Tambangprana, Wiryakusuma, 1922, #782

Pencarian Teks:

Lingkup pencarian: teks dan catatan-kakinya. Teks pencarian: 2-24 karakter. Filter pencarian: huruf besar/kecil serta diakritik diabaikan; mengakomodasi variasi ejaan, termasuk [dj : j, tj : c, j : y, oe : u].

TAMBANGPRONO

Sêrat Tambangprana

Kaanggit dening suwargi Radèn Ngabèi Wiryakusuma, prayantun ingkang amarsudi Kasusastran Jawi, saha santana dalêm ing Mangkunagaran, Surakarta.

Kawêdalakên saha kaêcap ing pangêcapanipun N.V. ALBERT RUSCHE & Co Surakarta 1922.

--- [0] ---

[Iklan]

--- [0] ---

TAMBANGPRONO

Sêrat Tambangprana

Kaanggit dening suwargi Radèn Ngabèi Wiryakusuma, prayantun ingkang amarsudi Kasusastran Jawi, saha santana dalêm ing Mangkunagaran, Surakarta.

Kawêdalakên saha kaêcap ing pangêcapanipun N.V. Mij. t/Expl. e/v d/z ALBERT RUSCHE & Co Surakarta 1922.

--- [0] ---

[Iklan]

--- [0] ---

...

--- 1 ---

TAMBANGPRONO

1. Dhandhanggula

1. kadyangganing brêmara dera mrih | kusumarsa marwasèng sarkara | datansah ing pangingsêpe | nusup manuksmèng taru | tarabing ron mardapa minging | mangkana isthanira | sadpada deranggung | tumiling ngliling salaga | nanging patra-patrape saengga mingit | saliring sarilata ||

2. têmah susah pasêmoning kapti | kapitèng[1] tyas myat puspitotama | taman kêmba pangudine | saking kawêkènipun | pêpuntone mung ngalintêri | nèng tawang mudhar swara | brêngêngêng maladkung | yeka pralambanging nala | ing nalika tyas paripaksa marsudi | mardawaning wasita ||

3. mèt satata rèh patraping janmi | jaman kuna tumêkèng samangkya | saundhak minăngka tondhe | tundha-tundhaning [tundha-tu...]

--- 2 ---

[...ndhaning] tuwuh | kang tinêpa jroning palupi | lêpiyan durta tama | tumraping pra sunu | sinawung nèng Surakarta | tinêngêran pitung căndra ngèsthi siwi |[2] manitrèng tambangprana ||

4. pranatane catur kang măngka wit | ring pra mudha padha mêmêdhara | kotamarja mrih pajare | ajanggung kadalurung | apanjurung wigaring budi | bêbungah tanpa wayah | rina wêngi manggung | mangan enak turu enak | linggih penak ngenak-enak nora sêpi | nyênyêpuh pêpenginan ||

5. iku dudu padataning janmi | jaman boga urupe lan karya | arga kalawan argine | marmanta sutaningsun | aywa murang rèh kramaniti | nêniti nitènana | sagunging tumuwuh | kang nistha madya utama | wus ginêlar sabuwana angêbêki | bakuning sudarsana ||

6. sudarsana tuladan kang wrêdi | nadyan wrêda yèn sêpi budaya | yakti kèksi kanisthane | sanadyan mudha lamun | mardi guna sarasa wasis | waskitha saniskara | tinulada patut | patraping pasang

--- 3 ---

wiweka | wikanana mungguh ing donya puniki | kikisaning prasêdya ||

7. tan lyan amung wibawa myang mukti | jalarane wong mukti wibawa | saking bogarta yaktine | sing sapa nora gayuh | gêgeyongan kang rong prakawis | wusana kawisesa | samaning tumuwuh | tumuwuh yèn tan misesa | sasat patra kalesa lêsah ing siti | kalara-larèng cipta ||

8. sanggon-ênggon tansah dèn sigèni | iku tabêt taboning apapa | mapan nèng rudatin gêdhe | tan godhag rawuhipun | ki bagus sak bok rara sêrik | kasaru para cuwa | barubul kêkuwu | kêkutha atrap gapura | yèn wus ngrêbda ardane dadi saardi | adate kang mangkana ||

9. kang kataman tamarining kapti | katarbuka lakuning kawula | milalu lapa sajêge | sanadyan têkèng lampus | kapusthi rèh lêgawèng budi | dumadi lama-lama | dadya tapanipun | nadyan dhèwèke tan tămpa | sayaktine saturun-turuning wuri | kawratan ing nugraha ||

--- 4 ---

10. kèh sathithik sapa kang udani | kadya duk nguni Sang Dananjaya | kataman duhkitèng tyase | kênèng rèhing rubiru | Kurawarda dadra mawrêdhi | dènira asikara | ngrampas angêngapus | apêsing Pandhawa têmah | kênèng trekah ingangkah tumêrah kongsi | kasrakat sabèng wana ||

11. suprandene maksih dèn cêcênggring | sèwu merang gung kasurang-surang | tan srawungan lan wong sakèh | ananging bakuh kukuh | pangukuhing sarira katri | trima lila lêgawa | Parta tansah mungkul | martapèng guwa Drêkila | sruning puja mijil mukjijating puji | manjat mring Jonggringslaka ||

12. katarima ring Hyang Utipati | gya tumêdhak mêdhakkên nugraha | tinancêpakên ciptane | sira sang amanêkung | wahyaning kang darajat katri | kang dhingin kapandhitan | kaping kalihipun | darajating kawiryawan | kang kaping tri drajat kaprawiran nênggih | kamot munggèng sarira ||

13. cêncêmane mani têkèng mangkin | run-tumurun tumruntun wibawa | ambawani wêwêngkone |

--- 5 ---

ya yèn kaki kalamun | tinitah lir Radyan Prêmadi | kasrakat bangkit ngangkat | bengkas hawèng kalbu | pangêkêsing aru-ara | yèn tan bisa adat nrajang wirang isin | apêse papariman ||

14. pirabara ngrampas ngapuskrami | adol swara sarasa mrih cêla | maring tăngga têparone | luwunge kang kadyèku | lawas-lawas kawawas pasthi | mring pawong sanak samya | kumalèwèng kalbu | kabuka sabên sabawa | gung wèh rêngat myang rontag-runtiking budi | dadi dêdalan gêndra ||

15. cinirenan saengga cêciri | yèn wus katup kontap katupiksa | wong adu-adu adate | mrana-mrene ginrumung | ginarêmêng ujar tan bêcik | bêcik-bêcike padha | amung amitambuh | tinambahan kumalewa | janma kang wus ngewanan sêsami-sami | durakèng alam donya ||

16. wong duraka sajroning aurip | amung kari ngarêpkên sangsara | ing benjang apa rawuhe | awit kang wus tinamtu | sayaktine manungsa langib | arang [a...]

--- 6 ---

[...rang] kang nêdya arsa | ambadali napsu | kang akèh mung ngumbar karsa | iya yogya wong ngumbar enggaring budi | manawa wus karêksa ||

17. dening boga barana ta kaki | wong tinunggu ing boga barana | iku nugraha jatine | wênang uga sinêbut | sujanma wus wibawa mukti | kamuktèning sarira | ing boga linuhung | marmane sapa kang bisa | angêbèri ing boga barana maring | sasama-samanira ||

18. yêkti kajèn nèng jamaning aji | tur pinundhi pinindha wadyendra | kinèdhêpan saprentahe | agung sinuhun-suhun | sinugata ginati-gati | ginatèn kramaharja | pinujwa mrih hayu | gone nuju nujwèng karsa | kaharsayan mring ki bèr barana yakti | kayaktèn yèn wibawa ||

19. wibawèku wênang ambawani | dadi barang kang sinêdya ana | têka kang cinipta kabèh | kabuka bakunipun | pêpuntoning kadunyan iki | èdine lawan brana | myang boga sutèngsun | janma kang tanpa gunarta | kabèh barang sêdyane [sê...]

--- 7 ---

[...dyane] tan ana dadi | anggayuh-gayuh tuna ||

20. ngrangsang-ngrangsang kasangsang ing ori | kabèh cipta tan ana tumama | tawi tawa tawar bae | urubing urip mamprung | ngandhang anèng jabaning langit | ngêlangut kêthap-kêthap | nora karsa kondur | yèn tan tinêbas ing tapa | basa tapa angêndon sabarang kadi[3] | kahardan singkirana ||

21. băngsa arda kèh margane kaki | ana arda maring ing wanodya | sandhang pangan apadene | cêkake putraningsun | kabèh cipta tan sawatawis | ya uga aran arda | marmanya dèn emut | pamèting cipta sasmita | sisip têmbir[4] dadi pêpêtênging kapti | rêridhuning wardaya ||

22. tur wus wajib ijabing aurip | padha marta undhaking barana | bêranah ana kang akèh | ananging yèn kabanjur | iya dadi ardaning budi | wong karêm marang dunya | lupute amuput | witne wong tan ngupa boga | saking bonggan kalêbu sisip nalisip | nalêsêp pêpucungan ||

2. Pocung

1. ingsun pugut

--- 8 ---

prêlambang dimène panggut[5] | panggagating karsa | kaya ta wong sugih-sugih | iku tăndha kapradiptan dening Suksma ||

2. tansah untung nora kapitunan petung | tumrah kongsi turah | pinangan saanak rabi | bibit brana bêranahan ngămbra-ămbra ||

3. kang wus wêruh sasmitèng Hyang kang dhumawuh | marang dhawakira | gya trangginas nênulungi | janma ingkang kasrakat koripanira ||

4. sabên esuk mirantèni wong jêjaluk | milala pra mlarat | papariman myang pra mêskin | singa prapta pinarjayèng bojakrama ||

5. yèn pinetung ing petang tan kongsi kontung | amung kauntungan | kang kinarya nênulungi | nora mipil angêpik băndha simpênan ||

6. bathi sèwu amung linong saprawolu | ginawe cawisan | nyawisi titahing Widhi | ingkang lagi lêgèh katêlagan boga ||

7. têkèng batur tumutur milu balabur | kablabaran bêgja | bêgjane baneja lagi | dadi

--- 9 ---

kondhang kandhanganing kanugrahan ||

8. kang kadyèku nangkoda prasasat wiku | wikan rahsa tama | tumama tumus marta sih | sihing Suksma pralêbda mring jiwanggana ||

9. yèn ginunggung sagrênge pindha wong agung | kang ngampil wibawa | prabawane dalajati | lamun arsa nurunkên băngsa ngawirya ||

10. wus kalêbu bangsaning kalbu mukminun | minulyèng busana | sirna sêsukêring budi | mung pra wêlas para asih kang sarira ||

11. băngsa sadu wruh ing iya lawan dudu | beda budi sudra | papaning papa dèn goni | karêm karam karamean karompolan ||

12. yèn ginunggung mêsthi manthêng lir dhêdhênggung | anggung anggêganjar | lêjar yèn ana ngêjori | ing pangonggrong banjur girang lir bo bongkang ||

13. gya malêmbung lêmpêng lêmpènge lir lêmpung | badhêdhêg sabodhag | mêkrok jangganya saklênthing | pakaryane andina-dina mangkana ||

14. anglêlajur pakaryan kang nora jujur | ngunjal nguja karsa | kaharsayan [kahar...]

--- 10 ---

[...sayan] dèn turuti | bêras bebas binrêbês kadya kinuras ||

15. arta kèrut ing rêruba nora urut | wisma dhadhal budhal | modhal-madhil kari brindhil | konthal-kanthil kang nginthil konthol kewala ||

16. batur catur tinutur wus padha mundur | mandar para mitra | tan ana sotah martuwi | tuwas apa sêmut yèn tan ana gula ||

17. wong kaliru akale kênèng rubiru | lobane tyas lămba | lambane wong arsa luwih | băngsa luwih agama agêm sri nata ||

3. Sinom

1. aja salah surup sira | mring sanggitan kang winarni | ana sêmut ana gula | wruhanta dhuh anak mami | iku kodrating urip | dadi pangarêp satuhu | ingsun arsa uninga | janma mengo saking pamrih | malah tumrah mring sato padha mèt pedah ||

2. kêbo sapi myang maenda | măngsa mring gon sukêt garing | kajaba ta bêbutuhan | lire kang mangkono kaki | sanadyan janma luwih | kang luwih barananipun |

--- 11 ---

yèn anggung sinimpênan | pinêtri nèng jroning pêthi | nora nêdya dêdana mring para papa ||

3. kumêt kênèng kêmat arta | artane anggung tininting | anèng tong sinawang-sawang | sabên wanci bangun enjing | mijang arta sarinjing | kang manjing mring bathinipun | têtaboning bibitan | brana ambalabar kongsi | kar-tumangkar tumuli tular-tumular ||

4. mulur kaya ular-ular | sêsambène sabên ari | cêthil mathithil canthula | yèn calathu anyalêkit | yèn ana pêkir miskin | pariman mring dhawakipun | anggung ingundhamana | dènira ngujar-ujari | nora sidhang nora siring tanpa ringa ||

5. mangkana nuli mulunga | ora malah malangkêrik | si mêsakat tanpa karkat | inguwus-uwus tanpa wis | wusana mundur aris | palarasan lakunipun | janma ingkang mangkana | prasasat dhêdhêr saksêrik | basa sêrik yèn wus ngrêbda gawe rusak ||

6. nadyan sugih ywan mangkana | yêkti nora mêmengini | malah

--- 12 ---

kèh kang ngala-ala | dadi rêrasan saari | singa wong titip runtik | titip runtag titip bêndu | bêndungan wusing bêdhah | kawawa dhudhah pênyakit | sakit angga sakit cipta sakit rasa ||

7. lire sêsakiting angga | tan sêgêr garing mrakingking | nyarang aking kang sarira | payus sêmune nglêlêntrih | mulane anglêlêntrih | wit cinakot ciptanipun | panyakoting kang cipta | nuwuhakên sănggarunggi | sănggarunggi mung granèng candhala murka ||

8. mêkari murka candhala | candhiala kang dhatêngi | sarasa manuksmèng karsa | karsa nuli nuksmèng osik | anulya darbe osik | osiking kang tan salugu | lugune iku iya | wus kênèng ayahan eblis | eblis amblês bablas ngêbos-êbos rahsa ||

9. rahsa mrèmèn mring pangrasa | pangrasa gya ngathik-athik | ngukir cipta kira-kira | mêngkono mêngkene iki | kikisane mung mamrih | iya marang amal ingsun | tan kêna wong kumlebat | sinigèn [sinigè...]

--- 13 ---

[...n] dèn sujanani | yèn wus dadi ardane si duka cipta ||

10. nak bojo tan pinitaya | sanadyan badan pribadi | prandene tan pinitaya | pracayane mung si pêthi | kinikêp[6] sabên ratri | sruning watir tanpa turu | siyange gya gaota | bêngine mangkono maning | lama-lama sangsaya lum angganira ||

11. labêt kagubêting cipta | cipta marang mutawatir | kuwatir sudaning brana | tansah anggung mêrêm mêlik | mêmilang êndi melik | kang mêlok kêna pinulung | pinilêng linanglangan | kang kalingan bok kalingling | mêlang-mêlang yên tan ngetang kauntungan ||

12. lêsu lêsah langkung sayah | yèn pisah untung sadhuwit | sauripe nandhang susah | nora antuk doning sugih | angur ta nandhang miskin | bisa enak mangan turu | nora darbe rêrêksan | kang kongsi ngrusakke ati | yèn wus mati bandhane sing nunggu sapa ||

13. caritane Ki Sudarpa | sugihe kapati-pati | dupi wus antara măngsa | dungkap praptane [prapta...]

--- 14 ---

[...ne] ing janji | wus wapat praptèng pati | anake trêngginas nuduh | kinèn tuku têbêla | ginawan dhuwit cinumpi | sapêsthine rêrêgan adat kewala ||

14. nora kêna wal lan arta | saking dening padha mêdhit | sapraptaning gon têbêla | nganyang-anyang ora olih | labêt lagi barêngi | blêbah mangsane wong lampus | dadya tan antuk karya | kang kinon atur praniti | yèn argine tabêla tan kadi lama ||

15. mundhak saking sabênira | si pakon nyêntak mucicil | sun titèni kaping pira | dènira kapara bathi | bisa têmên sirèki | nlabung wong kang lagi bingung | kocapa kang sêkarat | krungu swararsa binathi | gumaregah jênggèlèk kadya ginugah ||

16. mulung dènira têtanya | gunêm apa sira iki | kang putra sru aturira | rencang paduka kiyai | amba kèngkan[7] lumaris | rêrikatan tumbas tabut | awit wau andika | sampun wapat mring kêjatin | datan kintên yèn mangke manggih waluya ||

17. yèn makatên [makatê...]

--- 15 ---

[...n] kalêrêsan | wau anggènipun mangkring | rencang paduka punika | ing wau kula bêktani | saadatipun rêgi | wangsul awit datan antuk | matur lamun têbêla | argine samangke awis | mindhak saking padatan ing sabênira ||

18. Kyai Sudarpa lingira | aja kok têbêla mami | yèn ora rêga kang murah | mundhak tan ngenaki ati | wusnya ngling nuli mati | iku wong nlutuh kapatuh | kapati kumêt arta | tan na nganggo sawatawis | praptèng pati cêthile kinthil kewala ||

19. layak darbèni pangira | bandhane nusul mring akir | ginawe dagang nèng swarga | iku si wong tuna budi | budine arda dadi | tan wêruh sawadinipun | barana iku uga | gêgêman agêming urip | yèn wus mati kapungkur ing alam dunya ||

4. Pangkur

1. kapungkur ing alam dunya | wus tan ana rêrasan malih-malih | bali alaming aluyut | kinayut kasampurnan | Hyang pramana purna mula-mulanipun | jro kitab Phatakulrahman |

--- 16 ---

ana raphal dèn muradi ||

2. wijining roh tri prakara | roh rabani ilapi lan ramani | rabani suksmaning bayu | ilapi roh dahana | ya rahmani pan iku atmaning banyu | campuring warna têtiga | duk maksih anèng swarga di ||

3. durung ana apa-apa | apan amung jumênêng anjênêngi | ing kajumênênganipun | nuhoni tuhonira | nora rasa rumăngsa nora ngrês rêngu | amung nikmat lan mupangat | mung supangat ing sabumi ||

4. nora obah nora molah | nora muna tan muni nora osik | nora mangan nora turu | tur nora nganam-anam | anuhoni êning kaonênganipun | mangkya kênèng subasita | satataning roh jasmani ||

5. jasmani suksmèng bantala | têmah campuh catur roh dadi siji | dadi wijining awujud | wujuding saniskara | pangarêpe urip kabèh saka iku | lamun iku ora ana | wus nora kêna dumadi ||

6. dadi aran sunyantaka |

--- 17 ---

satêkane samêngko iku pasthi | wus ngalih ing alamipun | ing mula-mulanira | dupi manggon panggonan agal gya jumbuh | upakartyèng mêrcapada | roh catur pêncar tulya glis ||

7. nguripi urubing karsa | gya tumular tumangkar anartani | osik kang maèwu-èwu | mawêndran baran kirnan | ingkang marang bêbaya bayak sabyantu | kongsi nglirwakkên ubaya | ubaya kang wus kapasthi ||

8. papasthène kang sarira | lire urip angarêpakên pati | ingkang mati karsanipun | ingimpun Hyang Pramana | jênak mulih mring alam kamulanipun | tinggal panggonan kang enggal | tinggal maring swarga malih ||

9. ing kono sapa uninga | amung Allah Tangala kang mikani | tindak bênêr lan kang luput | tan pantês winicara | cara swarga tan kapenak yèn dèn rêmbug | angur ngrêmbug ngarcapada | lire ngarcapada iki ||

10. pratingkah padha kamata | lamun matêng dènira mêndêng bumi | yèn dèn udi kongsi têpung | têpanging têpa-têpa |

--- 18 ---

băngsa têpa matênge kalawan petung | petung pitungkasing rasa | myang pangrasa rosing tunggil ||

11. nunggal anèng sariranta | sariranta nunggal sakalir-kalir | lir rèh sagunging tumuwuh | nuwuhkên wiji samya | marma samya ngudia amal linuhung | basa amal luhung ika | kotaman kang wus nêtêpi ||

12. têtêpe kotaman ika | amikani marang sawiji-wiji | mijang ing wiji sawujud | wus wujud anèng sêja | sajatine jamaning janma sawêgung | kabèh sêdyane utama | nanging asring tan nêtêpi ||

13. awit kèh wangkêling cipta | saking dene kumudu arsa luwih | linuwih sêsaminipun | ana ta ngayuh brana | ngayuh guna ngayuh wirya saminipun | golongan têlung prakara | adate yèn wus nêkani ||

14. yèn bênêr gone mranata | yêkti dadi amal gêng angluwihi | tumêkèng turun-tumurun | saturun-turunira | nora kongsi kèsi-èsi uripipun | kasrakat padha kasrakat | wus kudu [ku...]

--- 19 ---

[...du] beda kang budi ||

15. yèn wijile wiji nistha | saisthane sayêkti laku nisthip | lumuh wèwèh kudu jaluk | nandhani trahing sudra | beda lawan saking wiji budi luhur | sayêkti darbe narima | tumama têmêne mintir ||

16. măngka wong têmên tarima | yêkti nuli katrima dening Widhi | wong katrima mring Hyang Agung | tandyantuk nugraharda | nugraharda yèn wus mangsane dhumawuh | tan pakewuh uripira | pira-pira ingkang asih ||

17. aja sawiyah ing janma | nadyan sato kumêlip milu asih | wong sinihan saminipun | watêke nuli ana | pitulungan êmbuh ta ing sangkanipun | jalaran derantuk bêgja | sabarang sinêdya gampil ||

18. beda si wong budi arda | yèn wus ngrêbda adate nulya prapti | sikuning Hyang kang dhumawuh | lumantar eblis lanat | wusing tiba nèng cipta gya dadi bêndung | bêndung sakèhing tarima | mardawa panggawe drêngki ||

19. kang drêngki gya ngămbra-ămbra | kar-tumangkar [kar-tumang...]

--- 20 ---

[...kar] tumular-tular kongsi | bêbêk sabawana kêmput | anulya salin slaga | kumabisa kumalewa kumaluhur | saucape para campah | campuh lawan para sêrik ||

20. sêrik kêkêmbanging rusak | yèn wus rusak tan wurung tibèng sêrik | sinirik sajêge umur | tan ana ngêmorana | kang mangkono aprasasat wus kacêmplung | naraka urip-uripan | sauripe dèn cêcênggring ||

21. tan ana sudi mèt mitra | măngka janma ing janaloka iki | ingkang wus kalêbu petung | petangane nugraha | tri prakara kang pasthi padha ginayuh | dhingin bisa ing abasa | bêbasan kang ngasmarani ||

5. Asmaradana

1. kapindho dadi priyayi | kaping tri sugih barana | iku gêgeyongan gêdhe | upama uriping janma | jamaning janaloka | yèn sêpên tri prakarèku | sangsara koripanira ||

2. ing nguni ana maharsi | aran Rêsi Mahiswara | amung kêkalih putrane | kang sêpuh Bambang Sucipta | Surasa kang taruna | bratane [brata...]

--- 21 ---

[...ne] sami pinunjul | samane băngsa ngasrama ||

3. karêm karamating kapti | kapati mêmati raga | ing sabên ratri karyane | lêlana mring arga sunya | sêsiluk wanapringga | manrang jroning jurang sirung | dera mrih pralêbdèng cipta ||

4. sabên gagat bangun enjing | kondur gya sumiwèng rama | winulang sarekaning rèh | ing sabên-sabên mangkana | nuju sawiji dina | ing antara măngsa bangun | wangsule saking wisata ||

5. laju jujug taman wingking | mêdal kori bêbutulan | kalih sami kasaktene | anulya ngawe dawêgan | ping tiga tan ambêkan | galugu têmah tumiyung | radèn kalih milih nulya ||

6. ing sasênêngnya pribadi | kang rama wau uninga | radèn kalih sasolahe | ing batin kalangkung suka | dene ta ingkang putra | wus katon kasêktènipun | punjul samaning asrama ||

7. nalăngsa sukur ring Widhi | nanging sandeaning driya | apiduka supayane | ywa kongsi kadawa-dawa | tingkahe putranira |

--- 22 ---

dènnya anjurungi kayun | kayungyuning kèh jubriya ||

8. yèn kongsia angêngkoki | ing rèh sarekaning karsa | sayêkti antuk sikune | Kang Misesa ing Buwana | mangkana wiku tama | parêk umara mring sunu | sarwi alon angandika ||

9. hèh-hèh karo suta mami | apan ta pratingkahira | ing sabên-sabên mangkono | iku kaki nora kêna | yèn kabanjur mangkana | băngsa kebar kibir agung | kagungan Hyang Mahanasa ||

10. yèn manungsa nora kêni | andhaku ngaku kawasa | têmah wasa wusanane | balik ta den eling sira | ugêring raja wedha | kabêh kagungan Hyang Agung | saambane kang buwana ||

11. sira pinaringan sakti | samurwate tapanira | padha purihên wuwuhe | kang lawan sukuring driya | wahyu iku upama | gêni sakêkonang murub | sumbune tyas martotama ||

12. lêngane laku utami | tinuman ing tapa-tapa | tarima têmên wadhahe |

--- 23 ---

têtêpe laku utama | adoh panggawe ala | mung mêmayu rèh rahayu | ayune jana pininta ||

13. winantu ing silastuti | titine laksita arja | arja panjrah ning tyas sarèh | sumarah ing rèh sakarsa- | nira Hyang Amisesa | têgêse apa ta kulup | ngêngurangi saniskara ||

14. suda dhahar miwah guling | cêgah suka sawatara | myang buwang pakarêmane | mung mindêng marang Hyang Suksma | sinuksma mrih sampurna | narawung wênganing suwung | tumalawung kawongêna ||

15. iku tapaning atapi | tutupên têpining têpa | sayêkti doh kanisthane | kaki kang ingaran trima | tan mèri marang janma | gung luhur pan wis winayuh | ing wahyaning măngsa kala ||

16. kalakon sawiji-wiji | wêwijanganing paminta | yèn dhatêng ing pamindênge | sayêkti nuli tumêka | ugêre anèng sira | nadyan angèla ngêlangut | yèn binudia widada ||

17. budi panduming dumadi | pamardine parasêdya | mung dèn awas wusanane | graita

--- 24 ---

dudu lan iya | titinên titènana | yèn rêngat kaworan rêngu | wigar ugêring tarima ||

18. kang ingaran têmên yakti | yèn ngandêl kumandêl sira | mungguh ing Hyang kadarmane | apan cidra ngumandaka[8] | mung asih murah trêsna | ananing Hyang saktinipun | pindha wimbaning baskara ||

19. prabane amrabawani | madhangi ing sabuwana | nora pilih cilik gêdhe | kang gumrêmêt kang rumangkang | kabèh kênèng pêpadhang | tur padha panduk ing pandum | mangkono lir raganing Hyang ||

20. tan ana kang dèn kasihi | tan ana kang cinêngilan | ala bêcik padha bae | amung wahyu sanugraha | naraka lan sawarga | wus ginêlar nèng sirèku | wuruking pamilihira ||

21. ala madya lawan bêcik | bêgja utawa cilaka | lêkase nèng awak dhèwèk | marmane ing măngsakala | kataman ing sungkawa | aywa angrêsulèng kalbu | bêbukane awasêna ||

22. kaanan lakuning budi | badan amung darma tămpa | sasmitaning tyas êmpane |

--- 25 ---

angur nuli nalăngsaa | tuwakup Hyang Wisesa | kang mangkono iku kulup | ngruwat rêruwêding cipta ||

23. cipta kang amrih lêstari | antarane nèng astapa | aja kêmba kêmbêngane | suka sokur ing satitah | yèn bêtah yakti pedah | kinacèk sêsamanipun | dadya kanthining narendra ||

6. Kinanthi

1. sang wiku ngandika arum | wruhanta dhuh anak mami | karo sun tuturi padha | mungguh wajibing wong urip | ingkang dhingin mêrlokêna | angupaya sandhang bukti ||

2. awit wiyahing sawêgung | gunggungan titah ing Widhi | padha angupaya boga | kang gumrêmêt kang kumêlip | kang kinacèk mung manungsa | nganggo pamrih sandhang yakti ||

3. lantarane tan lyan kulup | ngawula tani gegrami | katriku kasub utama | dene ta madyane kaki | bêburuh myang ambêbarang | angambara ja jêjampi ||

4. nisthane kasap winuwus | pariman ngapus-apusi | iku aran kasap papa | yèn kêna aja nglakoni |

--- 26 ---

mèt boga saking mangkana | èsthi isthaning ngaurip ||

5. ana manèh kang winuwus | ya bangsaning kasap kaki | nanging sing arda angkara | karana rèh amêmaling | bêdhog begal ngapuskrama | brandhal ngècu nyêlêr ngutil ||

6. kasap kang mangkono kulup | nora kêna dèn lakoni | adohna pitung bêdahat | maling mêmalaning bumi | sinarang kasurang-surang | sêsrawungannya nyarangi ||

7. sanggon-ênggonipun manggung | ginusah saengga paksi | mêsat kabêrasat sirna | ing dalajat tuna ênting | siasate nora benjang | enjinge bae pinanggih ||

8. binujêng mlajêng binujung | cinara wijung myang bajing | yèn kacandhak cinangkalak | winayungyun dèn talèni | cinara kewan kewala | uwal taboning sujanmi ||

9. kabèh mau kang sun tutur | iya tumanjaning pamrih | kang wus tumrah ing kadunyan | limang prakarèku kaki | yaktine padha linakyan | wêwijanganing dumadi ||

10. awit wiyahing tumuwuh | yakti padha [pa...]

--- 27 ---

[...dha] gayuh luwih | ing sakuwasane iya | sumurupa sira kaki | drajat kang tumrap kadunyan | satuhune tri prakawis ||

11. wiryawan ingkang rumuhun | gunawan kang kaping kalih | hartawan kang kaping tiga | lire kawiryawan kaki | kabèh nayakaning praja | andêl-andêling narpati ||

12. yaktine sinugun-sugun | sanggon-gon pinuji-puji | kang pinuji kang sinêmbah | darajate iku ugi | ugêre wahyu nugraha | sorot sirate Hyang Widhi ||

13. dene gunawan putrèngsun | kabèh bangsaning winasis | sarjana maharsi tama | kang mardawa silastuti | wruh sadurunge winêca | yeka nayakaning Widhi ||

14. tan prabeda ajinipun | lan kawaktraning para ji | sarjana pandhitèng praja | maharsi kondhanging Widhi | loro iku yèn rinasa | jumbuh pangêjuming budi ||

15. de hartawan yêktosipun | nadyan tan dadi priyayi | myang tan bangkit ulah prana | nging sinung murahing Widhi | sugih barang rajakaya |

--- 28 ---

kayatnan pinrih utami ||

16. lumrah tumrah ing brana gung | gung ginawe tulung maring | rowang kang nandhang sangsara | sayakti dèn aji-aji | mring sapadhaning tumitah | karana ta iku kaki ||

17. antuk nugrahèng dewa gung | dumadya kèh nyupêkêti | mrih rakêting pawong-mitra | padha nuju nujwèng kapti | yeka pedahing barana | tăndha kamurahan yêkti ||

18. kang mangkono yêktinipun | kajèn sajroning aurip | marmane sabisa-bisa | gayuha geyongan katri | aywa sah pamintanira | marang Sang Hyang Hudipati ||

19. patitisna sabên dalu | andulu dêdalan jati | jatining tyas kajatmikan | yèn wikan wêwêngkon batin | kaya-kaya lamun kêna | katêmu salah sawiji ||

20. yèn pandak pangudi kaduk | ing pasaban sabên ratri | gêgulang nanggulang hawa | awas wose alam sêpi | yeka sêsêpuh ing driya | sêsanglinging karsa yêkti ||

21. marma karo putraningsun | samêngko sira ngong tari |

--- 29 ---

antarane karêpira | rèhning wus padha winanci | êndi ta ing tekadira | ywa tansah kulinèng ardi ||

22. apa ta suwitèng ratu | tani tanapi gêgrami | Sucipta matur anêmbah | pukulun èsthining kapti | kapyadrêng kêdah ngawula | angawula narapati ||

23. sang wiku ngandika arum | lah iku tekad utami | têmênana bokmanawa | antuk kamurahan kaki | kêna barang kang kosêdya | dumadya dadi priyayi ||

24. lire wong suwitèng ratu | tulène dhuh suta mami | lêkase tuhu tan beda | lawan ngawulèng Hyang Widhi | wêwinih têlung prakara | kaya ta ing ngisor iki ||

25. wani anguninga wanuh | mungguh kang ingaran wani | dèn wani anrang bêbaya | yèn ana karsaning Gusti | aja angrês angrasula[9] | lilaa praptaning pati ||

26. pati patitising tuduh | yèn tinuduh narapati | ratu atining buwana | tunggal rasaning Hyang Widhi | dene kang aran uninga | wruhana karsaning aji ||

--- 30 ---

27. dèn awas wosing sêsêmu | samăngsa sira sumiwi | sêsungut singiding prana | pranawakna jroning ati | ti-atinên titènana | kaananing karsa jati ||

28. jatine yèn wruh panuju | gampang mrih sarjuning aji | wajibing janji ngawula | apil tarampil angampil | ing karsa risang pamasa | parêk tan na mindho kardi ||

29. dene kang ingaran wanuh | dèn sarêgêp barang kardi | ywa kêmba pasebanira | ing rina pantarèng ratri | saranane kudu uga | buwang pakarêman kaki ||

30. karana iku nênungkul | ing sêdya kang mrih lêstari | antaraning wong suwita | wêwatone kudu ugi | maligi lêgutanira | mung sri nata kang kaèsthi ||

7. Sinom

1. marmane para taruna | ywa pêgat atèki-tèki | iku tekad kang utama | têtumane sabên ratri | pruhitèng para rêsi | sarjana sujana kasub | kabèh kang ulah praja | padha pindhanên maharsi | tan prabeda panduking pamardi daya ||

2. pandayaning [pandaya...]

--- 31 ---

[...ning] ulah darma | mêmangun marta mratani[10] | wèh aprêping[11] sabuwana | mantri budi pandam nagri | tan pêgat mêmarsudi | sudane kabèh laku dur | mudha rèhing pamudya | pradipta tyasing apingging | kang mangkono wasitane pèpètana ||

3. bangsaning wasitotama | tumamane anêngsêmi | sêmune turidasmara | marang sapadhaning janmi | kalamun ana mantri | kang kaya mangkana kulup | tumuli klosodana | sabên sawusing sumiwi | aywa kêmba pintanên supangatira ||

4. mantri marta martotama | kasor kang para maharsi | kang martapa ngarga-arga | lugu mung cipta sawiji | marang Hyang Adipati[12] | pati-patitising etung | petanganing panunggal | pamoring kawula Gusti | mung sumungku sêsêngkan mring sangkan paran ||

5. balik pra sarjanèng praja | anjêjêri jaman kalih | ing kana kene kinênan | kaanane wus tanpa ngling | lan angling saking eling | yèku mantri anung-anung | anungku pujasmaya | mahmaya mayuwèng bumi |

--- 32 ---

adêdana martani jana nindita ||

6. tar was lumêkasing tapa | tapaking warastra lungit | lêgawa nrang ing bêbaya | lila trus tumêkèng ati | pandak doning mangudi | adining jiwangganipun | ya kang prawiratoma | tamat tan wèngwèng ring pasthi | sor bratane maharsi martapèng arga ||

7. lah iku waspadakêna | apa ngawur ing pangèsthi | isthanên sajroning puja | wijanging sawiji-wiji | yakti mantrining aji | mawarna glaring panggayuh | mung wose awasêna | kabèh kang bangsaning dadi | don-adone yakti mardi martotama ||

8. lah yêkti surasa sira | paran ta ingkang pamikir | apa kaya kakangira | lamun ta mangkono kaki | suka karsaning ati | tirua rakanta patut | iku pamrih utama | geyongan panggayuh jati | sajatine kabèh nayakaning praja ||

9. kang maksih nuhoni brata | satatane dèn têtêpi | yakti angasorkên padha | kang martapa graning wukir | jatine narapati | patitise [pati...]

--- 33 ---

[...tise] kang satuhu | nayakaning buwana | buwana jamaning Widhi | wor sarasa narendra lan Hyang Wisesa ||

10. amisesa winisesa | lorone atunggal yakti | ratu atining buwana | atining ratu sajabi[13] | kandhanganing Hyang Widhi | kadyagni lan urubipun | urub uriping nata | urip urubing Hyang Jati | sajatine nata wakiling Hyang Suksma ||

11. kang putra matur manêmbah | pukulun sang mahayogi | ing benjing măngsa wandea | suwita ing narapati | nanging rèhning samangkin | maksih dahat mudha punggung | dèrèng kadi pun kakang | Sucipta sampun winasis | tatakrama mardawaning ulah praja ||

12. nimpuna rèh susilarja | micara nagara wêgig | ugi gunawan tama |[14] wangsul kawula puniki | rumaos yakti maksih | blilu labêt kirang umur | marmanya yèn sambada | ing karsa sang mahayogi | kalilana kawula mit alêlana ||

13. sêsambèning sabên măngsa | mèt mêmasah ing têtèki |

--- 34 ---

kang sami têtrukèng arga | samaning wasi winasis | dene yèn sampun titi | tataning pangudi kawruh | yakti lajêng milua | mring pratapan ngriki malih | malah badhe dhèrèk putranta kakang mas ||

14. sang maharêsi wacana | iya sakarsanta kaki | rèhning wus padha diwasa | ingsun tan bisa malangi | janjine sira sami | gayuh geyongan rahayu | tan liwat wong atuwa | anjaba mung amêmuji | raharjanta tulus sabarang sinêdya ||

15. nanging ta wêkas manira | yèn sira karêm martapi | dèn bangêt amati raga | lire wong amati ragi | aja sah amarsudi | sudaning hawa lan napsu | lire ta kang mangkana | băngsa hawa iku kaki | anglêlimput pamoring Gusti kawula ||

16. kawula iku upama | prabawa prabaning agni | kukusing dahana măngka | hawaning manungsa kaki | upama ponang api | kêgêdhèn wêtuning kukus | yakti suda padhangnya | ambêbawur pangabêkti | kang mangkono tanpa tuwas tapanira ||

17. lawan [lawa...]

--- 35 ---

[...n] sira sumurupa | masalahing wong ngabêkti | ing cacah catur prakara | sêmbahing raga kang dhingin | pindha sêmbahing ati | dene warna kang katêlu | iya sêmbahing nyawa | ganêpe kaping pat kaki | sêmbah rasa rêrasan ros kang sanyata ||

18. sanyatane sêmbah raga | sarana nucèni dhiri | pujine sarana sabda | dununge sêmbah kadyèki | kang kuwasa nampani | Hyang Păncadriya ranipun | batale sêmbah raga | lamun rêrêgêde mijil | pakolèhe nyêyuda dosa samatra ||

19. watêk mantrane tan kêmba | kêmbênganing sêmbah ragi | upamane wong suwita | ingkang maksih magang kaki | sebane ing saari | katampan nayakèng prabu | karyane iku uga | lagi băngsa badan singgih | kang mangkono kudu pêthêl mara seba ||

20. ing sarat sabên sumewa | busana kudu kang rêsik | myang manising netyanira | tri nastiti ngati-ati | martane maratani | wèh sêngsêm sambanging sêmu | samăngsa [samăng...]

--- 36 ---

[...sa] sinung karya | acukat cakut tarampil | nadyan bodho kang mangkono ya katrima ||

21. sêmbah pindho winasita | satata rakiting ati | sarana nucèni iya | babahan limang prakawis | kang dhingin pamiyarsi | kapindhone kang pandulu | kaping trine pangucap | ping pate pangambu singgih | ping limane nucèni ngên-angênira ||

22. pujine mung lawan puja | mandêng wosing alam sêpi | ngruwat ruwêting angkara | anyirnakkên sănggarunggi | kang aran sănggarunggi | kira-kiranirèng kalbu | ingkang kuwasa tămpa | ingaran Hyang Mahayêkti | ing gagare yèn enggar ugêring sitata ||[15]

23. nugrahaning sêmbah cipta | sinung padhang de Hyang Widhi | kêna barang kang sinêdya | rinakêtan ing sami |[16] namane wong angabdi | wus antuk pangkating dunung | dadya mantri punggawa | kliwon lan panèwu kaki | kikisane ing karya tan bau raga ||

24. kudu rigên solahbawa | nalikanira sumiwi | bangkit amêmangkat karya | ayahan [ayah...]

--- 37 ---

[...an] sawiji-wiji | wêwaton tata titi | têtêg ngati-ati tuhu | tuhune bèr lêgawa | yèn tan pandak mardi budi | dadi tuna darajat kang wus tumiba ||

25. pêpadhane janma wuta | winantua ping sakêthi | padhange Hyang Ăndakara | karana wus tan nglabêti | kang tuna narapati | darbe mantri kang kadyèku | kang lumrah mantri tama | tumama mring agal alit | lêmbut kasar ginambuh nèng kêkêmbêngan ||

8. Gambuh

1. samêngko ingsun tutur | sêmbah katri supaya lumuntur | iku wadi ingudi jroning dumadi | sêmbahing nyawa dinurus | yèn dêrês katrêsnaning ros ||

2. rosing rêrasan iku | anênungku mikani kang mêngku | sêsucine ênêng êning awas eling | pêpuji jiwane jinum | nèng jaman cêncêman batos ||

3. gagare ngunggar kayun | akayungyun rahayu kinayun | swarga nraka iku ingkang nglimputi |[17] limpêt lêmpite tan wurung | mara marang rèh mirangrong ||

4. bangsane sêmbah têlu | sanyatane [sanya...]

--- 38 ---

[...tane] pasêmon satuhu | Sang Hyang Tunggal kang kawawa anampani | upamane para wadu | kaya kaandêl ing katong ||

5. sayêkti iku dudu | mardi daya mrih arjaning prabu | ambêbuka babakan kridhaning nagri | wèh martane sapraja yu | mêmayu hayuning batos ||

6. buntase weka putus | titis tatas nityasèng tyas tulus | mantri budi dadya pandaming praja di | panjrah jrênih ing silarju | jujugan dadi pitakon ||

7. wêwaton agung-agung | anggêr-anggêr ugêring praja gung | sasat sari sarekane ngupakardi | tata titi têtêg atul | tuladan sapraja kaot ||

8. gègère mantri agung | yèn sinêrang sêrênge sêsirung | kasatmata nitya mintokakên runtik | sirna mêmanising sêmu | yèku mantri tan waspaos ||

9. raos ingkang sastra yu | amêmayu pakarti rahayu | mantri agung tan kêna yèn tan mikani | sareka rakiting têmbung | panambange rèh patêmon ||

10. têmêne yèn katêmu |

--- 39 ---

kotamèng tyas nityasa lumintu | barangkara karana sring nglêlimputi | marma yèn tan awas emut | sayêkti ora waspaos ||

11. lakuning adil bawur | băngsa hawa karyane ngênguwur | beda budi panduke susilarjyanti | yèn tambah sayakti gambuh | jawata sêsanti among ||

12. samêngko sêmbah catur | ingsun tutur pêpuntoning catur | sêmbah rasa sarasa rêsmining wangsit | wasita gatining wiku | mikani panduking êndon ||

13. angkate ngangkah ngukut | ngikêt ngrakêt rakite rinangkut | pinrih sêpi panêpèn Hyang Sitamurti | tiniti panjinging surup | nirnakkên kaanan batos ||

14. pujine mijang kayun | băngsa kayun yèn dèn ayun-ayun | mung kayungyun kayatnan kang miyatani | mahmaya wahyatning sêmu | sêmi sêngsême satêmon ||

15. têmêne yèn katêmu | taman kêndhat tamèng tyas lumintu | lêgutane kudu lugu amaligi | ngruwat sêrênging rêrêngu | yèku rubaning patêmon ||

16. nanging yèn durung

--- 40 ---

lugu | aja pisan wani ngaku-aku | antuk siku kang mangkono iku kaki | bêbasane mênang muluk | kalamun wus padha mêlok ||

17. mêloke ujar iku | yèn wus ilang sumêlanging kalbu | lamun maksih masalahing sănggarunggi | yèku apratăndha durung | tumanduk maduning pandon ||

9. Dhandhanggula

1. dèn waspada dêdalaning dadi | adèn-adèn wadining budaya | mandayaba sakadare | pan iku sêmbah catur | pantarane marta mênuhi | nênangi êninging tyas | upamane kulup | dadi wadyaning narendra | mantri muka wajib mêngku amikani | sawêngkone radyarja ||

2. saambane bawah ambawani | winênang ngrèh sapraja mandhala | amisesa saisine | sayêkti iku kudu | rigên mugên rêti rumanti | kang aran rigên iya | dènira amandum | boga dananing narendra | kawaratan sanadyan kang têbih-têbih | tiniban danardana ||

3. branèng praja tur maksih mênuhi | lumastari wijiling dêdana |

--- 41 ---

tan kêndhat sari ratrine | sasat praptane jawuh | umawimbuh kang taru rêsmi | têmah tanpa mardapa | tumimbun-matimbun | mawrêdi wrêdaning patra | kar-tumangkar ayome ngayêm-ayêmi | mêmayu ayuningrat ||

4. de kang aran mugên iku kaki | dèn ta mardi padilan tan kêmba | sabipraya sakondhange | iyêg asabiyantu | angrêruwat ruwêting bumi | mêmikat duskartèng rat | rinata ginêmpur | purna arjaning rat raya | maling ilang mêmala waluya jati | juti têmah mandhita ||

5. dene rêti wursitane rawi | awaskitha kêdhap ing sasmita | wruh ing sêmu sêsumuke | samăngsa sinung rêngu | tanpa rêngat manah sung manis | andinandon asmara | marang sarèhipun | tan ana kang sinung rêngat | mantri wrêdha widada mandayèng budi | dêduga duga kira ||

6. dè têtêpe sanggi tan rumanti | gung rumantya pirantining praja | jagani jagad jêjêge | yèn kajegan ing mungsuh | ing samăngsa-măngsa ywa kongsi | kasusu

--- 42 ---

kasarakat | rongkap gagap-gugup | wruhana sadurungira | pakewuhe kabèh gêlaring prajurit | yèn kongsi kasatmata ||

7. mantri wrêdha andina mêmardi | mardawaning santosambêk santa | satata lan sakondhange | arjaning driya jinum | jroning jaman kajiwan dening | derarsa nawung kridha | ing rat kang ginêlung | dadya wruh pakewuh ing tyas | mantrimuka mikani agal myang alit | kabèh wadya narendra ||

(Tamat)

--- [0] ---

[Iklan]

 


kampitèng. (kembali)
kampitèng.
Tanggal: pitung căndra ngèsthi siwi (AJ 1817). Tahun AJ 1817 jatuh antara tanggal Masehi: 19 September 1887 dan 6 September 1888. (kembali)
Tanggal: pitung căndra ngèsthi siwi (AJ 1817). Tahun AJ 1817 jatuh antara tanggal Masehi: 19 September 1887 dan 6 September 1888.
kardi. (kembali)
kardi.
sêmbir. (kembali)
sêmbir.
pagut. (kembali)
pagut.
kinêkêp. (kembali)
kinêkêp.
kèngkèn. (kembali)
kèngkèn.
ngamandaka. (kembali)
ngamandaka.
angrêsula. (kembali)
angrêsula.
10 martani. (kembali)
martani.
11 asrêping. (kembali)
asrêping.
12 Udipati. (kembali)
Udipati.
13 sajati. (kembali)
sajati.
14 Kurang satu suku kata: ugi gunawan utama. (kembali)
Kurang satu suku kata: ugi gunawan utama.
15 Lebih satu suku kata: ing gagare yèn enggar ugêring tata. (kembali)
Lebih satu suku kata: ing gagare yèn enggar ugêring tata.
16 Kurang satu suku kata: rinakêtan ing sasami. (kembali)
Kurang satu suku kata: rinakêtan ing sasami.
17 Kurang satu suku kata: swarga nraka iku ingkang anglimputi. (kembali)
Kurang satu suku kata: swarga nraka iku ingkang anglimputi.