tansah kasukan-kasukan ||

18. saya kathah andêling ajurit | sabên aprang macak rôngga dêmang | kang katongton ing karyane | sêngkut krah lawan mungsuh | Singadara pun Gajahsrênggi | lan Menak Trajudhêndha | Menak Dhêndhakètu | lawan Menak Prajugana | Antulaut lan Wedangsêgara tuwin | myang Menak Gala-gala ||

19. Pundikwaja lan Menak Prêmuni | Suradikya lan Dikyasambawa | pun Bubutbêsi jajare | lan Menak Sandhunggunung | Samparmega Mêndhungjêladri | lan Menak Citrajatha | Menak Citrabêsu | Basukenta Kentalaba | Babuksurajatha lawan Jajagadhing | lan Menak Godhogwedang ||

20. Mangrupêgsa [Ma...]

--- 275 ---

[...ngrupêgsa] Drupêgsa Wilpati | lawan Menak Brajawila miwah | pun Kêndhangantru jajare | Menak Kêndhanggumulung | Malangkrêndha myang Darubêgsi | lan Menak Calakutha | Menak Setan Gêmbung | lawan Menak Karungkala | Sura Racut Lêmbugiyêng Pothapathi | Menak Malangsêmbawa ||

21. Kêbo Gêdrug Kêbo Wora-wari | Kêbo Singat asingat sadasa | pun Branjangkawat jajare | lan Menak Sambangjagur | Tapakmuka lan Carukbêsi | lan Menak Tracakwaja | Menak Babaksalu | lawan Menak Drêmbamawa | Menak Carang lan Menak Gêsêngbaruci | lan Babah Amat Asra ||

22. pan sadaya gêbêngan dipati | nora tampik singa kang digdaya | dadi menak rôngga dhaèng | ngracak samya atêguh | sura-sura tur wani mati | cêkak para sumbungan | ing pakarya labuh | sadaya wong Bêlambangan | samya kurang dêduga akaduk wani | wantêr tur bêrangasan ||

23. dyan kêsaru wong pêcalang prapti | ngarsaning patya agurawalan | atur wuninga lampahe | Dyan Menak Koncar rawuh | têlatahnya nagri Kadhiri | anrajang pêbarisan | wadya lit kèh larut | kang samya ngadhangi marga | kathah bubar kang sinêrot sirna gusis | wênèh [wê...]

--- 276 ---

[...nèh] kacandhak pêjah ||

24. maju pêjah ingkang mundur kanin | samya sinêrang wadya Lumajang | Dyan Menak Koncar lampahe | arsa mring Majalangu | sarya bêgta atmajèng Tubin | sagarwa sêlirira | samarga asêlur | sira Buta Angkatbuta | duk miyarsa brêmantyanira tan sipi | sigra suwarèng bala ||

25. sarya têngara mangrêmpak jurit | swara gumrah lir ombak samodra | sigra daut sawadyane | para menak tumênggung | rôngga dhaèng miwah pra mantri | kadya sêkar sêtaman | samarga anggrêgut | kadya buta amêmôngsa | rêbut dhucung dhasare mangrobi tandhing | tan sêdya mundur ing prang ||

49. Durma

1. kawuwusa Radyan Arya Menak Koncar | ingkang lagya lumaris | lan arinta radyan | datan kandhêg lampahnya | binendrong samargi-margi | makiwul sarya | lumaku ngincih pati ||

2. suprandene wadyabala Bêlambangan | kèh longe kang ngêmasi | wadya trunalanang | mamuk sarya lumampah | mangèdhèng mamiring-miring | singa sinêrang | wong wetan akèh mati ||

3. garwanira Radyan Arya Menak Koncar | miwah kang para sêlir | tuwin arinira | Sang Dyah Kalpikawatya | myang Rêtna Kalpikaningsih [Kalpika...]

--- 277 ---

[...ningsih] | sadaya samya | mênggêp nitih turanggi ||

4. apratistha abusana cara priya | wênèh sikêp jêmparing | kang sawênèh tinggar | myang tulup pasêr upas | angracak kang para rabi | wasising kuda | datan anguciwani ||

5. binendrongan sing pungkur eca lumampah | wênèh kang para sêlir | rêrêpèn wangsalan | wênèh akêkidungan | sawênèh nêmbang mênyanyi | ingkang satêngah | lêlagon rêbut manis ||

6. kang pinisah namung garwa Mantarsêkar | tunggil lawan dyan mantri | mêkasi ing wuntat | sarya asikêp panah | yèn sinawang langkung pêkik | tuhu bêranyak | tan môntra lamun èstri ||

7. kang kanyina namung mungale kang jaja | yèn nuju kênèng mimis | kumêtès tan pasah | eca ngêntrakkên kuda | amanis sarya angliring | pan samya sura | sinawang lir wong ngrangin ||

8. radyan arya ing galih marwata suta | ri nrapkên kang turanggi | mangrangkul mangaras | yèn kalanira bênggang | gaguyon amain liring | Dyan Menak Koncar | ambancèr saya bênthing ||

9. dhasar moncèr alancur tur kasêmbadan | ladake mrak-atèni | cênanang-cênanang | dhasar bocah rêrendan | pêradan [pê...]

--- 278 ---

[...radan] tur wani mati | wong sasongketan | bocah sinrasah rugmi ||

10. Dyan Buntaran tansah matur mring rakanta | kangmas suwawi jurit | sampun amêmirang | ingêdrèl datan lawan | suwawi alabuh pati | Radyan Watangan | gêpah nambungi angling ||

11. kangmas arya lêrês ature arinta | suwawi magut jurit | sinurak ing mêngsah | satriya lumuh ing prang | mèsêm Menak Koncar angling | lah ta yayi mas | tan enak wong ajurit ||

12. ing sapapan-papan dununge wong aprang | winawrat lan kang tandhing | saecaning lampah | wuruk-wuruk ing lawan | dene sapunika yayi | mêngsah wong rucah | tur karoban ing tandhing ||

13. tanpa damêl yayi mas ngantêp ing yuda | mungsuhan lan brêngkutis | tambuh kang rinêbat | bonggan yèn têkèng tiwas | rêbut balung tanpa isi | yêgtine kalah | ingsun lan menak anjing ||

14. angurbaya yayi angarasa garwa | sumrah kêrasèng kucir | gliyak-gliyak prapta | nêgari Majalêngka | gampil wong acampuh jurit | yèn wus kêlakyan | luware kang punagi ||

15. ari kalih umatur inggih kakang mas | sakarsa ngong lumiring | mèsêm Menak Koncar [Ko...]

--- 279 ---

[...ncar] | dhawuh mring Mantarsêkar | dhenok si nonah lu panggil | kumari lêkas | adha pakêrja lêbih ||

16. Mantar nonah angrapakên kang turôngga | nimbali ari kalih | Dyah Kalpikawatya | Kalpikaningsih prapta | sarya ngêntrakkên turanggi | ngasta gandhewa | cumênthèng sang dyah angling ||

17. apa gawe kakang ingsun sira undang | mèsêm dyan arya angling | nonah rinta radyan | kasihên sirih nonah | cape prêjalan sahari | biyarnya kuwat | dhikasih obat murni ||

18. sang dyah kalih mlengos angawrati tingal | èsmu mèsêm dènnya ngling | gawokan si kakang | wong anèh nora lumrah | bok sinung gantyan pribadi | sun sêngguh apa | alatah radyan mantri ||

19. Dyan Buntaran Watangan saya kasmaran | ningali sang dyah kalih | amèsêm rahadyan | sarya ngêtutkên tingal | sang dyah kalih wangsul aglis | mring prênahira | sarya ngêntrakkên wajik ||

20. radyan arya mèsêm sinamur ing netya | duk ngêliring dyan kalih | sira Gathul Dêmang | netra kumêdhèp têsmak | aningali sang dyah kalih | wasising kuda | warna lir yangyang tulis ||

21. de warnanên sira Buta Angkatbuta | sakancanira [sakanca...]

--- 280 ---

[...nira] prapti | angodhol mring radyan | lampahira ginêlak | surak lawan ngrutug bêdhil | têngara gumrah | lir udan sinêmèni ||

22. Menak Koncar gya kèndêl dènnya lumampah | lan garwa Mantarsari | lan atmajèng Tuban | ngabani trunalanang | wong rongpuluh ambêg pati | kang anèng wuntat | samya asikêp biring ||

23. radyan arya tênapi putra ing Tuban | samya sikêp jêmparing | lumêpas lir jawah | kang baris samya tadhah | mangêdrèl lawan bêdhili | mring trunalanang | campuh rok silih-ungkih ||

24. gênti wawal-winawal gêbang-ginêbang | tumbak-tinumbak wani | wong wetan kèh pêjah | wong trunalanang panggah | namung kuda kathah mati | mangamuk dharat | lir banthèng tawan kanin ||

25. para dhaèng para rôngga para menak | samya tandang ing jurit | majêjêl manrajang | manglambung kering kanan | dyan arya lan Mantarsari | sira lumêpas | tibane lir gurimis ||

26. Gêndhangantru sigra aliwung mamêdhang | trunalanang nadhahi | manumbak tan tatas | Kêndhanggumulung ngrêmpak | tinumbakan nora osik | Radyan Buntaran | manrot mêdhang manitir ||

27. sira

--- 281 ---

Kêndhanggumulung wus tinadhahan | lan watangan caruk kris | nèng luhuring kuda | kèkèt mangrênjah wantya | goco-ginoco manitir | dhupak-dhinupak | radyan arya nulungi ||

28. sira Kêndhanggumulung muka tinêpak | ing radyan arya aglis | dene ing gandhewa | têdhas pêjah wus sirna | Menak Gala-gala ngincih | ing Mantarsêkar | panumbaknya tinangkis ||

29. ing gandhewa watang putung narik pêdhang | Mantarsari nglêpasi | ing tigswara tandya | Gala-gala kang jaja | kapranan nanging tan titis | kontal sing kuda | dyan arya anulungi ||

30. sigra nandêr manglayang sangking turôngga | Gala-gala kang wèni | jinambak sinêndhal | mlocot kuliting sirah | nglumba tandya dèn riyaki | kapala nratas | anjungkêl wus ngêmasi ||

31. angunduri wadyabala ing bang wetan | kawarnaa ing ngarsi | linambung ing mêngsah | tadhah wong trunalanang | caruk wor asilih-ungkih | tumbak-tinumbak | tinggar-tininggar gênti ||

32. caruk kèkèt macangklèt pêdhang-pinêdhang | wênèh wangkris-winangkris | asêndhal-sinêndhal | swaranya lir ampuhan | pating barêkuh wong kanin |

--- 282 ---

sêbrak rêkatak | swara pating carêngkling ||

33. mamuk mamrêm wong trunalanang magalak | singa sinêrang mati | wus mundur wong wetan | rôngga dhaèng mangrêmpak | pra menak angantêp jurit | mangsah magalak | trunalanang tan osik ||

34. para garwa pra sêlir samya prayitna | rakit magolong pipit | samya lêlumbungan | pangêdrèlnya tan pêgat | wênèh ngudani jêmparing | wong Bêlambangan | singa mangrêmpak mati ||

35. maju pêjah kang mundur atawan brana | pra menak kathah mati | ingurugan tinggar | wênèh pinasêr upas | wênèh ngudanan jêmparing | maju katulak | durung kacundhuk lalis ||

36. saya giris wong wetan kathah kang pêjah | kadya babadan pacing | Malangkrêndha Gajah- | srênggi wus samya pêjah | Mangrupêgsa angêmasi | pun Suradikya | Dikyasêmbawa mati ||

37. Singadara Macanlaut samya sura | gèbèg katiban mimis | mamrêm ngrik lumumpat | milar mangikal pêdhang | tinumbakan nora osik | wong trunalanang | bubar tan môngga pulih ||

38. para garwa pra sêlir masêr maninggar | wênèh ngrutug jêmparing | Macanlaut panggah | Singadara mangrêmpak [mang...]

--- 283 ---

[...rêmpak] | Sang Rêtna Kalpikawati | nglanjak sing papan | tan ngantèni ing wuri ||