Sastra Jawa

Program Digitalisasi Sastra Daerah

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size

Kajawèn, Balai Pustaka, 1927-08, #1641

Katalog:Kajawèn, Balai Pustaka, 1927, #1641
Sambung:
1.Kajawèn, Balai Pustaka, 1927-02, #1641. Koran, Majalah dan Jurnal | Kajawèn #366.
2.Kajawèn, Balai Pustaka, 1927-05, #1641 . Koran, Majalah dan Jurnal | Kajawèn #367.
3.Kajawèn, Balai Pustaka, 1927-06, #1641. Koran, Majalah dan Jurnal | Kajawèn #368.
4.Kajawèn, Balai Pustaka, 1927-08, #1641. Koran, Majalah dan Jurnal | Kajawèn #369.
5.Kajawèn, Balai Pustaka, 1927-09, #1641. Koran, Majalah dan Jurnal | Kajawèn #370.
6.Kajawèn, Balai Pustaka, 1927-10, #1641. Koran, Majalah dan Jurnal | Kajawèn #371.
7.Kajawèn, Balai Pustaka, 1927-12, #1641. Koran, Majalah dan Jurnal | Kajawèn #372.

Ôngka 31, 5 Sapar Taun Jimakir 1858, 4 Agustus 1927, Taun II.

Kajawèn

[Iklan]

--- [0] ---

[Iklan]

--- [521] ---

Ôngka 31, 5 Sapar Taun Jimakir 1858, 4 Agustus 1927, Taun II.

Kajawèn

Kawêdalakên Sabên Dintên Kêmis.

Rêgining sêrat kabar punika ing dalêm tigang wulan ... f 1.50, bayaranipun kasuwun rumiyin, botên kenging langganan kirang saking 3 wulan.

Juru ngarang - administrasi Bale Pustaka, ing sawingkinging kantor palis, tilpun nomêr 2791 - Wèltêprèdhên.

Malakah.

[Grafik]

Kadospundi asrinipun masjid ing nginggil punika, para maos sagêd anêksèni piyambak, inggih punika masjid ing Kwalakangsar.

--- 522 ---

Samaking Kajawèn

Ing Kajawèn ingkang ngêmot rêmbagipun Petruk lan Garèng, rumiyin sampun anyukani prajangji, bilih samaking kalawarti badhe kasantunan ingkang èdi, ingkang sagêd anêngsêmakên dhatêng para maos. Mênggah sagêdipun kalêksanan sêdya ingkang makatên wau, tamtu inggih sawatawis lami, amargi kêdah abudidaya rumiyin sagêdipun angsal gambar ingkang kinintên pantês saha mathuk kalihan namaning kalawarti. Pêpuntoning rêmbag, lajêng mêndhêt gambar kados ingkang kacêtha ing samak punika, inggih punika tiyang maluku ing sabin katarik ing maesa. Dene pikajênganipun makatên:

Limrahipun idham-idhamaning tiyang Jawi, langkung malih tumrap kaum tani, punika sagêda anggadhahi maesa sapasang, ingkang agêng saha sami santosa. Ingkang makatên wau inggih layak kemawon, amargi maesa punika dados kôncanipun nyambut damêl sêsarêngan, ingkang sagêd anjalari wêdaling rêjêki saking anggènipun ulah têtanèn. Amila anggènipun tiyang tani ngopèni dhatêng maesanipun inggih botên beda kados ngopèni dhatêng kulawarganipun, botên nate kêtandhêgan têdha tuwin sêmbrana pangupakaranipun. Dalah ngantos dumugining tilêm taksih dipun manah prayoginipun, saha dipun jagi sampun ngantos cinakot ing lêmut. Tiyang tani botên purun ngêcakakên ing damêl dhatêng maesa ing sapurun-purunipun, sadaya mawi watês.

Maesa punika sawênèhing kewan ingkang ambangun turut, mangrêtos dhatêng sasmita, mila caranipun anglampahakên ing damêl: saupami kêdah menggok, mandhêg, rindhik tuwin rikat, namung saking sasmitaning ungêl. Saking kêladuking tiyang tani anggèning pakulinan dhatêng maesa, maesa asring dipun srêngêni kados anyrêngêni dhatêng lare. Sanadyan maesa botên mangrêtos dhatêng srêngên, nanging sêmunipun katingal ngraosakên, kabêkta saking mirêng sêrênging ungêl.

Maesa punika sanadyan katingalipun kewan tutut, nanging manawi nêpsu ngantos adamêl girising tiyang, mila ngantos kagambarakên dados namaning gêndhing, inggih punika gêndhing Kêbogiro, têgêsipun kêbo nêpsu. Mênggah tumraping tiyang Jawi, manawi mirêng gêndhing wau, manahipun tamtu gambira.

Tandhanipun bilih maesa punika inggih kewan linangkung, ing jaman kina ngantos kangge jêjuluking ratu, kados ta: Maesa Tandrêman, lan ugi namaning dêdamêl: dhuwung dhapur Kêbolajêr.

Mirid kawontênan ing nginggil punika, tumrap pasêmoning gambar ing samaking Kajawèn, amêngku raos Jawi dêlês, ingkang atêgês: wêkêl ing damêl, nyambut damêl sêsarêngan, ngudi sampurnaning gêsang, ingkang ing batos isi: ngrêti, tabêri lan wani.

Ing wusana samaking Kajawèn ingkang enggal saha ingkang pikajênganipun sampun katêrangakên ing nginggil, mugi andadosakên suka pirêna saha amêwahana grêngsênging panggalihipun para maos, salajêngipun anuntunana dhatêng kamajêngan. Amin.

--- 523 ---

Sedanipun Raja ing Rumèni.

Ing sêrat-sêrat kabar kados sampun sami martosakên, bilih raja ing nagari Rumèni, Sang Prabu Ferdinand I, kala tanggal kaping 20 Juli ingkang kapêngkêr punika, seda. Mênggah gêrahipun sang nata punika sampun sawatawis lami, kala punika sang pramèswari sawêg kalêrês tindakan dhatêng tanah Amerikah. Sarêng gêrahipun sang nata saya sangêt, sang pramèswari lajêng kapêksa kadhawuhan kondur malih. Kala gêrahipun sang nata nêdhêng sangêt-sangêtipun, ingkang angadhêpi wontên ing ngriku: Sang Putri Marie ing nagari Yoegoslavie, putra mantunipun sang prabu, pramèswarining raja ing Griekenland saputranipun Prins Michael (wayahipun sang prabu), Prins Nicolaas lan prinsès Ilena ingkang sawêg yuswa 18 taun.

[Grafik]

Swargi Prabu Ferdinand I.

[Grafik]

Prins Carol.

Kados ingkang sampun kasbut nginggil, tanggal 20 Juli sang prabu seda. Kala punika sang nata ing nagari Inggris angintunakên sêrat tilgram dhatêng sang pramèswari ing Rumèni, angaturakên belasungkawanipun narendra ing Inggris. Dene kala anyarèkakên layoning sang nata wau, utusan nagari Walandi ing Boekarest, Baron van Nagell ugi dhèrèk anjênêngi.

Mênggah sedanipun sang narendra ing Rumèni wau, pamarentah ing ngriku enggal ngaturi pawartos dhatêng tilas pangeran Pati ing nagari Rumèni,

--- 524 ---

Prins Carol ingkang samangke yuswa 34 taun saha dêdalêm wontên ing kitha Paris. Dene Sang Prins Carol lajêng aparing panguwasa dhatêng sêrat kabar Matin ingkang kawêdalakên ing kitha Paris, supados anglairakên gênging sungkawanipun sang pangeran jalaran sedanipun ingkang rama wau. Salajêngipun sang pangeran lajêng ngaturakên sêrat panuwunan dhatêng pamarentah, kaparênga anjênêngi pamêtakipun ingkang rama, ananging panuwunanipun wau botên dipun wangsuli babarpisan. Mênggah sajatosipun pangeran wau botên kenging lumêbêt ing nagari Rumèni, manawi botên kanthi palilahing pamarentah. Ing ngriku wontên sêratipun pamarentah Rumèni dhatêng sang pangeran, ingkang anyêbutakên, bilih putusaning pamarentah luhur kala tanggal 4 Januari 1926, taksih katêtêpakên. Mênggah isining putusan wau, angêsahakên ingkang dados karsa tuwin jangji-jangjinipun Prins Carol, anampik dhatêng hak-hakipun jumênêng dados pangeran Pati utawi dados raja ing praja Rumèni. Miturut pawartos saking Paris, mila yakin, bilih sang pangeran badhe anêtêpi jangjinipun sayêktos, saha botên badhe kondur dhatêng nagari Rumèni malih ing salêbêtipun 10 taun punika.

[Grafik]

Prins Michael, raja enggal ing nagiranagari. Rumèni.

Sasedanipun Sang Prabu Ferdinand I lajêng katêtêpakên bilih ingkang anggêntosi kaprabon, inggih punika ingkang wayah: Prins Michael ingkang samangke sawêg yuswa 5 taun.

Kajawi punika pamarentah mêndhêt satunggiling putusan, sumêdya anyêgah sadaya pandamêling têtiyang ingkang baku rêmên dhatêng Prins Carol, ananging ing nagari ngriku tingalipun sêpên, botên wontên ingkang sumêdya angrisak katêntrêmaning praja. Makatên ugi para prajurit sampun sami sumpah sadaya, bilih salaminipun tansah badhe sêtya dhatêng Sang Raja Michael wau.

--- 525 ---

Padamêlan Utami Punika Kêdah Dipun Ajèni.

Sawênèhing para sarjana wontên ingkang asring pitakèn makatên: punapa sawarnining jêjampi miturut kawruh kadhoktêran punika wontên paedahipun tumrap têtiyang ing tanah Jawi ngriki.

Tuwuhing pitakenan kados ingkang kasbut ing nginggil punika kados inggih sampun layak kemawon, amargi pambudidayaning pamarentah murih têtiyang enggal nyuwuna pitulungan dhatêng dhoktêr, manawi kalêrês kataman ing sêsakit, punika kados botên kêndhat-kêndhat. Pambudinipun pamarentah wau inggih mila wontên wohipun, tôndha yêktinipun: saya dangu griya sakit ing pundi-pundi panggenan, saya kathah têtiyangipun ingkang sami dhatêng, prêlu ajêjampi. Awit saking pambudidayaning pamarentah saha saking saening pangupakaranipun para dhoktêr dhatêng têtiyang ingkang nandhang sakit, satêmah saya dangu kuwatosipun tiyang ajêjampi dhatêng dhoktêr, saya lajêng ical, saha têtiyang wau sami mindhak kapitadosanipun dhatêng kasagêdaning para dhoktêr. Ananging kapitadosan dhatêng dhoktêr wau tingalipunkatingalipun. tipis sangêt, jalaran manawi lajêng wontên tiyang ingkang kacariyosakên sagêd, kadosdene Kyai Bêdor utawi Kyai Pênthèt, lajêng kemawon atusan utawi ewon tiyang ingkang sami dhatêng ing kyai-kyai wau prêlu sumêdya ajêjampi. Saha lajêng kasupèn dhatêng dhoktêr.

[Grafik]

Nginggil punika gambaripun Kyai Pênthèt ing Kalasan.

Ingkang punika pitakenanipun para sarjana kasbut nginggil mila inggih botên gampil wangsulanipun. Adamêl warasing tiyang sakit punika pancèn padamêlan ingkang sae sayêktos. Angudi dhatêng kasarasaning tiyang sadaya punika pancèn inggih utami sangêt, ananging èwêt pakèwêtipun inggih kathah sangêt. Kados ta: gugon tuhonipun tiyang, ajrih, kuwatos, botên pitados, gêsang ingkang botên miturut dhatêng wèting kasarasan badan, lan sasaminipun, punika sadaya, tamtu dados sônggarungginipun para dhoktêr ingkang sumêdya atêtulung. Ananging watak-watak ingkang botên prayogi makatên wau, kêdah dipun udi icalipun, kadosdene anggènipun para dhoktêr angudi icalipun sêsakit warni-warni ingkang tansah angrêridhu dhatêng kasarasaning tiyang, amila para dhoktêr inggih botên wajib wêgah utawi gêla, manawi amrangguli watak-watak ingkang sampun kasêrat [ka...]

--- 526 ---

[...sêrat] ing nginggil wau, makatên punika manawi sêdyaning dhoktêr kanthi manah suci badhe anyarasakên kawontênanipun kawula ing tanah Indiya ngriki.

Ing Kajawèn kados botên wontên awonipun upami angêwrat lêlabêtanipun satunggiling sarjana bôngsa Eropah, ingkang suci manahipun, sampun anilar sanak sadhèrèkipun, anilar kamuktèn saha kasênênganipun ing donya, prêlu bidhal dhatêng tanah Aprikah, sumêdya angusadani têtiyang ing ngrika, ingkang kacariyos taksih sangêt bodhonipun saha nandhang sakit warni-warni. Dene usada-usada ingkang dipun pigunakakên ing têtiyang wau namung mêndhêt saking kapitadosanipun piyambak-piyambak kemawon, ingkang kathah sampun tamtu inggih: botên mathuk kalihan anggêr-anggêripun kasarasaning badan, amila usada-usadanipun wau botên kok damêl waluyaning tiyang ingkang sawêg nandhang sakit, malah-malah sêsakitipun wau sok lajêng saya sangêt tuwin mrèmèn. Sanajan sarjana kasbut nginggil sadèrèng-dèrèngipun sampun uninga bilih ing tanah ngriku badhe amanggih alangan utawi godha rêncana mawarni-warni, ewasamantên inggih botên anggadhahi wêgah sêdyanipun ingkang thukul saking manah suci wau badhe katindakakên kalayan rêna lan eklasing manah. Mênggah asmaning sarjana wau Tuwan Albert Schweitêer, ing Kajawèn ingkang mêdal ing ngajêng punika, badhe kacariyosakên sawatawis kadospundi budidayanipun tuwan wau, anggènipun suka pitulungan dhatêng têtiyang ing tanah Aprikah.

Satunggaling Sudagar Ingkang Mangrêtos Dhatêng Ubat-ubêting Jaman.

Cariyos ing Jêpang.

Ing wêkdal samantên punika kalêrês ing taun 1865. Ippei Wakao, satunggiling sudagar sutra ing Kefu (Kofu) kala maos sêrat saking kantoripun ing Yokohamah (Yokohama) lajêng agarundêlan. Pangunandikanipun: e, e, dadi saiki gupêrmèn anglarangi ngirimake sutra kasar mêtu saka nagara.

Para punggawanipun sarêng mirêng panggarundêling bandaranipun wau, rainipun lajêng sami katingal pucêt. Ing môngka sutra kasar punika pajêngipun ing padagangan rikat sangêt, saha rêginipun ugi tansah mindhak-mindhak, ingkang kathah pêpajênganipun, inggih punika ingkang kakintunakên mêdal dhatêng nagari sanès. Manawi awisan wau katêtêpakên, sampun têmtu anjalari tandhonipun sutra langkung saking kathah, ing wusana rêginipun inggih mundur sangêt.

Kala punika ing gudhangipun Tuwan Wakao kasbut nginggil simpên sutra kasar saklangkung kathah ingkang badhe kakintunakên sarana baita dhatêng Yokohamah. Punapa kintên-kintên sagêd kalampahan ngalang-alangi sampun ngantos dados bobrok, manawi pangintunipun sutra ingkang mêdal dhatêng sajawining praja wau dipun awisi dening nagari. Têtiyang ingkang sami kagèt wau lajêng sami anglirik dhatêng bandaranipun, [bandarani...]

--- 527 ---

[...pun,] badhe anyumêrêpi: punapa bandaranipun jalaran saking prakawis punika katingal kuwatos. Ananging sêmunipun inggih botên kuwatos, kosokwangsulipun malah katingal bingah kemawon.

Sudagar wicantên makatên: prakara kiyi malah anyênêngake, mara layang iki wacanên. Sêrat lajêng kasukakakên dhatêng têtiyangipun kalayan dhanganing manah saha lajêng gumujêng sajak sênêng. Ananging kala bandaranipun gumujêng, botên wontên tiyang ingkang tumut gumujêng. Bedaning antawisipun bêbaya ingkang badhe andhatêngi kalihan sajak bingahipun sudagar, punika adamêl kagèting têtiyang wau, mila lajêng sami botên sagêd ngucap.

Sudagar pitakèn dhatêng para punggawanipun: Kapriye mungguh panêmumu bab kiyi. Aku kabèh saiki ora mung kudu nukoni sutra ing kene bae, ananging uga kudu tuku ing ngêndi-êndi panggonan.

Ing salajêngipun sudagar lajêng suka prentah dhatêng têtiyangipun supados sadhiyaa kesah numbasi sutra. Têtiyangipun sami kagèt malih saha lajêng sami ningali dhatêng bandaranipun. Wicantênipun: Kadospundi pangandika panjênêngan, bandara, panjênêngan karsa badhe numbasi sutra malih. Salaminipun awisan nagari ngêdalakên sutra dhatêng jawi taksih têtêp, rêgining sutra tamtu têrus anggènipun mêdhak, lan botên badhe wangsul kados ingkang suwau-wau malih.

Bandaranipun amangsuli: Ya bênêr, yèn rêgane bakal suda, ananging sing dak dêlêng: ing têmbe burine, mulane aku mrentah supaya nukonana sutra kabèh.

Wangsulaning bandaranipun ingkang sajak sabar punika, saya anuwuhakên gumuning têtiyangipun. Têtiyang wau sami botên mangrêtos sababipun, dene bandaranipun mêksa badhe numbasi sutra, ingkang botên kenging katêmtokakên, bilih rêgining barang-barang punika badhe enggal mindhak. Satêmah lajêng sami kuwatos, manawi bandaranipun jalaran saking bêbaya, ingkang andhatêngi punika, lajêng dados ewah èngêtanipun.

Ananging Wakao botên pisan-pisan ewah èngêtanipun kadosdene ingkang dipun kuwatosakên dening para punggawanipun. Piyambakipun sagêd anyumêrêpi kawontênanipun sadaya, saha amêsthèkakên, bilih ing têmbe badhe agêng kauntunganipun. Miturut pamanggihipun Wakao, anggèning gupêrmèn angawisi wêdaling sutra saking nagari, punika amargi katarik saking raos sêsêngitan dhatêng sadaya bôngsa ingkang asli mônca ing wêkdal punika, ingkang wusananipun badhe adamêl risaking kawontênaning panyadean ing pêkên amargi indhaking rêrêgèn wau. Ingkang makatên punika tamtu adamêl susah saha karugianipun para sudagar lan para ingkang gadhah pabrik, pungkasanipun adamêl rêkaos utawi ngundurakên dhatêng kamajênganing kasugihanipun bôngsa Jêpang. Jalaran saking punika, Wakao sagêd anêmtokakên, bilih awisan wau tamtu badhe enggal kacabut, supados sagêda lajêng nuwuhakên indhaking rêginipun sutra. Amila anumbasi sutra samangke [sa...]

--- 528 ---

[...mangke] punika kados inggih pêrlu sayêktos.

Pamanggihipun sudagar wau lêrês, awit saking tindak ingkang makatên punika, piyambakipun sagêd angsal bêbathèn sae sangêt, ingkang anjalari witing dêrbalanipun. Ing samangke padagangan gadhahanipun sudagar kasbut nginggil, sami-sami kabudidayan tumrap ing nagari Jêpang, kalêbêt ingkang agêng piyambak panguwasanipun.

Kawontênanipun ing Karantina Onrês.

[Grafik]

Tiyang ingkang badhe numpak baita kapriksa malih cacaranipun.

[Grafik]

Têtiyang haji sasampunipun kapriksa cacaranipun pangkat dhatêng baita.

[Grafik]

Para têtiyang haji sami minggah dhatêng kapal "Madioen".

[Grafik]

Kaptin baita kapal "Madioen" kalihan Inspecteur Rott. Lloyd.

--- 529 ---

Jagading Sato Kewan.

Bab Gajah.

Gajah punika satunggiling kewan ingkang agêng, inggil, galak ananging tututan, sanadyan katingalipun sajak klular-klulur saha bodho, ananging gajah punika sajatosipun mrojol saking pêthèk, awit lantiping panggraita anglangkungi kewan-kewan sanèsipun.

[Grafik]

Gêsanging gajah wontên ing salêbêting wana.

Kajawi punika, bilih mirid pirantos pêperanganing badanipun, gajah punika tamtu botên sagêd tumandang ing damêl amêmêndhêt barang ingkang alus-alus. Panitikan ingkang makatên wau, sulaya kalihan nyatanipun, jalaran gajah punika inggih sagêd mêndhêt barang-barang ingkang alus-alus, amargi ing pucuking têlale wontên pirantos kadosdene darijining manusa.

Mênggah dunungipun gajah punika, wontên ing wana ingkang agêng ing tanah Sumatrah, tanah Aprikah, tanah Indhu lan sanès-sanèsipun. Dene gêsangipun sami agêgrombolan kathah, saha limrahipun ugi sami dipun kêpalani gajah ingkang umuripun sampun sêpuh saha ingkang agêng piyambak lan kiyat. Manawi pinuju kalêrês sami saba, punika lampahipun inggih tansah gêgrombolan botên purun apisah-pisah, dados ingkang sami klangkungan, inggih lajêng katingal cêtha patilasanipun, amargi saupami ingkang dipun trajang lampahipun wau wana bêbondhotan, ing ngriku wit-witanipun saha thêthukulan ingkang alit-alit sami rêbah pating sulayah, dados waradin kadosdene margi agêng, amila manawi wontên têtanêmanipun têtiyang ing dhusun sacêlakipun ngriku katrajang dening

--- 530 ---

garombolaning gajah wau, tamtu lajêng lêbur tanpa kukuban. Tumrap para ingkang sami ahli ambêbêdhag gajah, punika gampil sangêt anggènipun nitik pundi panggenanipun gajah-gajah wau. Ananging têtiyang ingkang abêbêdhag kêdah angatos-atos sangêt botên kenging sêmbrana, awit manawi ngantos lena, botên wande dados dêdolananipun gajah-gajah wau ngantos ajur mumur kwandhanipun.

[Grafik]

Gajah kangge tumpakaning prajurit amangsah prang.

Kala ing jaman kina, sadèrèngipun wontên praoto, otobis lan sasaminipun, inggih gajah punika ingkang dipun pigunakakên prasasat kadosdene praoto lan otobis. Malah ngantos dumugi samangke ing tanah Indhu, Siyêm lan sanès-sanèsipun, taksih migunakakên gajah kados makatên wau. Tumrap ing nagari Siyêm, punika manawi wontên gajah pêthak lajêng kaaji-aji kadosdene satunggiling dewa, amila bandera ing karajan Siyêm punika aciri gajah seta. Kajawi saking punika, ing jaman kina gajah punika inggih dados tumpakaning prajurit kangge mangsah pêrang, utawi inggih dados tumpakaning para nata. Dene para narendra jaman samangke, ingkang taksih anglêluri anitih dipôngga, namung sang nata ing Siyêm lan sawênèhing nata ing tanah Indhu. Dene tumrap nata Jawi gajah punika samangke namung kangge klangênan kemawon.

Miturut cariyos ing ringgit purwa, para nata ingkang sok nitih liman, inggih punika: nata ing Mandura Prabu Baladewa, liman wau dipun namakakên: Kyai Puspadêdta,Puspadênta. mênggah ulêsipun pêthak. Makatên ugi titihanipun nata ing Ngastina, Prabu Suyudana, ugi awarni gajah seta, nama: Èsthitama. Kajawi punika taksih wontên gajah sanès-sanèsipun ingkang kocap ing padhalangan, kados ta: Gajah Sena, inggih punika ingkang sagêd ambêdhah bungkusipun Arya Sena saha ingkang lajêng nitis dhatêng Arya Sena, lan sanès-sanèsipun malih.

--- 531 ---

Ing nginggil sampun kacariyosakên, bilih gajah punika saklangkung lantip panggraitanipun, ngantos wontên satunggiling sarjana bôngsa Eropah nama: Judith Cartier ing bêbukaning karanganipun: liman seta tata janma (satunggiling dongèng anyariyosakên lêlampahanipun satunggiling gajah pêthak nama: Irawata saklangkung sae, sintên ingkang kêpengin maos sagêd tumbas dhatêng kantor Bale Pustaka ing Wèltêprèdhên, rêginipun namung f 0.70) amratelakakên bilih bôngsa Yunani tuwin Rum anyariyosakên, bilih nate wontên liman ingkang nyêrat ing basa Yunani, malah sawênèh wontên ingkang sagêd wicantên.

[Grafik]

Gajah wontên ing kumidhi kapal.

Mênggah bukti-bukti ingkang anelakakên kalantipaning gajah punika kathah sangêt. Kados ta: gajah ingkang asring main wontên ing kumidhi kapal, para maos tamtunipun sampun nate anguningani piyambak kadospundi pamainipun gajah wau, wontên ingkang nyurung tong mawi sukunipun kêkalih, wontên ingkang linggih kursi ngadhêpakên mêja sarwi ngêngunjuk lan sanès-sanèsipun.

Ing cacriyosan Jawi ugi kathah ingkang nyariyosakên kalantipaning gajah, kados ta: ing cariyosipun Dèwi Juharmanik, kala ing nagari Mêsir komplang, saha ing nagari ngriku botên wontên ingkang pantês pinilih jumênêng nata, ingkang pinasrahan ngupados ingkang kêdah katêtêpakên jumênêng nata, inggih satunggiling gajah, wusananipun ingkang kapilih dening gajah jumênêng nata ing nagari Mêsir, inggih Dèwi Juharmanik kasbut nginggil.

Kajawi punika taksih kathah malih dêdongengan-dêdongengan bab gajah, badhe botên wontên karampunganipun manawi kacriyosna ing ngriki sadaya, amila cêkap samantên kemawon.

--- 532 ---

Bab Dhuwung.

Awit jaman kina dumugi sapriki bôngsa Jawi ingkang limrah sami rêmên dhatêng dhuwung, dhuwung punika tumrap bôngsa Jawi kaanggêp dêdamêl ingkang maedahi sangêt, sabab saking wirayat utawi dêdongenganipun tiyang sêpuh sagêd andhatêngakên kabêgjan utawi kacilakan tumrap tiyang ingkang anggadhahi utawi anyimpên. Dene wirayat utawi dêdongengan wau ing samangke kalêbêt pamanggih gugon tuhon, ananging sarèhning pamanggih wau ing jaman kina sangêt lumèngkètipun dhatêng bôngsa Jawi, pramila saengga samangke ugi taksih kathah bôngsa Jawi ingkang ngangge utawi pitados dhatêng pamanggih wau. Para tiyang Jawi ingkang kathah botên purun anyawiyah dhuwung punapa malih tumrap dhatêng dhuwung ingkang kawical sae utawi têtilaraning tiyang sêpuh, mandar dipun pundhi-pundhi sabên ing malêm Jumungah utawi Slasa Kliwon dipun dupani utawi dipun sajèni arupi sêkar borèh utawi lisah wangi, awit bilih botên makatên, kacariyos sok purun angrubeda tumrap dhatêng ingkang anggadhahi utawi ingkang nyimpên, ing sadèrèngipun sadasa taun sapriki para tiyang Jawi samôngsa sowan ing para luhur utawi kêkesahan, taksih sami mêrlokakên ngangge dhuwung, seba ing para luhur tanpa dhuwungan, kaanggêp murang tata. Lare èstri utawi pêngantèn èstri saengga sapriki ingkang limrah dipun bêktani dhuwung, minôngka pamêthuk tumrap lare utawi pêngantèn jalêr dening tiyang sêpuhipun.

Mênggah dhuwung punika manut wirayat utawi dêdongenganipun para sêpuh, sami gadhah daya piyambak-piyambak, awon saening daya wau manut dhatêng etangan, pamor utawi wujuding tosanipun, pramila tiyang tumbas dhuwung punika sanès prakawis gampil, sapisan kêdah sumêrêp dhatêng awon saening etangan, pamor tuwin tosaning dhuwung ingkang badhe katumbas, kaping kalihipun punapa dhuwung wau purun kagadhah dening tiyang ingkang badhe tumbas punapa botên, awit sanajan etangan, pamor tuwin tosanipun sae, ananging dhuwung wau botên purun kagadhah dening tiyang ingkang badhe anggadhahi utawi nyimpên, ugi badhe andhatêngakên kasisahan rupi-rupi, pramila ing jaman kina samôngsa tiyang badhe tumbas dhuwung, dhuwung ingkang badhe katumbas wau sasampunipun dipun priksa mênggah awon saening etangan, pamor tuwin tosanipun, lajêng dipun tirakati dipun sandhing tilêm, kacariyos manawi dhuwung ingkang sae sok manggihi wontên salêbêting supêna mindha arupi janma, sarta asung sasmita purun lan botênipun dipun rawati dening tiyang ingkang nêdya tumbas. Mirit saking dêdongenganing tiyang sêpuh bôngsa Jawi, dhuwung punika kaanggêp gêsang gadhah nyawa kados manungsa.

Ing Kajawèn ing ngajêng badhe anêrangakên bab kapitadosanipun tiyang Jawi tumrap pratikêlipun pangetanging dhuwung, tuwin wujuding pamor utawi tosan ingkang awon tuwin ingkang sae tumraping dhuwung, ugi manut katêrangan saking para sêpuh ing jaman kina.

Sal.

--- 533 ---

Rêmbagipun Petruk lan Garèng Bab Sata Murugakên Sêsakit Jantung.

Garèng : Ayo Truk, saiki padha ambanjurake rêmbugane bab bako, kajêg-kajêge durung rampung.

Petruk : Sabênêre ngono aku wis jêlèh bosên angrêmbug bab bako kuwi, wong dak rasak-rasakake kok ora ana sing nyênêngake babarpisan, sangsing sangsing sing nglarani awak thok bae. Bok iya wong udud kuwi bisa dadi jalaran banjur kuwat wayuh salosin ngono, dadi kêna dirasakake. Luwih bêcik padha rêmbugan bab ngingu iwak, kaya-kaya dhèk anu kae ya durung rampung. Kêna dirasakake, tur manawa kabênêran bisa aropyan-ropyan.

Garèng : Kandhamu kuwi mula ana bênêre, wong ki nèk rêmbugan bab siji bae sok banjur clangaban kaya wong katagihan Rara Irêng, mulane sing diomong kiyi luwih bêcik gonta-ganti, sarèhning saiki wis kabanjur padha ngrêmbug bab bako dhisik, liya dina bab panginguning iwak.

Petruk : Bagus, poma lho aja lali jangjimu kuwi, wong aku sêlak enggal-enggal kêpengin ngingu iwak banyu, nèk-nèke aku besuk bisa ngêsop gramèh.

Garèng : Wiyah ya ora mathuk, masa iya gramèh di êsop, sêtun-sêtun disêmur utawa diacar, lha kuwi mêsthi gandême. Wis-wis besuk bae manèh rêmbugan bab iwak, saiki padha nêrusake bab bako dhisik. Gèk anu kae aku wis ngomong, yèn jalaran saka bako, kêbuking wong kuwi bisa rusak. Iku ora ngêmungake kêbuke bae, dalasan jantunge bisa rusak. Malah kang kêna kanggo pasêksèn bab wisaning bako, kuwi katitik saka rusaking jantung.

Petruk : Hara, apa kuwi ora jênêng ngrusakake agama têmênan, pijêr-pijêr kok ora kêpenak bae, dhan ini dhan itu, suwe-suwe kowe ngandhakake yèn udud kuwi bisa agawe pêgating aku karo bokne Si Kamprèt, apa ya ora bêdhêgêl nang ati kuwi.

Garèng : Lha wong panampamu rada kajêron, arêpa ora udud kae, manawa sêdyamu arêp pêgatan, ya bisa klakon bae. Ana sawênèhing lêlara kang diarani lêlara jantung, kuwi marga saka wisaning bako. Mulane kabèh uwong kang wus nadhah, têmtu duwe lêlara jantung kang mangkono mau.

Petruk : Rèng, mungguh têngêrane wong kang anduwèni lêlara jantung kuwi kapriye.

Garèng : Mungguh têngêrane mangkene: kala-kala [kala-ka...]

--- 534 ---

[...la] kêduting jantung kuwi rikat bangêt, dumadakan banjur mandhêg grêg, wasana banjur obah manèh lon-lonan.

Petruk : We, lha, kliru panômpa aku, tak arani wong sing jantunge kêdutên nang kono kuwi, sawijining sasmita yèn bakal nêmoni lêlakon kang anèh-anèh, utawa dirasani rôndha sugih arêp diunggah-unggahi.

Garèng : Wiyah, ngomong kok kaya wong nglindur ngono. Wong kang kala-kala sok kêdutên kaya sing dak critakake mau, nalika pinuju kumat, sanalika banjur ilang napase, utawa ambêkane ora ajêg. Sabab kang mangkono mau kang anjalari wong sing wis kulina udut, akèh kang kurang waras sarta ringkih badane.

Petruk : Hara, apa kuwi ora aran nyilikake atining wong bae, ing môngka wong urip kuwi jarene nèk tansah dicilikake atine bae, sok banjur enggal dicêdhaki karo êmbahe Jibril. Mulane bênêre ngono aku ora pati sondèl bangêt caturan bab bako kuwi. Seje karo rêmbugan bab iwak loh, pikirane bisa banjur warna-warna: eling mênyang mangut wadêr, pêcêl lele, pepesan bandêng, rêmpah pêlus, pêcak gramèh.

Garèng : Lha kok banjur nglantur-nglantur nyaritakake warnaning olah-olahan iwak loh nganti aku banjur kapêksa tansah nguloni idu bae.

Petruk : Apa kuwi ora luwih utama, tinimbang atine tansah dhêg-dhêgan bae, kèlingan rusaking kêbuk, jantung lan sapiturute, rak aluwung kèlingan sing enak-enakan, ewasamono aku mêksa duwe pitakon nyang kowe sathithik, pirang prêsèn cacahe wong sing padha udut sarta banjur duwe lêlara mangkono mau.

Garèng : Kabèh wong sing wis duwe pakarêman bako, kêna katamtokake duwe lêlara jantung kang mangkono mau. Durung watara lawas kiyi, pamarentah ing Amerikah nindakake panitipriksa tumrap kabèh murid kang nêdya malêbu ing pamulangan luhur, saka jiwa 412 uwong, kang ditolak ana wong 298 amarga wus rusak jantunge.

[Iklan]

--- 535 ---

Jagading Wanita.

Bab Dayaning Sate tuwin Saoto Madura.

Sawênèhing mitra kula sami ngangluh tuwin garundêlan, jalaran kakungipun tansah kêkesahan kemawon, ingkang anelakakên kados-kados wontên ing griyanipun piyambak botên kraos. Mênggah tindaking kakung ingkang makatên punika botên têmtu lêpating kakungipun, sagêd ugi lêpatipun bôngsa kula pawèstri piyambak. Kathah bab-bab ingkang lugu lêpating pawèstri ingkang anjalari kakungipun botên kraos wontên ing griya, kados ta: griyanipun anjêmbrung, anggènipun simpên barang-barang kemawon blongkrah-blangkrèh tanpa pranatan, dalasan meja panyêrataning kakungipun têka dipun sampiri popok, sampun tamtu ingkang makatên punika kakung inggih lajêng botên rêsêp wontên ing griya. Utawi malih manawi sadhiyanipun dhahar tansah botên kalêrêsan, punika inggih murugakên kakung botên kraos wontên ing griya, kados ta: dhaharipun sabên dintên tansah dipun sadhiyani: bêsêngèk tempe, sambêl gorèng tempe, lodhèh tempe, sambêl tempe, dangu-dangu tamtu lajêng bosên, mila sasagêd-sagêd sabên dintênipun kêdah gantos, botên pêrlu ocal-ocalan ingkang awis-awis, upaminipun: dintên punika dipun olahakên lodhèh kangkung, enjingipun dipun pelasakên, enjingipun malih dipun gêmbrotakên, makatên salajêngipun dados pun kakung inggih botên lajêng bosên-bosên, awit manawi lajêng bosên, wusananipun lajêng rêmên jajan. Ingkang makatên punika kula piyambak sampun ngalami, kala rumiyin semah kula punika sabên sontên tansah kêkesahan kemawon, anggèn kula ngraosakên ngantos judhêg, manawi kula pitakèni dhatêng pundi kesahipun, botên nate purun ngakên, wusananipun kula lajêng ngupados katrangan, e, jêbul kesahipun semah kula sabên sontên punika dhatêng pasar Johar, pêrlu ngiras saoto tuwin sate Madura. Ingkang punika kula inggih lajêng ngudi sagêda

--- 536 ---

adamêl saoto tuwin sate Madura, pêrlunipun semah kula sampun ngantos ngiras malih dhatêng pasar Johar. E, lakok inggih sayêktos, sarêng kula ocal-ocalakên saoto tuwin sate Madura piyambak, salajêngipun manawi sontên inggih botên nate kesah, kraos lan jênjêm wontên ing griya. Bokmanawi antawisipun para maos bôngsa putri, wontên ingkang kakungipun karêm sangêt dhatêng sate tuwin saoto Madura, ing ngandhap punika kula aturi priksa manggah wados-wadosipun tiyang ngolah saoto tuwin sate Madura, ananging kula jangji lho, manawi cêmplang raosipun utawi botên kalêrêsan sampun nêtah dhatêng kula.

Mênggah bumbuning saoto Madura punika makatên: laos 5 iris, bawang pêthak 6 siyung, jae 4 iris, punika sadaya kanthi ulêgan traos sawatawis kagorènga mawi lisah ngantos kênthêl, sasampunipun lajêng kacêmplungna ing godhogan ulam ayam ingkang lêma. Makatên ugi anggorenga ron brambang sop, yèn sampun jêne kacêmplungna ing godhogan ayam wau. Dene pandhaharipun mugi kaabênan mawi suun, sêlèdri karajang alus, godhogan tigan ayam kairis-iris, ulamipun ayam wau kacuwil-cuwila ngantos lêmbat, lajêng dipun susulana mrica, kecap jêram pêcêl. Dene abênipun sambêl, punika pandamêlipun beda kalihan sambêl-sambêl ingkang limrah, inggih punika: ambakar kêmiri rumiyin, lajêng anggorenga traos tuwin lombok, tiga-tiganipun lajêng kaulêga kadosdene sambêl, manawi badhe wiwit dhahar, sadaya wau kacampurakên. Mênggah pandhaharipun mawi lonthong.

Dene pangolahipun sate Madura makatên: ulam ayam ingkang lêma, kairis alit-alit, lajêng kabumbonana: kêmiri 3 iji, laos 2 iris, kêncur 1 iris, kunir sakêdhik, trasi lan gêndhis. Sadaya wau kaulêga ngantos alus, lajêng daging ayam iris-irisan wau kacarupa ngantos wradin, sasampunipun lajêng kasukanan santên kênthêl sakêdhik, kintên-kintên nyêmêk-nyêmêk, wusana dagingipun wau kasundukana mawi sujèn, manawi badhe dhahar sawêg dipun bakar.

Makatên mênggah wados-wadosipun tiyang adamêl sate utawi saoto Madura, môngga para wanita kula aturi nyobi, ananging jangji kula, kula ping kalihi, manawi botên kalêrêsan sampun duka dhatêng kula.

Sumantriyah.

[Iklan]

--- 537 ---

KRONIEK

Kabar Warni-warni.

Pêthikan saking sêrat-sêrat kabar sanès.

Dèrèng dangu punika ing Surakarta kawêdalakên sêrat kalawarti enggal ingkang kanamakakên: Bandera Jawi, mênggah wêdalipun kalawarti wau saminggu sapisan, ingkang dados kapalaning juru pangripta: Tuwan Sastra Sadarga, kala rumiyin juru pangriptaning kalawarti Gêntha Kêkêlèng. Pangêcapipun wontên ing kantor pangêcapan Mars ingkang dèrèng dangu punika dipun êdêgakên dening para sudagar pribumi ing Kauman, dene sêdyaning sêrat kalawarti punika sampun cêtha wontên ing namanipun, inggih punika angudi dhatêng kabangsan Jawi.

Ingkang angsal eksamênipun kandhidhat bagian kêkalih ing pamulangan pangadilan luhur ing Wèltêprèdhên: Tuwan Sumardi lan Tuwan Abdullah.

Wiwit tanggal 15 Agustus ing ngajêng punika, maskape K.P.M. badhe ambikak palayaran antawisipun Mêrak (Bantên) lan Lampung.

A.I.D. martosakên, bilih ing kampung Rancabêrêm, dhusun Linggar, sacêlakipun Cicalengkah, wontên lare kobong ngantos dados tiwasipun. Mênggah mula bukanipun makatên:

Wontên tiyang tani kesah dhatêng sabinipun ambêkta anakipun ingkang sawêg umur 2 taun. Dumugi ing sabin tiyang wau damêl bêdhiyan wontên ing sakubênging gubug, lare lajêng kasukakakên wontên ing gubug, saha lajêng anuwèni tanêmanipun timun ingkang tansah dipun saba ing maesa. Dilalah kala punika inggih wontên maesa ingkang sawêg ngrisak tanêmanipun, pun tani saklangkung nêpsunipun saha lajêng amburu dhatêng maesa wau, dene anakipun katilar wontên ing gubug, kala punika kalêrês jam 11 siyang, dados nêdhêng bêntèr-bêntèripun, botên antawis dangu latu bêdhiyanipun anyalat payoning gubug ingkang anjalari gubugipun ugi tumut kobong. Tiyang tani, sarêng sumêrêp bilih gubugipun kabêsmi, enggal wangsul sumêdya amitulungi anakipun ingkang katilar wau, ananging anakipun sampun pêjah, dene piyambakipun piyambak nandhang tatu kathah.

Wontên pawartos, bilih ing salah satunggiling dhusun bawah dhistrik Maok (Tanggêrang) wontên tiyang gadhah anak lair mêdal tiga. Ingkang nganèh-anèhi sangêt, dene kêkulitanipun lare têtiga wau beda-beda, inggih punika ingkang satunggal pêthak, satunggilipun abrit, satunggilipun malih cêmêng. Tiga-tiganipun samangke sampun sami tilar.

Angsal eksamênipun kandhidhat bagian ingkang kapisan ing pamulangan pangadilan luhur ing Wèltêprèdhên: Tuwan Injo Beng Goat lan Tuwan R. Sigit.

Wontên pawartos, bilih Tuwan M. Suryadi, ajung komis redhaktur ing dhepartêmèn yustisi samangke katêtêpakên dados: wakil komis redhaktur ing kantor kasbut.

Miturut sêrat kêkancingan gupêrmèn, dintên agêng ingkang katêmtokakên ing taun 1928, inggih punika: taun baru Walandi 1 Januari (Ngahad) mikrad dalêm Kangjêng Nabi MuhamarMuhamad. 20 Januari (Jumuwah) taun baru Tiyonghwa 23 Januari (Sênèn) sedanipun ingkang minulya Kong Hoe Tjoe 9 Marêt (Jumuwah) Garêbêg Puasa 23-24 Marêt (Jumuwah tuwin Sabtu) Cing Bing 5 April (Kêmis) sedanipun Kangjêng Nabi Ngisa 6 April (Jumuwah) wungu Dalêm Kangjêng Nabi Ngisa 8-9 April (Minggu lan Sênèn) wiyosan dalêm taunan ingkang minulya Sang Pangeran Hendrik 19 April (Kêmis) wiyosan dalêm taunan Sang Rinaja Putri Juliana 30 April (Sênèn) mikrad dalêm Kangjêng Nabi Ngisa 17 Mèi (Kêmis) mêdhakipun roh Alkudus 27-28 Mèi (Minggu-Sênèn) Garêbêg Bêsar 29 Juni (Jumuwah) wiyosan dalêm taunan Kangjêng Sri Maharaja Putri Emma 2 Agustus (Kêmis) Garêbêg Mulud 29 Agustus (Rêbo) wiyosan dalêm taunan Kangjêng Sri Maharaja Putri Wilhelmina 31 Agustus (Jumuwah) taun wiyosanipun sang minulya Kong Hoe Tjoe 10 Oktobêr (Rêbo) wiyosan dalêm Kangjêng Nabi Ngisa 23-24 Dhesèmbêr (Slasa-Rêbo).

Katêtêpakên dados pursitêr landrad ing Kandhangan (Borneo): Tuwan Mr. Susanta Tirtapraja.

Kakèndêlakên amargi saking panyuwunipun piyambak dados adpokat tuwin pokrul ing pangadilan justisi ing Sêmarang: Tuwan Mr. Urip Kartadirja.

Aneta martosakên, bilih pangadilan landrad ing Banyumas andhawahakên ukuman kunjara laminipun 2 taun dhatêng Tuwan Sujaman, tilas êlêp poskomis ing Sumpyuh, amargi kalêpatan anyalingkuhakên arta nagari kathahipun f 24,000.-.

Saking Bandhung Aneta martosakên, bilih patih ing Garut, Radèn Gôndasiswara, kala ing dintên Kêmis punika seda.

--- 538 ---

Wontên pawartos, bilih ing dhusun Bêja ing bawah kabupatèn Sleman, wontên tiyang ingkang kasagêdanipun mèh sarupi kalihan Kyai Bêdor ing Sragèn utawi Kyai Pênthèt ing Kalasan, mênggah namanipun kyai enggal punika: Muhamat Suryamaca, kathah têtiyang ingkang sami dhatêng mriku prêlu ajêjampi. Bedanipun kalihan Kyai Bêdor utawi Kyai Pênthèt, kyai enggal punika ragi karêm dhatêng arta, amila manawi wontên tiyang dhatêng prêlu ajêjampi, sadèrèng-dèrèngipun sampun dipun têdhani arta. Kabaripun samangke Muhamat Suryamaca sampun miruda saking dhusunipun, bokmanawi kuwatos bilih kacêpêng ing pulisi.

Wontên pawartos: benjing tanggal kaping 5 Nopèmbêr ing ngajêng punika, paduka Tuwan Th. A. Meister, residhèn ing Pakalongan, badhe nyuwun kèndêl saking kalênggahanipun.

Katêtêpakên dados asistèn residhèn ing Bayalali: Paduka Tuwan W.D.B.H. Mulder, asistèn residhèn ing Banyuwangi.

Katêtêpakên dados asistèn residhèn ing Banyuwangi: Paduka Tuwan G.K.J.A. Oosthout, asistèn residhèn ing Ngawi.

Katêtêpakên dados asistèn residhèn ing Blora: Paduka Tuwan W.F.D. Philips, asistèn residhèn ing Sragèn.

Katêtêpakên dados asistèn residhèn ing Sragèn: Paduka Tuwan J.H. Johan, kontrolir klas 1 golongan B.B.

Ing Surakarta dèrèng dangu punika dipun wontênakên komite, ingkang sêdyanipun badhe ambantu dhatêng para sêtudhèn ing nagari Walandi, mênggah ingkang katêtêpakên dados pangrèhing komite, inggih punika: Mr. Singgih, pangarsa, Dr. Suratman, panitra, M. Aliman, M. Martadiharja, M. Sastrataryana, R. Saronta Kusumadirja lan Wiryaprasonta, sami warga rumêksa.

Ing NgalegyakartaNgayogyakarta. ingkang nandangi pakêmpalan-pakêmpalan P.S.I. P.N.I. lan Muhamadiyah.

Kabaripun samangke ing Surakarta wontên pasinaon anggambar corèk, manggèn wontên ing salah satunggiling kamar ing kantor kapatihan, dene ingkang kapiji dados kapalanipun: Mas Ngabèhi Wigyasuwarna, abdi dalêm mantri gambar ing Surakarta. Mas Ngabèhi Wigyasuwarna punika kala rumiyin sampun nate angsal tuntunan anggambar saking bôngsa Eropah. Bayaranipun pasinaon enggal punika kabaripun mirah sangêt.

Todong gêlar sutan gunung Muriyah, guru Walandi ôngka 1 tumrap pamulangan andhap, samangke kabiyantokakên dhatêng pamulangan normal sêkul ing mistêr kornèlis, minôngka dados warga rad pangajaran.

Mas Sukirna sarta Radèn Tirta Wirata, kalih-kalihipun sêtudhèn pamulangan pangadilan luhur, sami angsal eksamênipun kandhidhat bagiyan kalih.

Kala tanggal kaping 27 Juli ingkang kapêngkêr punika, ing Bandhung mêntas dipun dêgi pangipun pakêmpalaning guru-guru Mulo.

Kala tanggal kaping 28 Juli ingkang kapêngkêr punika, saking Bandhung kawartosakên, bilih pamêdalipun panyadean sarêm salêbêtipun wulan Juni 1927 wontên f 1.527.000.- nalika Juni 1926 namung angsal f 1.345.000.-

Aneta martosakên, bilih militèr cacahipun 25 ingkang katahan wontên ing Bandhung, jalaran kadakwa tumut pakêmpalan komunis, sapunika kantun 18, sanèsipun sami kaluwaran, amargi dakwanipun kirang têrang. Militèr 25 wau botên wontên tiyangipun Anbon,Ambon. sadaya tiyang Mênadho sarta têtiyang siti tanah Jawi. Kintên-kintên ingkang 18 wau badhe kabucal dhatêng Dhigul.

Wontên pawartos, pamarentah maringi biyantu arta dhatêng paresidhenan Pasuruan f 163.000.- kangge waragad yasan margi ing Sumbêrsèwu - Sumbêrawa.

Aneta mirêng pawartos, bilih griya sakit tumrap tiyang edan ing Bogor badhe dipun agêngakên sarta badhe sagêd nampi tiyang sakit 400 malih. Griya-griya ingkang sampun wontên badhe kadamêl pondhokanipun têtiyang ewah ingkang nglênêng, ingkang badhe kadhatêngakên saking grigriya. sakit ing saindênging tanah Jawi. Kintên-kintên tiyang 100 saking griya sakit ing Bogor piyambak, badhe dipun opèni wontên ing griya ingkang enggal punika. Kapalaning griya sakit inggih punika Tuwan Dr. Travaglino botên dangu malih badhe kondur dhatêng nagari Walandi, kintên-kintên ingkang badhe anggêntosi Tuwan Dr. Stigter, samangke pangagênging griya sakit ing Grogol.

Sêrat kabar De Cour martosakên, bilih Tuwan De Jeer ingkang mêncarakên bab komunisme wontên kalangan militèr, badhe kakintunakên dhatêng griya sakit tumrap tiyang edan ing Bogor, supados kapriksa, amargi tansah ngatingalakên patrap kados tiyang ewah, nyamari yèn pandamêlipun ngantos botên kenging kaukum.

Aneta martosakên saking Padhang, bilih kala dintên Sabtu ingkang kapêngkêr punika ing ngrika wontên griya Tiyonghwa saha griyaning tiyang pribumi 6 kabêsmi ngantos têlas. Mênggah karugiyanipun pintên, samangke dèrèng kasumêrêpan.

--- 539 ---

FEUILLETON

Lêlampahanipun Prabu Tristan lan Putri Isolde.

12

Kacariyos, Sang Prabu Marc tansah botên sagêd supe dhatêng aturipun para baron ingkang adamêl sêkêling galihipun punika. Sajak botên panuju kalihan panggalihipun, ewadene sang nata lajêng angêngintip lêlampahanipun Prabu Tristan tuwin sang pramèswari. Rahayunipun Brangien enggal mangêrtos dhatêng karsanipun sang nata. Saking rekadayanipun Brangien sang nata ngantos botên sagêd anguningani dhatêng lêlampahanipun Prabu Tristan kalihan sang pramèswari kados ingkang kaaturakên dening baron sakawan wau. Wusana sang nata anggalih, bilih lêlampahan ingkang makatên punika nistha sangêt, tur panjênênganipun botên sagêd anyirnakakên pandakwa awon dhatêng Prabu Tristan. Prabu Tristan lajêng dipun timbali. Pangandikanipun: Tristan sira kudu lunga saka ing karaton iki, sarta aja wani-wani bali manèh. Wong-wong kang ala atine padha andakwa marang sira yèn sira anglakoni panggawe ala, nanging ingsun ora karsa tutur pandakwa apa kang diaturake ing panjênênganingsun, awit manawi ingsun caritakake mêsthi gawe wirangingsun lan sira. Aja sira nyoba anglêrêpake sêkêling panggalih ingsun sarana têmbung manuara, awit bakal tanpa guna. Ewadene ingsun ora pracaya marang aturing wong-wong mau, saupama ingsun pracayaa sira wis mêsthi ingsun patrapi ukuman pati. Ananging ature kang anatoni panggalih ingsun iku anjalari sêkêling panggalih ingsun, bisane lêjar panggalih ingsun iku mung manawi sira lunga saka ing karaton iki. Wis budhala, gèr, wruhanamu ingsun isih trêsna marang sira. Bokmanawa ing têmbe sira ingsun timbali manèh. Sasampunipun nampi dhawuhipun sang nata ingkang makatên punika, Prabu Tristan inggih lajêng mangkat anilar karatonipun ingkang rama paman.

Sarêng baron sakawan mirêng pawartos kesahipun Tristan saking karaton, tumuntên sami wicantên makatên: tukang sulap iku saiki wis lunga saka ing karaton, lungane ditundhung ing sang nata kayadene anundhung maling, kapriye banjuring lêlakone. Bokmanawa bakal mênyang ing tanah sabrang, suwita marang ratu kang nagarane adoh saka ing kene. Kacariyos sasampunipun anilar karaton, Prabu Tristan botên kadugi anglajêngakên lampahipun, sarta kèndêl ing dhusun Tintagel mondhok ing griyanipun tiyang dhusun ngriku kadhèrèkakên dening sang Gorneval. Sarêng wontên ing ngriku Prabu Tristan gêrah bêntèr. Saking sangêting gêrahipun, ngantos angungkuli nalika nandhang tatu kenging dêdamêlipun sang Morhout rumiyin, kala panjênênganipun gêrah sangêt atêtirah ing sapinggiring sagantên, sanajan sariranipun anggônda arus, taksih wontên têtiyang ingkang purun anyêlaki ing sariranipun, inggih punika: Sang Gorneval, baron Dinas ing Lidan tuwin Sang Prabu Marc. Nanging sapunika ingkang purun nyêlaki namung sang Gorneval kalihan baron Dinas ing Lidan kemawon. Prabu Tristan sêsambat: Dhuh, rama prabu sapunika sakit kawula langkung sangêt tinimbang kala rumiyin. Sangêting panggalih paduka sapunika anglangkungi katrêsnan paduka dhatêng ing jasad kawula. Pinuju gêrahipun ambêntèri, Prabu Tristan rumaos nitih titihan angênêr karaton, kêpengin manggihi sang pramèswari, titihanipun anrajang pagêr temboking karaton ngantos dhawah, Prabu Tristan ugi katut dhawah, nanging lajêng pangkat malih saha nyandêrakên titihanipun.

Ing salêbêting karaton, Sang Putri Isolde ugi anandhang gêrah wuyung saha rumaos kapêncil. Ing sadintên-dintênipun kêdah api-api bingah, makatên ugi manawi pinuju piyambakan kalihan sang nata. Sang putri karsa lolos angupadosi Prabu Tristan. Ing wanci dalu supêna: rumaosipun sang putri kados sampun wungu saking pasareyanipun saha kados sampun tindak dhatêng ing korining kamar, nanging ing têngah kori ginantungan dêdamêl landhêp sangêt, dening têtiyang awon anatoni jêjêngkunipun sang pramèswari. Rumaosipun sang putri tatunipun mêdal rahipun kathah sangêt.

Saèstunipun upami botên wontên tiyang ingkang atêtulung dhatêng bôngsa luhur kêkalih ingkang sawêg nandhang gêrah bêntèr saha ingkang sami nandhang wuyung wau tamtu sagêd dados tiwas. Dene ingkang atêtulung punika botên sanès kajawi pun Brangien. Sarana dhêdhêmitan, Brangien sagêd mêdal saking ing karaton, lajêng dhatêng ing griya pondhokanipun Prabu Tristan. Sang Gorneval ambikak kori kanthi bingahing manah. Brangien nuntên angaturi rekadaya dhatêng Prabu Tristan amurih sagêdipun pêpanggihan kalihan sang pramèswari.

Ing sawingkinging karaton Tintagel wontên pakêbonan wiyar pinagêran ing kajêng lêlonjoran kiyat sangêt. Kêbonan wau katanêman kêkajêngan tuwin woh-wohan warni-warni, sami awoh ambiyêk angêmohi. Sêkaring wit-witan sami marbuk wangi gandanipun. Swaraning pêksi pating caruwèt kados tatanipun tiyang ingkang nêmbe sukan-sukan. Inggih sapinggiring kêbon ing sacêlaking pagêr kajêng lêlonjoran wau, panggenan ingkang têbih piyambak dunungipun saking ing karaton, sarta wontên kajêngipun agêng saha inggil sangêt, sauwit, bangsanipun kajêng cêmara, dêlêgipun agêng sarta kiyat, pangipun [pangi...]

--- 540 ---

[...pun] kathah. Ing sangandhapipun kajêng wau wontên talaganipun, toyanipun bêning sangêt. Pinggir talaga tinembok ing marmêr mubêng, toyanipun kailèkakên dhatêng ing salêbêting karaton, anjog ing kaputrèn, anglangkungi pakêbonan wau.

Kacariyos, sabên sontên Prabu Tristan adamêl tatal alit-alit, sasampunipun pikantuk kathah lajêng tindak dhatêng ing pakêbonan sawingkinging karaton wau. Ing ngriku Prabu Tristan lumumpat ing pagêr kajêng ingkang lancip-lancip pucukipun punika. Sadumuginipun ing sangandhapipun kajêng agêng wau, tatal bêbêktanipun saking griya pondhokanipun tumuntên kakentirakên ing talaga, kados aturipun Brangien kala dhatêng ing dhusun amanggihi panjênênganipun. Tatal wau sami kentir dhatêng ing karaton, têrus dhatêng ing kaputrèn. Kacariyos Sang Putri Isolde tansah angajêng-ajêng dhatênging tatal. Anuju ing wanci sontên, kalêrêsan sang prabu têdhak apêpara sawatawis dintên laminipun, kadhèrèkakên para baron. Sang putri nuntên manggihi Prabu Tristan ingkang angêntosi ing sangandhaping kajêng agêng wau. TindakdipunTindakipun. dhêdhêmitan saha samar amargi tansah amriksani kiwa têngên bokmanawa wontên ingkang angintip ing sariranipun. Sarêng Prabu Tristan ningali sang putri rawuh enggal dipun papagakên sarta dipun rangkul. Ing wanci pajar enjing sang putri ngandika: Dhuh, Tristan punapa para tukang baita ing sagantên botên sami andongèng bilih kraton Tintagel punika kraton sulapan utawi ciptan. Sarta ing salêbêtipun sataun ngantos kaping kalih amusna, inggih punika ing salêbêtipun môngsa asrêp sapisan, lan kaping kalihipun ing salêbêtipun môngsa bêntèr. Salêrêsipun inggih sapunika punika karaton wau musna. Punapa para tukang clêmpung botên nyariyosakên bilih kêbonan punika kêbonan ingkang elok. Ingkang kinubêngan ing pagêr hawa. Wit-witanipun sami asêkar sae-sae tiningalan, sitinipun anggônda wangi. Ing salêbêting kêbonan wau wontên satriya kêndêl sangêt sawêg sih-sinisihan kalihan ingkang sakalangkung dipun trêsnani. Satriya wau botên sêpuh-sêpuh, salaminipun ênèm kemawon, sarta botên wontên mêngsah ingkang sagênsagêd. angrisak tembok hawa wau.

Kala samantên prajurit inghangingkang. sami anjagi karaton sampun sami angungêlakên tarompètipun, mratandhani bilih sampun mèh rahina.

Prabu Tristan amangsuli pangandikanipun sang putri: Tembok hawa punika sampun risak. Kêbonan punika dede kêbonan ingkang elok. Nanging ing têmbe, sadhèrèk, kita badhe sami dhatêng ing nagarinipun tiyang ingkang gêsangipun mukti wibawa sangêt. Têtiyang ingkang sampun dumugi ing ngriku botên badhe wangsul malih. Ing ngriku wontên karaton saking marmêr, warninipun pêthak sangêt. Jandhelanipun wontên satus. Sadaya jandhela wontên lilinipun nyatunggil ingkang sami murub, sarta wontên tiyang têtêmbangan ingkang lagunipun botên pêdhot-pêdhot. Ing nagari wau botên wontên surya, nanging tansah padhang. Sayêktosipun inggih nagari punika nagarinipun tiyang ingkang gêsangipun mulya sangêt. Kala samantên puncak-puncakipun manaraning karaton sampun kasunaran ing surya, ingkang amadhangi sela-sela pasagi sakawan, warninipun ijêm lan biru.

Kacariyos, sang pramèswari bingah malih panggalihipun, makatên ugi sang nata inggih botên anggalih awon malih dhatêng sariranipun. Nanging para baron ingkang sami awon manahipun wau mangrêtos bilih Prabu Tristan lan sang putri sampun pêpanggihan malih, pramila sang putri katingal berag sangêt. Pramila baron sakawan lajêng ngintip-intip sang putri, nanging tanpa damêl, jalaran Brangien tansah anjagi lêlampahaning bêndaranipun supados sampun ngantos kasumêrêpan ing tiyang. Anuju satunggiling dintên Ertoh Andret wicantên makatên dhatêng para baron ingkang saeka-praya kalihan piyambakipun: Dhuh, satriya, sumôngga sami pitakèn dhatêng Frocin, tiyang bucu ingkang mangêrtos dhatêng ngèlmu palintangan tuwin sulapan, prakawisipun Sang Putri Isolde tuwin Tristan punika. Manawi piyambakipun purun, kula lan sampeyan sami badhe sumêrêp kadospundi akalipun Isolde dene ngantos botên sagêd kasumêrêpan ing tiyang sanès lêlampahanipun. Jalaran manawi wontên lare nêmbe lair, piyambakipun sagêd anêmtokakên kadospundi badhe kawontênaning gêsangipun ing têmbe wingking, inggih punika sarana ningali lampahipun lintang-lintang.

Kacariyos para baron wau lajêng sami manggihi tiyang bucu. Ing sarèhne tiyang bucu wau ugi gêthing dhatêng tiyang ingkang pinunjul ing warni, saha dhatêng tiyang ingkang bèr ing kawanèn, kados Sang Putri Isolde tuwin Prabu Tristan, mila inggih lajêng angêdalakên pirantos saking panujumanipun, tumuntên andonga saha aningali lampahipun lintang luku, tuwin sanès-sanèsipun. Wicantênipun: Dhuh, para satriya, mugi sampun kuwatos. Mangke dalu kemawon sampeyan sami badhe sagêd nyêpêng tiyang kêkalih punika. Sasampunipun rampung anggènipun ningali panujumanipun tiyang bucu punika lajêng kabêkta sowan ing ngarsanipun sang nata. Tukang sulap lajêng matur: Gusti, mugi paduka karsa paring dhawuh dhatêng para gêrma supados sami anyawiyakakên kapal tuwin sagawonipun, saha paring dhawuh dhatêng para abdi dalêm sadaya, bilih paduka badhe karsa tindak ambêbêdalambêbêdag. dhatêng ing wana pitung dintên pitung dalu laminipun. Ing dalu punika paduka badhe sagêd anguningani piyambak, pitêpangipun Tristan kalihan sang pramèswari. Manawi atur kawula punika dora, murimugi. karsaa matrapi ukuman pêjah dhatêng jasad kawula, sang nata inggih lajêng anglêksanani sadaya aturipun tiyang bucu wau. Ing wanci sontên para gêrma katilar wontên ing wana, sang nata kalihan tiyang bucu wangsul dhatêng ing karaton anitih titihan, mêdal ing margi ingkang namung kauningan ing sang nata piyambak, anjujug ing patamanan ing sangandhaping kajêng agêng ingkang kasêbut ing nginggil.

(Badhe kasambêtan)

--- [0] ---

[Iklan]

--- [0] ---

[Iklan]

Ôngka 34, 26 Sapar Taun Jimakir 1858, 25 Agustus 1927, Taun II.

Kajawèn

[Iklan]

--- [0] ---

[Iklan]

--- [581] ---

Ôngka 34, 26 Sapar Taun Jimakir 1858, 25 Agustus 1927, Taun II.

Kajawèn

Kawêdalakên sabên dintên Kêmis.

Rêgining sêrat kabar punika ing dalêm tigang wulan ... f 1.50, bayaranipun kasuwun rumiyin, botên kenging langganan kirang saking 3 wulan.

Juru ngarang - administrasi Bale Pustaka, ing sawingkinging kantor palis, tilpun nomêr 2791 - Wèltêprèdhên.

Pasar Gambir.

[Grafik]

Sabên tiyang tamtu sampun sumêrêp ingkang dipun wastani pasar Gambir. Pasar Gambir ing taun punika, kawiwitan wontên ing tanggal 26 Agustus dumugi 6 Sèptèmbêr. Wêwangunaning griya kados gambar ing nginggil punika. Kawontênanipun badhe langkung sae tuwin rame tinimbang ingkang sampun. Pajagèn dipun santosani, dilah-dilahipun dipun wêwahi, dilah sorot (zoeklicht) dipun indhaki sorotipun, sagêd dumugi ing têbih. Ing ngriku tiyang badhe sagêd nyumêrêpi kawontênaning donya dagang, kagunan lan kawêkêlan, punapa malih papan kasênêngan tuwin têtingalan.

--- 582 ---

Wawasan Tumrap Sêrat-sêrat Anggitan Dalêm Swargi Kangjêng Gusti Pangeran Adipati Arya Mangkunagara IV.

Minôngka Pêpèngêt. (Miturut Karanganipun Dr. Th. Pigeaud).

Candhakipun Kajawèn ôngka 33.

Raos dhatêng lêbêting têgêsipun têmbung-têmbung punika sampun mêsthi kemawon tuwuhipun pancèn kêtarik utawi gêgayutan kalihan dhêdhasaring basa, awit têmbung Jawi punika sami rimbagan saking têmbung wod, ingkang gampil sangêt panitikipun sarta ugi kathah ingkang taksih kangge têmbung aran.

Kawontênaning basa ingkang makatên wau, kathah ing têmbung ingkang kenging kangge purwakanthi utawi sami mirib têgêsipun, para juru ngarang wiwit kina mila sampun sami migunakakên dayanipun kangge ngwontênakên raos ingkang kinajêngakên. Mênggah rekanipun kados ta: sarana guritan lan purwakanthi warni-warni ing wiwitan, têngah sarta wêkasaning têmbung, tarkadhang asring ngantos pintên-pintên larik têrusan, ananging mawi dipun saranani wangsalan adèn-adèn. Wangsalan punika kadosdene cangkriman, pambatangipun sarana madosi têmbung, ingkang swaranipun mirib kalihan têmbung-têmbung ing dalêm cangkriman punika. Wontênipun wangsalan punika bokmanawi kemawon gêgayutan kalihan wontênipun basa sirikan sarta basa winados, ingkang taksih dados sawênèhing caranipun golonganing têtiyang bodho, jalaran taksih ajrih nêrak. Ananging wangsalan wau wontên ing sêrat-sêrat Jawi mawi sêkar sampun dados busananing basa ingkang wilêt pangrakitipun awêwaton swara. Tumraping para pujôngga linangkung sagêd dados sarana nandukakên raos dhatêng ingkang mirêng, murih sagêd kraos gêgayutanipun jagading manungsa ing jawi sarta ing lêbêt.

Katêrangan sawatawis ing nginggil punika kalêbêt wawasan bab sêkar tumrap anggitan umum. Ing sapunika badhe ngrêmbag bab sêkar ingkang maligi anggitanipun Kangjêng Gusti Mangkunagara IV.

Anggitan dalêm Kangjêng Gusti Mangkunagara IV punika kenging kaperang-perang makatên: pangrêngga kawontênaning purug, pitutur, sêrat kintunan sarta pangrêngga minôngka busananing basa.

Karangan dalêm ingkang ngrêngga kawontênaning purug wau sadaya sami sinawung ing sêkar, nyariyosakên anggènipun tindakan piyambak utawi sawênèhing putranipun, ingkang kathah namung têdhakan nitih kreta utawi kapal dhatêng salah satunggiling pasanggrahan bawah Mangkunagaran ugi. Sadaya kawontênaning lampah kacariyosakên, wiwit bidhal saking Sala ngantos dumuginipun ing satunggil-tunggiling pakèndêlan tuwin dhatêngipun ing pasanggrahan, wusana lajêng ngrêngga kawontênaning pasanggrahan ngriku tuwin anggènipun sami among suka.

Pangrêngga kawontênaning tiyang lêlampah sarta panggèn-panggenan ingkang dipun langkungi punapadene dipun [dipu...]

--- 583 ---

[...n] kèndêli kados makatên wau, ing sêrat-sêrat Jawi kina sarta enggal kalêbêt limrah, kados ta: Sêrat Cênthini, punika kêbak rêrênggan makatên wau. Tindakipun Prabu Hayam Wuruk saking Majapait dhatêng bangwetan ugi rinumpaka ing Sêrat Nagarakêrtagama. Ananging rêrumpakaning lampah wau wontên ing sêrat-sêrat kina namung dados sêlingan, botên dados baku utawi jêjêring karangan. Beda kalihan karanganipun Kangjêng Gusti Mangkunagara IV, punika pancèn namung maligi ngrumpaka kawontênaning lampah sarta purug thok. Rêrumpakaning lampah punika wontên ing sêrat Jawi sami ngantos ngalantur, ngrêngga kawontênaning sêsawangan ngantos ngalantrah, ingkang ngarang sagêd ngabarakên kawêgiganipun dhatêng bab busananing basa sakatogipun, têtiyang ingkang pancèn dados jêjêring lêlampahan, lajêng kêsilêp babar pisan, mila botên kenging kaanggêp cariyosipun sawênèhing lêlampahan utawi sawênèhing tiyang.

Rumpakanipun Kangjêng Gusti Mangkunagara IV ingkang makatên wau kenging kangge titikan jêmbaring sêsêrêpanipun dhatêng basa Jawi, punapa malih nitik rumpakanipun ingkang nyariyosakên kodrating alam, lajêng têtela manawi gonahgênah. sangêt dhatêng nama-namanipun isèn-isèning alam ingkang asipat gêsang utawi botên. Kados sampun kenging katamtokakên, bilih pêpaking sêsêrêpan punika jalaran saking dangunipun wontên ing padhusunan nalika dados prajurit. Anggitan wau têtêmbunganipun kathah sangêt ingkang mawi gêguritan sarta purwakanthi, ananging tanpa wangsalan.

Panganggitipun rêrumpakaning lampah wau namung manawi kêlêrêsan kalamangsanipun, sarta sadaya kemawon sami dipun titimangsani. Ingkang makatên punika kalêbêt ada enggal, botênipun saking Kangjêng Gusti Mangkunagara IV piyambak inggih sawêg dados caranipun jaman samantên. Wontênipun rêrumpakan wau kenging kaanggêp dados uparêngganipun lêlampahaning trah luhur ing Sala salêbêtipun akiring abad ingkang kêpêngkêr. Ing sapunika kawontênan wau sampun ewah. Cariyosing kawontênan mawi rumpakan kadosdene karanganipun swargi Kangjêng Gusti Mangkunagara IV wau bokmanawi kemawon ing têmbe badhe wontên ajinipun tumrap ing babad, samantên ugi katêrangan-katêranganing panggenan ingkang kawrat ing karangan ngriku.

Sadangunipun Kangjêng Gusti kaping IV karsa nganggit-anggit, kathah kemawon anggitanipun rêrumpakaning lampah, ananging pangarangipun botên tunggil môngsa. Ingkang sagolongan panganggitipun kala kangjêng gusti sawêg wiwit karsa ngarang-ngarang, kirang langkung ing saantawisipun taun Jawi 1770 kalihan '85 utawi antawisipun taun Walandi 1842 kalihan 1856, anggitanipun rêrumpakan wontên tiga panjang-panjang. Ananging anggit-anggitan ingkang kathah-kathah sarta ingkang langkung panjang malih kaanggit ing saantawisipun taun Jawi 1800 kalihan 1810, utawi ing saantawisipun taun Walandi 1871 kalihan 1881.

Ing môngsa antawisipun taun Jawi 1785 kalihan 1800 utawi antawisipun taun Walandi 1856 kalihan 1871 anggitan-anggitanipun swargi kangjêng gusti ingkang kathah awarni pitutur sinawung ing sêkar. (Badhe kasambêtan)

--- 584 ---

Anjangkêpi Katrangan Sawatawis ingkang Kalêbêt Prêlu.

[Grafik]

Ing nginggil punika gambar pangantèn kakung putri (bôngsa luhur) ing Ngayogyakarta.

Ing Kalawarti Kajawèn 7 Sura Wawu 1857 utawi 7 Juli 1927 taun II ôngka 27 karangan bab pangantèn Surakarta, sarèhning taksih wontên kêkiranganipun sawatawis ingkang kula manah prêlu dipun sumêrêpi ing ngakathah, pramila kula kêpêksa amêwahi murih jangkêpipun sagaduging sêsêrêpan kula, kados ta:

Ing kaca 445 kolom I larikan 17 saking ngandhap ingkang mungêl:… pangantèn jalêr èstri panggih, sami mangangge dipun wastani dodotan, caraning pangangge jalêr èstri kados pangagêmanipun para luhur, malah limrahipun dipun wastani ngemba pangagêmaning ratu. Punika lêrêsipun: caraning pangangge jalêr ngrasuk kapraboning ratu, inggih punika kampuhan wangun grêbong andhêm, makutha biru gundha tanpa nyamat.

Inggih jalaran katarik saking dayanipun pangantèn dipun wênangakên angrasuk kapraboning nata punika, anggènipun tansah dipun suhun-suhun, dipun kurmati utawi dipun luhurakên piyambak ing wêkdal punika, dalah pakurmataning têtabuhanipun mawi lagu [la...]

--- 585 ---

[...gu] Kodhokngorèk, awit lagu Kodhokngorèk punika pakurmatan dalêm nata.§ kodhok ngorèk punika lêrêsipun dhapukaning gôngsa, saminipun: Carabalèn. Nanging sarèhning lagunipun prasaja sangêt, dados tumrapipun ing Jawi gampil sangêt niru mawi gôngsa limrah.

Kinanipun manawi wontên pangantèn kêlêrês dipun arak, môngka lampahipun kêpêthuk panjênêngan nata ingkang sawêg pinuju amêng-amêng, arak-arakan wau winênangakên botên mandhêg, sarta pangantènipun kalilan botên mandhap saking tumpakanipun, kenging têrus asêsimpangan kemawon. Nanging saupami sang nata pinuju ngagêm kaprabon dalêm, arak-arakan dalah sapangantènipun kêdah urmat kados sacaranipun kawula dalêm ngurmati panjênêngan nata.

Wontênipun pangantèn dipun wênangakên ngangge kapraboning nata, punika gotèkipun tiyang sêpuh, jalaran kaanggêp kadosdene anglampahi ayahaning Allah, anggèning badhe akawasa nurunakên wiji dumadosing manusa.

Ing kolom I larikan 5 saking ngandhap ingkang mungêl: ngangge buntal kumlawèr ing wingking. Punika lêrêsipun: ngangge buntal gumradhe ing wingking dhawah ing sisih kiwa têngên, mawi ukup renda.

Ing kolom I larikan 2 saking ngandhap ingkang mungêl: ngangge calana cindhe. Lêrêsipun: ngangge calana cindhe sêkar abrit.

Ing kolom I larikan 1 saking ngandhap, ingkang mungêl: ngangge timang. Lêrêsipun: ngangge cathokan (cathokan punika beda kalihan salepe, kajawi cathokan punika panganggèn èstri, wangunipun bundêr utawi lonjong. Cathokan wangunipun pasagi).

Mênggah ingkang dipun wênangakên ngangge cathokan makatên punika, kajawi panjênêngan ratu, para putra dalêm, pangeran santana, wayah saha mantu dalêm, bupati ingkang sêsêbutan arya§ Ingkang angsal sêsêbutan Arya, punika sadaya wayah dalêm sarta buyut ingkang pancêr kakung, sanès-sanèsipun: tumênggung. Ingkang darah: mawi atêr-atêr radèn mas, ingkang sanès darah namung atêr-atêr: radèn, amargi kêpyakipun sampun mawi ungêl-ungêlan: jinunjung saking ngandhap sinêngkakake ing ngaluhur. Namung ing Mangkunagaran, wiwit taun 1923 ngawontênakên sêsêbutan mas tumênggung, kados nalika jaman Surakarta awal. tuwin para prajurit. Dene tumrap sanèsipun kêdah ngangge timang.

Ing kolom II larikan 16 saking ngandhap ingkang mungêl: limrahipun pangantèn punika kêrik alis. Kawêwahan: sisig, manawi gadhah brengos dipun kêtêpi.

Ing kolom II larikan 15-14 saking ngandhap ingkang mungêl: rambutipun dipun ore plintiran. Punika kawêwahan: sarta sanginggiling pokipun plintiran wau dipun cundhuki sêrat intên wangun jêram saajar lan ngangge sêsupe sakawan (kalih sisih).

Ing kolom II larikan 11 saking ngandhap ingkang mungêl: tumrap pangantèn èstri, tapih cindhe. Dipun wêwahi: sêkar abrit (tumrap pangantèn èstri, tapih cindhe sêkar abrit, seredan) kados nyampinganipun pramèswari dalêm sarta putri-putri dalêm manawi pinuju garêbêg.

Ing kolom II larikan 9 saking ngandhap ingkang mungêl: dados inggih kados ngumbar kunca. Punika lêrêsipun: pancèn ngumbar kunca, awit dodotan èstri ingkang botên kasembongakên punika, dipun wastani ngumbar kunca.

--- 586 ---

Ing kolom II larikan 9-8 saking ngandhap ingkang mungêl: udhêt gêndhala giri ngalawèr. Lêrêsipun: udhêt cindhe sêkar abrit, lan sêngkangipun bapang, inggih punika sêngkang tronyok, brumbunganipun sawatawis panjang tinimbang brumbunganing sêngkang limrah. (Sêngkang bapang punika pancèn maligi namung dados anggèn-anggèning pangantèn èstri).

Wondene panganggenipun pangantèn nikahan, punika kampuh bango nguthak,uthak. ngumbar kunca, ukup renda utawi moga pêthak, calana mori tinêpi ing renda pêthak, kuluk mathak pêthak, ngore rambut kapuntir, botên kenging mangangge mas intên, dhuwungipun kandêlan suwasa sarta dèrèng kenging akêkêrik. Sapêkênipun, manawi cara kadhaton, pangagêmanipun sami kalihan nalikaning panggih, namung kampuhipun ingkang santun gadhung malathi, inggih punika ijêm alas-alasan têngah pêthak. Gotèkipun liyangtiyang. sêpuh: pasêmon ayêm têntrêming manah anggèning pangantèn sampun sagêd dhaup. Alusipun: carêming Wisnu tuwin Sri. (Badhe kasambêtan)

Babadipun Tiyang Tani Pribumi.

Candhakipun Kajawèn ôngka 33.

[Grafik]

Ing sisih kiwa griyanipun Tuwan Arjadipura kala rumiyin, ing sisih têngên griya ing sapunika.

Saya dangu padamêlanipun Tuwan Arjadipura saya wêwah kathah. Ananging sarèhning lampahipun nyambut damêl wau kanthi angatos-atos, amila inggih lajêng sagêd anyaèkakên pirantos-pirèntosipunpirantos-pirantosipun. têtiyang nyambut damêl. Dangu-dangu pambudidayan ing Awu-awu wau sagêd dados ondêrnèmêng alit-alitan. Amung kemawon ing ngriku prasasat botên wontên bedanipun antawisipun juragan lan kaum buruhipun. Ing ngriku ingkang dipun sêdyakakên sagêda nyambut damêl sêsarêngan. Tandhanipun: rumiyin kala dham irigasi risak jalaran kabanjiran, ngantos têtiyang tani ing Awu-awu, inggih para punggawanipun Tuwan Arjadipura botên sagêd angsal toya, semahipun sami sêsarêngan dhatêng ing griyanipun Tuwan Arjadipura, supados kaihtiyarna

--- 587 ---

toya, ingkang kangge ngoncori sabinipun ingkang sawêg dipun garap. Jalaran saking punika Tuwan Arjadipura lajêng miwiti yasa dham piyambak. Sadaya têtiyang èstri ing ngriku sami ngrencangi, dene lakinipun sami anglajêngakên anggène sami anggarap sabinipun, amila sarêng dhawuhan wau rampung lajêng dipun wastani: dhawuhan wanita jati. Sasampunipun dhawuhan rampung, têtiyang èstri ingkang sami tumut nyambut damêl wau badhe sami dipun opahi, ananging sami botên purun, panêdhanipun supados dipun wontênana wilujêngan kemawon kanthi mawi têtabuhan. Ciptanipun: Padamêlan yasa dhawuhan punika rak kangge kapêrluan kula sadaya, kadospundi dene kula sadaya sami badhe dipun olèhi. Kala punika Tuwan Arjadipura inggih sande anggènipun badhe ngepahi, ananging sarêng kalêrês dintên riyadi, sadaya tiyang wau lajêng sami dipun sukani sinjang sarasukanipun, inggih punika minôngka epahanipun anggèning nyambut damêl yasa dhawuhan wau.

[Grafik]

Para punggawa kabudidayan Ngawu-awu, nalika pabrik mèh rampung panggarapipun.

Wiwit punika ondêrnèmêng Awu-awu kenging dipun pamèrakên. Têtiyang ingkang nyambut damêl botên pêrlu ngupados malih, ananging sami dhatêng piyambak, ingkang kala rumiyin sami miruda, sami wangsul malih. Wontên ing ondêrnèmêng ngriku ngabotohan dipun awisi, lan Tuwan Arjadipura tansah ambudidaya supados para punggawanipun sagêd angatos-atos lan gêmi. Ingkang kathah têtiyang wau sampun sami gadhah sabin sarajakayanipun. Ing ngriku awis sangêt dipun wontênakên karamean, kajawi namung sataun sapisan, inggih punika ingkang dipun wastani: karamean taunan. Ngawontênakên wilujêngan salaminipun sawêg sapisan, inggih punika kala Tuwan Arjadipura pamitan kalihan para punggawanipun tuwin têtiyang dhusun ingkang sami manggèn ing têpis wiringipun Awu-awu.

Kajawi ingkang sampun kasbut ing nginggil, ing ondêrnèmêng ngriku sampun dipun êdêgi pamulangan satunggal, [satungga...]

--- 588 ---

[...l,] makatên malih toko kopêrasi ing ngriku ugi sampun wontên. Sanadyan namung kangge sênêng-sênênging para punggawanipun, ondêrnèmêng inggih mêrlokakên ngawontênakên, kados ta pirantosing ringgit tiyang inggih wontên kathik pêpak, dene ingkang sami dados inggih para punggawa-punggawanipun piyambak, makatên ugi ringgit wacucal inggih wontên. Ingkang kapiji dados dhalangipun salah satunggiling tiyang tani ing ondêrnèmêng ngriku ugi dipun udi. Sawênèhing tiyang ngriku malah wontên ingkang sami aginau babagan musik.

Tumrap têtiyang ingkang anindakakên kuwajibanipun dados tiyang Islam, wontên ngriku ugi botên badhe kapintên, jalaran masjid inggih wontên. (Badhe kasambêtan)

Ratu Adil.

III

Pralambang Jayabaya

(Candhakipun Kajawèn ôngka 33)

Mênggah kawontênan badhe wontênipun Ratu Adil tumrap ing Sêrat Jayabaya, punika sêmu-sêmunipun kapitadosan Jawi dipun campur kalihan kapitadosan Islam, amargi ing ngriku ugi nyêbutakên nama: Imam Mahdi. Ananging sanadyan rumasukipun agami Islam dhatêng têtiyang Jawi sampun lêbêt, ngantos Hèrucakra punika dipun anggêp asal saking Ngarab, ewadene Ratu Adilipun tiyang Jawi punika, miturut kapitadosanipun piyambak dede Imam Mahdi ing Ngarab. Punapa malih kapitadosanipun tiyang Jawi saha bôngsa Islam tumrap wontênipun Ratu Adil wau, campuripun dados satunggal dèrèng wontên katêranganipun.

Kasbut ing Sêrat Babad Tanah Jawi, Kangjêng Pangeran Dipanagara, ingkang kacariyos dados kraman agêng punika, ngagêm sêsêbutan nama Hèrucakra. Ananging miturut ing buku karanganipun Tuwan Brandes nyariyosakên bilih ing sêrat babad ing sadèrèngipun kraman Dipanagaran, punika sampun wontên ingkang ngakên nama Hèrucakra, inggih punika Radèn Mas Sungkawa, putranipun Kangjêng Pangeran Arya Pugêr, ingkang lajêng jumênêng nata ajêjuluk Susuhunan Pakubuwana I (1704-1719) saha sarêng diwasa Radèn Mas Sungkawa wau lajêng nama Radèn Mas Dipataruna, wusana sarêng ingkang rama sampun jumênêng nata, dipun paringi asma Pangeran Dipanagara. Sarta ugi lajêng ngraman ajêjuluk Hèrucakra saha lajêng kakendhangakên dhatêng tanah Kap ing Aprikah.

Kajawi punika, Tuwan Brandes ugi amanggih lontar gadhahanipun Bat. Genootschap ingkang isi cariyos warni-warni. Ing ngriku ugi wontên ingkang nyêbutakên badhe wontênipun Hèrucakra. Dene lontar wau titimangsanipun botên patosa têrang, miturut etanganipun Tuwan

--- 589 ---

Brandes kintên-kintên wontên ing antawisipun taun 1640, amargi ing ngriku dipun cariyosakên kala Sultan Agung jumênêng nata saha sasampunipun. Dene cacriyosanipun lontar bab Ratu Adil punika inggih angèmpêri kalihan Sêrat Jayabaya, namung bab nama-nama botên kasêbutakên, saha titimangsaning taunipun langkung sêpuh tinimbang titimangsanipun badhe wontênipun Ratu Adil ingkang kaping kalih wau.

Ing nginggil sampun kacariyosakên, bilih titimôngsa pandamêlipun sêrat pralambang punika kintên-kintên sasampunipun Sultan Agung seda. Kawuningana, sasedanipun Sultan Agung wau, ing tanah Jawi kenging dipun wastani jaman risak, jalaran saking kathahing dahuru. Sampun dados adatipun bôngsa Jawi, sabên wontên kasusahan agêng utawi dahuruning jaman ingkang damêl karisakaning ngakathah, punika murih botên adamêl mirising manahipun tiyang sadaya, têmtu lajêng wontên salah satunggaling sarjana ingkang sumêdya amêmulih dhatêng manahing akathah, mawi dipun saranani anganggit sêrat ingkang isi cariyos kadosdene pralambang ing nginggil wau, awit cacriyosan makatên punika, gampil sangêt lumêbêtipun dhatêng sanubarining bôngsa Jawi. Makatên ugi tumrapipun jaman Hindhu, ing kina-kina ugi sampun anggadhahi piandêl, bilih mêntas ura-uru punika lajêng badhe wontên ingkang jumênêng Ratu Adil.

Mênggah pralambang ingkang kasbut ing lontar wau, nyariyosakên makatên:

Ingkang badhe jumênêng Ratu Adil, punika jêjulukipun inggih Sang Hèrucakra, angêdhaton wontên ing Kêtôngga, inggih punika ing Madiun, sasampunipun lajêng pindhah dhatêng ing Lêmbahmanah, inggih punika ing Nirbaya, sawetanipun Rêdi Prau, sakidulipun Rêdi Sumèru, sakilènipun Sampurna. Lan panjênênganipun angratoni jagad sakawan, inggih punika: tanah Jawi, Madura, Patani tuwin Palembang. Kratonipun saklangkung mulya ngantos dumugi ing taun 1640, saha sang nata wau taksih mudha sarta bagus. Kathah têtiyang ingkang sami suyud dening solahbawa tuwin bêbudèning narendra saha kadibyanipun. Ananging ingkang makatên wau, dumugining titimôngsa, sang nata dalah karaton tuwin para nayakanipun sadaya lajêng sami musna tanpa lari. Samusnanipun Prabu Hèrucakra, para bupati bawahipun lajêng sami mandhiri piyambak-piyambak. Sampun tamtu kemawon lajêng anuwuhakên kathahing rêrêsah ngantos dumugi ing taun 1800. Botên dangu lajêng wontên malih ingkang jumênêng nata, turunipun waliyullah, karatonipun kalih, satunggal wontên ing Kêdhiri, satunggalipun malih wontên ing Erawan. Sang nata wau ajêjuluk Prabu Asmaraningkingking,Asmarakingking. taksih nèm lan bagus warninipun. Anggèning jumênêng nata ngantos 100 taun laminipun. Sapêngkêripun Prabu Asmarakingking lajêng ngancik jaman ingkang dipun wastani Tretayuga.

Dumugi samantên cariyosipun Ratu Adil, ing wingking Kajawèn badhe ngêmot katranganipun punapa ingkang dipun wastani jaman Tretayuga wau.

--- 590 ---

Bab Dhuwung

(Sambêtipun Kajawèn ôngka 33)

Pamor

Limrahipun dhuwung punika mawi pamor, ugi wontên ingkang tanpa pamor, nanging awis-awis. Dene pamor punika wujudipun warni-warni, mila ugi gadhah daya warni-warni, kados ta:

1. Pamor Subkanalah, ingkang ngangge dados sakti digdaya. 2. Sanubari, nêbihakên kacilakan. 3. Ôndha Agung, gadhah prabawa ngêkêsakên mêngsah. 4. Kutha Adi, andhatêngakên kasusahan, mila ingkang gadhah kêdah suci. 5. Dhandhang Lak, damêl sangsara ing paprangan. 6. Pandhita Bala Pandhita, botên kenging binandhang ing mêngsah. 7. Guntur Gunung, dados tulaking sêsakit. 8. Manggada, ambrêkahi wilujêng. 9. Tamsur, ampuh sangêt. 10. Nagagini, sagêd nulak latu. 11. Lampung, sagêd ngêdalakên latu. 12. Suryalaga, kinasihan bandara. 13. Putri Kinurung, ngrêjêkèni. 14. Batulapak, sagêd ngical. 15. Sumur Bandhung, yèn among dagang bathi kathah. 16. Rajah Pitutur, dipun trêsnani ing akathah.

Wusana kawruh bab dhuwung punika, mênggah nyata lan botênipun kasumanggakakên ing para maos, ing ngriki namung salugu nglairakên ing bab kawontênanipun kawruh Jawi.

Sal.

Paribasan Jawi.

Kala kula taksih alit, sampun nate mirêng têmbung ingkang sok dipun angge sêkaring pawicantênanipun para sêpuh, makatên:

Ora karuan: tambang parantiane lan

E, lha, mêngko rak: suduk gunting tatu loro.

Sarèhning ngantos samangke kula nama sampun diwasa, mêksa taksih sok mrangguli têmbung wau, môngka têgêsing têmbung lan panganggening paribasan punika kula dèrèng mangrêtos, dening botên angsal pitakenan ingkang maton, pramila badhe sapintên gênging bingahipun manah kula, saupami wontên sih kadarmanipun salah satunggiling sarjana, ingkang kaparêng paring sêsuluh dhatêng pun cobolo, anêrangakên têgêsing paribasan wau saha traping panganggenipun. Botên langkung sadèrèng sasampunipun kula matur sèwu ing panuwun. Pun: Wa.

--- 591 ---

Pambikakipun Pamulangan Dhoktêr Luhur.

Ing Kajawèn ôngka 33, ing golongan kronik sampun kacariyosakên, bilih kala tanggal 16 Agustus ingkang kapêngkêr punika pamulangan dhoktêr luhur ing Batawi sampun kabikak, ing ngandhap punika ngandharakên sawatawis mênggah kawontênanipun pambikan wau.

[Grafik]

Pamulangan dhoktêr luhur (Geneeskundige Hoogeschool) ing Wèltêprèdhên, ingkang kabikak kala 16 Agustus 1927.

Kintên-kintên jam 9.30 enjing, ing papan parêpatan pamulangan dhoktêr luhur, sampun katingal sêsak dening para ingkang badhe anjênêngi pambikakipun pamulangan luhur wau, ngantos kathah ingkang lajêng kapêksa sami jumênêng wontên ing sajawinipun kori. Dene para luhur ingkang sami anjênêngi, inggih punika: para lid Raad van Indie, pangarsa tuwin para warganipun polêksrad, para dhirèktur sawarnining dhepartêmèn, Kangjêng Gusti Pangeran Adipati Arya Mangkunagara miwah garwa dalêm Gusti Kangjêng Ratu Timur. Kajawi punika, para pangagênging nagari, militèr, gêmintê, tuwin pangrèhing pamulangan luhur tumrap insinyur saha para gurunipun luhur pisan. Makatên ugi kathah para dhoktêr, konsuling nagari mônca, para sêtudhèn lan para redhakturing sêrat kabar ingkang sami anjênêngi. Kintên-kintên jam 10 sasampunipun kangjêng tuwan ingkang wicaksana gupêrnur jendral rawuh, pambikaking pamulangan luhur dipun wiwiti dening paduka tuwan dhirèktur ondêrwis, sêsorahipun kintên-kintên kados ing ngandhap punika :

--- 592 ---

[Grafik]

Kangjêng tuwan ingkang wicaksana rawuh ing pamulangan, dipun tampi ing paduka tuwan pisipursitêr Raad van Indie.

[Grafik]

Kangjêng tuwan ingkang wicaksana mariksani gêdhong-gêdhong.

Ing sakawit paduka tuwan dhirèktur ondêrwis angaturi wilujêng dhatêng kangjêng tuwan ingkang wicaksana gupêrnur jendral, sasampunipun lajêng angandharakên kanthi cêkakan babadipun sêkolahan inggil ing India, saha lajêng ngaturakên gunging panuwunipun dhatêng kangjêng tuwan ingkang wicaksana, dene kaparêng anjênêngi bikakipun sêkolahan dhoktêr inggil ingkang saklangkung migunani tumrap ing tanah India punika.

Makatên ugi paduka tuwan dhirèktur ondêrwis ngaturi wilujêng dhatêng para nyonyah tuwin tuwan-tuwan ingkang sami rawuh, saha lajêng amèngêti kawontênanipun pamulangan S.t.o.v.i.a. ingkang namanipun sampun kawêntar ing saindênging bawana, tuwin mêmuji dhatêng para tuwan-tuwan ingkang sami ngudi ngantos pamulang Stovia wau dados pamulangan luhur, ingkang punika ing India samangke lajêng wontên pamulangan luhur têtiga.

Sasampunipun paduka tuwan dhirèktur ondêrwis rampung anggèning adamêl sêsorah, lajêng kagêntosan dening paduka Tuwan Prof. Dr. Boeke, inggih punika kapalaning para guru-guru ing pamulangan dhoktêr luhur, ingkang mêntas kaêdêgakên enggal punika, ing sarèhning sêsorahipun paduka tuwan propesor punika sae saha migunani sangêt, amila badhe kapacak ing Kajawèn ingkang badhe mêdal ngajêng punika.

[Grafik]

Para propesor sami mangangge agêng.

(Badhe kasambêtan)

--- 593 ---

Rêmbagipun Petruk lan Garèng.

Bab Ngingah Gramèh.

Petruk : Rèng, Rèng, wong ki nèk wis jangji, bok aja sok blenjani, tujune sadulur, ajaa rak iya kalakon tak talak têlu têmênan. Mara jajal, apa kowe ya wani blenjani karo Si Poniyêm, rak sida dikrocok nganti blindhis kucirmu tênan.

Garèng : E, lha, ditêkani uwong ora kok nyuguh panganan sing anjlêgabit-anjlêgabit, kathik malah banjur bêgita-bêgitu kaya bombai mêndêm kimpul. Lho, salahku kiyi apa, he, nèk jarene jangji, aku anjangji kowe apa, kathik banjur ngundhat-undhat barang sing iya-iya.

Petruk : Lha, dhèk anu kae kowe rak jangji arêp rêmbugan bab panginguning iwak loh, jêbul-jêbul banjur ora mêncungul-mêncungul, apa kuwi ora kêna diarani blenjani ing jangji.

Garèng : Kowe sing ora ngrasakake, ya maido wae, wong rong minggu kiyi dhayohku bal-balan, nganti kêndhile padha kocar-kacir jarene. Lha, saiki aku wis banyak tempo, yèn arêp takon apa-apa bae iya tak ladèni, mung bae sajène aja nganti kalalèn.

Petruk : Bab sajèn ora susah kuwatir, panganan apa bae ana kabèh, nanging ing warung kulon kana kae. Sing arêp dak takokake nyang kowe kiyi, kapriye mungguh pangingune iwak gramèh.

[Grafik]

Garèng : Sajake Si Petruk kiyi arêp dadi sudagar gramèh, mula ya utama bangêt. Mung bae anggêre bibiting gramèh têmênan dicêmplungake nyang blumbangane, ora banjur dikon saba nang wêtênge.

Petruk : Lha kuwi, nèk Garèng, anggone sawiyah-sawiyah nyang uwong tansah ora mari-mari. Dumèh aku doyan mêmangan bae banjur diala-ala sakarsanèki.

Garèng : Wis, wis, ora susah brigah-brigih kaya wong mêntas nguyup jangan sayub. Ananging sadurunge aku ngandharake bab pangingune gramèh, aku arêp takon dhisik nyang kowe. Mungguh karêpmu ngingu gramèh kuwi apa kanggo biyang, têgêse kanggo bibit bêbranahan bae, apa bakal diêdol.

Petruk : Yah, pitakonmu kuwi sajake ora gênah ngono, wis mêsthi ya kanggo karone pisan, malah tak imbuhi kanggo tak pangan dhewe barang. Apa ana bedane ta ngingu iwak kanggo biyang, lan ngingu iwak kanggo sadhiyan diêdol.

--- 594 ---

Garèng : Mulane tak takokake, iya mêsthi anane. Mungguh bedane mangkene: blumbang iwak sing diingoni gramèh kanggo biyang kuwi, banyune kudu bêning, dene sing kanggo ngingu gramèh dol-dolan kuwi banyune ora tau bêning.

Petruk : Kapriye saiki carane wong ngingu gramèh, kang karêpe sing ngingu mau, arêp ngêdoli bibite.

Garèng : Lha kuwi mangkene: ing blumbang culana gramèh lanang wadon sing gêdhe-gêdhe.

Petruk : Pakanane apa, pakanane apa, o, e, ung…

Garèng : Sikak, wong pitakon kathik dilagokake plèk-plèk kêtêpu, nèk pitakonmu edan-edanan mangkono manèh aku banjur srithit lunga bae, lho.

Petruk : Wiyah, bok aja banjur mutung bae, cangkêmku kiyi nèk ora têmbangan limang mênit sok blangkêmên.

Garèng : Mulane sêkali ini saja, nèk nganti dipindhoni sida rê…muk, mungguh pakane gramèh mau sing bêcik dhewe yakuwi godhong kimpul utawa kêkotoranmu dhewe.

Petruk : Wadhuh, wêtêngku banjur krasa nêg sanalika. Tak arani sing sêmbuhan kuwi jarit bae, jêbul-jêbul lêlawuhan kuwi ya ana sing sêmbuhan.

Garèng : Wis, wis, kok banjur dawa-dawa. Gramèh ingon-ingon mau ngêndhoge kudu digawèkake susuh dhewe. Mungguh patrape anggawe susuh mau mangkene: ing blumbangan kono dèlèhana kêthokan pring loro dohe antarane samètêr, banjur wènèhana palang-palang kayu, ing palang-palang mau gantungana susuh, kang digawe saka ijuk. Warnaning susuh mau kudu bundêr kêplêng, ing sisihe kudu ana bolongane, yaiku papan pangêndhoging iwak. Gramèh tuwa sing arêp ngêndhog sabên-sabên têka ing susuh kono. Sarèhning pandèkèking susuh-susuh mau dicungulake saka banyu, dadi sing ngingu iwak sabên-sabên ya bisa mêruhi.

Petruk : Lha saiki kapriye bisane wêruh yèn iwake wis ngêndhog.

Garèng : Lha kuwi kêtarane, sadhuwure susuh bênêr kuwi banyune sajak nglênga.

Petruk : Yèn têtela iwake wus ngêndhog, banjur kapriye.

Garèng : Susuh-susuhe banjur diêntasana, lan dèkèkna kanthi alon-alonan ana ing tahang (tong kayu) isi banyu kang rêsik, sabanjure tahang mau oyog-oyogên supaya êndhoge bisa ucul saka susuh. Êndhog sing nyilêm kuwi buwangên bae, amarga ora bakal dadi iwak, êndhog sing apik kuwi padha ngambang. Sabên dina banyu nang tahang mau kudu disalini banyu rêsik. Mungguh carane nyalini banyu mau kudu nganggo cidhuk kang digawe nam-namaning pring kang rapêt bangêt, supaya iwake aja bisa mlêbu, cidhuk mau dicêmplungake ana ing banyu, nganti cidhuke kêbak, sauwise, banyu kang rêgêd nuli buwangana. Êlêt saminggu, sawise tahang mau dihoyag-hoyag, iwake wis padha nêtês sarta wis kêna diêdol.

--- 595 ---

Jagading Wanita.

Kasêtyanipun Wanita Jêpang dhatêng Lakinipun.

Tumraping bôngsa Jêpang, wiwitanipun môngsa bêntèr ing taun 1895, punika dipun anggêp kadosdene satunggiling pasêmon mêgaring kaluhuran, amargi ing wêkdal punika dintên tumapakipun praja Jêpang ngancik jaman enggal, inggih punika wiwit ungguling jayanipun nalika mêmêngsahan kalihan nagari Cina. Kala punika sabên kitha saha padhusunan ing saindênging tanah Jêpang sami rame-rame angurmati dhatêngipun para prajurit ingkang mêntas saking paprangan, suwaraning tiyang gumuruh ngantos ngêbaki praja.

Kacariyos, wontên satunggiling nyonyah nama Sadhako Nakayimah, angrumaosi bilih dados satunggiling wanita ingkang bêgja piyambak ing sapraja Jêpang, inggih punika nalika mêthuk lakinipun nama Kamênoyo Nakayimah, dhoktêr barisan ing nagari Sandhe ingkang kesahipun kirang langkung sampun sataun laminipun saha wangsul saking paprangan kanthi wilujêng.

[Grafik]

Nginggil punika gambaripun nyonyah Jêpang andolani anakipun.

Kala nyonyah wau mirêng dêdongenganipun ingkang jalêr wontên ing paprangan saha mirêngakên kêkêndêlanipun, rumaos bilih prihatosipun sampun angsal lêlintu ganjaran ingkang nyêkapi. Wicantênipun ingkang jalêr: Anggonku kêpêksa ninggal kowe nganti lawas kiyi, amarga saka nindakake wajib kaprêluwaning nagara, ananging wiwit saiki ora ana samubarang kang bakal angrêridhu kasênênganku lan kowe ana ing ngomah. Nyonyah Sadhako, ingkang kala punika sawêg umur 20 taun, amangsuli: Lan manèh iya ora ana samubarang kang bisa misahake kowe lan aku. Ananging kala punika tiyang kêkalih wau botên anggadhahi panyana utawi botên ngimpi, bilih gêsangipun ingkang kanthi sênêng namung sawatasis dintên laminipun.

Anuju satunggiling dintên, sarêng wangsulipun ingkang jalêr wontên ing nagari Sandhe, kintên-kintên saminggu, ujug-ujug lajêng sinêrang ing sêsakit boyok. Sanadyan sêtiyaripun tanpa kêndhat saha dipun usadani [u...]

--- 596 ---

[...sadani] dening para dhoktêr ingkang sagêd-sagêd, ewadene sakitipun wau mêksa botên sagêd mantun, malah lajêng dados tiyang jompo, wusananipun lajêng dipun pènsiun. Sapènsiunipun dhoktêr wau adamêl sangsaraning batihipun sadaya.

Ingkang èstri ingkang taksih nèm wau, wiwit alit mila gêsangipun botên kulina kangelan, samangke kêpêksa angopèni batih kathahipun 6, inggih punika ingkang jalêr, marasêpuhipun èstri, êmbah marasêpuh, kapenakanipun ingkang jalêr tuwin anakipun èstri ingkang sawêg umur 13 taun. Ing môngka sapunika botên anggadhahi pamêdal sanès-sanèsipun kajawi pènsiunipun ingkang jalêr saha ingkang namung sakêdhik wau. Kangge têdhaning batihipun kemawon sampun botên anyêkapi. Ewadene tiyang èstri ingkang sêtya ing laki punika kêncêng sêdyanipun badhe ambudidaya supados ingkang jalêr sagêda saras malih kados suwaunipun. Kalihan ambêkta pènsiunipun ingkang jalêr, Nyonya Sadhako sabatihipun nuntên bidhal dhatêng nagari Tokiyo. Wontên ing ngrika lajêng nyewa griya alit sacêlakipun pamulangan dhoktêr luhur ing Tokiyo. Lan sabên dintênipun ngantos kalih taun laminipun, Nyonyah Sadhako anggendhong ingkang jalêr kabêkta dhatêng griya sakit. Patrapipun tiyang èstri anggendhong tiyang jalêr urut margi punika tamtu lajêng dados tontonanipun têtiyang ingkang sami langkung ngriku. Sawênèh wontên ingkang kamiwêlasên dhatêng tiyang èstri nèm saha ingkang sakit wau. Nanging ingkang kathah anggènipun ningali kanthi anyêngès, punapa malih lare-lare, punika sami ngece-ece dhatêng tiyang kêkalih wau, wicantênipun: Wah, lucu bangêt, wong lanang samono gêdhene kathik digendhong wong wadon. (Badhe kasambêtan)

[Grafik]

Ing sisih punika gambar dalêm ingkang sinuhun kangjêng sultan, akalihan paduka tuwan residhèn, nalika tindak mubêng-mubêng amriksani têntunsêtèlêng yarmarêk ingkang kapisan ing Ngayogyakarta.

--- 597 ---

KRONIEK

Kabar Warni-warni.

Pêthikan saking sêrat-sêrat kabar sanès.

Miturut pawartos sêrat kabar S.T.sêmunipun karamean Sêkatèn Surakarta ing wulan Mulud ngajêng punika, badhe agêng-agêngan, tèntunsêtèlêngipun dipun pêpaki, wiwiting karamean tanggal 5 dumugi 12 Mulud. Wara-waranipun sampun sumêbar katèmplèkakên ing pundi-pundi panggenan, mawi gambar pasêmon tiyang macul.

Kala dintên Kêmis ngajêng punika, paduka Tuwan van der Jaght residhèn ing Surakarta, martamu dhatêng Pakualaman, kairit paduka tuwan residhèn ing Ngayogyakarta.

Wontên pawartos: ing Ngayogyakarta mêntas wontên tamu agêng saking Indhu, inggih punika sultan ing Drenganau bawah tanah India Inggris. Rawuhipun kanthi kadhèrèkakên tiyang 9, nyarenipun wontên ing Grèn Hotèl.

Samangke sampun wontên, ordhonansi ingkang andhawuhakên suwakipun pranatan-pranatan prakawis wontênipun komisi, ingkang kajibah nitipriksa kawontênanipun sewan griya.

Sêrat kabar S.T. martosakên, bilih ngarsa dalêm ingkang sinuhun ing Ngayogyakarta sampun ambiyantoni pamanggihipun bêstiring bang kasultanan, supados para darah dalêm, utawi para abdi dalêm sagêd angsal pitulungan saking bang Kasultanan wau.

Saking Ngayogyakarta kawartosakên, bilih pamêdalipun tanêman kêtela tuwin kêdhêle ing bawah Ngayogya ingkang sisih kidul, saklangkung sae, ingkang punika rêrêgèning palawija kalih wau lajêng suda sangêt, kathah para sudagar saking kitha, ingkang amêrlokakên kesah mriku, sumêdya anumbasi palawija kalih warni wau.

Sêrat kabar S.T. martosakên, bilih Kyai Pênthèt ing Kalasan, salajêngipun botên badhe suka pitulungan lan anjampèni tiyang sakit malih. Anggènipun botên badhe suka pitulungan malih wau, botên jalaran saking dipun awisi ing nagari, ananging kintên-kintên amargi saking kalingsêman, awit salêbêtipun katahan wontên ing kawêdanan, wontên tiyang 40 ingkang nêdha tulung supados dipun jampèni sakitipun, ananging ingkang mantun namung satunggal kalih kemawon.

Kabaripun pakêmpalan Walfajri benjing dintên Minggu tanggal kaping 28 wulan punika badhe ngawontênakên konggrès wontên ing Karangkajèn. Salêbêtipun konggrès wau badhe dipun wontênakên têtingalan warni-warni dening para murid, kwiksêkul, kados ta: tonil, gimnastik, lan sasaminipun. Dene ingkang badhe dipun rêmbag wontên ing konggrès ngriku, inggih punika: panggulawênthahing lare saha piwulang agami, makatên ugi padpindêr gêgayutan kalihan panggulawênthah.

Miturut pawartosipun sêrat kabar Bêndhera Islam, konggrès pakêmpalan P.S.I. badhe kawontênakên wontên ing Pakalongan benjing tanggal 28 Sèptèmbêr ngajêng punika.

Kala dintên Jumuwah ingkang kapêngkêr punika, Tuwan Suryapranata. Bidhal dhatêng Malang, pêrlu anuntun konggrès ingkang dipun wontênakên dening pakêmpalaning para amtênar pribumi golongan boswèsên. Kajawi punika wontên ing Bululawang badhe ngêdêgakên pamulangan miturut cara-caranipun pakêmpalan Adidarma.

Dèrèng dangu punika kongsul Jêpang sowan dhatêng Karaton ing Surakarta, kanthi kairit dening paduka tuwan asistèn residhèn, tuwan sèkrêtaris tuwin juru basa. Ing sarèhning kala punika sampeyan dalêm ingkang sinuhun lalêrês sawêg cangkrama wontên ing Paras, amila ingkang lajêng kajibah nampi para tamu, inggih para putra-putra dalêm, inggih punika: Kangjêng Pangeran Arya Kusumayuda saha Kangjêng Pangeran Arya Adikusuma. Tamu Jêpang wau sumêdya caos pisungsung dhatêng saandhap sampeyan dalêm ingkang sinuhun awarni pêthèn êmas tuwin salaka alit-alit.

Wontên pawartos, bilih pangarsa Radyapustaka ing Surakarta, Radèn Mas Arya Wuryaningrat, badhe sèlèh anggènipun dados pangarsa.

Dèrèng watawis dangu punika, ingkang wadana ing Salam (Tèmpèl) nampi rêpotipun asistèn wadana ing Srumbung, bilih ing ondêr dhistrik ngriku sampun kaping kalih kadhatêngan ing sima, malah ingkang pungkasan punika, wontên menda satunggal ingkang dipun gondhol ing sima wau. Sawênèhing tiyang gadhah pangintên, bilih punika ingkang kala rumiyin adamêl mirising têtiyang ing Mêdari.

Miturut sêrat kêkancingan gupêrmèn, wontên tiyang komunis 18 malih, sadaya asli saking Bêngkulu, ingkang badhe kasingkirakên dhatêng Dhigul.

--- 598 ---

Kabaripun ing Surakarta, mêntas dipun êdêgakên Naamlooze Vennootschap ingkang sêdyanipun badhe ngawontênakên toya plêmpêng (waterleiding) ing kitha wau. Mênggah pawitanipun f 500,000. Arta samantên kathahipun wau, ingkang 30,000.- badhe dipun sadhiyani dening gupêrmèn, sampeyan dalêm ingkang sinuhun ing Surakarta saha Kangjêng Gusti Pangeran Adipadi Arya Mangkunagara sami aparing sadhiyan arta nyadasa èwu rupiyah. Kajawi punika N.V. kasbut nginggil, badhe nyambut arta minôngka pawitanipun f 1.700.000, anggènipun amangsulakên arta babon saha anakaknipun badhe katanggêl dening gupêrmèn. Jalaran kathahing sêsakit ing Surakarta, wontênipun watêrlèdhêng wau mila inggih pêrlu sangêt.

Aneta martosakên saking Serang, bilih ingkang Bupati ing Pandheglang ingkang enggal, benjing tanggal 29 Agustus ngajêng punika, badhe dipun kêpyakakên.

Benjing wiwit tanggal 2 Sèptèmbêr ngajêng punika, ing Bojanagara badhe dipun wontênakên pasar malêm dangunipun 10 dintên. Ing pasar malêm wau ugi badhe dipun wontêni tèntunsêtèlêng warni-warni barang kagunan Jawi, dene ingkang badhe mandhegani Tuwan Pujawasita. Ing sarèhning salaminipun ing Bojanagara dèrèng nate wontên tèntunsêtèlêng ingkang makatên wau, amila tansah dados kêmbang lambening têtiyang ngriku kemawon.

Saking Bandhung kawartosakên, bilih dèrèng dangu punika tuwan Dr Ciptamangunkusuma, dipun priksa dening opsir yustisi, jalaran miturut katranganipun pintên-pintên militèr, têtiyang militèr wau sampun nate dhatêng ing griyanipun sDr. Cipta, prêlu arêrêmbagan saha sami dipun sukani arta. Panitipriksanipun samangke taksih kalajêngakên.

Dèrèng dangu punika pangadilan landrad ing Sawahlunta, andhawahakên ukuman kunjara laminipun 10 taun dhatêng ponto, tilas kumêndhan pèl pulisi, lan 6 taun dhatêng Jela-Jela, Tipuwa, Kêmbo, Isau saha Ripo, gangsal-gangsalipun tilas agèn pèl pulisi. Têtiyang sadaya wau kadakwa campur kalihan pakêmpalan komunis. Kacêpêngipun tiyang 6 wau, kala tanggal 16 Nopèmbêr ingkang kapêngkêr punika.

[Grafik]

Para militèr India ingkang wontên ing nagari Walandi, nalika badhe wangsul dhatêng India. Sadaya rumaos sami agêng ing manah, dene antukipun mawi angsal-angsal gambar dalêm Prinsès Yulianah.

--- 599 ---

FEUILLETON

Lêlampahanipun Prabu Tristan lan Putri Isolde.

15

Prabu Tristan wau kenging kawastanan dora utawi botên. Sayaktosipun sanès pandamêling tiyang ingkang anêtêpakên awon saening lêlampahanipun tiyang, nanging pangadilanipun ingkang kawasa. Têtiyang sadaya namung ningali pandamêling tiyang ingkang badhe katêtêpakên awon saening lêlampahanipun wau. Nanging Gusti Allah sagêd nguningani manahipun tiyang wau sarta namung Gusti Allah ingkang sagêd andhawahakên pangadilan tanpa pilih kasih, ingkang jêjêg, pramila kawontênakên pangaturan, sadhengah tiyang ingkang kadakwa awon sagêd anyirnakakên pandakwa awon wau sarana aprang tandhing. Margi Gusti Allah namung badhe aparing unggul dhatêng tiyang ingkang lêrês lêlampahanipun. Anêtêpi dhatêng pangaturan wau Prabu Tristan kagungan panuwun dhatêng ingkang Rama Prabu Marc supados kaabên prang tandhing, botên nyana pisan-pisan bilih sariranipun badhe kapatrapan paukuman, saupami uningaa, para baron ingkang sami awon manahipun wau saèstu badhe dipun pêjahi.

8

Prabu Tristan Lumumpat saking Jandhelaning Gareja.

Kacariyos, ing dalu punika ugi têtiyang ing salêbêting kitha Cornwallis sampun sami mirêng wartos bilih Prabu Tristan saha sang pramèswari dipun tukup, sarta badhe kapatrapan paukuman pêjah. Sadaya tiyang ing salêbêting kitha, jalêr èstri, sêpuh anèm, sugih miskin, sami nangis, wêlas dhatêng para luhur kêkalih ingkang badhe kapatrapan ukuman pêjah margi saking pitênahing têtiyang ingkang awon manahipun wau. Sêsambatipun, dhuh, Tristan, baron ingkang bèr ing kawanèn, punapa paduka kêdah nêmahi tiwas margi pandamêling têtiyang ingkang awon manahipun. Makatên ugi paduka sang pramèswari. Ing pundi wontên nata kagungan putri ingkang endah warninipun kados paduka. Sadaya wau jalaran saking pitênahipun tiyang bucu ingkang awon manahipun punika. Ingkang makatên wau mugi-mugi pun bucu manggih bêbêndoning Kang Maha Kawasa.

Dhuh, Tristan, mitra ingkang pinunjul ing warni, kala Morhout dhatêng ing ngriki badhe amboyongi anak kula sadaya jalêr èstri, botên wontên baron satunggil-tunggila ingkang wani nandhingi pêrangipun, malah botên wontên ingkang wani amangsuli panantangipun. Namung paduka Tristan ingkang purun ambelani dhatêng kula sadaya saha sagêd amêjahi Morhout wau. Nanging paduka nandhang tatu ngantos badhe nêmahi tiwas jalaran dêdamêlipun Morhout ingkang mawa wisa wau. Punapa kula sadaya ingkang sampun nampèni kasaenan paduka samantên agêngipun punika kêdah namung narimah sarta kèndêl kemawon, sumêrêp paduka badhe kapatrapan paukuman pêjah. Sadaya tiyang salêbêting kitha sami botên narimah dhatêng karsanipun Prabu Marc ingkang makatên wau, saha sami sowan dhatêng karaton. Nanging ing sarèhning sang nata dukanipun sangêt, dados botên wontên tiyang satunggil-tunggila ingkang wani matur punapa-punapa dhatêng sang prabu, makatên ugi para baron inggih botên wontên salah satunggal ingkang wani nglêrêpakên dukanipun sang nata.

Ing wanci enjing sadèrèngipun surya malêthèk, sang nata sampun têdhak dhatêng papan panggenan amutus prakawis saha amatrapi paukuman dhatêng têtiyang ingkang gadhah kalêpatan. Ing ngriku sang nata nuntên dhawuh damêl jugangan wiyar sarta lêbêt. Sarêng sampun dados lajêng kadhawuhan angisèni kêkajêngan sarta têtuwuhan ingkang mawa êri, kaisèkakên kalihan oyod sarta pang-pangipun. Sarêng sampun jam nêm enjing, sang prabu paring dhawuh supados kaundhangakên bilih para punggawa sadaya sami katimbalan sowan dhatêng ing papan panggenan amatrapi paukuman wau. Botên antawis dangu sadaya têtiyang ing salêbêting nagari Cornwallis sami dhatêng saha sami nangis, kajawi tiyang bucu wau. Pangandikanipun sang prabu: Hèh, para satriya, sarta sakabèhing wong ing Cornwallis, ingsun dhawuh gawe papan pangobongan iki kanggo angobong Tristan lan sang pramèswari, minôngka ukuman anggone wis padha anglakoni ala.

Para satriya lajêng sami matur: Dhuh, sang prabu, mugi têtiyang ingkang dinakwa anglampahi awon wau kalilana unjuk piatur, kangge animbang lêrês-lêpatipun pandakwa wau. Sayêktosipun nistha sangêt sarta kalêpatan, amatrapi ukuman pêjah dhatêng tiyang ingkang dèrèng kapariksa prakawisipun. Pramila panyuwun kawula sadaya mugi paduka karsa aparing antawis, sampun enggal-enggal andhawahakên ukuman, kajawi punika mugi karsa aparing pangapuntên dhatêng sakalih-kalihipun.

Mirêng aturipun para baron ingkang makatên wau sang nata malah sangsaya duka sangêt, pangandikanipun: Ingsun ora bakal paring antara lan angapura, sarta ora bakal mariksa bênêr lupute pandakwa mau. Sing sapa wani matur mangkono manèh bakal ingsun dhawuhake [dhawuha...]

--- 600 ---

[...ke] supaya diobong dhisik. Sang nata nuntên dhawuh anyulêd pangobongan wau sarta amêndhêt Tristan saking ing karaton. Kala samantên latu sampun murub mulad-mulad agêng sangêt, sadaya tiyang sami kèndêl kemawon margi ajrih dhatêng sang prabu. Makatên ugi sang nata inggih kèndêl kemawon, angêntosi dhatênging utusan ingkang kadhawahan ngirid Prabu Tristan.

Kacariyos sadumuginipun ing karaton, abdi-abdi ingkang kautus amêndhêt Prabu Tristan wau, anjujug ing kamar panggenanipun Prabu Tristan saha Sang Putri Isolde ingkang sami binêsta sarta kajagi ing prajurit. Astanipun Prabu Tristan lajêng kacêpêng, dipun glandhang mêdal lajêng kabêkta lumampah dhatêng papan pangobongan. Saking lingsêmipun anandhang kanisthan samantên agêngipun punika, Prabu Tristan samargi-margi tansah muwun, nanging ingkang makatên wau botên migunani. Sarêng sang putri mariksani kawontênanipun Prabu Tristan nuntên anjêrit sarwi sêsambat: Dhuh, mitra kula, sayaktosipun bêgja sangêt dipun pêjahi kangge mitulungi sarira sampeyan.

Kacariyos, lampahipun abdi-abdi saha Prabu Tristan sampun dumugi ing sajawining kitha, nuntên angênêr dhatêng panggenan pangobongan. Botên antawis dangu wontên satriya dhatêng anyandêrakên kapal tumpakanipun, satriya wau Baron Dinas ing Lidan, mitranipun Prabu Tristan. Sarêng Baron Dinas nampi dhawuh timbalanipun sang prabu, enggal anilar karatonipun, sowan ing sang nata. Wicantênipun: Anak kula Tristan, kula enggal wangsul sowan sang prabu malih, bokmanawi sang nata ingkang badhe amutus prakawis punika andhahar atur kula karsa paring pangapuntên dhatêng sampeyan sarta dhatêng sang putri. Kala wau kula sampun gadhah panuwun sakêdhik ingkang mitulungi sawatawis dhatêng sarira sampeyan, sarta kaparingan idin, inggih punika supados sampeyan kairid ing ngarsanipun sang prabu botên mawi dipun bênta.bêsta. Baron Dinas nuntên wicantên dhatêng abdi-abdi wau: Hèh, kônca, kula botên mupakat sangêt, Tristan dipun bônda, sampeyan sadaya rak sami ambêkta pêdhang, kangge anjagi manawi Tristan sumêdya lumajêng. Baron Dinas nuntên anguculi bêbandanipun Prabu Tristan saha angambung lathinipun, sasampunipun nuntên numpak kapal malih.

Ing ngandhap punika para maos badhe nyumêrêpi utawi mirêngakên kamirahaning Pangeran dhatêng tiyang ingkang nandhang papa. Pangeran botên angidini Prabu Tristan dipun pêjahi kados pêjahipun têtiyang awon ingkang nandhang dosa. Pangeran ngabulakên panuwunipun têtiyang ing nagari Cornwallis ingkang sêsambat sarta amêmuji supados para luhur kêkalih ingkang sih-sinihan punika sampun ngantos anêmahi pêjah kados makatên. Botên têbih saking margi ingkang dipun langkungi Prabu Tristan wau wontên satunggiling gareja, dumunung sapinggiring sagantên ingkang pasisiripun anjulêg sangêt. Temboking gareja punika ingkang sasisih angajêngakên pasisir saha wontên jandhelanipun alit. Ing ngriku Prabu Tristan ngandika dhatêng abdi-abdi ingkang angirid panjênêngapun:panjênênganipun. Dhuh, kônca, botên antawis dangu malih kula badhe anêmahi pêjah, pramila mugi kaidinan kula lumêbêt ing gareja punika sakêdhap pêrlu sêmbahyang, anênuwun dhatêng Ingkang Maha Kawasa supados dipun apuntên dosa kula. Sampeyan sadaya inggih sami sumêrêp bilih margi dhatêng gareja punika namung satunggal, sasampuning sêmbahyang kula inggih badhe masrahakên badan kula malih dhatêng sampeyan. Abdi-abdi wau nuntên wontên ingkang wicantên makatên dhatêng kônca-kancanipun: Kônydha,Kônca. sumôngga sami dipun pituruti panêdhanipun Prabu Tristan. Saha nuntên kapurih lumêbêt ing gareja. Sadumuginipun ing salêbêting gareja, Prabu Tristan lajêng ambikak jandhela, malumpat dhatêng ing pasisir, margi anggalih langkung sae pêjah dhawah dhatêng ing sela ingkang agêng-agêng punika tinimbang pêjah dipun obong tinonton dening para baron tuwin sanès-sanèsipun. Kawuningana para maos, saking kaparêngipun Pangeran, kala samantên wontên angin agêng. Panganggenipun Prabu Tristan kanginan, malêndhung kados balon, pramila dhawahipun Prabu Tristan inggih ragi alon. Sanajan dhawah ing sela agêng nanging botên andadosakên tiwasipun. Prabu Tristan sagêd lumajêng anyingkiri bêbaya. Saking katêbihan amriksani latuning pangobongan ingkang mulad-mulad urubipun inggil sangêt. Abdi-abdi wau tansah ngêntosi wontên ing kori sangajênging gareja. Ngantos dumugi samangke têtiyang ing Cornwallis amastani sela agêng wau: sela Tristan anjlog. Sarêng Sang Gorneval mirêng bilih bêndaranipun sagêd anyingkiri bêbaya, enggal numpak kapal sêsandêran mêdal dhatêng sajawining kitha sarwi anganggar pêdhang. Wontên ing ara-ara sagêd nututi lampahipun Prabu Tristan, pangandikanipun Tristan: O, guru, Gusti Allah aparing kawêlasan dhatêng kula, nanging punapa paedahipun gêsang kula punika, manawi botên sêsarêngan kalihan Isolde, Tanpa IseldeIsolde. gêsang kula punika saèstu tanpa guna. Punapaa dene badan kula botên ajur nalika dhawah kala wau. Dhuh, Isolde kula sagêd angoncati bêbaya, nanging sampeyan badhe dipun pêjahi. Jalaran kalêpatan kula, sampeyan badhe dipun obong, nanging kula inggih purun pêjah ambelani sampeyan.

Gorneval lajêng wicantên, satriya, ngajêng punika wontên garumbul, kinubêng ing kalèn ingkang asat toyanipun, sumôngga sami sêsingidan ing ngriku. Kathah têtiyang ingkang langkung ing margi sacêlaking grumbul punika. Têtiyang wau badhe sagêd cariyos punapa ingkang kadadosan wontên ing pangobongan, manawi Putri Isolde saèstu dipun obong kula sumpah botên badhe tilêm-tilêm wontên ing salêbêting griya manawi dèrèng amalês ukum dhatêng têtiyang ingkang sami angobong Putri Isolde wau.

Pangandikanipun Prabu Tristan: Dhuh, guru, kula botên gadhah pêdhang.

(Badhe kasambêtan).

--- [0] ---

[Iklan]

--- [0] ---

[Iklan]