Sastra Jawa

Program Digitalisasi Sastra Daerah

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size

Kajawèn, Balai Pustaka, 1935-01, #1805

Katalog:Kajawèn, Balai Pustaka, 1935, #1805
Sambung:
1.Kajawèn, Balai Pustaka, 1935-01, #1805 . Koran, Majalah dan Jurnal | Kajawèn #1483.
2.Kajawèn, Balai Pustaka, 1935-02, #1805. Koran, Majalah dan Jurnal | Kajawèn #1484.
3.Kajawèn, Balai Pustaka, 1935-03, #1805 . Koran, Majalah dan Jurnal | Kajawèn #1485.
4.Kajawèn, Balai Pustaka, 1935-04, #1805 . Koran, Majalah dan Jurnal | Kajawèn #1486.
5.Kajawèn, Balai Pustaka, 1935-05, #1805 . Koran, Majalah dan Jurnal | Kajawèn #1487.
6.Kajawèn, Balai Pustaka, 1935-06, #1805 . Koran, Majalah dan Jurnal | Kajawèn #1488.
7.Kajawèn, Balai Pustaka, 1935-07, #1805. Koran, Majalah dan Jurnal | Kajawèn #1489.
8.Kajawèn, Balai Pustaka, 1935-08, #1805. Koran, Majalah dan Jurnal | Kajawèn #1490.
9.Kajawèn, Balai Pustaka, 1935-09, #1805. Koran, Majalah dan Jurnal | Kajawèn #1491.
10.Kajawèn, Balai Pustaka, 1935-10, #1805. Koran, Majalah dan Jurnal | Kajawèn #1492.
11.Kajawèn, Balai Pustaka, 1935-11, #1805 . Koran, Majalah dan Jurnal | Kajawèn #1493.
12.Kajawèn, Balai Pustaka, 1935-12, #1805. Koran, Majalah dan Jurnal | Kajawèn #1494.

Ôngka 6, Rê Pa, 17 Sawal Wawu 1865, 23 Januari 1935, Taun XRê Pa = Rêbo Paing (dan ditempat lain, singkatan hari dan pasaran yang sejenis).

Kajawèn

[Iklan]

--- [0] ---

[Iklan]

--- [81] ---

Ôngka 6, Rê Pa, 17 Sawal Wawu 1865, 23 Januari 1935, Taun X

Kajawèn

Kawêdalakên sabên dintên Rêbo lan Sabtu.

Rêgining kalawarti punika ing dalêm tigang wulan f 1.50 bayaran kasuwun rumiyin botên kenging langganan kirang saking 3 wulan.

Juru ngarang - Administrasi Bale Pustaka ing sawingkinging kantor Palis, tilpun nomêr 1743 - Bêtawi Sèntrêm.

Isinipun: Sèlèbês - Kasarasan tumrap Gêsang Sêsrawungan - Bab Jagong Bayi - Selon - Ingah-ingahan Ulam ing Blumbang - Bab Prof. Voronoff - Kabar Warni-warni - Wêwaosan.

Sèlèbês

[Grafik]

Pasabinan ing Wawakarung - pulo Sèlèbês.

--- 82 ---

Bab Kasarasan

Kasarasan Tumrap Gêsang Sêsrawungan.

Sambêtipun Kajawèn nomêr 3.

Ing jaman samangke pranatan nagari sampun tumindak sae lan jampinipun sampun wontên, sanajan botên sagêd nyarasakên babarpisan, nanging ingkang sakit dipun jampèni kraos ènthèng.

Sêsakit leprah punika wontên tigang warni.

1. Leprah maculosa katingal blêntong-blêntong abrit, trêkadhang bundêr utawi botên têmtu gambaripun, asring ingkang blêntong-blêntong kêmpal lajêng dados wiyar, manawi dipun grayangi ragi mandhukul utawi anggrênjêl, langkung mandhukul tinimbang kulit ingkang saras. Limrahipun kulit ingkang blêntong-blêntong wau ragi botên kraos dipun jiwit utawi dipun cublês dom, trêkadhang kulit ingkang sakit blêntong-blêntong wau katingal pucêt tinimbang kulit ingkang saras.

2. Leprah tubêrosa, kulit ingkang sakit katingal pating prongkol abrit sêpuh utawi sawo matêng, kulitipun ingkang mrongkol ragi nglothok sawatawis, yèn sampun sawatawis wulan ingkang mrongkol dados atos. Limrahipun kulit ingkang mrongkol wau katingal ing rainipun ingkang sakit ing alis, kulit ing bathuk sami nglunthung, lambe dados kandêl, rambut alis sami ambrodholi, godhohing kuping sami abuh kandêl abrit, ingkang sakit warninipun kados singa barong (leeuwengezicht), trêkadhang mripat katrajang, tlapukanipun lajêng sami abuh abrit, ing gulu lan ing ngandhap wang thukul klanjêripun, manawi tangan lan sukunipun ingkang sakit katingal mrongkol, ing thothok tangan tuwin sikut utawi ing garês inggih abuh abrit. Yèn lak-lakan ingkang sakit ing ngriku sagêd dados korèng, yèn ingkang mrongkol ing driji tangan lan suku utawi ing perangan badan sanès ngêmu nanah lan dados korèng, sagêd mrèmèn anggêpok balung, balungipun sagêd risak ajur, driji utawi tangan lan suku lajêng sagêd mrotholi.

3. Leprah anaesthetica, kulit ingkang sakit katingal sami mlêmbung utawi mlênthung isi toya bêning, yèn ingkang mlênthung wau sami pêcah lajêng dados korèng, utawi kulitipun dados pêthak lan klimis kilêng-kilêng, sagêd dados abrit. Sakawit dipun dêmèk kraos sakit, nanging dangu-dangu lajêng botên kraos lan warninipun dados pêthak tangsul raos (zenuwen) ing lêngên cakêt sikut dipun grayang katawis grênjêl gligir daging (spier) ing rai tangan lan suku mêngkêrêt tipis, lajêng balungipun katingal anggligir (kêra sangêt), driji sami mêngkêrêt mlêngkêr kadosdene tangan kithing makatên. Kulit ingkang pêthak-pêthak sagêd dados korèng, mrèmèn malêbêt anggêpok balung, balungipun sagêd risak ajur, tangan driji utawi suku sagêd pruthul.

Jampinipun sêsakit leprah punika dèrèng wontên [wo...]

--- 83 ---

[...ntên] ingkang mustajab, nanging manawi sakitipun dèrèng kasèp, dipun jampèni dhoktêr sagêd saras.

Panjaginipun sêsakit punika:

1. Tiyang ingkang sakit botên kenging kêmpal kalihan tiyang ingkang saras.

2. Tiyang ingkang sakit kêdah dipun kêmpalakên ing griya sakit ingkang mligi kangge tiyang sakit punika.

3. Tiyang ingkang sakit botên kenging lados têtêdhan utawi sanèsipun, botên kenging dados tukang cukur, tumrap èstri botên kenging dados juru umbah-umbah.

Panganggenipun utawi kacu ingkang sampun kangge tiyang sakit punika kêdah dipun godhog lan dipun tawar.

Keelonsteking (sakit gorokan).

Punika panjaginipun ingkang saras sampun cakêt kalihan tiyang ingkang sakit, awit manawi ingkang sakit watuk mêdal rêrêgêd ingkang ngandhut wijinipun sêsakit, môngka ingkang saras kaplêtikan utawi kacipratan inggih sagêd katularan, kacu rêgêd ingkang kangge ngusapi utawi nadhahi rêrêgêd saking cangkêmipun ingkang sakit, manawi kagêpok ing tiyang saras inggih sagêd nulari.

Influenza, sêsakit punika wijinipun dèrèng kasumêrêpan dening dhoktêr, ingkang limrah nularipun sêsakit wau jalaran ingkang saras sêsrawungan kalihan ingkang sakit tuwin rêrêgêd saking cangkêmipun ingkang sakit kalêbêt ing badanipun ingkang saras.

Ing môngsa pagêblug influenza tiyang ingkang saras sanadyan botên sêsrawungan kalihan ingkang sakit, suprandene sagêd katularan, bokmanawi ing hawa ingkang kasêrot dening tiyang ingkang kangge ambêkan sampun ngandut wiji sêsakit wau. Mèh sadaya tiyang sagêd katrajang dening sêsakit influenza, tandhanipun ing taun 1918?1919 sadonya waradin mèh sadaya tiyang katrajang sêsakit punika. Dados ing môngsa pagêblug, tiyang botên sagêd anjagi utawi anulak sêsakit wau.

[Grafik]

Griyaning têtiyang sakit leprah, ing parêdèn Margasuku, Bêngkulèn.

Longontsteking, sêsakit ing paru, ingkang sakit mawi bêntèr sangêt lan watuk ngêdalakên rêrêgêd riyak lan nanah. Panjaginipun kadosdene keelontsteking. Badhe kasambêtan.

R. Sumadirdja, Ind. Arts. Kudus.

--- 84 ---

Tanah dalah Tiyangipun

Bab Jagong Bayi.

Sambêtipun Kajawèn nomêr 5.

Manawi kaothak-athik mênggah ingkang kasêbut nginggil wau pasêmonipun memba tiyang manêmbrama tuwin asung pambagya harja tumrap ing jiwa ingkang nêmbe manjanma, inggih jabang bayi wau. Samantên ugi tumrap ingkang gadhah griya, sanadyan ing wêkdal punika kêpêksa ngêdalakên wragad kathah minôngka pisêgah tamu, nanging sajak botên rinaosakên, malah ing sêmu katingal bingah. Mila makatên sabab piyambakipun mêntas nampi pasihaning Hyang Maha Agung, inggih punika gadhah anak wau akanthi wilujêng dalah biyungipun.

Ing wanci lingsir dalu, ing sasêlaning swara pangêliking juru maos, tuwin sabên-sabên sèlèhing pada agêng, kamirêngan swaraning tiyang mungêl sora sawatawis makatên: ji, ji, ... , jago, jago, ... o, kêkiwa, ... Inggih punika swara gêdêring têtiyang sami main kêrtos gangsal, ingkang toh-tohanipun botên misra, yèn cinôndra ing ngriku kados ênggèning têtiyang amangun suka, nanging ugi dados satunggaling pratôndha ing wêkdal samantên nadyan padhusunan mirah arta. Dados mênggah kawontênan wau inggih manjing pasrèning papan pajagongan ugi.

Kocap para sêpuh lênggahipun angêmpal sami sêpuh (miyambak) sawênèh wontên ingkang sadangunipun namung tansah anjingglêng ngêmatakên suraosing sêrat ingkang sawêg kawaos, memba pakartining murid ingkang pinuju winêjang dening gurunipun, babagan ngilmu sajati. Kosokwangsulipun tumrap ingkang drêmba, wontênipun ing ngriku namung tansah ngantuk athêklak-thêkluk labêt saking kêtuwukên têtêdhan, punika sadaya yèn rinaos malah amêwahi pantês. Têtiyang samantên kathahipun wau, satunggal-satunggalipun botên wontên ingkang anggadhahi raos sêrik, sabab anggèning tansah pêpoyokan, garap-ginarap, punika dados cihnaning guyub rukun.

Sapunika lajêng nyariyosakên ing dalu mangsanipun wilujêngan nyapêkêni kirang sadintên, ngadat ingkang gadhah griya lajêng anggiyarakên pawartos dhatêng para ingkang sami jagong, bilih benjing dalu badhe dhawahing dintên jagong ingkang pungkasan, inggih punika nyarêngi mangsanipun wilujêngan nyapêkêni, ing ngriku ngiras nêdha tulung dhatêng para mitra, supados para sadhèrèk sanèsipun ingkang wêkdal punika botên wontên dipun undhangana.

Enjingipun para tamu wau inggih lajêng awêwartos saprêlunipun, mila ing dintên punika wanci sontên lêngjalajêng. kathah para èstri sami andilir dhatêng griyanipun ingkang nêmbe nglairakên kanthi ambêkta wujud pasumbangan warni-warni kados ingkang sampun kaandhar ngajêng, kathah-kathahipun uwos winadhahan ing baki punapa dhulang, pambêktanipun kaindhit katutupan ing kacu utawi suwekan mori. Lampah makatên punika saupami ing margi kêpapag pitêpangan sanèsipun ingkang dèrèng mirêng kabar, [ka...]

--- 85 ---

[...bar,] nuntên dipun kabari, mila pitêpanganipun wau ugi lajêng tumut ngêtut salampahipun, tur inggih kanthi ambêbêkta kados makatên. Sawangsulipun saking ênggèn bayèn, wêwadhah wau sampun kaisenan panganan dening tiyang ing ngriku, minôngka wangsulaning pasumbang, kawastanan: angsul-angsul. Angsul-angsul punika kathah kêdhikipun namung samurwat, watawis nyapiring, kabungkus ing godhong jati utawi godhong pisang, pambungkusipun kados caraning ambungkus brêkatan. Mila ngangge godhong jati, kajêngipun: manjinga sadhèrèk sajatos.

Sarêng ngancik ing wanci dalu, dhatêngipun para jagong langkung saking ngadat, dados saya kathah malih, labêt sampun kaundhangan sadèrèngipun, mila kawontênanipun inggih sangsaya rame. Kocapa ki juru maos, ing dalu punika rèhning dintên pungkasan, mila pamaosipun ragi dipun sêngkakakên sawatawis ngangkah enjing nyarêngi bibaran jagong sêratipun sampun tamat. Samantên ugi ingkang gadhah griya inggih sampun nyadhiyani bêbingah tumrap piyambakipun, kadèkèk ing sacêlaking lênggahipun maos, barang awarni uwos watawis sapitrah winadhahan ing cêthing, katumpangan pisang satangkêp, sêdhah, sata, lawe, kalapa, gêndhis Jawi tuwin sapanunggilanipun, botên siwah ingkang winastan sajèn, malah trêkadhang mawi têtindhih arta f 1,- utawi langkung, punika kawastanan: sandhingan, enjingipun bibaran, barang punika kabêkta mantuk minôngka pituwasipun maos ing salêbêtipun sawatawis dalu wau.

Mênggah wêdaling ambêngan tumrap wilujêngan sapêkên punika ngadat kadhawahakên ing wanci jam 12 dalu, naluri kina kacariyos angêntosi sirêp kayon lan wontên kajêngipun. Dene wujudipun awarni sêkul tumpêng kanthi kêkuluban tuwin jêjanganan pêpak, ulam ayam lan sapanunggilanipun, kathah kêdhiking ambêngan manut kathah kêdhiking tiyang ingkang badhe ngêpang.

Mila dipun sêbut jêjanganan pêpak wau, liripun botên ngêmungakên gêgodhongan ingkang eca katêdha kemawon, malah dumuginipun gêgodhongan ingkang anggadhahi raos pait ugi dipun morakên, kados ta godhong pare, katès, gêmpol, luntas sapanunggilanipun kangge gudhangan. Mênggah ing kajêngipun: daya angsaripun anyawabana dhatêng ki jabang bayi. Rèhning sapunika sampun pupak pusêr, wiwita wanuh kalihan sari-sarinipun têtuwuhan wuluning bumi, supados tawar dhatêng sarap-sawan, sabab jabang bayi punika kaanggêp satunggaling jiwa ingkang nêmbe manjanma, saking ngalam kaalusan dhatêng ngalam donya, dados prêlu kêdah dipun manuhakên, inggih lêrês dèrèng sagêd nêdha, namung sagêda kasawaban saking daya alus kemawon, utawi kêtumusan saking toya sêsêpaning biyung. Badhe kasambêtan.

Nirrasa, Tumpang Malang.

--- 86 ---

Pawartos Sanès Praja

Selon

Pulo Selon punika tumrapipun bôngsa Jawi kêgolong sampun kêrêp mirêng, nanging pakêcapanipun santun dados: Selong. Tuwin miturut cêcariyosan kala ing jaman rumiyin nalika pulo wau dipun kuwaosi bôngsa Walandi, nate kangge ngendhangakên para luhur Jawi, ingkang akajêng kakendhangakên dhatêng pulo Selon (Selong), wusana lajêng kacêkak namung dipun wastani: kaselong, saha salajêngipun têmbung kaselong wau dados têmbung gêsang, sanadyan wontên prayagung luhur ingkang kakendhangakên dhatêng pundi kemawon, inggih dipun wastani kaselong. Dene dumuginipun ing sapunika, ing pulo Selon wau kathah turunan bôngsa Jawi, sanadyan sipatipun Jawi sampun ical, nanging taksih ngrumaosi gadhah êrah Jawi.

Pulo Selon punika pasitènipun loh, pamêdalipun warni tèh, kapas, karèt tuwin manis jangan. Palabuhanipun nama Kolombo, dados ampiraning kapal ingkang layaran saking Eropah dhatêng tanah ngriki.

Têtiyangipun siti ingkang kathah asli saking Hindhu ngajêng, ingkang kathah piyambak dipun wastani bôngsa Singa, jalêr èstri sami ngingah rambut, malah ingkang jalêr sami gêlungan saha cundhuk sêrat plêngkung kados tiyang Surakarta nalika taksih sami ngingah rambut. Bôngsa punika kêgolong ingkang unggul piyambak, inggih punika ingkang sami dados pangagêng, nguwaosi siti punapadene griya, manggèn wontên ing papan ingkang loh. Tumrap laladan ingkang sisih lèr, dipun dunungi ing bôngsa Tamil, punika inggih dados bôngsa ingkang katingal, katiganipun dipun wastani bôngsa Wedhah, punika kêgolong bôngsa ingkang asor piyambak, kadosdene taksih tiyang wanan, inggih punika ingkang baku tiyangipun siti sayêktos, panganggenipun taksih cawêtan, panggêsanganipun ambêbêdhag mawi dêdamêl jêmparing tuwin tumbak, manggènipun wontên ing guwa-guwa utawi manggèn ing griya ingkang taksih prasaja sangêt.

Miturut cariyos gêgayutanipun kalihan ing nginggil, misuwuripun pulo Selon, jalaran ing ngriku ing kinanipun kanggenan wajanipun Sang Budha, ingkang lajêng dados pêpundhèn wontên ing nagari Kandhi. Ngantos sapriki ing sabên taun sapisan, ing Kandhi kadhatêngan têtiyang saking ngamônca ewon dhatêng candhi ingkang dipun wastani Waladhah Maligawah, inggih ing ngriku punika papan pangrimataning wajanipun Sang Budha. Kapitadosan wau botên beda kados patraping tiyang minggah kaji.

Jalaran saking misuwuring kawontênanipun ing pulo ngriku, anjalari dhatênging para nangkoda saking tanah ngamônca. Dangu-dangu, kala ing taun 1498 nagari ngriku kadhatêngan bôngsa Portêgis, saha lajêng sagêd ngêsur tumindaking para nangkoda sanès anggèning candhak-kulak wontên ing ngriku, malah salajêngipun [sa...]

--- 87 ---

[...lajêngipun] nguwaosi wontên ing ngriku, saha sarêng ing taun 1505, panguwaosipun saya agêng, lajêng sagêd gêgayutan kalihan natanipun ing nagari ngriku, sagêd damêl bandaran agêng, angsal palilah saking panjênêngan nata, makatên ugi sang nata ugi sangêt karênan mêmitran kalihan bôngsa ngamônca. Nanging dangu-dangu lajêng dados pasulayan, Sang Prabu kasêsêr linggar saking prajanipun dhatêng Kandhi. Bongsa Portêgis saya ngangsêg.

[Grafik]

Pahargyan nalika wangsulipun makutha nata ing Kandhi.

Nanging kala samantên pangangsêging bôngsa Portêgis lajêng kandhêg dening rêkaosing margi sungil tuwin wana agêng punapadene awoning hawanipun. Makatên ugi kasantosaning têtiyang ing parêdèn botên kenging dipun angsêg.

Salugunipun kala samantên tumrap bôngsa ing ngriku anggèning sêsrawungan kalihan bongsa Portêgis kathah bathinipun, amargi sagêd nyinau dhatêng kagunan warni-warni, kathah ingkang sagêd nelad, mila sarêng jumênêngipun nata Prabu Sinha I kadugi nandhingi bôngsa Portêgis, tandangipun botên nguciwani. Saha sarêng jumênêngipun Prabu Sinha II lumawanipun saya mitadosi, satêmah bôngsa Portêgis kasêsêr, wusana wangsul namung sagêd manggèn ing Kolombo sakiwa-têngênipun. Wiwit punika tumindaking padagangan ing ngriku kanthi kasantosan, têgêsipun mawi jinagi ing dêdamêl.

--- 88 ---

Dangu-dangu dayanipun bôngsa Portêgis wontên ing ngriku saya suda, dening sabab warni-warni. Ing ngriku kasusul dhatêngipun bôngsa Walandi, inggih punika ing taun 1602, ambêkta kapal kêkalih, lajêng sagêd têpang rêmbag kalihan ratunipun ing nagari ngriku, saha lajêng nyraya murih kesahing bôngsa Portêgis saking nagari ngriku. Wusana kalampahan bôngsa Walandi sagêd unggul, saha dumugining taun 1658 nguwaosi Kolombo tuwin Yaphnah.

[Grafik]

Hertog von Gloucester kalihan Gupêrnur ing Selon (ingkang lênggah ing têngah) nalika anjênêngi pahargyan wontên ing Selon.
Sasampuning tumindaking among dagang bôngsa Walandi tumindak sae, lajêng tuwuh sabab malih saking tindakipun nata ing Kandhi, inggih punika atindak siya wêwakil Walandi ingkang sowan dhatêng sang nata, malah wontên ingkang dipun pêjahi punapa. Wusana kalampahan dipun lurugi, saha kalampahan sagêd ngêbroki Kandhi, sang nata kaplajêng, nanging wadya Walandi lajêng kataman pacêklik tuwin sami nandhang sakit, lajêng sami wangsul dhatêng padununganipun lami, ing ngriku nalika wontên ing margi tansah dipun ganggu damêl dening têtiyang siti.
Salajêngipun bôngsa Walandi sagêd nyêpêng padagangan ing ngriku miyambaki. Saha sarêng dhatêng golongan Kumpêni (Oost-Indische Compacnie), kawontênanipun bôngsa Walandi kaperang dados kalih, inggih punika golonganing tiyangipun Kumpêni tuwin tiyang mardika. Ing kala samantên tumindaking padagangan ing ngriku jor-joran kalihan bôngsa Inggris, wusana panguwaos ing ngriku gêntos dhawah Inggris.
Adêgipun gupêrnur Inggris kapisanan ing ngriku ing taun 1793, kala samantên ingkang jumênêng nata ing Kandhi Sri Wikamaraja Sinha, ing sakawit gêgayutan kalihan Inggris sae, nanging wusananipun inggih dados pasulayan malih, saha salajêngipun sang nata kenging kacêpêng, inggih punika ing taun 1815, lajêng kakendhangakên dhatêng Madras, ing taun 1832 sang prabu seda. Panguwaosipun Inggris 1 89 3
têtêp wontên ing ngriku, nguwaosi kawontênanipun ing ngriku sadaya. FALSE
Dumugining taun 1934 nalika Hertog von Gloucester putra nata Inggris badhe dhatêng Ostraliyah anjênêngi adêging nagari Melbourne sampun satus taun, mampir dhatêng Selon, maringakên makuthanipun Raja Kandhi, ingkang ing kala taun 1815 kabêkta dhatêng Inggris. Nalika maringakên wangsuling makutha wau kanthi pahargyan agêng-agêngan.
Ingah-ingahan Ulam ing Blumbang Bold
Ing dhusun-dhusun bawah kabupatèn Magêlang kathah tiyang ingkang sami ngingah ulam ing blumbang, ingkang langkung kathah tiyang ing bawah dhistrik Munthilan sarta bawah dhistrik Salam. Ulam ingkang kaingah wau inggih punika: gramèh, wadêr bang, tômbra bang, tombra bêndha, bêkèpèk, mèlêm, badhèr sarta karpêr. Ananging ingkang kathah ingkang dipun rêmêni ngingah: 1. gramèh, 2. wadêr bang, 3. tômbra bang, awit warninipun ulam tigang warni wau angrêsêpakên. Warnining gramèh punika wontên ingkang bule pêthak, wontên ingkang blorok, dene ingkang kathah warni klawu ijêm êndhasipun bêlang. Warninipun wadêr bang lan tômbra bang wontên ingkang jêne, wontên ingkang abrit gilap, lan ugi wontên ingkang klawu ijêm. Wujuding gramèh saèmpêr ulam kakap, bedanipun manawi gramèh yèn sampun ngumur 5?6 taun katingal wontên janggutipun, kadosdene cangkêming ulam katingal majêng manginggil. Wujudipun ulam wadêr bang saèmpêr ulam badhèr, wondene tômbra bang saèmpêr ulam bandêng, nanging tômbra bang langkung panjang.
Jaman 25 taun sapriki ulam têtiga wau (gramèh, wadêr bang, tômbra) namung kangge ingah-ingahanipun têtiyang ingkang kacêkapan kemawon kangge kalangênan, sarêng jaman 10 taun sapriki sampun tular-tumular dhatêng pundi-pundi, kathah tiyang padhusunan ingkang sami ngingah sarana anêtêsakên piyambak. Dene ingkang nêmbe dipun ngrêtosi anêtêsakên ulam wadêr bang lan tômbra bang, wontên ugi ingkang mangrêtos nêtêsakên ulam gramèh, nanging sawêg satunggal kalih kemawon.
Sadèrèngipun ngandharakên rekadayanipun nêtêsakên ulam, badhe anêrangakên bab balumbang ingkang kangge ngingah ulam rumiyin.
Balumbang ingkang kangge ngingah ulam punika ingkang kêlimrah ing padhusunan kadamêl wontên ing pakawisan, wontên ugi ingkang kadamêl wontên ing sabin, nanging taksih awis-awis, sarta pandamêlipun wau botên katandhing kathahing toya kalihan kathahing ulam ingkang dipun ingah, namung ambujêng rêmên kemawon, upami toya sakubuk (1m.³) trêkadhang dipun ingahi ulam ngantos satus, sampun tamtu kemawon lajêng kathah ingkang sami pêjah. Dene ingkang prayogi, sanadyan pandamêlipun wontên ing pakawisan, kêdah kapadosakên papan ingkang kêsorotan srêngenge, lêbêting toya sampun ngantos langkung saking ½ m. Badhe kasambêtan.
R. Suparta, Magêlang. 1 90 7
Rêmbagipun Sêmar lan Garèng Bold
Bab Prof. Voronoff.
III.
Sêmar: E, bingung pikiranaku ngrasakake omongmu ing bab prawan Amerikah kang isih kinyih-kinyih anglamar wong kakèk-kakèk Turki, Nala Garèng, nèk-nèke bae, si kakèk iki: olui (sugih dhuwit) dadi sing dimelik tinggalane ing besuk. Sabab bôngsa kana kuwi lumrahe nyandhung wit rada sênêng bangêt, akèh bae sing sanadyan dikon anglakoni sêtêngah urip, anggêre duwe pangarêp-arêp bakal olèh dhuwit sasayahira, iya mêksa: olrit (bagus).
Garèng: wah, iki kosokbaline, ma, jarene malah si prawan mau sing sugih. Mulane mungguhing panêmuku, anggone prawan anglamar iku, iya sabab saka kapunjulane wong Turki tuwa mau. Sanajan kapunjulane awujud pinaringan lanjar umur dening ingkang Kuwasa, nanging jênêngane mau rak iya kêsuwur, ta, hla nèk banjur nglamar, apa manèh yèn banjur dadi moprone, sadhela bae jênênge rak iya banjur kasuwur ing jagad.
Sêmar: E, wong sêmbrana, apa prasasat angreklamêkake awake kuwi ane. Aku ora arêp maido, bokmanawa iya ana bênêre omongmu mau, mung bae sing kaya ngono kuwi iya ora kêna yèn banjur ditêpakake marang sadhengah uwong, apa manèh marang tuwan propesor sagarwane. Sabab tuwan Propesor Phoronoph iki pancèn wong pintêr têmênan, lo kuwi miturut omongane layang-layang kabar.
[Grafik]
Garèng: Ora, ma, miturut caritane layang kabar, jarene tuwan propesor iki bôngsa Prancis, nanging nyang rêrungon têka ora cocog têmên, jarene jênêngan Prancis kuwi nganggo: E, E, tur suwarane nyang irung, kaya ta: Sewaliye, Karpênce, Prebowakranye, lêpête utawa: Owa, Owa, ngono kae, kaya ta: dilowa, lêrowa, ning dudu: kêluwak. Balik asmane tuwan propesor kiyi têka nyêbal pathokan têmên, ora: E, E, ora: owak, o ...
Sêmar: Tumrape jaman saiki prakara jênêng kuwi ora kêna kanggo pathokaning bôngsa. Mara, sapa nyana, ta, wong jênênge: Mênggaladikrama, rak iya jênêng Jawa tulèn, jêbul-jêbul 1 91 2
jarene: Lônda, lo, mulane kanggo jaman saiki, sing ngati-ati marang jênêngan. Mêngko Walônda: Mênir Sêtikasônta, diundang: Mas bèi, iya mêsthi bae yèn banjur mlerok dawa. Sabab saiki iki pancèn akèh wong sing mlêbu dadi bôngsa liya, nanging jênêngane lawas isih nginthil. Mêngkono uga tuwan Propesor Phoronoph, saka jênênge ya wis kêtara yèn dhèwèke kuwi bôngsa Rus, nanging saikine wis dadi bôngsa Prancis. Malah anggone mrasuk dadi bôngsa Prancis kuwi nalika yuswa 17 taun. Sarta wiwit yuswa samono mau iya têrus ana ing Pêrancis. Sakolahe iya têrus ana ing kono, dadine dhoktêr iya ana ing kono. Malah pirang-pirang taun lawase dadi panggêdhening dhoktêr tukang ambêdhèl ana ing rumah sakit ing kutha Paris. Saiki jarene yuswane tuwan propesor wis 60 taun. FALSE
Garèng: Wèh, hla iya wong wis 43 taun anggone ana ing Prancis, têmtune carane Rus iya wis lepyan kabèh. Apa manèh lawase nganti samono taun, oraa lali, wong bangsane dhewe kiyi sing nyang nagara Walônda mung sêpuluh taunan, jarene cara Jawane iya wis: Irpol onslah babarpisan, wong rikala têkane ing tanah Jawa ditakoni nguwong: sugêng, dèn mas. Kuwi mung klecam-klècêm karo muni: wah, kan nit sêprikên sêprikên Jawa (ora bisa omong cara Jawa).
Sêmar: Wiyah, cara Walônda anggonmu nutur kuwi ambok aja sok diwêtok-wêtokake, ngisin-isini. Ambalèni ngrêmbug Tuwan Propesor Phoronoph, kuwi pancèn iya wis misuwur têmênan anggone bisa ngênomake uwong. Ya iku kayadene sing wis dikandhakake ing ngarêp, sarana mindhah klanjêring kêthèk mênyang badaning manusa. Dene nyobane mangkono-mangkono mau nalika taun 1920. Sing kanggo coban-coban wong wis umur 74 taun. Wong mau luwih dhisik dibêdhèl, pambêdhèle kurang luwih 40 mênit. Jalaran saka dibêdhèl mau, wong sing wis umur 74 taun mau, jarene tandang-tanduke, kacikatane lan kaprigêlane banjur padha karo uwong sing umur-umurane kurang luwih lagi 45 taun.
Garèng: Wah, hla malah ukuman tumrape wong mau, sabab tôngga-tanggane mêsthine iya wis padha wêruh kabèh, yèn wong mau bakune wis thikluk-thikluk, kabèh-kabèh panyêbute mêsthi iya simbah. Nanging si simbah saiki rumasa kaya wong sing umur 45 taun, wong iya olèh sudan kok nganti 29 taun, têmtune rumasane iya bali kêmlancur manèh, sabanjure nuli kêpengin ... rabi manèh. Nanging anggêr niyate pêtengtang-pêtèntèng nêdya anglèncèri, sabên wong wadon pitakone: êmbah, tindak pundi, êmbah. Hara, apa ora bisa gawe kalêngêr kiyi ...
Sêmar: Wiyah, kowe mono, sing mung kalêbu ing pikiranamu kuwi ora liya mung le arêp rabi manèh. Apa ing donya kuwi ora ana kanikmatan utawa kasênêngan liya-liyane manèh kajaba rabi. Nèk aku wis rumasa nikmat lan mupangat yèn sabên dinane bisa tanpa gothang anggonku nyêmbah marang Ingkang Kuwasa. 1 92 7
Garèng: Wah, mula iya mathuk bangêt pangandikamu kuwi, ma, mula iya kudu mangkono kuwi pangandikane priyayi sing wis ... jêmpo. Nanging tumrape wong sing kaya aku kiyi, isih ngarah bangêt mênyang ganjaran lan bokbanawa bokmanawa
iya saka gêdhening wêlasanaku. Yèn ana wong wadon sing durung omah-omah, kuwi atiku mung banjur wêlas thok bae, upama bisaa nyêmbadani mono, kabèh-kabèh arêp tak tulung, ya iku sarana tak borong tak jaki mênyang mas pêngulu kabiyan. FALSE
Sêmar: E, omongane wong edanane. Wis, wis, ana kok banjur talencengan mêngkono rêmbugane. Saiki padha ambanjurake rêmbuge ing bab Tuwan Propesor Phoronoph mau. Miturut ujare layang kabar, anggone tuwan propesor bêsiyar mrene kiyi, jarene arêp ambanjurake paniti priksane ing bab umuring manusa. Sabên nagara sing ditêkani, kuwi wong-wonge bumi padha dititipriksa umur-umurane. Kaya ta nalika ana ing Sêtambul, wong Turki tuwa sing kok kandhakake mau, ya iku: Saro Aga, iya dititipriksa umur-umurane. Paniti priksane tuwan propesor mau sarana migunakake sorot X iya iku sawijining piranti kang kanggo nêmtokake umur sarana tindak anitik kaanane balung-balung badan. Sarana tindak kang mangkono mau, Tuwan Propesor Phoronoph bisa angyakinake, yèn umure Saro Aga iku luwih saka 120 taun.
Garèng: Wèh, kok iya undhig dhing. Ma, kiraku wong sing anduwèni kapintêran sing kaya mangkono kuwi, disingkiri dening para wanita. Sabab kuwatir, yèn umure banjur kêpêthèk jalaran lumrahe wong wadon kuwi sok dhêmên nguriki umur. Wong gênah mênangi anjêbluge gunung Krakatao, jarene: sawêg rêdi Kêlut anjêblug ingkang kapisanan ing taun 1901, kula taksih gombak.
Sêmar: Wiyah, iya rada gêgêdhèn kuwi anggone nguriki umur. Nanging sanyatane mungguh bôngsa Jawa, umume ora sêngaja nêdya ngunthêt umure, nanging sanyatane sabab saka ora sumurupe. Seje karo wanita bôngsa kulonan hla, kiyi cêtha le sok kêpengin diarani ênom ajêgan. Wong aku duwe tôngga nyonyah Lônda, lo kuwi aku ora tau wêruh anggone lumaku barêng sing lanang, nanging sabên palêsir-palêsir iya karo anake lanang, bokmanawa mèn aja diarani wis tuwa. Mula iya nyata, nèk kabênêr lumaku karo anake lanang, didêlêng saka kadohan pancèn iya katon isih sêngklik-sêngklik têmênan, nanging yèn cêdhak wah, iya mung kèri ... ngumbah.
Garèng: Ewasamono, ma, kèria ngumbah kae, jênênge rak iya: nyonyah, dadi mêsthine iya moblèng-moblong ...
Sêmar: Wiyah, kok rupa-rupa mangkono, wis wis rêmbugane padha dilèrèni samene dhisik, liya dina padha dibanjurake manèh. 1 93 6
KABAR WARNI-WARNI Bold
Pêthikan saking sêrat-sêrat kabar sanès.
TANAH NGRIKI.
Loterij enggal pajêng. Loterij enggal ingkang sawêg kasade ing wulan punika katingal majêng, mangka kakintên badhe kêndho amargi nyêlaki ari-adi tuwin taun baru Walandi. Nanging nyatanipun, sarêng wiwit kasade, loterij ingkang hoofdprijs f 50.000.-, (loterij pêthak) sakêdhap kemawon têlas. Dados sapunika ingkang taksih namung kantun ingkang abrit, hoofdprijs f 100.000.-.
[Grafik]
Rêdi Mêrapi krodha. Wontên pawartos, kawontênanipun rêdi Mêrapi sakalangkung nguwatosakên, kala tanggal 17 wulan punika ngêdalakên kukus kêmoran latu ngantos 16 rambahan. Wêdaling kukus wau ngantos sagêd damêl jugruging jurang Senoworo sacêlakipun pajagèn ing Babadan. Ingriku wontên jawah êndhut tuwin blêdhosan hawa, jurang Senoworo lajêng ngêdalakên lahar mawa latu, andadosakên risaking têmbing kawah ingkang sisih lèr.
Gambar nginggil punika, rêdi Mêrapi nalika ngêdalakên kukus lan awu, dipun tingali saking Babadan.
Pabrik Nitisêmita. Wiwit kala wulan November kêpêngkêr, pabrik sês krètèk Nitisêmita ing Kudus katutup dening Regenschapsraad, amargi kaanggêp kirang panjagining kasarasanipun ingkang sami nyambut damêl, dene ingkang nyambut damêl ingriku kirang langkung wontên tiyang 8000. Ing sapunika Tuwan Nitisêmita wiwit damêl pabrik piyambak manggèn ing dhusun Tanjung, griyanipun agêng sangêt. Pandamêling griya wau dipun pasrahakên dhatêng bouwaannemerij Activa, ingkang dipun pangajêngi dening Ir. Sumana, ing Sêmarang.
Procureur-Generaal dhatêng Bandung. Tuwan Vonk, Procureur-Generaal ing Bêtawi tindak dhatêng Bandung, pêrlu badhe nyatakakên ing bab orêg-orêganipun têtiyang siti ing pintên-pintên panggenan babagan suntikan pest.
Angsal-angsalanipun tram. Angsal-angsalanipun sêpur utawi tram ing wulan November kêpêngkêr, Sêmarang-Cheribon Stoomtram Mij. wontên f 153.000.-, dene angsal-angsalan ing wulan makatên taun 1933 f 161.000.-. Sêmarang-Joana Stoomtram Mij. f 114.000.-, November 1933 f 149.000.-. Oost Java Stoomtram Mij. f 44.000.-, pêndhakipun f 52.000.-. Sarayudal Stroomtram Mij. f 35.000.-, pêndhakipun f 37.000.-.
Kapal Jêpan kangge Borneo. Ing pabrik kapal kajêng ing Ominato, Jêpan, adamêl kapal kajêng agêngipun 58 ton, kanamakakên Hinomaru Maru, saha sampun kaandhapan ing toya. Pandamêling kapal wau awit saking pakènipun Ushimatsu Nagao ing Shiraham. Kapal wau badhe kangge lampah layaran ingkang namung punggawa 5, lajêng badhe têrus dhatêng Balikpapan kangge ngêwrat kajêng.
Bangsa Tionghoa dipun cêpêngi. Veldpolitie ing Kisaran Sumatra pasisir wetan, mêntas anggledhah tuwan nyêpêngi bangsa Tionghoa ing pakampungan ingkang sami botên anggadhahi sêrat palilah, sadaya wontên tiyang satus. Sadaya wau lajêng kasêrêg ing prakawis, sami kaukum, kaanggêp tiyang pêtêng. Dene ingkang gadhah arta, lajêng sami tumbas sêrat ing margi agêng.
Landgerecht ing Bêtawi. Dumugining wêkasan taun 1934 wontênipun prakawis langkung kathah tinimbang ing taun 1933. Ing taun 1933 wontên 29.047 prakawis, dene ing taun 1934 wontên 29.626. Indhaking sêrêgan wau jalaran saking wontêning tatanan lampah ing margi agêng.
Badhe dhatêng Shanghai. Wontên pawartos, benjing wulan Maart ngajêng punika, Directeur Economische Zaken badhe verlof dhatêng Hongkong tuwin Shanghai, laminipun sawulan.
Nyingkiri pajêg gêndhis. Ing Jawi Wetan wontên bangsa Tionghoa tumbas kêbon rosan pintên-pintên ha. Bangsa Tionghoa wau gadhah rekadaya, sarêhning tumrap tiyang siti manawi damêl gêndhis piyambak botên kakengingakên beya, pandamêling gêndhis wau lajêng kapasrahakên dhatêng tiyang siti, tamtu kemawon kanthi prajanjian. Dangu-dangu bab punika kasumêrêpan dening ingkang wajib, nanging bangsa Tionghoa cariyos bilih bab punika tuwuh saking kajêngipun tiyang siti piyambak. Tamtu kemawon botên dipun pitados. Kajawi punika ing Tumpang ugi wontên lêlampahan kados makatên.
Lulus examen ing pamulangan luhur. R. Kahar Atmosujono, lulus doctoraal examen bagean kalih ing pamulangan luhur doktêr. R. Isa Sutadilaga, lulus doctoraal examen bagean 2 ing pamulangan luhur pangadilan, sami ing Bêtawi.
Rêsidhèn enggal. Tuwan K.J.A. Orie, katêtêpakên dados rêsidhèn ing Sêmarang, tuwin Tuwan Ch. A. van Romondt katêtêpakên dados rêsidhèn ing Basuki. Kalih pisan sami asistèn rêsidhèn ing Jawi Wetan.
Wontên propaganda communist malih. Wontên pawartos, ing Sungapura wontên golongan communist nama Mohammad Sikerar kesah saking Singapura dhatêng tanah ngriki. Sarêng dipun padosi pulisi sagêd kêcêpêng wontên Surabaya, saha ingriku kasumêrêpan agêgayutan sêsêratan kalihan Mufandi tuwin Kartopandoyo, asli wangsulan saking Digul, manggèn ing kampun Kabangan, Surakarta. Wusana Mufandi wau pinanggih sawêg anggêlar wulangan communist wontên griyanipun Kartopandoyo, pamulangaipun ngangge basa Inggris. Salajêngipun dados papriksan pulisi. 1 94 7
Nyade kewan tilaranipun Tuwan Beretty. Miturut pawartos, kewan-kewan têtilaran Tuwan D. W. Beretty ingkang wontên ing Villa Isola, margi Lembang-Bandung badhe kasade, amargi waragadipun kathah. Kewan-kewan wau awarni kapal-kapal tumpakan, mênjangan, banyak cêmêng tuwin pêksi mancawarni.
Wangsul saking Digul. Mêntas wontên kapal saking Tanah Merah labuh ing Surabaya ambêkta tiyanng 150 asli wangsulan saking tanah pambucalan ing Digul. Sadumugining Surabaya sami kalajêngakên dhatêng Bêtawi.
Qur-an basa Walandi mawi Tafsir. Kawartosakên, Qur-an Suci basa Walandi mawi Tafsir, tatananipun Maulana Muhammad Ali, panggarapipun dumugi sapunika sawêg angsal 20 jus, dados mlèsèd saking pangintên badhe rampung wontên wêkasaning taun 1934. Dene sababipun, ingkang kêjibah anggarap kêpambêng sakit. Kajawi punika kathah padamêlan-padamêlan ingkang damêl rêndhêt. Qur-an wau dalah bêbukunipun, rumiyin kakintên namung 1000 kaca, wusana kintên-kintên wontên 1300 kaca, ewadene rêginipun botên kaindhakakên, têtêp ingkang samak tipis f 16,-, ingkang samak wacucal kandêl f 19.50. Wiwit sapunika sampun sagêd mêling sarana niyat utawi kabayar kropyok.
Angsal-angsalanipun S.S. Angsal-angsalanipun S.S ing tanah Jawi ing wulan December 1934, tumrap tiyang numpak f 643.059.-, bagage f 18.000.-, bestelgoed f 82.000.-, barang-barang f 2.148.440, sadaya gunggung f 2.148.440.-. Dene angsal-angsalanipun salêbêtipun taun 1934 wontên f 25.507.642.-. Manawi dipun timbang kalihan kala taun 1933 suda f 3.792.677.19.
Têtiyang ingkang gadhah radio dèrèng angsal palilah. Ingkang wajib ing Bêtawi wiwit niti priksa ing bab wontênipun têtiyang ingkang gadhah radio dèrèng angsal palilah, kintên-kintên wontên 30% tinimbang ingkang sampun têrang. Sadaya ingkang taksih pêtêng wau tamtu badhe nêmahi kirang sakeca. Ewasamantên pakaryan pos taksih marimirma, cêkap supados tumuntêna nêdha palilah kemawon, ing salêbêtipun wulan Januari punika.
Wontênipun tiyang ingkang pêjah sakit pest. Wiwit tanggal 10 November dumugi tanggal 1 December 1934, wontênipun têtiyang ingkang tiwas jalaran sakit pest ing tanah ngriki sadaya 1885.
Zegel dagang palsu. Ing bab wontênipun zegel dagang palsu, punika taksih lajêng dados papriksan, madosi sintên ingkang gadhah tindak makatên wau. Gunggunging kapitunan Nagari babagan punika wontên f 70.000.-.
ASIA.
Bangsa Jêpan pindhah dhatêng Mansyurie. Parentah Jêpan nyadhiyani arta 20 yuta Yen, pêrlu kangge mragadi pindhahipun bangsa Jêpan saking Jêpan dhatêng Mansyurie, cacah 50.000 minggahipun dumugi 100.000 jiwa. Makatên ugi bangsa korea ugi kaangkah pindhah dhatêng Mansyurie. Wontên pasitèn ing laladan Mukden 1.000.000 bau dipun garap dening bangsa Jêpan.
Malaria ing Ceylon. Tuwuhing sêsakit malaria ing Ceylon saya anggêgirisi, tiyang ingkang katrajang ewon, têtiyang wau sami dhatêng ing griya sakit nêdha pitulungan, nanging ing griya-griya sakit sampun pêpêt botên wontên panggenan. Wontênipun têtiyang sakit ingkang anggêgirisi wau anjalari tuwuhing kêkirangan têdha. Pasabinan sami kapiran. Dr. Mendis ing Padukka ing salêbêtipun wontên sêsakit wau atêtulung, wusana anêmahi tiwas jalaran katrajang malaria ing utêk.
NAGARI WALANDI.
[Grafik]
Wadya pajagèn Walandi pangkat dhatêng laladan Saar. Kados ingkang sampun sumêbar pawartosipun nagari-nagari ingkang sami ambiyantu anjagi tatatêntrêm wêkdal nalika ngawontênakên pilihan laladan Saar, inginggil punika gambaripun wadya pajagèn Walandi nalika badhe pangkat numpak auto, ingkang dipun pangêjêngi pangajêngi
dening litnan L.W. Haberkorn, nuju tata-tata bêbêktanipun. FALSE 1 95 13
Wêwaosan Bold
Tarsan Wanara Seta.
Pêpiridan saking buku karanganipun Tuwan Edgar Rice Burroughs.
69
Nonah Portêr lajêng mapan lênggah saha wicantên: Sajatosipun kula namung badhe matur kalihan bapak bilih pun Tobi benjing-enjing badhe wangsul mriki prêlu badhe ngêpaki buku-bukunipun. Panuwun kula, mugi panjênêngan krêsaa andhawuhi dhatêng Tobi buku pundi ingkang badhe panjênêngan asta. Nanging panyuwun kula bukunipun mugi sampun kabêkta sadaya dhatêng Wiskonsin.
Tuwan propesor: Apa Tobi saiki ana ing kene.
Nonah Portêr: Kula mêntas saking panggenaning piyambakipun. Samangke piyambakipun kalihan Esmêraldhah sawêg sami wontên ing griya wingking nyariyosakên punapa ingkang sami dipun alami.
Tuwan propesor: Wah, aku kudu rêmbugan sadhela karo Tobi, kowe nêmonana Tuwan Kènlêr ana ing kene dhisik.
Tuwan Kènlêr, kula nyuwun palilah badhe prêlu sakêdhap. Salajêngipun tuwan propesor lajêng rikat-rikat mêdal saking ngriku.
Sarêng tuwan propesor wau sampun kesah Tuwan Kènlêr lajêng wicantên dhatêng Nonah Jinê makatên: Nonah Jinê, kula kêdah ngêntosi ngantos benjing punika, sadèrèngipun panjênêngan bidhal dhatêng Wiskonsin prakawis kula kalihan panjênêngan kêdah dipun rêsikakên rumiyin. Panjênêngan piyambak kados priksa, bilih ingkang rama ngrêsakakên sangêt bilih panjênêngan dhaup kalihan kula.
Nonah Jinêportêr mangsuli alon: kula inggih sumêrêp bilih krêsanipun bapak supados kula dhaup kalihan panjênêngan. Nanging punapa panjênêngan mangrêtos manawi panjênêngan punika sajatosipun numbas kula, tur panumbasipun namung mawi sawatawis dholar. Sampun têmtu yèn panjênêngan mangrêtos lan kanthi pangajêng-ajêng manawi krêsa panjênêngan wau badhe sagêd kalêksanan panjênêngan lajêng nyambuti arta dhatêng bapak minôngka kangge waragadipun ngupadosi barang ingkang mokal punika. Ananging saupami lajêng botên wontên kadadosan ingkang anèh, têmtu lampahipun bapak wau badhe angsal damêl nanging tumrap panjênêngan têmtu badhe damêl gêla Tuwan Kènlêr. Panjênêngan punika satunggiling tiyang dagang ingkang pintêr, têmtunipun botên badhe kalampahan anyambuti arta minôngka kangge waragad ngupadosi donya brana ingkang botên kantênan, yèn botên wontên têtanggêlanipun ingkang anyêkapi. Kajawi manawi panjênêngan kagungan krêsa ingkang wigatos. Panjênêngan nguningani, bilih darah Portêr punika anggadhahi manah, prawira, dados sanadyan tanpa tanggêlan arta panjênêngana wau têmtu botên badhe ical. Inggih sarana nyambuti arta wau, ing têmbe panjênêngan lajêng sagêd mêksa dhatêng kula supados kula dados garwa panjênêngan. Panjênêngan botên nate ngandikakakên ing bab sambutanipun bapak dhatêng panjênêngan. Saupami tiyang sanès ingkang gadhah tindak makatên wau, têmtu kula lajêng gadhah gagasan bilih punika saking saening manahipun. Nanging mênggahing panjênêngan Tuwan Kènlêr, kula kêpêksa kêdah amastani: tindak julig. Panjênêngan ngintên bilih kula botên mangrêtos dhatêng watak panjênêngan, punika kalintu, Tuwan Kènlêr. Kula sumêrêp sayêktos mênggahing lêbêtan panjênêngan. Manawi sampun botên wontên marginipun sanès mênggah ingkang dados krêsanipun bapak wau, inggih badhe kula dhèrèk inggih punika dhaup kalihan panjênêngan. Nanging sadèrèng-dèrèngipun panjênêngan kêdah nguninganana, kadospundi ingkang dados pamanahan kula.
Salêbêtipun Nonah Portêr cariyos makatên wau, rainipun Tuwan Kènlêr sakêdhap abrit sakêdhap malih katingal pucêt. Sarêng nonah wau rampung anggènipun cariyos, Tuwan Kènlêr lajêng ngadêg saking palinggihanipun saha lajêng wicantên kalihan mèsêm sajak ngerang-erang makatên:
Kula gumun sangêt ngraosakên sampeyan Nonah Portêr. Pangintên kula, sampeyan punika sagêd ngêngkên punapa ingkang sampeyan batos, makatên ugi pangintên kula, sampeyan punika satunggiling wanita ingkang prawira, punapa ingkang sampeyan cariyosakên wau mila inggih lêrês sadaya. Sampeyan pancèn kula tumbas lan kula inggih mangrêtos yèn sampeyan ugi sumêrêp. Nanging pangintên kula, bilih sampeyan badhe rewa-rewa botên mangrêtos kula ngintên jalaran kabêkta saking kaprawiran sampeyan, sampeyan botên badhe ngakêni yèn kula tumbas. Nanging bab punika kula botên badhe mrêduli, ingkang kula anggêp prêlu, janji kula sagêd angsal sampeyan sampun cêkap.
Tanpa mangsuli sakêcap, Nonah Jinê mlengos saha mêdal saking papan ngriku.
Sêdyanipun Nonah Jinê kêncêng botên badhe dhaup rumiyin sadèrèngipun piyambakipun têtirah wontên ing griyanipun ing Wiskonsin kalihan bapakipun tuwin Esmêraldhah rumiyin. Ing wusana sarêng Nonah Jinê pamit dhatêng Tuwan Kènlêr nêdya badhe pangkat, salajêngipun Tuwan Kènlêr wau lajêng cariyos bilih kalih minggu malih nêdya badhe nusul. 1 96 6
Dumuginipun papan ingkang dipun jujug Nonah Portêr dipun pêthuk dening Tuwan Kleton tuwin Tuwan Pilandhêr. Lampahipun numpak motor urut wana nuju mangalèr. Botên watawis dangu lajêng dumugi ing griyanipun ingkang sampun lami Nonah Portêr botên nate nuwèni.
Mênggah griyanipun wau wontên sanginggiling gumuk, ing salêbêtipun tigang minggu prasasat lajêng malih wujudipun dening pangruktinipun Tuwan Kleton tuwin Pilandhêr.
Tuwan Kleton kala dhatêngipun mriku ambêkta undhagi pintên-pintên tukang cèt lan sasaminipun. Griya ingkang suwaunipun prasasat kantun rêbahipun kemawon, ing wusana dening panggarapipun tukang-tukang wau lajêng dados griya ingkang nyênêngakên sangêt kanthi pirantos-pirantos ingkang sae-sae saha cèkli.
Nyumêrêpi kawontênan ingkang makatên punika, bingahipun Nonah Portêr tanpa upami, nanging sarêng mangrêtos bilih waragadipun têmtu botên sakêdhik, salajêngipun nuntên thêngêr-thêngêr, saha lajêng wicantên: kadospundi, Tuwan Kleton dene ngantos samantên anggèn panjênêngan dandos-dandos griya punika.
Tuwan Kleton wicantên kanthi ngemutakên makatên: Nonah Portêr, mugi ingkang rama sampun ngantos mangrêtos ing bab punika, manawi panjênêngan botên matur, têmtunipun ingkang rama ugi botên badhe uninga. Sayêktosipun, kula botên rila sangêt manawi ingkang rama ngantos dêdalêm wontên ing griya ingkang risak lan bobrok, kadosdene nalikanipun kula kalihan Tuwan Pilandhêr dumugi ing ngriki.
Kanthi sêmu kuwatos Nonah Portêt wicantên: nanging panjênêngan rak inggih priksa, bilih bapak tuwin kula botên badhe sagêd mangsulakên arta ingkang kangge wragad sadaya punika. Mênggah krêsa panjênêngan kadospundi, dene panjênêngan paring pitulungan ingkang samantên kathahipun punika.
Tuwan Kleton wicantên sêmu susah: panjênêngan sampun ngandika makatên. Saupami panjênêngan piyambak ingkang andalêmi griya punika, botên badhe kula dandosi ngantos samantên, awit kula sumêrêp bilih ingkang makatên punika têmtu botên andadosakên rênaning panggalih panjênêngan, nanging kula botên wêntala sangêt saupami ingkang rama ngantos dêdalêm wontên griya bobrok. Punapa panjênêngan botên pitados, bilih kula namung kêpengin andamêl lêganing panggalihanipun ingkang rama.
Nonah Portêr wicantên: Inggih, kula pitados jalaran kula sumêrêp bilih panjênêngan punika pancèn sae ing panggalih saha wêlas dhatêng bapak kula. Dhuh, tuwan ambok inggih kula pinaringana sagêd malês dhatêng kasaenan panjênêngan sadaya punika. Sabab kula rumaos sampun nyambut kautamèn ingkang kathah sangêt.
Tuwan Kleton pitakèn: Punapa ingkang dados pakèwêd panjênêngan anggèning badhe malês dhatêng kula punika. Panjênêngan kados sampun mangrêtos mênggah krêntêging manah kula dhatêng panjênêngan. Dados saupami panjênêngan krêsa dhaup kalihan kula, kados sampun botên wontên ingkang prêlu panjênêngan panggalih malih.
Nonah Portêr amangsuli: Inggih ingkang makatên punika ingkang dados pambêngan kula, jalaran manah kula punika sampun dhawah trêsna dhatêng tiyang sanès.
Tuwan Kleton: Punapa dhatêng Tuwan Kènlêr.
Nonah Portêr: Botên.
Tuwan Kleton: Manawi panjênêngan botên trêsna dhatêng Tuwan Kènlêr, punapaa panjenêngan badhe dhaup kalihan piyambakipun. Piyambakipun piyambak cariyos dhatêng kula sadèrèngipun kula pangkat saking Baltimor.
Mirêng wicantênipun Tuwan Kleton ingkang makatên punika, raosing manahipun Nonah Portêr kadosdene dipun rêmêt-rêmêt, salajêngipun namung wicantên makatên: Dhatêng piyambakipun kula botên trêsna babarpisan.
Tuwan Kleton: Anggèn panjênêngan krêsa punika punapa sabab gêgayutan kalihan arta.
Nonah Portêr manthuk.
Tuwan Kleton: Manawi arta ingkang andadosakên jalaran, punapaa ingkang dipun pilih Kènlêr. Punapa kula kawon kalihan piyambakipun. Panjênêngan piyambak priksa, bilih kathahing bôndha kula punika prasasat kenging dipun wastani tanpa sagêd têlas.
Nonah Portêr: Kula inggih mangrêtos mênggah kasugihan panjênêngan. Nanging kula botên anggadhahi raos trêsna dhatêng panjênêngan, ngêmungakên anggadhahi raos angaji-aji tuwin bêkti. Manawi ngantos samantên asoring manah kula ngantos nyade badan kula dhatêng tiyang jalêr kados panjênêngan punika, langkung sae kula dhaup kalihan tiyang jalêr, ingkang ing batos lugunipun kula sêngit sangêt kadosdene Kènlêr punika. Manawi ngantos kalampahan kula dipun dhaupakên kalihan tiyang jalêr, ingkang kula botên anggadhahi raos trêsna, ing têmbe botên kenging botên sêngit kula dhatêng tiyang jalêr wau têmtu tanpa upami. Tumrapipun panjênêngan kados langkung sae, saupami salami-laminipun kula tansah angaji-aji, katimbang kula anggadhahi raos sêngit wau.
Tuwan Kleton botên anglajêngakên rêmbagipun nanging sarêng lêt saminggu Tuwan Kènlêr numpak motoripun dhatêng ing ngriku, sêngitipun Tuwan Kleton lod inggrestuk dhatêng Kènlêr, tanpa wontên pandhinganipun.
Salêbêtipun Tuwan Kènlêr wontên ing griyanipun Nonah Portêr ing Wiskonsin, piyambakipun tansah ngarih-arih supados piyambakipun tumuntêna kadhaupakên kalihan Nonah Jinê.
Sarêng Tuwan Kleton mirêng ing bab ing nginggil wau, ing sakawit badhe tumuntên kesah saking ngriku, nanging sarêng sumêrêp Nonah Portêr ing sêmu saklangkung prihatos, lajêng sande saha lêstantun wontên ing ngriku. Awit Tuwan Kleton rumaos botên mêntala nilar nonah wau. (Badhe kasambêtan) 1 [0] 11
[Iklan] 1 [0] 7
[Iklan] 1 [0] 7
Ongka 8, Rê Wa, 25 24 BoldCENTER
Sawal Wawu 1865, 30 Januari 1935, Taun X FALSE Bold Center
Kajawèn H2B
[Iklan] 1 [0] 7
[Iklan] 1 [113] 7
Ongka 8, Rê Wa, 24 Sawal Wawu 1865, 30 Januari 1935, Taun X Center
Kajawèn Center
Kawêdalakên sabên dintên Rêbo lan Sabtu. Center
Rêgining kalawarti punika ing dalêm tigang wulan f 1.50 bayaran kasuwun rumiyin, botên kenging langganan kirang saking 3 wulan.
Juru Ngarang - Administrasi Bale Pustaka, ing sawingkinging Kantor Palis Tilpun nomêr 1743 - Bêtawi Sèntrêm.
Isinipun: Wanci Sontên - Bêcik Kêtitik Ala Kêtara - Bêbayanipun: ma Kêkalih - Ingah-ingahan Ulam ing Blumbang - Wedang Kopi Tigan - Kabar Warni-warni - Wèwaosan.
Wanci sontên ITALIC
[Grafik]
Sêsawangan saantawisipun Bêtawi - Tanggêrang, ing wanci sontên. 1 114 7
Raos Jawi Bold
Bêcik kêtitik ala kêtara
[Sinom]
amênangi jaman edan / ewuh aya ing pambudi / arêp edan nora tahan / yèn tan milu anglakoni / boya kaduman melik / kalirên wêkasanipun / dilalah karsa Allah / bêgja bêgjane kang lali / luwih bêgja kang eling lawan waspada //
[Grafik]
Subali
Sêkar sinom sapada ing nginggil punika pêthikan saking Sêrat: Kalatidha, wasiyat Rônggawarsitan, suraosipun lêbêt tur maedahi sangêt, pantês dipun wigatosakên dhatêng para ingkang nêdya anggayuh darajating lair batos ing dalêm jaman paramean saha katêntrêman. Langkung prayogi malih manawi lajêng kacundhukakên kalihan Sêrat Wedhatama, wasiyat Mangkunagaran ping 4 sêkar Pangkur kados ing ngandhap punika:
kêkêraning ngèlmu karang / kêkarangan saka bangsane gaib / iku borèh paminipun / tan rumasuk ing jasad / amung ana sajabane daging kulup / yèn kapêngkok pôncabaya / ubayane balenjani //
marma ing sabisa-bisa / bêbasane ngungkiha tyas basuki / puruitaa kang patut / myang traping angganira / ana uga anggêr ugêring kaprabun / abon-abone panêmbah / kang kambah ing siyang ratri //
Sêkar tigang pada ing nginggil punika kathah tiyang saha lare ingkang sampun sami apal. Nanging punapa inggih sampun sami mangrêtos saèstu mênggah suraosipun, lan sasampuning mangrêtos inggih kadugi nglampahi wosing warsita utawi wasiyat wau, punika wallahualam.
Manawi ngèngêti ingkang paring wasiyat punika pujôngga Jawi ingkang sampun kaloka a

smanipun awit saking titis tètèsing pamêcanipun, luhuring budi saha kawicaksananipun têka inggih eman sangêt manawi namung kangge apal-apalan saha botên purun nindakakên suraosing wasiyat wau.

Kalawarti Kajawèn ingkang mirid saking namanipun [namanipu...]

--- 115 ---

[...n] kemawon sampun nyasmitani manawi adamêl pêpadhanging tanah Jawi, kados sampun salêrêsipun manawi dados ajanging para sarjana Jawi, ngrêmbag kawruh Jawi, awêwaton anggitan punapa wasiyatipun para pujôngga Jawi ingkang botên sok tiyanga Jawi sagêd nampi, jêr saking angèling basa saha lêbêting suraosipun. Inggih patrap ingkang makatên punika ingkang kula wastani: ngluhurakên para pujôngga Jawi.

Ingkang kawastanan jaman punika kawontênaning donya, edan têgêsipun kalindhih utawi kasoran, dados jaman edan têgêsipun: katindhih utawi kasoran kalihan kawontênaning donya (kadonyan). Kabêtahaning ngagêsang ing ngalam donya punika tigang prakawis, kasêbut ing Wedhatama makatên:

bonggan kang tan mrêlokêna / anggêr ugêring ngaurip / uripe lan tri prakara / wirya: arta: tri winasis / kalamun kongsi sêpi / saka wilangan têtêlu / têlas tilasing janma / aji godhong jati aking / têmah papa papariman ngulandara //

Tiyang anggayuh dhatêng kawiryan kasugihan saha kasagêdan punika sampun samêsthinipun, awit punika ingkang dados sarana ingaosan ing asanès. Nanging manawi pratikêling panggayuh saha êtraping gêgayuhan kirang utawi botên waspada, inggih punika namung anggêr angsal melik angsal pangaji-aji, bêbasan: melik anggendhong lali, kasupèn dhatêng talêring kamanungsan, inggih punika botên kenging nilar abon-aboning panêmbah, sanadyan ta sagêd angsal kabêgjan tamtu kabêgjanipun wau botên sagêd sêmpulur, awit punika kabêgjanipun tiyang supe. Ing saupami ing dalêm gêsangipun sagêd wilujêng, tamtu ing akiripun angsal pidana samurwatipun, malah trêkadhang sagêd numusi dhatêng anak putu sakulawangsanipun pisan.

Manawi miturut wasiyat saking Rônggawarsitan ingkang kawastanan jaman edan punika inggih jaman samangke punika, kathah panggayuh ingkang lèrègipun namung dhatêng kadonyan, anggêr ugêring kamanungsan prasasat dipun singkur babarpisan, mila kawontênaning donya saya nyêdhihakên manah. Kasagêdanipun tiyang damêl praboting ayuda saya ngeram-eramakên, cariyosipun badhe kangge anjagi kawilujêngan nanging nyatanipun malah dados gêndra, sumuking latu paprangan saya karaos. Badhe kasambêtan.

S. Darmaprawira.

Pawartos saking Rêdhaksi

Lêngganan nomêr 640.

1. Bausastra Roorda (Gericke en Roorda) punika Bausastra Jawi limrah, sanès Kawi.

2. Bausastra ingkang Kawi, anggitanipun C.F Winter Sr. rêginipun f 6.- ingkang sade depot van Leermiddelen ing Bêtawi Sèntrêm.

3. Kawruh padhalangan botên kadadosakên buku.

4. Panjênêngan mastani Sêrat Rêtna Irminggar punika lêpat, lêrêsipun pratelan kawontênaning buku-buku, utawi cara Walandinipun Javaansche Bibliographie. Ingkang isinipun kapratelakakên ing ngriku botên namung Sêrat Rêtna Irminggar, nanging ugi sêrat sanès-sanèsipun ngantos pintên-pintên atus: sêrat-sêrat babad, Sêrat Cênthini, Sêrat Menak, lan sanès-sanèsipun, aksaranipun latin.

5. Bab cariyos Tarsan dèrèng wontên katêtêpan badhe kadadosakên buku utawi botên.

6. Sintên kemawon kenging manjurung bab ingkang dipun kêrsakakên, sarta manawi kamanah sae, têmtu kapacak.

Pitakèn bab batangan cangkriman botên sagêd mangsuli.

--- 116 ---

Panglipur Manah

Bêbayanipun ma kêkalih.

[Asmaradana]

kasmaran wuryaning tulis / mangripta kang uran-uran / tan isin ginuyu ngakèh / mring sagunging pra sarjana / mung dahat drênging cipta / mahyakkên osiking kalbu / angrumpaka aksara ma //

ma: macul langkung utami / mapali pêpunthuk sawah / tinanduran mrih wêtune / kinanthèn sabaring manah / pantara kapat côndra / tanduran nuli dèn undhuh / tikêl satus antukira //

yèku lakune wong tani / mamacul ing karyanira / tuhu abot sanggêmane / mangudi antuke pangan / nênge cipta mangkana / murakabana sadarum / marang rabi sutanira //

nanging sauwise olih / panganira pirang-pirang / akèh kang gingsir pikire / dipun êdol sabên dina / tan lami nuli brastha / sirna kabèh panganipun / ginantya kang rupa arta //

[Grafik]

Têbaning pasabinan

satuhu arta puniki / yèn sêpi arti glis sirna / sanadyan artine duwe / yèn kartinya dipun tinggal / sawastu ora dadya / têmah cuthêl darbèkipun / punika kang sampun kaprah //

pralampitane pra luwih / satuhu sujanma gêsang / nora gampang ing uripe / sanadyan ing donya padhang / sunaring di hyang kara / madhangi jagad sawêgung [sawê...]

--- 117 ---

[...gung] '/ sêrap surupe panyipta //

kalirunira pangèksi / tan têka ingkang sinêdya / sida nora praptèng ngêndon / milane sujanma gêsang / ywa suka ngumbar hawa / nurut angkaraning kalbu / sanadyan kang rupa pangan //

mamangan tan nganggo dugi / ropyap-ropyanropyan-ropyan. sabên dina / tan lali mring ristorane / yèku aran ngumbar hawa / luamah kang inguja / tan sayogya kang pinangguh / wêwatêk kadi mangkana //

bêcike amung sathithik / sujanma kang royal pangan / wuwuh klimis ing ragane / miwah sugih para mitra / kang padha lunga têka / supêkêt kadi dèn ancur / iku ta ingkang sanyata //

nanging yèn uwis mrèthèli / mitranira boya mara / lawan ora ngabarake / yèn kapranggul pasthi nimpang / yèku ing jamakira / nanging ana bêcikipun / jêr durung liwat takêran //

upama tinakêr mangkin / têtêdhan sapuluh rupyah / pasthi boya yèn têlase / marma aran durung ala / kalamun tinimbanga / lan janma kang madat iku / kang pinangguh luwih nistha //

alane uwis kêtitik / katimbang ma liyanira / yèku ingkang luwih asor / jêr madat yèn sêpi arta / ambêk rusuh tur nistha / sandhangan nora dèn rêmbug / blêkêthêk nora rinasa //

sanadyan uwong kang sugih / lamun rosa pamadatnya / lama-lama nir sugihe / môngka madat nora kêna / yèn kurang tadhahira / balung sungsum krasa linu / linuwihan krasa nikmat //

yèn kurang tan bisa guling / marma sabên dinanira / kaduk linuwihan bae / lama-lama cahyanira / apindha janma roga / payus ongga kadi kapuk / tangèh dayaa makarya //

yèn wuru gone madati / bisa carita mawarna / nganggit-anggit kapenake / yèn main bisaa mênang / panglocitaning driya / tinikêlan tuku candu / miwah arsa ropyan-ropyan //

kanggo wong madat kang miskin / lamun gothang pamadatnya / ambêg rusuh ing tindake / tan tolih mitra myang kadang / darbèking bapa biyang / tanapi semah lan sunu / dèn alap ing darbèkira //

muring kalamun tan olih / marga awakira lara / marlupa ing bêbayune / rupak pikir kang wus picak / aywa kang rupa arta / nadyan anak semahipun / bok payu dipun êdola //

yèku janma kang kadyèki / aran wus kranjingan setan / karya asor ing drajate / muhung muji ingkang jimat / pak kêcupak ranira / dwi dèwi watanganipun / katri sang dyah damar tilam //

ujare rewange mukti / ing donya praptèng dêlahan / benjang yèn wus nèng kerate / bêdudan kang dadya jaran / cumêthi urikira / mega ingkang dadya payung / dahana dadya pangarsa //

pamunahe satru sakti / ingkang rawe-rawe rantas / kang drêngki nuli dèn obong / kang tan asih mring sasama / urun anambal mega / ujar ing sasongaripun / apan dadi malaekat //

panêmune janma baring / baut gyannya amrêceka / angugung awake dhewe / janma mangkana ingaran / wong kang tanpa gagasan / dadi ma lorone iki /Guru lagu seharusnya: 8u, dadi ma lorone iku. kabèhe dadi rubeda //

Ho Sun Hong.

K. No. 1839. Sukawidi, Banyuwangi.

--- 118 ---

Kawruh Sawatawis

Ingah-ingahan Ulam ing Blumbang

Sambêtipun Kajawèn nomêr 7.

Sangandhaping sangkrah-sangkrah wau kadèkèkan blarak 1 utawi 2 papah, supados kangge pangaubaning bayongan-bayongan wau yèn nuju bêntèr.

[Grafik]

Blumbang ingah-ingahan ulam.

Dene anggèning mindhahakên bayongan-bayongan wau kintên-kintên pantunipun sampun umur 10 utawi 15 dintên, sawêg nêmbe kacêmplungakên ing blumbangan wau, dados pantunipun sampun nglilir. Ing salêbêtipun tigang wulan bayongan wau wontên ing ngriku agêngipun sampun ngalih driji, kenging kawastanan ulam. Galênganing sabin ingkang kaingahan bayongan wau kêdah ingkang sae, lêbêt wêdaling toya sabin ugi kareka kados ingkang sampun kasêbubkasêbut. ing nginggil punika.

Wontên ugi ingkang anêtêsakên ulam wadêr bang utawi tômbra bang ingkang botên kadamêlakên papan sanès panggenan, inggih punika wontên ing blumbang ingah-ingahan ulam wau ing pakawisan. Manawi ing ngriku kasumêrêpan wontên ingkang unjal (anyakot godhong garing utawi sukêt) kabêkta ing êrong utawi ing sangandhaping paoyod-oyodan, punika nandhakakên damêl susuh, lajêng enggal-enggal kêdah kadamêlna susuh êduk kintên-kintên kalih têkêm nuntên kajèmbrèng kadamêl pasagèn ingkang wiyaripun kalih têngah kilan. Ing têngah-têngah kagapit mrapat, dados kiwa têngên taksih katingal pating srungut, nuntên êduk wau kacêmplungakên ing panggenaning ulam ingkang unjal wau, êduk wau kêmambang kampul-kampul. Ing sawatawis dintên bilih êduk wau sampun katingal wontên tiganipun ingkang katingal malêtuk pêthak samênir-mênir, êduk wau nuntên kapêndhêt kadèkèk ing blumbang sanèsipun ingkang dèrèng wontên ulamipun. Dene pratikêlipun kados ingkang sampun kapratelakakên ing nginggil.

Manawi badhe nêtêsakên ulam gramèh punika beda malih tinimbang nêtêsakên wadêr bang utawi tômbra, inggih punika kados ing ngandhap punika.

Ulam gramèh punilapunika. sagêdipun nigan manawi sampun ngumur 5-6 taun. Lan balumbang wau ngêmungakên kaingahan ing ulam gramèh kemawon, dene têtandhinganipun ugi 1 lan 5. Inggih punika [puni...]

--- 119 ---

[...ka] jalêr 1 èstrinipun kêdah 5. Panitikipun gramèh jalêr, manawi janggutipun ambêndhol, dene yèn èstri janggutipun lancip. Ulam gramèh punika manawi nigan ugi wontên ing susuh kadosdene mèmpêr pêksi, dene ingkang kadamêl susuh ugi larah-larahan utawi sukêt-sukêt garing dipun dèkèk ing ngandhap oyod-oyodan utawi ing pojok balumbang.

Pramila manawi nyumêrêpi gramèh nuju unjal, ing blumbang wau kêdah nuntên kacêmplungana êduk kados ingkang sampun kasêbut ing ngajêng. Katawisipun bilih sampun nigan ing sangajênging susuh wau katêngganan dening biyungipun (gramèh èstri) saupami pêksi makatên nuju angrêm. Wusana susuh wau kapêndhêta alon-alon lan kêdah ngantos-atosngatos-atos. awit tigan-tigan wau botên tumèmplèk ing susuh kados tigan wadêr bang, nanging sami nglêmpak ing salêbêting susuh kêmpal dados satunggal kagubêd ing yiyit. Warnining yiyit wau kadosdene pêthaking tigan ayam, nanging langkung tipis. Kathahing tigan 300 dumugi 800 iji, ningali agêng alitipun baboning ulam ingkang niganakên. Manawi babonipun agêng, tiganipun inggih kathah.

Susuh wau sasampuning kapêndhêt saking blumbang, kadèkèkna wontên ing pangaron ingkang taksih enggal dèrèng kangge wadhah punapa-punapa, nuntên kaisènana toya, watawis sapalih ragi inggil lan sabên dintên kêdah kasantunan toya enggal, sakêdhikipun sadintên kaping kalih. Pangaron wau kadèkèk ing papan ingkang tansah kasorotan ing srêngenge, langkung prayogi ing latar, nginggilipun katutup ing blêkêtepe. Pandèkèking susuh wau kakurêbakên dados cangkêming susuh wontên ngandhap. Manawi susuh wau sampun kalêlêp ing toya pangaron, nuntên kadudut alon-alon kaarah supados tiganing ulam wau kantuna wontên ing pangaron.

Ing nginggil sampun kacariyosakên bilih tiganing ulam gramèh punika kagubêt dening yiyit, punika manawi sampun mêdal saking susuhipun asring wontên ingkang uwal saking yiyitipun wau, nanging inggih namung satunggal kalih, dene sanèsipun ingkang kathah taksih pêpanthan kagubêt ing yiyit, sapanthanipun botên têmtu, wontên ingkang namung kalih, ugi wontên ingkang ngantos sadasa. Sanajan taksih wujud tigan nanging sagêd ebah, dados dangu-dangu sagêd sami uwal sadaya saking kajêngipun piyambak saking yiyit wau. Manawi tigan wau sampun sami uwal, wusana katingal sagêd lumampah, ubêng-ubêngan, kintên-kintên watawis kalih dintên tigan-tigan wau mêdal buntutipun, êndhasipun dèrèng katingal. Tigan ingkang taksih kagubêd ing yiyit sarta sampun mêdal buntutipun, manawi lajêng botên sagêd uwal piyambak kêdah katulungana, inggih punika yiyit-yiyit wau kapêdhot-pêdhotana. Badhe kasambêtan.

R. Suparta, Ngluwar, Magêlang. [Magêlan...]

--- 120 ---

[...g.]

Pawartos Sanès Praja

Jêpan Pasulayan Malih.

Sampun sawatawis dangu kawontênanipun Jêpan ing bab babagan pasulayan, katingal têntrêm, kajêngipun botên awujud pêpêrangan kados ingkang sampun.

[Grafik]

Sang Nata Kang Te ing Mansukuo kondur saking têdhak pasarean ing Peiping.

Nanging mênggah sayêktosipun, tumraping Jêpan lôngka sangêt sagêdipun manggih katêntrêman, awit gêgayutanipun kalihan praja-praja sanès, pundi ingkang nawung prêlu, sami babagan wigatos. Malah yèn cêthaa, ing môngsa punika Jêpan nyanggi kasamaran.

Mênggah tôndha yêktinipun ingkang kenging kangge pêpiridan, ing Kobe wontên toko agêng-agêng mitongtonakên kar bumi tuwin kapal pêrang, ingkang akajêng anggambarakên gênging kasangsaran saupami Jêpan kalampahan pêrang kalihan Amerikah. Bêbaya wau badhe tuwuh saking tumanduking gas racun sumawuring granat, bom punapadene mimising sanjata mêsin. Dene kajêngipun Jêpan, botên sanès, namung prêlu kangge nênangi manahing rakyat, supados manawi katêmpuh ing bêbaya sagêda sami lumawan.

Tindakipun Jêpan ingkang kados makatên punika saèstunipun inggih adamêl karaosipun Amerikah. Kajawi punika Jêpan ugi taksih ngraos cinakêtan ing bêbaya malih, ingkang jalaran saking nyamarakên dhatêng Sopyèt Ruslan, awit babagan pasulayan kalihan Ruslan, punika saksat mêpêt margining panggêsanganing rakyat. Tumrapipun jaman rumiyin, pêpandhinganipun Sopyèt Ruslan kalihan Jêpan punika kenging dipun wastani ringkih sami ringkih,

--- 121 ---

dados karingkihanipun Jêpan, cêkap kangge angayomi rakyatipun. Nanging ing sapunika wadyabala Jêpan tamtu botên badhe nyêkapi kangge anjagi kasantosan, awit tumrap têtanggêlanipun Jêpan saya jêmbar, kados ta anjagi watês-watês ing Mansukuo, ingkang jêmbaripun mèh tikêl tiga kalihan nagarinipun piyambak, môngka ing sapunika Sopyèt Ruslan saya kathah wadyabalanipun, kenging dipun wastani ingkang agêng piyambak ing sadonya, saha ing sapunika Ruslan sampun nyantosakakên wadyabalanipun ing jajahan wetan, malah ugi sampun asring pinanggih wontên pasulayan alit-alit ing watês Ruslan Mansukuo. Manawi ngèngêti indhaking dêdamêl praja sanès, kados ta Amerikah tuwin Sopyèt Ruslan sami anggadhahi motor mabur paprangan nigangèwu iji, Tiongkok gangsalatus, punika atêgês bilih Jêpan dipun kêpang-kêpang ing dêdamêl ingkang sakalangkung santosa, saupami badhe nglawan, nama botên tandhing.

Môngka manawi ngèngêti tindakipun Jêpan kalihan sanès praja ing bab babagan dagang tuwin pulitik, punika tansah nuwuhakên botên sênênging sanès, ingkang gêgayutan, punika lajêng ngosokwangsul dhatêng raos dhumawahing pangalêmbana kaluhuranipun Jêpan. Dados katingal bilih tindakipun Jêpan punika anggangge lagean enggal. Nanging manawi ngèngêti sabab-sabab ingkang tansah dhumawah ing Jêpan, kados ta risaking nagari, indhaking jiwa, punika kados-kados ingkang anjalari wontêning ewah-ewahan, awit sêsêging rakyat ing Jêpan punika sarananipun botên sanès namung kêdah miyarakên jajahan, tuwin nyêbar têtiyangipun sarana dagang dhatêng pundi-pundi.

[Grafik]

Sang Keisoeka Okada ministêr Jêpan, lênggah bêbêntèr murih angsal dayaning srêngenge

Manawi madosi sabab-sabab gêgayutanipun Jêpan kalihan nagari sanès, punika inggih wontên kemawon, kados ta ing bab wontênipun pulo-pulo laladan Pacific ingkang sapunika dados wêwêngkon Jêpan, punika ing sakawit gadhahanipun Jêrman, nanging sabibaring pêrang donya, sarêng Jêrman kasoran, saha lajêng kadosdene kawêngku Prancis, saking rêrigêning Polkênbon, pulo-pulo wau dipun sampirakên dhatêng Jêpan. Nanging salajêngipun kadosdene bêbasan kecanên ngêmut lêgining gêndhis, pulo-pulo wau botên kawangsulakên dhatêng ingkang wajib anggadhahi, malah miturut pawartos, lajêng kangge babagan ingkang langkung santosa tumrap kabêtahanipun Jêpan. Ing wusana inggih lajêng tansah dados rêmbag, malah nate wontên panyêrêgipun pangarsaning komisi babagan wau, ing bab anggèning Jêpan ngalang-alangi [ngalang-...]

--- 122 ---

[...alangi] lêbêting pandhita bôngsa Amerikah dhatêng kapuloan ngriku, punika Jêpan amangsuli, anggèning ngalang-alangi wau jalaran ing laladan sagantên ngriku sawêg kangge ajar-ajaran pêrang wadya lautan Jêpan. Nanging bab makatên wau inggih taksih dèrèng damêl pamarêm.

Ing sapunika ing bab gêgayutanipun Jêpan kalihan Tiongkok, ing sakawit sêsulakipun katingalipun kados sampun rukun sayêktos, saha sagêd nitik kalihan kawontênanipun Jendral Syang Kai Sèk sarêng wontên jajahan wetan, ing ngriku lajêng katingal kasantosaning gêgandhenganipun Mansukuo kalihan Tiongkok. Nanging ingkang makatên punika, tumraping rakyat Tiongkok mêksa ngêwontênakên raos sônggarunggi, awit mênggah raosing manahipun bôngsa Tionghwa, tansah araos awrat badhe nyirnakakên raos ingkang botên sakeca ingkang sampun tumanêm saking pandamêlipun bôngsa Jêpan.

Sayêktosipun sabab-sabab ingkang sampun kalajêng kados makatên punika, upami dipun grabah ingkang sampun kêlajêng rêmêk, badhe dipun dalita kados punapa, inggih tansah wontên tabêtipun kemawon, tuwin mênggah nyatanipun inggih lajêng pinanggih. Sampun sawatawis dintên, Jêpan gadhah panêdha supados laladan ing antawising Jehol kalihan Charchar dipun dadosakên satunggal kalihan Jehol malêbêt dados jajahan Mansukuo. Patrap anggèning nindakakên rekadaya wau sarana nindakakên damêlipun wadyabala Jêpan tuwin Mansukuo nundhung wadya Tiongkok, supados kesah saking laladan ngriku.

Tumindaking damêl wadya Jêpan cacah sewu tuwin wadya Mansukuo dipun awat-awati motor mabur pambucal bom, oto alapis waja punapadene mriyêm-mriyêm, anêmpuh kitha Kenguan ing Charchar wetan, tuwin sanès-sanèsipun. Kajawi punika wadya dharatan Jêpan nêmpuh tembok agêng ing Tushihhow. Saya dangu dhatênging wadya Jêpan saya lumintu. Ing salajêngipun wadya Jêpan sagêd nêsêg jajahan ingkang jêmbaripun 30 mil pasagi. Saha sagêd ngêbroki kitha Ku Yuan.

Tumrap golongan Tiongkok ugi anglawan wontên ing sacêlaking kitha Hang Nioh Tan, satunggiling kitha sacêlakipun tembok agêng ingkang matêsi Tiongkok kalihan Mansukuo. Ingkang nanggulangi wau wadya ingkang sakalangkung kiyat, wadyanipun Jendral Soeng Che Yuan, nanging wadya wau ragi kêsêsêr, ewadene panggah mêksa botên purun mingsêr saking laladan Jehol.

Sanès dintên wontên wadya Tiongkok nalabung saking Mongolie nêmpuh wadya Mansukuo ing sacêlakipun kitha Maluma Maio, ing ngriku kathah pêpêjah. Nanging wadya Mansukuo botên nêdya ngunduri. Wadya Jêpan saya waringutên, saha nêdya nêmêni samôngsa Jendral Soeng Che Yuan nêdya mêmêngsahan kalihan Mansukuo. Malah ing golonganipun Jendral Soeng Che Yuan sampun dipun dhawahi bom, ngantos adamêl tiwasing tiyang preman 50.

Ing salajêngipun pasulayan wau badhe dipun kèndêli rumiyin, ngêntosi rampunging pangrêmbag. Nanging pangagêng Jêpan ing Peiping kêncêng, manawi rêmbag punika botên wontên kawusananipun Jêpan badhe tumandang malih.

--- 123 ---

Jagading Wanita

Wedang kopi tigan

Limrahipun tiyang punika enjing sontên sami ngunjuk wedang, manawi enjing ingkang têmtu wedang kopi, kopi pêrêsan utawi wedang tèh, dene manawi sontên limrahipun ingkang kathah namung wedang tèh. Tiyang ingkang sampun ngulinakakên dhatêng wedang punika nama sampun medangi, tiyang ingkang sampun medangi wau manawi botên ngunjuk wedang sakenjing utawi sasontên kemawon têmtu lajêng kêtagihan. Dene kêtagihanipun tiyang ngulinakakên wedang tèh lan kêtagihanipun tiyang ngulinakakên wedang kopi punika beda, manawi kêtagihan wedang kopi raosipun dhatêng sirah ngêlu, mripat ambrêbês kraos ngantuk, nanging manawi sampun mambêt gandaning sumupipun wedang kopi sanajan dèrèng dipun unjuki sampun sagêd mantun ngêlu. Beda kalihan kêtagihanipun wedang tèh, dhatêng sirah kraos ngêlu, sarta mawi andalinding (mèncrèt) nanging manawi dèrèng dipun unjuki wedang tèh dèrèng sagêd mantun.

Têtiyang ing jaman kina manawi wedangan ingkang kangge tèh bangsaning gêgodhongan inggih punika: godhong bêndha, dhadhap, sêre tuwin godhong kopi, sami dipun pilihi ingkang sampun jêne-jêne. Kopi punika wiwit kina ing tanah Jawi pancèn sampun wontên, limrahipun sapunika ingkang dipun wastani kopi Jawi, dados botên ngêmungakên sapunika kemawon. Nalika samantên inggih sampun wontên ingkang sagêd damêl wedang bubuk (kopi) malah wontên sanèsipun malih ingkang kadamêl kajawi kopi, inggih punika janggêl jagung, sêkul aking, woh bêndha. Nanging bubuk bêndha punika manawi dèrèng kulina wedangan sagêd ngêndêmi. Dene ingkang kadamêl gêndhis wêkdal samantên gêndhis arèn, gêndhis kalapa tuwin gêndhis têbu. Kajawi bangsanipun gêgodhongan ugi wontên malih ingkang kangge wedangan, inggih punika jae lan têmulawak, wedang jae tuwin wêdang têmu lawak punika kajawi pancèn namung kangge wedangan sagêd tumônja dados jampi. Upaminipun badan karaos asrêp, manawi dipun unjuki wedang jae lajêng kêmêpyar, badan karaos angêt, kringêt lajêng sagêd mêdal. Padharan rêgêd dipun unjuki wedang têmulawak enjing sontên têmtu lajêng sagêd lêga, dhatêng badan kiyat botên aras-arasên.

Sarêng saya dangu bôngsa ngamônca dumugi tanah Jawi, sêsrawunganipun kalihan tiyang Jawi saya dangu saya jêmbar, lajêng sagêd ngêdalakên sêsadeyanipun warni-warni [warni-...]

--- 124 ---

[...warni] sangêt. Upaminipun ingkang bangsaning kangge wedangan: tèh, soklat, mèlêg, kopi. Bôngsa kula Jawi sarêng kenging daya wau lajêng malik grembyang, sapunika lajêng warni-warni wedanganipun, kados ta: tèh, kopi, soklat, tèh mêlêg (tèh susu), kopi susu, kopi soklat, kopi pêrêsan, kopi tigan tuwin sanès-sanèsipun.

[Grafik]

Kêbon kopi.

Sapunika kula badhe ngandharakên bab wedang kopi tigan. Mênggah wedang kopi tigan punika kajawi raosipun pancèn nikmat ugi tumônja dados jampi, awit sagêd ngiyatakên dhatêng badan, jalaran saking dayanipun tigan wau. Saupami enjing sampun ngunjuk wedang kopi tigan, sanajan botên dhahar sarapan botên dados punapa, têmtu sampun kiyat dumugi jam satunggal wancinipuin dhahar siyang.

Dene pandamêlipun wedang kopi tigan wau makatên: anggodhoga wedang kopi rumiyin wontên ing manci nanging sampun mawi gêndhis rumiyin, manawi sampun umob dipun santuni wadhah sanès kasaring. Dipun kèndêlakên sadalu, prêlu kangge wedangan enjingipun, dados pandamêlipun kêdah sontênipun, dene prêlunipun dipun kèndêlakên sadalu wau sagêd nyandu, raosipun sagêd mindhak eca. Cara anggodhog wedang kados makatên wau nama dipun kothok, tumuntên sadhiya tigan ayam kalih iji ingkang sae, dipun pêndhêt jêneanipun thok, kawadhahan ing cangkir agêng sarta mawi gêndhis batu sacêkapipun, dipun udhak mawi sendhok ingkang ngantos waradin. Manawi sampun makatên wedang kopi kothokan wau dipun godhog malih ingkang ngantos umob, tumuntên dipun curakên ing cangkir sakêdhik lajêng dipun udhak mawi sendhok ingkang ngantos ajur tiganipun, sampun ngantos wontên ingkang anjêndhêl, tumuntên dipun curi wedang kopi malih, pangudhakipun lajêng botên kenging kèndêl-kèndêl makatên salajêngipun ngantos cangkir wau kêbak. Punika nama sampun rampung kenging lajêng kaunjuk.

Mev. Citrapartaya.

--- 125 ---

KABAR WARNI-WARNI

Pêthikan saking Sêrat-Sêrat Kabar Sanès

TANAH NGRIKI.

Postwissel palsu. Kantor post ing Sêmarang mêntas andêngangi postwissel palsu, larah-larahing prakawis: Satunggal dintên wontên bangsa Walandi W.v.d.B. nyadhong arta mêdal postwissel f 100.-. Punggawa post nêdha pasaksèn sarana rijbewijs, sarêng sampun cêtha, arta dipun bayar. Wusana kasumêrêpan post wissel wau palsu, ngangge cap Solo tuwin Sêmarang ugi palsu. Sarêng dakwa kapriksa ing pulisi ngakên sadaya saking pandamêlipun. Salajêngipun dados prakawis.

[Grafik]

Bêna ing Kêdiri. Kados sampun kathah kemawon ing pundi-pundi kitha utawi padhusunan ing wêkdal usum jawah, yèn pinuju jawah dêrês toyanipun lajêng ngêlêbi lèpèn-lèpèn, wusana lumèbèr dhatêng papan panggenaning têtiyang ing kitha utawi ing padhusunan. Inginggil punika gambaripun kitha Kêdiri nalika katrajang bêna saking lèpèn Brantas.

Sech tiyang minggah kaji ingkang botên sah. Awit saking panyêrêgipun tiyang minggah kaji ing Jêdah dhatêng Consul, pulisi ing Bêtawi sampun nindakakên papriksan dhatêng griyanipun H. Alisan ing Paal Merah. Tiyang wau ngakên dados sech tiyang minggah kaji, nanging miturut papriksan botên nyata, awit tiyang dados sech punika kêdah angsal palilah kalihan ingkang gêgayutan.

Ngintunakên gêdhis dhatêng sanès panggenan. Kala salêbêtipun wulan December kêpêngkêr, Nederlansch-Indische Handelsbank ing Têgal sampun sagêd ngintunakên gêndhis cacah 1.303.087 kg. inggih punika 1303 ton. Makatên ugi Nederlandsche Handel Maatschappi (Factorij) ngintunakên gêndhis 12.969.968 kg. inggih punika 12.970 ton. Kajawi punik taksih wontên sanèsipun malih. Gêndhis wau kakintunakên dhatêng palabuhan: Bombay, Bedibundêr, Colombo, Calcutta, Cochin. Hongkong, Folmouth, Karikat. Kru, Las Palmas, Penang, Singapura, Sidney tuwin Bêtawi.

Sutomo sêkolah malih. Sutomo, murid A.M.S. ing Ngayogya ingkang rumiyin kasêrêg prakawis karanganipun ing Obor Pêmuda, saha sampun karampungan kukum voorwaardelijk kalihan kawêdalakên anggèning angsal pitulungan waragad. Ing sapunika sampun angsal dhawuh saking Departement Pangajaran, kaparêngakên sêkolah malih, kanthi wawasaning pakêmpalan reclaseering.

Administrateur ingkang tanggon. Tuwan H. Ensering Administrateur N.V. Mij. tot Exploitatie van Olie fabrieken ing Rangkasbetung, tampi dhawuh saking directeur ing nagari Walandi supados ngèndêli punggawa bangsa Eropa ingriku. Tuwan Administrateur wau anduwa dhawuh wau, awêwaton: bilih kala ing taun 1933-1934 pabrik punika ing satanah ngriki ingkang pamêdalipun agêng piyambak, saha salajêngipun majêng. Ajênging pabrik wau, botên liya saking tumindaking para punggawa.

Pilihan kitha. benjing tanggal 2 Februari ngajêng punika Regentschap Surabaya tuwin Grissee badhe ngawontênakên parêpatan sêsarêngan, pêrlu badhe ngrampungakên rêmbag, bab badhe kêmpaling kabupatèn kalih panggenan wau ingkang badhe dipun anggêp kithanipun pangajêng: Surabaya punapa Grissee.

Nyêgah tumindak dados lintah dharat. Wontên pawartos, Hoofdinspecteur S.S. ing Bandung ngêdalakên wara-wara ngawisi punggawa S.S. gadhah tindak utawi gêgayutan babagan ingkang kadosdene lintah dharat. Sintên ingkang ngantos kasumêrêpan gadhah tindak makatên, badhe kaancam ukuman awrat utawi dipun kèndêli saking padamêlan jalaran botên nyêkapi wajib.

Ambêskup ulam sardèn wêdala Jêpan. Pulisi ing Têlukbêtung mêntas ambêskup ulam sardèn damêlan Jêpan gunggung 450 pêti. Ulam sardèn wau kakintên sampun botên sae. Wontên sawatawis blèg ingkang kakintunakên dhatêng laboratorium ing Bandung supados kapriksa.

K.P.M. damêl kapal enggal. K.P.M. gadhah sêdya badhe damêl kapal enggal manut gagrag "van Rees", agêngipun 4000 ton. Kapal wau badhe kangge sadhiyan lampah layaran saking tanah ngriki dhatêng Numea, Nieuw Caledonie. Wontênipun K.P.M. gadhah ada-ada makatên, amargi kêrêp wontên kuli-kuli Jawi ingkang dhatêng Nieuw Caledonie utawi kosok-wangsulipun.

Kabudidayan gêndhis ing Bangak. Wontên pawartos, ing sapunika kabudidayan gêndhis ing Bangak sampun botên dados gadhahanipun bank Internatio, pindhah dados gadhahanipun firma Crono. Sadaya punggawanipun lami badhe dipun kèndêli, santun punggawa enggal.

Pajêg siti ing Kêdiri. Miturut pêpetangan, wontênipun pajêg siti ing Kêdiri tau 1934 taksih nunggak f 43.348.68. Dene manawi dipun timbang kalihan bakunipun sampun kathah ingkang malêbêt, tuwin tunggakan wau kintên-kintên inggih tumuntên kêbayar. Manawi dipun timbang kalihan laladan sanèsipun malah sampun kalêbêt majêng.

Andhêndha para damêl arag pêtêng. Pangadilan Landraad ing Bêtawi mêntas ngrampungi prakawisipun bangsa Tionghoa ingkang sami kadakwa damêl arak pêtêng. Pêperanganing karampunganipun: Ho Kit kadhêndha f 150.-. Lie Tek Min f 300.-, Lim Piang Soey f 300.-, Tjie A Ngo f 200.-, Tjia Tjiap Hin f 100.-. Jap Sie Tong f 100.-.

--- 126 ---

Sêsakit pest ing Magêlang. Ing dhusun Martoyudan, Magêlang wontên tiyang 5 ingkang katrajang sakit pest paru, sami tiwas. Wontên tiyang 44 ingkang gêgayutan kalihan têtiyang ingkang sakit sami kalêbêtakên griya sakit ing Magêlang.

Ngècu marasêpuh piyambak. Ing dhusun Pucang, Boyolali, mêntas wontên durjana kècu nêmpuh griyaning kamisêpuh. Nalika ingkang gadhah griya dipun gujêr ing durjana, anakipun èstri ingkang gadhah griya wau sumêrêp, bilih ingkang nggujêr wau bojonipun piyambak (mantunipun ingkang gadhah griya), dados jurusêrat dhusun. Enjingipun kacêpêng.

Rêdi Slamêt kumukus. Sampun sawatawis dintên rêdi Slamêt katingal kumukus. Manawi dipun tingali saking Babadan katingal cêtha. Miturut katrangan saking kabudidayan Kaliguwa, wêdaling kukus saking rêdi Slamêt langkung kathah tinimbang padatan. Nanging botên wontên titikipun ingkang adamêl kuwatos.

Angsal bintang Tionghoa. Wontên pawartos, Tuwan Caron tilas Gupêrnur ing Selebes, tampi bintang Briliant Jade of China. Punika satunggiling bintang kaurmatan inggil.

Suntikan pest ing Garut saya majêng. Kala tanggal 23 Januari, cacahipun tiyang ingkang nêdha dipun suntik ing Garut wontên 3000. Sarèhning kêkirangan jampi, namung sagêd nyuntik tiyang 2528. Wontên tiyang 89 botên kasuntik amargi kêsêpuhên. Tumindaking nyuntik ngantos dumugi jam 6 sontên. Wontên tiyang 3 ingkang rumiyin kasuntik, sapunika sampun miturut, malah dados pangajêng.

Pabrik tutup. Wontên pawartos, pabrik gêndhis ing Tasikmadu, Surakarta, badhe katutup. Wiwit benjing tanggal 1 October 1935, punggawanipun badhe dipun kèndêli sadaya.

Pabrik sarung agêng. Kawartosakên, ingajêng pakêmpalaning bangsa Tionghoa gadhah sêdya badhe ngêdêgakên pabrik sarung ingkang agêng wontên ing Sêmarang. Ing sapunika sêdya wau sampun kalampahan tumindak, mêsinipun tênun sawêg 40 iji.

Bab ariwarti Jawa Barat. Ingajêng wontên pawartos, bilih ariwarti Jawa Barat, ingkang kèndêl, lajêng badhe kawêdalakên dados kalawarti, punika katranganipun taksih kawêdalakên dados ariwarti, nanging namung mêdal kaping kalih, salajêngipun lajêng botên mêdal malih.

Kadhawahan ukum pêjah. Raad van Justitie ing Sêmarang sampun andhawuhakên karampungan dhatêng pasakitan 4 tuwin pasakitan nyonyah Born alias No-ie, ingkang sami kadakwa mêjahi Tuwan Born. Sadaya sami katêdhakakên ukum pêjah.

Ngalang-alangi tumindaking suntikan pest. Ing Cimahi kasumêrêpan wontên juru kêbonipun satunggal upsir, rimat sêrat-sêrat sêbaran ingkang suraosipun ngalang-alangi tumindaking suntikan pest, manawi pêrlu supados nglawan. Sêrat-sêrat wau badhe katèmplèkakên ing pundi-pundi. Tiyang wau sampun kacêpêng, angakêni kalêpatanipun.

AMERIKA.

Mangsa asrêp sangêt. Miturut pawartos saking New York, ing Amerika nuju mangsa asrêp sangêt. Ing Texas tuwin New Orleans wontên tiyang 65 tiwas, ewon sato kewan ingkang pêjah jalaran kamikêkêlên.

EROPA.

Binggêl agêmipun Prinses Juliana ical. Ing bab icaling agêmipun binggêl Prinses Juliana ingkang ical wontên Inggris, nalika jagong kramanipun Hertog van Kent kalihan Prinses Mariana, sampun dipun padosi mêksa botên sagêd pinanggih. binggêl wau rêgi f 36.000.-.

[Grafik]

Sêmbahyang Id. Inginggil punika gambaripun golongan Islam ing nagari Berlijn nuju sêmbahyang Id ingkang nêmbe kêpêngkêr punika.

Ajrihing dhatêng golongan Nazi. Kawartosakên, ing sasampunipun rampung pilihan laladan Saar, saha sampun kaumumakên, wotên tiyang 2500 sami oncat saking laladan ngriku mlêbêt dhatêng Prancis, jalaran ajrih kalihan golongan Nasi.

--- 127 ---

Wêwaosan

Tarsan (Wanara Seta)

Pêpiridan saking buku karanganipun Tuwan Edgar Rice Burroughs.

71.

Wicantênipun: Inggih kula, Nonah Jinê tiyang wana ingkang daya-daya mriki ngupadosi panjênêngan satunggiling wanita ingkang tanpa pamit ujug-ujug nilar dhatêng kula.

Nonah Portêr mangsuli bisik-bisik: Kula botên niyat badhe nilar panjênêngan. Ingkang sakawit kula botên badhe tumut manawi tiyang-tiyang wau botên sami purun ngêntosi saminggu malih, ngantos panjênêngan wangsul.

Botên watawis dangu Tarsan tuwin Nonah Jinê sampun wontên ing sajawining bêbaya latu, salajêngipun tiyang kêkalih wau lajêng lumampah sêsarêngan nuju dhatêng griyanipun Nonah Portêr. Kala samantên lampahing angin sampun ewah malih, ingkang punika lampahing latu lajêng wangsul. Lan watawis saêjam malih urubing latu lajêng kèndêl.

Salêbêtipun lumampah sêsarêngan Nonah Portêr pitakèn dhatêng Tarsan makatên:

Punapaa panjênêngan têka botên wangsul dhatêng gubug.

Tarsan amangsuli: Kula kêdah ngupakara Litnan Dharno, awit piyambakipun nandhang tatu sangêt.

Nonah Portêr wicantên: Manawi makatên dados inggih lêrês mênggahing pamanggih kula. Kala samantên têtiyang sadaya sami nyariyosakên bilih panjênêngan lumajêng dhatêng panggenaning têtiyang cêmêng, lan miturut cariyosipun têtiyang wau, têtiyang cêmêng punika pancèn inggih bôngsa panjênêngan piyambak.

Mirêng katêranganipun Nonah Portêr ingkang makatên wau, Tarsan gumujêng saha lajêng pitakèn: Nanging panjênêngan rak inggih botên pitados dhatêng ginêm wau, Nonah Jinê.

Nonah Portêr: Botên tuwan ..., kadospundi anggèn kula kêdah nyêbut panjênêngan, awit asma panjênêngan ingkang sayêktos sajatosipun kula dèrèng mangrêtos.

Tarsan amangsuli: Nalika panjênêngan pinanggih kula ingkang kapisanan, kula dipun sêbut Tarsan bôngsa wanara.

Kanthi gumun Nonah Portêr apitakèn: Tarsan bôngsa wanara. Dados inggih panjênêngan ingkang kula wangsuli sêratipun sadèrèng kula bidhal.

Tarsan amangsuli: Inggih makatên, manawi botên pangintên panjênêngan sintên ingkang panjênêngan paringi sêrat.

Nonah Portêr: Kula botên sumêrêp. Pangrêtosan kula ngêmungakên bilih sêrat ingkang kula tampi punika dede saking panjênêngan, awit sêrat wau kasêrat ing basa Inggris. Ing môngka panjênêngan botên mangrêtos dhatêng satunggal-tunggala basa.

Tarsan gumujêng malih saha lajêng wicantên: Saupami kula cariyosa badhe kêpanjangên. Nanging ing kala punika kula sagêd nyêrat, nanging botên sagêd wicantên. Lan ing samangke saya botên kantênan malih, awit Litnan Dharno suka wulang dhatêng kula, ingkang pancènipun mulang wicantên mawi basa Inggris, jêbul malah mawi basa Prancis. Sasampunipun Tarsan wicantên makatên wau, lajêng ajak-ajak Nonah Portêr makatên: Môngga, samangke panjênêngan kula aturi minggah ing motor kula nusul ingkang rama, kados-kados lampahipun motor ingkang dipun titihi ingkang rama dèrèng patos têbih.

Kalih-kalihipun lajêng minggah ing motor, lan salajêngipun motor nuntên kalampahakên rikat.

Salêbêtipun sami numpak motor wau, Tarsan pitakèn: Ing sêrat panjênêngan ingkang tumuju dhatêng Tarsan bôngsa wanara, wontên ungêl-ungêlanipun bilih panjênêngan sampun trêsna dhatêng tiyang sanès, ingkang panjênêngan ngandikakakên tiyang sanès punika, punapa kula.

Kanthi barès Nonah Portêr amangsuli: bokmanawi.

Tarsan wicantên malih: Anggèn kula ngupadosi panjênêngan wontên ing Baltimor sayêktos kanthi rêkaos tuwin kangelan. Dumadakan wontên ing ngriku kula mirêng pawartos, bilih panjênêngan bokmanawi sampun krama kalihan tiyang nama Kènlêr, lan miturut cariyosipun tiyang, pun Kènlêr wau sampun bidhal ngriki. Punika punapa lêrês.

Nonah Portêr amangsuli sêmu susah: Bilih piyambakipun sampun wontên ing ngriki, punika pancèn lêrês.

Tarsan pitakèn malih: Punapa panjênênêngan trêsna dhatêng piyambakipun.

Nonah Portêr: botên.

Tarsan: punapa panjênêngan trêsna dhatêng kula.

Nonah Portêr nutupi rainipun mawi tanganipun saha wicantên: Kula punika sampun dipun pacangakên kalihan tiyang sanès, amila kula botên sagêd mangsuli pandangu panjênêngan Tuwan Tarsan.

Tarsan samangke wicantên: Wangsulan panjênêngan ingkang makatên punika tumrap kula sampun cêkap. Samangke kula aturi ngandika dhatêng kula, punapaa panjênêngan mêksa badhe krama kalihan tiyang, ingkang panjênêngan botên kagungan trêsna babarpisan.

Nonah Portêr amangsuli sêmu nalôngsa: Sabab bapak kula gadhah sambutan dhatêng piyambakipun.

Ing kala punika Tarsan ujug-ujug kemutan dhatêng sêrat ingkang sampun nate kawaos, lan ing wêkdal punika botên mangrêtos mênggah

--- 128 ---

ing pikajênganipun, ing sêrat wau nyariyosakên tiyang nama Kènlêr tuwin kasusahan-kasusahan ingkang gêgayutan kalihan tiyang wau.

Sakala punika Tarsan lajêng mèsêm, saha pitakèn dhatêng Nonah Portêr: Saupami pêthi ingkang isi donya brana punika botên saèstu ical punapa panjênêngan mêksa kêdah nêtêpi jangji panjênêngan dhatêng Tuwan Kènlêr.

Nonah Portêr mangsuli: Kula sagêd nêdha dhatêng piyambakipun supados kula kaluwarna saking kasagahan kula ing ngajêng.

Tarsan apitakèn: Saupami piyambakipun anduwa panêdha panjênêngan.

Nonah Portêr: Kula inggih lajêng kapêksa kêdah nêtêpi ingkang sampun dados kasagahan kula.

Tarsan kèndêl sakêdhap. Ing kala punika lampahing oto tansah dipun rikatakên, dangu-dangu otonipun lajêng karindhikakên sawatawis, lan Tarsan nuntên pitakèn dhatêng Nonah Portêr makatên: Punapa kaparêng, saupami kula ingkang ngrêmbagakên dhatêng Tuwan Kènlêr ing bab panêdha panjênêngan.

Nonah Portêr: Manawi tiyang sanès ingkang ngrêmbagakên, langkung malih manawi tiyang ingkang anggadhahi melik piyambak dhatêng kula, têmtunipun badhe kalampahan bilih piyambakipun lajêng namung narimah kemawon.

Tarsan wicantên malih sêmu nêpsu: Kenging punapa, nalika kula ingkang nêdha, Têrkos lajêng narimah nyukakakên.

Mirêng wicantênipun Tarsan ingkang makatên wau, Nonah Portêr kraos mêngkorog githokipun saha lajêng nyawang dhatêng Tarsan kamigilan awit ing kala punika Nonah Jinê emut nalikanipun dipun bêkta ing kêthèk agêng, ingkang lajêng dipun pêjahi dening Tarsan punika.

Salajêngipun Nonah Portêr nuntên wicantên: Tuwan Tarsan, ing ngriki punika dede wontên ing wana gung ing bawah Aprikah, lan panjênêngan punika sanès bangsaning sato galak. Panjênêngan punika satunggiling satriya, ingkang botên badhe amêjahi sasamining manungsa kanthi dipun sêngaja.

Kanthi alon kadosdene wicantên dhatêng badanipun piyambak Tarsan amangsuli: Ing nglêbêt sajatosipun kula punika taksih nama sato galak.

Kala punika lampahipun motor tanpa kèndêl-kèndêlipun. Botên watawis dangu Tarsan wicantên malih: Nonah Jinê, saupami panjênêngan sampun luwar saking Tuwan Kènlêr, punapa panjênêngan krêsa dhaup kalihan kula.

Nonah Portêr botên wangsuli tumuntên.tumuntên wangsuli. Nanging Tarsan ngêntosi wangsulanipun kanthi sabar.

Ing wêkdal punika kathah ingkang dados gagasanipun Nonah Portêr. Sajatosipun tiyang punika sintên. Sintên tiyang sêpuhipun. Manawi nitik namanipun ing ngriku sampun têtela, bilih botên kasumêrêpan mênggahing aslinipun, makatên ugi anelakakên sêsrawunganipun kalihan sato galak.

Tiyang punika botên anggadhahi nama. Punapa Nonah Portêr badhe sênêng dados bojonipun tiyang wana punika. Punapa botên badhe ngraos nalôngsa manahipun saupami ngèngêti bilih lakinipun ing suwau gêsangipun wontên ing salêbêtipun wana, padamêlanipun sabên dintên namung pêpenekan wontên ing wit-witan sarta kêkêrahan kalihan bangsaning kêthèk tuwin sato galak sanès-sanèsipun, langkung malih têmtu badhe saya karaos-raos manahipun saupami ngèngêti, bilih têdhanipun ingkang jalêr ing suwau ngêmungakên daging mêntah.

Ing sarèhning Nonah Portêr dangu botên amangsuli, ing wusana Tarsan lajêng pitakèn: Nonah Portêr, panjênêngan dèrèng paring wangsulan dhatêng pitakèn kula wau, punapa panjênêngan kuwatos bilih badhe nyakiti manah kula.

Kanthi susah Nonah Portêr wicantên: Kula botên mangrêtos kadospundi anggèn kula badhe mangsuli.

Tarsan apitakèn malih: Punapa panjênêngan botên trêsna dhatêng kula.

Nonah Portêr: Langkung sae panjênêngan sampun andangu makatên tumraping panjênêngan, kados-kados badhe langkung sênêng tanpa kula. Panjênêngan punika botên tinakdirakên kêdah gêsang wontên ing donya kados ing ngriki punika, botên dangu malih kintên kula panjênêngan botên badhe kraos dêdalêm wontên ing ngriki lan salajêngipun panjênêngan têmtu lajêng kêpengin wangsul dhatêng gêsang panjênêngan kados ing kala sakawit, ing môngka tumraping kula gêsang panjênêngan kados ing wingi uni punika, botên badhe sagêd anglampahi.

Kanthi sabar Tarsan lajêng wicantên: Kintên kula, kula mangrêtos mênggahing krêsa panjênêngan punika, awit mênggahing kula, aluwung kula nyumêrêpi panjênêngan amanggih sênêng katimbang kula piyambak ingkang sênêng, lan kula ugi mangrêtos bilih panjênêngan botên badhe sênêng saupami lajêng dhaup kalihan ... kêthèk.

Kanthi ngarih-arih Nonah Portêr wicantên: Tuwan Tarsan, mugi panjênêngan sampun angandika makatên. Botên makatên mênggahing pikajêng kula. Ing ngriki nyata, bilih panjênêngan botên mangrêtos dhatêng atur kula.

Nanging dèrèng ngantos rampung wicantênipun Nonah Portêr, motoripun ujug-ujug dumugi ing margi enggok-enggokan ing sangajêngipun griya alit.

Motor wau lajêng kakèndêlakên awit ing ngajêng griya alit wau wontên motoripun Tuwan Kleton ingkang kinubêng dening Tuwan Kleton piyambak sakônca-kancanipun. Badhe kasambêtan.

--- [0] ---

Ucap-ucapan Radèn Gathutkaca.

Wauta Radèn Gathutkaca, saunduripun saking ngarsane kang rama, enggal angrasuk busana. Apa busanane satriya prabu ing Pringgadani, jamang mas murub sungsun tiga, sumping mas rineka kananga ginubah surèngpati, gêlung supit urang, kasôngga ing praba, kancing gêlung kêncana rineka garudha mungkur, sinung tali udawala, ulur-ulur naga ngangrangan kêlat bau nagaraja gêlang kana, kampuh sutra jingga tinulis parada rineka alas-alasan, paningsêt cindhe wilis, calana cindhe biru, kroncong suwasa rineka taksaka raja, uncal wastra uncal kancana.

Radèn Gathutkaca manawi badhe lumampah ngagêm tarumpah madu kacrêma, kuwasane bisa mabur tanpa êlar. Ngagêm caping basunônda, surya wanci têngah botên kêpanasên, wontên udan botên kodanan. Radèn Gathutkaca sampun cancut taliwônda, cancut arane wong acincing, kaubêdake ing sarira, Radèn Gathutkaca nêpak bau, mancal siti kadi mandhêlong, lajêng anggayuh ing akasa.

Gamêlan kasêsêgakên, Gathutkaca kèndêl gamêlan suwuk pathêtan kyai dhalang carita: Wau ta lampahe Radèn Gathutkaca, napak ing gagana kadya dharatan, silêm ing mega biru, piyak ngarsa tangkêp wuri, cat katingal cat botên. Gêbyaring busana kasorotan ing baskara, kados kilat asêsiring. Satriya prabu ing Pringgadani karsa kèndêl ing mega malang, angajêngakên mega jodhog, mulat nganan ngering, ingkang rayi botên katingal, nuntên wontên sasmitaning dewa warni rare bajang, kêkalih, kang satunggal ambêkta bathok bolu badhe nawu sagara, kang satunggal mandhi pêcut badhe anggiring barat. Radèn Gathutkaca ngunandika salêbêting wardaya: Bocah bajang, kowe dak anggo pasanggiri, yèn tak pêraki ilang, mêsthi aku kêtêmu adhiku Irawan, yèn tak pêraki kowe isih, adhiku Irawan ora bakal katêmu.

Ing nginggil punika pêthikan saking Sêrat Irawan Rabi pakêm padhalangan ringgit purwa.

Anggitanipun Ki Rêdisuta, abdi dalêm dhalang ing karaton Surakarta.

Anyariyosakên dhaupipun Radèn Irawan kalihan Dèwi Titisari, raja putri ing Dwarawati. Mawi gambar kathah, rêginipun namung f 0,80.

Wêdalan Bale Pustaka Batawi Sèntrêm.

--- [0] ---

Katuranggan

Kuna-kunane ing sadurunge wong Eropah pintêr ing ngèlmu katuranggan, wong Arab wis pinunjul kawruhe, malah kongsi saprene isih pintêr-pintêr. Mulane iya ora anggumunake panjênêngane Kangjêng Nabi Mohamad aparing wêwêling marang parawira Arab kang kadhawuhan ngratakake agama Islam mungguh ing pamilihing jaran. Wêwêling mau ing tanah Arab lan Turki kongsi saprene isih diluhurake dening wong Islam, sanadyan ing tanah Indiya iya akèh wong sing migatèkake.

Ing ngisor iki wêwêlinge Kangjêng Nabi mau, sinawung ing têmbang dhandhanggula:

1. kudhandhangan dènira ngulati / sastra cêtha wasitaning kuna / katuranggan kang ing mangke / tinliti runtutipun / ya ta nguni dhawuhing Gusti / Kangjêng Nabi Mohamad / mring prawirèng pupuh / senapati wadyabala / Ngarab ingkang tinanggênah andon jurit / ngrata agama Islam //

2. aywa sira ngingu jaran kaki / dumuk putih luwih sing sajuga / anut ing bathuk ujure / yèku ngalamatipun / ing palagan ingkang nunggangi / kabranan ing mungsuhnya / de lamun dêdumuk / iku pêgat lakunira / dening wulu kang njêbring ngalang-alangi / cêpak antakanira //

3. dumuk putih amba ingkang nginggil / kang asawang ngrêmbayaking gêbang / wèh kanoan ring kang duwe / bêlang putih nèng bau / pradikane kuda puniki / pantês dadya tunggangan / tan ana pakewuh / yèn pukange karo pisan / dlêmok putih iku utamaning wajik / gawanên mangsah yuda //

4. sirna gêmpang mungsuhira yêkti / kang nunggangi tan gigrig wulunya / wutuh ayam sabalane / luwih-luwih kalamun / kuda mau balêntong putih / ing ugêl-ugêl ngarsa / pasthèkna kang mungsuh / tanpa lumawaning yuda / lan ngingua kuda abang tanpa ciri / mantêp watêkanira //

5. sungkan lamun tininggala mati / ring kang nunggang malah pamintanya / lêhêng ndhisikana bae / poma sira ywa ngingu / kuda wulu sungsang ing sikil / sung cilaka ring sira / lan manèh ywa ngingu / turangga atracak seta / blêntong jamus awit iku ngalamati / tatu madyaning rana //

6. lamun tracak kang kawahyèng ngarsi / munggwing sikilira ingkang kanan / iku kaki ngalamate / kang nunggangi katatun / de ta lamun ing sikil kèri / kuda ingkang kabranan / lan sira kalamun / arsa umentar lalana / anungganga kuda napas sikilnèki / pancal kalih ing ngarsa //

7. sikil buri pancal kang sasiki / malah sikil kang mangkono ika / yakti pênêd tumêrape / ulês lyan-liyanipun / buntut tipis amratandhani / mantêp sanggêm mring karya / jaran jangjam biru / irêng suri buntut lawan / sikilira utama dipun tunggangi / lawan manèh jêjaran //

8. ingkang bathukira dumuk putih / nging tan têrus marang sikilira / tan patut pinèt gawene / cilaka kang pinangguh / sikil catur apancal putih / yakti manggih bêbaya / lamun putihipun / kapara dhuwur kang kanan / lan kang kering kang nunggang wus amrêpêki / praptèng antakanira //

9. poma sira aywa anunggangi / kuda lêmah têlês ulêsira / yogya ngupayaa kowe / jaran wadon kang ruhur / wit kudèku asung mas picis / turangga dêdumuknya / mbengkong ngiwa tuhu / pantês lamun pinilala / anyugihi iku ngalamate kaki / dene ta kang jêjaran //

10. wadon ingkang ugêl-ugêlnèki / mawa wulu kulawu watêknya / darêman tuwin warêdèn / dene ta kuda kakung / ulês abang kang kaduk langking / gula gêsêng ngaranan / sayoga dèn ingu / kinaryaa pamacêkan / kuda lanang bêlang wangkong pukangnèki / wèh bagya ring bêndara //

11. nggènnya lulut runtut palakrami / lawan manèh jaran wadon ingkang / irêng suwung mêmathine / nyilakani kang ngingu / lan mring awakira pribadi / jaran ulês sadhengah / abalêntong jamus / wêwajike papat pisan / yèn cacahe balêntong sijining wajik / ganêp tan dadi paran //

12. nanging lamun cacahira ganjil / kuda iku ala atinira / mung sangsara pangajabe / marang ingkang angingu / nadyan nora sakala yêkti / iya ngalama-lama / jaran soring irung / mawa babalêntong seta / luwih gampang katlêku watêke nênggih / nibakake kang nunggang //

Nginggil punika pêthikan saking Sêrat Wasita Turangga wêdalan Bale Pustaka.

Sêrat Wasita Turangga inggih katuranggan, ngandharakên bab anggotaning kapal, mathi, ulês lan bêndaranipun, miturut kawruh kadhoktêran, kawruh Jawi lan kawruh Arab. Mawi gambar kathah sangêt. Rêginipun namung f 0,60-