Javaansche Brieven, Roorda, 1845, #676 (Hlm. 111-208)

Deskripsi judul
Teks sambungan
  1. Javaansche Brieven, Roorda, 1845, #676 (Hlm. 001-110). Kategori: Arsip dan Sejarah > Surakarta
  2. Javaansche Brieven, Roorda, 1845, #676 (Hlm. 111-208). Kategori: Arsip dan Sejarah > Surakarta
  3. Javaansche Brieven, Roorda, 1845, #676 (Hlm. 208-304). Kategori: Arsip dan Sejarah > Surakarta
  4. Javaansche Brieven, Roorda, 1845, #676 (Hlm. 304-400). Kategori: Arsip dan Sejarah > Surakarta
  5. Javaansche Brieven, Roorda, 1845, #676 (Hlm. 400-484). Kategori: Arsip dan Sejarah > Surakarta
Image

55. Ingkang sêrat sarta ingkang tabe akathah-kathah, Kangjêng Tuwan Hèndrik Magilapri, residhèn ing Surakarta, dhumatêng Kangjêng Radèn Adipati Sasradiningrat.

Sasampuning kadya punika awiyos. Kula asuka uninga dhatêng ijêngandika, yèn ing nagari ngriki awisan tiyang sade sêndawa mimis akalihan sela api, ing pêkên utawi kasade rêrukunan. Supados kraman utawi tiyang awon sapanunggilanipun sampun ngantos sagêd ang

Sanajan sampun awisan, kula inggih ugi sumêrêp, yèn asring taksih wontên tiyang anêrak ing awisan wau punika, kados dèrèng lami ing Kalathèn wontên tiyang Jawi satunggil purun-purun asade sêndawa, tuwin panunggilanipun. Mila panêdha kula dhatêng ijêngandi

Surakarta ping 18 Janawari 1826.

--- 112 ---

56. Punika ingkang sêrat sarta ingkang tabe akathah-kathah, Kangjêng Tuwan Hèndrik Magilaphri, residhèn ing Surakarta, katur ingkang saudara Ingkang Sinuhun Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama kaping nêm ing

Sasampuning kadya punika wiyosipun. Kula angaturi uninga dhumatêng saudara, wontên saking sawatawis dintên laminipun, kula sampun apirêmbagan kalihan Kangjêng Panêmbahan Buminata, Kangjêng Pangeran Adipati Ariya Mangkunagara, saha Kangjêng Radèn Adipati S

--- 113 ---

Kangjêng tuwan residhèn ing Ngayogyakarta asuka uninga dhumatêng kula, yèn ing dintên Sênèn kaping 23 wulan Janawari punika, utawi tanggal kaping 14 wulan Jumadilakir, wakilipun kangjêng sultan timur Pangeran Murdaningrat sarta Pangeran Suryaningrat. Putr

Awit dening punika kula kamipurun agadhah panyuwun dhumatêng saudara, ingkang mugi andhawahna parentah dhumatêng Panêmbahan Buminata kalihan Radèn Adipati Sasradiningrat. Sami mangkata dhumatêng ing Kalathèn, ingkang sarta kaparingana sêrat. Mungêl yèn ki

Awusana kula anyaosakên tatêdhakanipun sêrat panguwasa kula, ingkang kula cêpêngakên dhumatêng Pangeran Adipati Ariya Mangkunagara.

Surakarta kaping 18 Janawari 1826.

--- 114 ---

57. Punika ingkang sêrat pratôndha lulus miyos saking iklasing manah ingkang suci, saking Ingkang Sinuhun Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama ingkang kaping nêm, ingkang akadhaton nagari ing Surakarta Adining

Risampuning kadya punika rêke wiyosipun eyang kangjêng tuwan ingkang wicaksana kumisaris jendral, akintun [akintu...]

--- 115 ---

[...n] sêrat dhumatêng ing panjênêngan kula ingkang kasêrat nagari ing Batawiyah ping 9, wulan Phèbêrwari taun 1826, inggih sampun kula tampèni saha sampun kula tupiksani ing saungêlipun ing sêrat-sêrat sadaya, wontên dening kangjêng eyang asuka uninga dhumatêng badhe anindakakên ing panguwasanipun agêng kangjêng

--- 116 ---

raja kang maha agung ing nagari Nèdêrlan. Kados dipun sarirani piyambak dhumatêng kangjêng raja kang maha agung wau, ingkang punika eyang kangjêng tuwan kumisaris jendral, inggih têmên-têmên badhe anggalih samubarang prakawis ingkang kula galih prêlu, kan

Sinêrat nagari ing Surakarta Adiningrat, ing dintên Akhad tanggal ping kalih wêlas, wulan Rêjêp ing taun Wawu angkaning warsa 1753.

--- 117 ---

58. Atur taklim kula Radèn Tumênggung Yudanagara, ingkang sêmbah bêkti Radèn Tumênggung Jayanagara, kaatur ing kiyai lurah Kangjêng Radèn Adipati Sasradiningrat.

Sasampuning kadya punika wiyosipun. Kula ngunjuki uninga ing panjênêngan sampeyan. Kala ing dintên Ngahad tanggal ping 16 wulan Siyam punika, wanci jam pitu enjing rama jêngandika Radèn Riya Cakrawinata, kadhawuhan ing saudara sampeyan Kangjêng Tuwan Resi200. tindhihipun Radèn Mayor Jayawinata, ambêkta maryêm kêkalih, agêng satunggil alit satunggil. Dumugi ing rêdi Tawing wanci jam sanga, lajêng tanglêd prang rame, maryêm agêng mungêl kaping 23, maryêm alit mungêl kaping 10, ungêlipun sênjata alit anglangkungisangking. kidul angêpang dhatêng pasanggrahan kula, abdi dalêm prajurit ingkang [ing...]

--- 118 ---

[...kang] kantun sami angajêngakên piyambak-piyambak. Dèrèng ngantos tanglêd, botên antawis dangu kraman sami bibar botên kantênan purugipun. Wondening abdi dalêm bupati ingkang dhèrèk dhatêng rêdi Tawing, Radèn Tumênggung Jayanêgara, sakaliwon panèwu mantrinipun.

Kalihdening malih kula ngunjuki uninga, mênggah dhaharipun rama jêngandika radèn riya, saabdi dalêm prajurit. Kacadhong [Kaca...]

--- 119 ---

[...dhong] uwos kawit kala wontên Magêlang, ing dalêm sadintên sêkatos, tiyang satunggilipun. Upsir 4 kati, kapitan 10 kati, mayor 10 kati, rama jêngandika radèn riya 25 kati, satunggil saradhadhu 1 kati, Wlandi urdhênas 5,

Kula piyambak 50 kati, kaliwon kula 20 kati, kônca panèwu mantri sami 4 kati, tiyang satunggilipun abdi dalêm suranata juru singanagara inggih sami 4 kati, tiyang satunggilipun. SarêmSarêng. ing dalêm sadintên satunggil satêngah kati, pêndhak sadasa dalu tampi ulam ing dalêm sadintên tampi, pêdhèt kalih gudèl 5 iji.

Kalihdening ing dintên Sênèn ping 17 rama jêngandika nyambut yatra malih dhatêng Tuwan Residhèn Magêlang, kathahipun 1000 rupiyah, inggih lajêng dipun aturi dhatêng saudara sampeyan, lajêng dipun bage saabdi dalêm prajurit, awit dèrèng nampèni blônja sang

Sinêrat ing Manorèh ing dintên Slasa ping 18, ing wulan SiyaSiyam. taun Wawu, ôngka 1753.

59. Punika ingkang sêrat pratôndha tulus miyos saking iklasing manah suci saking Ingkang Sinuhun Kangjêng Susuhunan Pakubuwana [Pa...]

--- 120 ---

[...kubuwana] Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama ingkang kaping nêm. Ingkang akadhaton nagari ing Surakarta Adiningrat. Ingkang andarbèni tah talatah ing nuswa Jawi sadaya, saha ingkang tabe akathah-kathah dhumatênga ingkang eyang Kangjêng Tuwan IngkaApril. 1826, inggih sampun kula tampèni saha sampun kula tupiksani saungêlipun ing sêrat sadaya, wontên dening kangjêng eyang asuka uninga dhumatêng ing panjênêngan kula, yèn bapa tuwan residhèn ing Surakarta, ing sawêtawis dintên punika dhatêng wontên nagari in

--- 121 ---

eyang, ingkang dados pamujinipun eyang, ingkang mugi-mugi panjêngan kula enggala sênggang pisan. Kalihdening malih kangjêng eyang asuka uninga dhumatêng ing kula, yèn sakalangkung andadosakên parênging galihipun eyang, saking dening padamêlanipun abdi kul

--- 122 ---

Ing dalêm samabarangsamubarang. prakawis, kados ingkang sampun kalampahan ngantos dumugi ing mangke, mênggah punika panjênêngan kula kenging anamtokakên badhe atampi ing panrimanipun kangjêng guphêrmèn. Ingkang punika eyang kangjêng tuwan ingkang agêng ingkang wicaksana guphêrnur jendra

Sinêrat nagari ing Surakarta Adiningrat, ing dintên Rêbo tanggal ping sangalas, wulan Siyam ing taun Wawu angkaning warsa 1953.

--- 123 ---

60. Sêrat saha ingkang tabe akathah-kathah Radèn Rôngga Prawirasêntika, ingkang tatêngga nêgari dalêm ing Madiun kitha Tunggul Wanakarta, katur Kangjêng Tuwan Indrik Magilaphri risidhèn ing Surakarta Adiningrat. Sasampuning kadya punika wiyosipun, kula an

Kasêrat ing dintên Rêbo tanggal ping 24 wulan Ramlan taun Wawu angkanipun ing warsa 1753.

--- 124 ---

61. Pèngêt layang manira parentah Kangjêng Tuwan Hèndrik Magilaphri, residhèn ing Surakarta lan Kangjêng Radèn Adipati Sasradiningrat. Dhawuha marang sarupaning lurah bêkêl lan wong cilik ing desa Kalak sabawahe kabèh.

Liring layang manira parentah, sarèhne manira wus anggalih prêlu, amurih kang dadi kauntungane kangjêng guphrêmèn, lan aja têtêp ing wong tanah ing Kalak. Dadi bumi desa ing Kalak iku ing mêngko manira pêthal. Wus ora kalèrèh marang upsindêr ing Rongkok.Rongkob (dan di tempat lain). Ananging manira lèrèhake marang kang dadi upsindêr ing Pacitan. Lan manira kumpulake karo tanah ing Pacitan, anganti ana karsane kangjêng guphrêmèn amrênata mungguh prakara iku.

Mulane sarupaning lurah bêkêl lan wong cilik ing dhesadesa. Kalak sabawahe, ing mêngko manira paringi wêruh, yèn desa ing Kalak mau ing saiki wus ora kabawah ing Rongkok manèh, kakumpulake karo tanah ing Pacitan. Kang iku parentah manira ing pêkênira kabèh, mungguh upsindêr ing Pacitan, kang sarta Kyai Tumênggung [Tumênggu...]

--- 125 ---

[...ng] Lakonana ing sabarang parentahe, lan padha milua anggarap pagaweane kangjêng guphrêmèn kang dhigarapdigarap. wong ing Pacitan, endi kang bakal didhawuhake marang upsindêr ing Pacitan, lan Kyai Tumênggung Jagakarya.

Surakarta ping 17 sasi Juli 1826, utawa tanggal ping 12 Bêsar 1753.

62. Sampuning katur ingkang sêmbah bêkti kawula, Mas Kapitan Ngabèi Jayapranata, kauningana ing panjênêngan sampeyan.

Kala ing dintên Sêlasa Pon kagungan dalêm siti pun dhêkah, kainggahan bêrandhal saking ing wukir, pangagêngipun bêrandhal anami Tumênggung Suradipura, putranipun Pangeran Mangkudiningrat ing Ngayogya, sadhèrèkipun Pangeran Natapraja, bêkta dêdamêl sèwu ti

--- 126 ---

kula têksih wontên ing wana kemawon. Kula nyaosi kabar duka sampeyan takyinipun. Tuwan Paolis Ngrongkob dipun cêpêng ing brandhal. Ingkang dipun utus nyêpêng tiyang Sambiradin. Kalih Pôncakaryasa, tiga Pôncawêrna, sami sabiyantu Pôncakaryasa, Pôncawêrna k

Kula nyaosakên kabar malih, pun Pôncasurèngga saunduripun pêrang nyandhang tatu, dipun bêktibêkta. tiyang Pacitan. Sarêng wontên ing Kakab pêjah, Mas Jayasêntika kabêkta dhatêng Pacitan, lajêng dipun gêdhong, pramila mêkatên tiyang ing Pacitan ingkang pêjah pêrang tiyang walungwolung. dasa punika, botên tarima rumaosipun dipun lêbêtakên ing ngloropan. Nêdha tulung dipun batoni,bantoni. sarêng dugi ing Sêmbuyan inggih lêsêr prang kalayan bêrandhal. Brandhalipun dêmang Kamangkunêgaran, punika rumaosipun tiyang Pacitan wau, pramila Mas Jayasêntika botên kênging ucul. Wondèntên Kumpni Pacitan inggih wilujêng, wondèntên Kiyai Jagakarya rêmba

Punika atur kawula Kyai Pôncaprabawa, sinêrat ing malêm [ma...]

--- 127 ---

[...lêm] Rêbo Wage wulan Sapar taun Jimakir, wontên ing rêdi Gadhing 1754.

63. Ingkang sêrat sarta ingkang tabe Kangjêng Pangeran Ariya Adinagara, saha ingkang tabe kangmas Gusti Kangjêng Panêmbahan Buminata, ing Surakarta Adiningrat. Dhumatênga kang saudara Tuwan Phan Plisingêt upsindêr ing Pacitan. Sampuning kadya punika wiyos

Inggih sampun kula tupiksani sawiraosing sêrat sadaya, inggih ugi sakêlangkung tarima kasih kula dhatêng saudara, wondèntên saudara amêrsabenakên mênggah prakawisipun abdi kula pun Pranayuda, amurih kula wau egala ngrampungi kang dados paukumanipun saha eenggala. kula lilani mantuk. Sarèhning piyambakipun dados rêdi, ingkang punika saudara pun Pranayuda wau sampun kula rampungi pacot. Kaidèn ing saudara jêngandika kangmas Gusti Kangjêng Panêmbahan Buminata, awit margi sangking gènipun angèthèrakên ladosanipun paospasokan. ing wulan [wula...]

--- 128 ---

[...n] Siyam Jimakir puniki, saha sampun mantun dados rencang kula dêmang, saudara sumêrêp angistokêna utawi ambiyantoni, mênggah panggantunge siti ing Kêbon Agung kang lèr gadhuhanipun Ngabèi Pranayuda, mênggah lênggahipun ing parêdèn igihinggih (dan di tempat lain). taksih lulus, sawab ingkang paring palênggahan rêdi kangmas Gusti Kangjêng Panêmbahan. Ananging pun Pranayuda punika wau kula dèrèng suka mantuk dhatêng ing dhusun. Sawab dening sadèrènge rampung ing prakawis anak sadhèrèkipun yèn adamêl ribêd èwêd ing dh

Sinêrat ing Surakarta Rêbo ping 6 wulan Sawal Jimakir taun, ôngka 1754.

Kangjêng Pangeran Arya Adinagara. Ta.

--- 129 ---

64. Ingkang sêrat saha ingkang tabe, sangking ingkang saudara Kangjêng Pangeran Ariya Adinagara, têrang ing saudara Kangjêng Tuwan Hèndrik Magilapri, risidhèn ing Surakarta Adiningrat. Têrang kangmas Gusti Kangjêng Panêmbahan Buminata, sayogya dhumatêng sangintunakên. badhe dêmang pun Kêrtasêntana ing Bodhag. Ingkang anggêntosi ing lêlampahanipun Dêmang Sêtradipraya ing Wiyantên siti kalih jung, ing wusananipun saudara botên kadugi nanêm. Awit margi sangking dèrèng têrang ing saudara, Kangjêng Tuwan Hèndrik Magilapri r

--- 130 ---

parêng ambiyantoni utawi sami paring pratôndha cap. Saudara igih tumuntên anjurung angèstokêna, mênggah ancêpipun dêmang pun Kêrtasêntana wontên ing Wiyantên môngsa barong saudara, kalihdene punapa saudara têka botên suka kabar, utawi asuka sêrat. Mênggah

Sênèn kaping 3 wulan Dulkangidah Jimakir taun, ôngka 1754.

KajêngKangjêng (dan di tempat lain). Pangeran Ariya Adinagara. Ta.

65. Ingkang sêrat saha ingkang tabe, sangking ingkang saudara Kangjêng Pangeran Ariya Adinagara, sayogi dhumatêng ingkang saudara Tuwan Pan Plisingên upsindêr ing Pacitan. Sasampuning kadya ing sapunika, wiyosipun.

Sarèhning kula tapitampi. atur pratelanipun rencang kula dêmang ing Panggul Radèn Suradiwirya, awit margi sangking anggènipun anampèni, ing gadhahan kula walêd paos ing Panggul wulan [wula...]

--- 131 ---

[...n] Mulud Jimakir puniki, ananging warni pantun kathahipun tiga wêlas amêt. mênggah etangipun gadhahan kula walêd paos siti kalih jung ing Panggul. Ingkang dipun lampahi Dêmang Jayasêmita, kawit ingetang wulan Mulud Mwawhu dumugi ing wulan Mulud Jimakir, kathtêtumpakan. saudara.

Sinêrat ing Surakarta Sêtu kaping 7 Dulkangidah Jimakir. Ôngka 1754.

Kangjêng Pangeran Ariya Adinagara. Ta.

66. Ingkang sêrat sarta ingkang tabe sangking ingkang saudara, Kangjêng Pangeran Ariya Adinagara, ing Surakarta Adiningrat. Sayogi dhumatêng ingkang saudara Tuwan Pan Plisingên upsindêr ing Pacitan. Sasampuning kadya ingkang sapunika wiyosipun.

Sarèhning kula mirêng kabar ingkang dèrèng yakim.yakin. Mênawi pun Pranayuda wau agadhah ambêk, purun-purun amêdalakan yatra pambutut dhatêng siti kalih jung ing Kêbon Agung lèr, ingkang sampun dados ing gêgantunganipun saudara, ingkang punika [puni...]

--- 132 ---

[...ka] saudara tumuntên aputusana niti pirsa dhumatêng tiyang siti dhusun kalih jung ing Kêbon Agung lèr ingkang sampun dados gêgantungan wau, mênawi pun Pranayuda wau sayêktos agadhah ambêk purun-purun. Kados ungêlipun sêrat kula ingkang sampun kasêbut ing ngajpurun. ambaèkakên dhawahipun saudara ingkang sampun têrang iing (dan di tempat lain). parentah agêng, utawi têtêp anggènipun adamêl risaking gadhahan kula siti dhusun. Ingkang punika saudara mênggah wêdalipun yatra pambutut siti gantungan. Ingkang sampun katampèn dhatêng pun Pranayuda wau sapintêna angsalipun, inggih kapundhut kagantunga d

Ingkang kalihdene mênggah siti kalih jung ing Kêbon Agung lèr, ingkang sampun dados ing gêgantunganipun saudara, mênggah wêdalipun paos ing wulan Siyam Jimakir puniki, lêrêsipun igih ugi saudara, ingkang punika saudara mênggah ing ungêlipun sêrat kula ing

Ing wusananipun kula angituni pêksi dara gondhok kalih, dhumatêng saudara,

--- 133 ---

ing SurakartêkênmisSurakarta Kêmis. kaping 27 wulan Dulkangidah Jimakir taun, ôngka 1754.

Kangjêng Pangeran Ariya Adinagara. Ta.

67. Ingkang sêrat saha ingkang taklim Radèn Ngabèi Sindusastra patih ing Kapurbayan, sayogi katur dhatêng ingkang rayi Mas Tumênggung Jagakarya ingkang pilênggah nagari ing Pacitan. Sasampuning kadya sapunika wiyosipun kula ngaturi uninga dhatêng adhimasadhi mas. tumênggung kula dipun kèn mangsulakên.

Kalihdening malih kala Kyai Ngabèi Jagamêrta taksih wontên Pacitan. Kula kadhatêngan sêrat gugatipun kônca rêdi ing lorog Mas Dêmang Kartasudira. Mungêling sêrat, pun Suraniti katêrka ngingu pandung. Malah kalêpatanipun Suraniti sampun asok dhêndha dhatên [dh...]

--- 134 ---

[...atên] Kartasudira taksih botên tarima. Kêdah nyuwun paukumaning parentah ingkang dhatêng pun Suraniti. Wondening sêratipun Mas Dêmang Kartasudira wau, lajêng katur ing sampeyan dalêm kangjêng gusti, kangjêng gusti sakalangkung dukanipun. Kagalih manawi pun Sura

Dhawuh dalêm kangjêng gusti, lêrês lêpatipun Dêmang Suraniti, lajêng kawêsesakakên pisan dhatêng prikônca rêdi Mas Dêmang Kartasudira.

Wondene ingkang wau, kula sampun utusan saha mawi sêrat paring uninga dhatêng Kyai Ngabèi Jagamêrta paring uninga mênggah atur gugatipun prikônca rêdi dhatêng Dêmang Suraniti wau, sarta andhawahakên ingkang dados dêduka dalêm wau, ananging sêrat kula kapê

Punika rêmbagipun Kyai Ngabèi Jagamêrta, kenging botên kula dipun kèn ngaturi sêrat pratela dhatêng adhi mas tumênggung sarta dhatêng Tuwan Sêplingên, mila kula inggal ngaturi sêrat pratela. Ingkang punika katuripun dhatêng Tuwan Sêplingên kula sumanggaka

Manawi prikônca rêdi botên sagêd angrampungi ingkang dados dêduka dalêm dhatêng pun Suraniti wau punika, sakathah-kathahipun inggih kula sumanggakakên ing adhi mas tumênggung. [tumêng...]

--- 135 ---

[...gung.] Sêmantên malih manawi adhi mas tumênggung botên sagêd ngrampungi ingkang dados karsa dalêm, pun Suraniti kula suwun naming kagiringa lumêbêt dhatêng nagari kimawon.

Kasêrat ing Surakarta kaping 28 Dulkaidah Jimakir, ôngka 1754.

Sajawining titimôngsa: ingkang bêkta sêrat punika inggih tiyang lorog, sami gadhah atur panuwun, kula tulak dhatêng rêdi utawi dhatêng adhi mas tumênggung.

68. Kawula abdi dalêm Ngabèi Sôntaprawira, mantri magêrsantun ing Sêsela ingkang agêng mugi konjuka ing sangandhapipun sampeyan dalêm Kangjêng Gusti Pangeran Adipati Arya Amangkunêgara, ridêr kulnèl kumêndham.

Ingkang kawula aturakên gusti, kala ing dintên Kêmis Kêliwon tanggal kaping gangsal wêlas ing wulan Dulkangidah, ing taun Jimakir punika. Yèn abdi dalêm kônca kawula lurah prajurit, anami pun Singamênggala. Kacêpêng dhatêng pun Jayapranata. Dêmang dhipisingantos. dumugi ing sapunika. Mênggah prakawisipun kadakwa, yèn bêrandhal ing salêbêting pagriyanipun [pagriyani...]

--- 136 ---

[...pun] Jayapranata piyambak, ingkang punika salamènipun wontên ing kawula. Abdi dalêm pun Singamênggala wau dèrèng wontên gugat sêrêgipun dhatêng ing kawula. Utawi malih panyêpêngipun inggih botên mawi atêpang rêmbag kalayan kawula. Dene anilar adat ingkang samptêntrêm. kèndêl anggènipun sami brandhal. Ing mangke sarêng abdi dalêm pun Singamênggala kacêpêng prakawis anggènipun dados bêrandhal, sangêt rongak-rongakipun abdi dalêm tiyang alit sêdaya. mila kawula inggal angunjuki uninga ing sampeyan dalêm.

--- 137 ---

Sinêrat ing dintên Rêbo tanggal kaping 3 wulan Bêsar taun Jimakir ôngka 1754.

69. 1. Aturipun Babah Gampang.

Atur kawula tiyang Cina pun Babah Simgampang, tukang pak apwunapyun. ing Kêdhungwiyar tanah ing Sêmbuyan, kawula nyuwun adil priksanipun ing parentah agêng ing kadipatèn Kamangkunêgaran, aprakawis gènipun nyêpêng cêmêngan pêtêng kônca kawula tiyang Cina pun Babah Sênèn, wontên pêkên pun Wulu, gadhahanipun Kyai Dêmang Braja

--- 138 ---

2. Aturipun tiyang Cina Babah Sênèn tukang pak ing Wulu.

Atur kawula Babah Sênèn tukang pak cêmêngan ing Wulu kaatura Lurah Babah Gampang tukang pak agêng ing Kêdhungwiyar, wontên dene ingkang kawula aturakên kala ing dintên Ngahat Lêgi ing Sasi Sawal tanggal kaping 17 ing taun Jimakhir. Angkaning warsa 1754, k

1. Jayuda Bandar ing Wulu.

2. Kyai Wôngsadipura ing Wulu.

--- 139 ---

3. Dêmang Sôntamênggala ing Sambiradin.

4. Kyai Sutadrama ing Têrung.

5. Singasuta ing Nglangse.

6. Mas Surasêntika ing Nglaran.

Wondene cêmêngan ingkang kawula cêpêng wau, inggih lajêng dipun gantung dhatêng prêpat mônca gangsal ingkang sami anyaidi. Atur kawula aing. ngajêng punika sêdaya, mênggah lajêng katuripun ing parentah agêng, ing nêgari Surakarta. Kawula sumôngga Lurah Babah Gampang tukang pak ing Kêdhungwiyar.

Katur ing parentah kala ing dintên Sêlasa Lêgi, ing sasi Dulkaidah tanggal kaping 17 ing taun Jimakhir, angkaning warsa 1754.

Kula Babah Gapang.Sênèn.

3. Paturanipun Dêmang Brajakartika.

Atur kawula Kyai DêmaDêmang. Brojangkartika, ing Sambiradèn. Kawula kapriksa ing parentah agêng, kawula tinêrka agadhah cêmêngan. Ingkang dipun sade dhatêng Biyang Cèkli, wontên ing pêkên pun Wulu, lajêng dipun cêpêng dhatêng tiyang Cina awasta pun Babah Sênèn. Pak apyun ing Wulu, ka

--- 140 ---

kawula dipun kèn anêpangi dhatêng pun Babah Sênèn, anêbus ing gadhahanipun cêmêngan Biyang Cèkli wau punika, kêlampahan kawula amanggihi dhatêng Babah Sênèn, wontên ing griyanipun Ki Sutamênggala ing Wulu, kalihan Biyang Cèkli inggih kula bêkta, lajêng kakimawon (dan di tempat lain). dhatêng ing kawula, sarèhning Babah Sênèn sampun batên suka, lajêng kula mantuk liya punika kawula batên uninga, naming punika atur kawula.

4. Aturipun Biyang Cèkli.

Kala ing dintên SanènSênèn. tanggal ping 22 wulan Bêsar taun Jimakir ôngkaning warsa 1754, kawula Kyai Nursewan, anyêrati aturipun Biyang Cèkli, ing ngandhap punika aturipun kaatura. Kawula kapriksa ing parentah agêng, ing ngandhap punika atur kawula.

Atur kawula Biyang Cèkli, griya kawula ing dhusun Sêmugih kawula dipun têrka awadiawade (dan di tempat lain). apyun pêtêng dhatêng Babah Sênèn.

--- 141 ---

Kawula inggih yêktos lajêng kawula matur dhatêng Babah Sênèn. Yèn apyun punika gadhahanipun Kyai Dêmang Brojakartika ing Sambiradin, dêrmi kemangwon kawula wadi wit saking parentahipun Kyai Dêmang Brojakartika ing Sambiradin. Lajêng kawula dipun printahiSambiradin. yèn gadhahan sampeyan apyun dipun cêpêng dhatêng Babah Sênèn, lajêng Kyai Dêmang Brojakartika pautusan dhatêng ing Wulu ingkang dipun utus. Ki Singamênggala, lajêng Ki Singamênggala dhatêng ing Wulu, anêdha ing gadhahanipun apyun Kyai Dêmang Brojakartikagadhahan. kula, lajêng dipun têdha dhatêng Kyai Dêmang Brojakartika.

Wondèntên lajêng-lajêngipun kawula batên priksa, naming punika atur kawula.

--- 142 ---

5. Sêrat Aturipun Sêksi.

Kala ing dintên Sêlasa tanggal kaping 16 ing wulan Bêsar taun Jimakir, angkaning warsa 1754.

Kawula Kyai Nursewan, anyêrati paturanipun sêksi Ki Sutamênggala. Ing ngandhap punika aturipun.

Atur kawula Ki Sutamênggala ing dhusun Wulu. Kala ing dintên Lêgi kawula atampi pisaidipun Babah Sênèn suwang. Sabab pun Babah Sênèn wau anyêpêng apyun pêtêng. Ingkang gadhah apyun wau Biyang Cèkli, griyanipun ing Sêmugih bawah ing Ngayogya. Punika aturip

--- 143 ---

Yèn Ki Brojakartika têmên-têmên sagêda kêpanggih kalih kula. Lajêng Brojakartika dhatêng sami têpangan wontên ing Wulu. Panggihan kalih Babah Sênèn, sarta kawula lajêng Brojakartika atakèn dhatêng Babah Sênèn, napa nyata dika nyêkêl apyun kang digawa Biyaudur-uduran. karo Si Babah Sênèn kawitane wêruh apyunku dicêkêl Si Babah Sênèn. Têka ing kowe mulane wêruh sabab kadola ing pasar Biyang Cèkli botên ngakên wade, dangu diya-diniya lajêng Brojakartika mantuk Biyang SèkliCèkli. inggih mantuk sampunipun samimak Biyang Cèkli wau, lajêng utusan dhatêng i griya kawula ing Wulu, ingkang dipun utus Ki Tawôngsa, têmbungipun utusan Ki Kêrtawôngsa wau, Biyang Cèkli anêbut batên têrima, yèn kula gadhah sêmangancêmêngan. dipun cêpêng dhatêng Babah Sênèn. Tanpa dosa wontênanawontêna. ing pundi-pundi inggih gadhahan kula inggih kula têndha,têdha. lajêng Babah Sênèn utusan dhatêng Sambiradin abucal pisaid. Dhatêng Ki Sôntamênggala, lajêng utusan malih dhatêng ing Têrung dhatêng Ki Sutadrana, igih [i...]

--- 144 ---

[...gih] abucal pisaid, nutênnuntên. Babah Sênèn mantuk sangking Wulu dhatêng ing Kêdhungwiyar, lajêng wangsul dhatêng ing Wulu malih abêkta Ki Trimalêksana, sarêng dumugi ing Wulu Ki Trimalêksana wau, lajêng utusan dhatêng ing Sambiradin, amanggihi dhatêng Brojakartika Ki Brojakartika suwênsanjangipun. ingkang èstri kesah dhatêng barisan Tawangrêngja, lajêng Ki Trimalêksana kalih Babah Sênèn sami mantuk dhatêng Kêdhungwiyar, wondèntên apyun kalih têngah wawrat wau kagantung dhatêng prapat têtiga, ing Sambiradin. Kalih prapat ing Têrung tiga prapat ing W

Naming punika uninga kawula sampun têlas atur kawula.

Wah atur kawula Jayuda ing Wulu. Bandar.

Wah atur kula Dêmang Sôntamênggala ing Sambiradin bawah ing Surakarta.

Wah atur kawula Mas Surasêntika ing Nglaran bawah Kamangkunêgaran.

Tiyang tiga punika aturipun inggih sami kados paturipun Ki Sutamênggala ingkang sampumsampun. mungêl ing nginggil wau punika, kalayan sami purun anyanggi supaosipun.

YeYèn. Kyai Brojakartika awade apyun pêtêng, amargi apyun ingkang dipun wade dhatêng Biyang Cèkli.

--- 145 ---

6. Paturan Panrimahipun Babah Gampang.

Atur kawula pun Babah Gampang, kaatura dhumatêng ing parentah agêng, ing Kadipatèn Kamangkunêgaran.

Ingkang kawula aturakên ingkang awit sangking atur gugat kawula, dhatêng pun Dêmang Brojakartika, kawula manut trima punapa ingkang dados pangadilan dalêm ing Kamangkunêgaran.

Punika tôndha asta kawula, kawula pun Babah Gangpang.Gampang.

7. Sêrat Badhe Karampungan ing Prakawis.

Atur kawula Ngabèi Suradikrama. Mupakat sakônca kawula abdi dalêm pinisêpuh ing Kadospatèn Kamangkunêgaran sêdaya.

Sampun kawula anêpangakên ing atur gugatipun tiyang China pun Babah Simgampang. Dhatêng Dêmang Brojakartika ing dhusun Sambiradin bawah Surakarta ing mangke dados rèhing Kamangkunêgaran. Awit sangking gugatipun tiyang Cina pun Babah Sênèn, pak apyun alit

--- 146 ---

apyun sawadhahipun bagêm satunggil. Kala panyêpêngipun apyun sawadhahipun wau, amargi sangking tanganipun bakul, awasta Biyang Cèkli. Ingkang dados pitajêngipun wau Dêmang Brojakartika, nalika apyun kacêpêng sawadhahipun wau, Biyang Cèkli sagêd andhatênga

Sarêng kawula priksa Dêmang Brojakartika sabab ginugat wau, aturipun mungkir.

Anuntên pun Babah Simgampang kawula kèn andhatêngakên sêksi bayinatipun, ing nalika pun Babah Sênèn anyêpêng apyun, ing sadhatêngipun sêksi bayinat wau, lajêng kawula priksani.

Aturipun inggih sami kadosdèntên atur gugatipun Babah Simgampang.

Ingkang amargi sangking gugatipun Babah Sênèn, saha sami purun angurêbi imbar supaosipun, angsalipun anêksèni ing pangakênipun wau Dêmang Brojakartika.

Ing mangke Dêmang Brojakartika têtêp kawon, sabab karêbahan sangking sêksi bayinatipun pun Babah Sênèn têtêp mênang. Sabab, akanthi cêksisêksi. bayinat, pun Dêmang Brojakartika têtêp kawon, sakawonipun Dêmang Brojakartika, kapatrapan [kapatra...]

--- 147 ---

[...pan] dhêndha arta. Dèntên mênggahing patrapanipun inggih ugi kadosdèntên ungêl-ungêlanipun kagungan dalêm sêrat undhangipun kangjêng gupêrmèn.

Ingkang sampun sami kalimrahakên saha kagadhuhakên dhatêng Ondêr Paktêr sakancanipun ing nêgari dalêm bawah Surakarta.

Wondèntên ing têmbe wingking mênawi pun Dêmang Brojakartika anggadhahi atur, ingkang tunggil kalayan prakawis punika, sampun botên kadamêl dados, sabab sampun kadamêl rampung ing ngajêng wau punika.

Sêdaya atur kawula ing nginggil wau punika, ing mangke punapa ingkang dados parêngipun kêrsa dalêm.

70. Pèngêt, ingkang sêrat, sarta ingkang tabe pakurmatan sangking Kangjêng Pangeran Aryanatapura ingkang jumênêng sinatriya wontên salêbêting nagari dalêm karaton ing Surakarta Adiningrat. Dhumatênga ingkang saudara Tuwan Phan Phisingên upsindêr ing Pacit [Pa...]

--- 148 ---

[...cit] ing kadipatèn ing Kabuminatan. Tuwin pun Dêmang Kartasudira sami wontênipun, dene lalêrêsan wau, pun Martadipura botên angsal sêrêg gugatipun. Sawab kawastanan salaya, wiwit lan wêkasanipun, awit dene ungêling sêrat gugat siti kalih jung, piyambake amung

Ing Surakarta ping walu likur bêsar Jimakir ôngka 1754.

--- 149 ---

71. Ingkang sêrat saha ikangingkang (dan di tempat lain). tabe kathah-kathah, sangking ingkang saudara Radèn Mas Ariya Prawirabrata, ingkang palênggah panêgari dalêdalêm. ing Ponaragi,Panaragi (dan di tempat lain). dhatênga ingkang saudara tuwan Pan Plisingên upsindêr, ingkang palênggah panêgari Pacitan. Sasampuning kadya sapunika awiyosipun, saudara asuka sêrat inggih sampun dhatêng kula, saha kula tupiksani sawiraosipun ing sêrat kula inggih sampuna mangêrtos sadasênjata. pitulung tiyang ingkang sagêd adamêl baita, tiyang tanah ing Ngawi, inggih sakêlangkung tarima kasih kula saudara, wondening tanah kula pun Ponaragi botên wontên tiyang ingkang sagêd damêl baita, wondening kula asuka pirêmbag dhatêng saudara, tiyang Ngawianuntên enggalipun. punika pirêmbag kula dhatêng saudara, ingkang punika wontên pakèwêdipun tiyang dede bawah kula, priyogi asukaa sêrat dhatêng tuwan-tuwan ingkang wontên Ngawi inggih saklangkung dening prayogi.

Sinêrat Pranaragi Rêbo ping 15 Sura Alip taun, ôngka 1755.

--- 150 ---

72. Atur tabe kula kaurmatan ingkang akathah-kathah, Kangjêng Pangeran Ariya Adinagara, kaatura ing saudara Kangjêng Tuwan Kurnèl Naès, residhèn ing Surakarta Adiningrat.

Ingkang kula aturakên aprakawis Tuwan Kapitan Sêtrandorop, gènipun anggadhuh kagungan dalêm siti dhusun ing Nglaban karya satus kalêbêt anakipun kalih, kula pundhuti yatra pasumbang wolung prangkat saprangkatipun siti sajung bayaripun kalih ringgit, ingkatunggil. taun kala mantu Pangeran Natapura, kaping tiga kala ing taun Wawhu sinuhun mantu Pangeran Adikusuma, kaping sêkawan kala ing taun Jimakir sinuhun mantu Pangeran Danupaya.

Sumantên malih mênggah pamundhut kula yatra pasumbang piyambak, kala ing taun Dal kula mantu anak kula Dèn Ajêng Cuki, kaping kalih kala ing taun Be jumênêngipun anak kula Dèn Ayu Anèm. Kaping tiga kala ing taun Wawu kula mantu anak kula Dèn Ajêng Sarag. [Sara...]

--- 151 ---

[...g.] Sêtrandorop mopo botên purun anyukani.

Ingkang kalihdene Tuwan Kapitan Sêtrandorop agadhah panuwun dhatêng ing kula mênggah panyêpêngipun kagungan dalêm siti dhusun ing Nglaban karya satus kasuwun lajêngipun. Sagah anyukani yatra bêktèn dhatêng ing kula kathahipun 500 ringgit, ananging nyuwuntempo. sangang taun kawrata wontên ing sêrat saha mawi cap. Ingkang punika inggih sampun kula sukani ing sapanêdhanipun Tuwan Kapitan Sêtrandorop punika wau, wondening yatra 500 ringgit, ingkang sumêrêp bêkti punika wau Tuwan Kapitan Sêtrandorop sampun kula sêrêbotên. kalampahan panêdha kula dhatêng Tuwan Kapitan [Kapita...]

--- 152 ---

[...n] Sêtrandorop ingkang sampun kasêbut ing ngajêng wau sadaya, kula botên suka botên narima mênggah rampungipun sambutan kula dhatêng Tuwan Sêtapêl Sêmit saetangipun ing sarêman. Utawi yatra pasumbang ingkang wolung prangkat ingkang tasih wontên Tuwan Kapitan

Kasêrat Ngadinagaran kaping 23 Saphar Alip, ngukaôngka. 1755.

Kajêng Pangeran Ariya Adinagara. Ta.

73. Ingkang sêrat saha ingkang tabe kathah-kathah, Kangjêng Pangeran Mayor Ariya Cakradiningrat ing Kadhiri, katura ingkang saudara Kangjêng Tuwan Kolnèl Ridrê Abrêt Gerarnaus, saha residhèn ingkang palênggah nagari ing Surakarta Adiningrat.

Sasampuning ingkang kadya punika wiyosipun, kula sampun anampèni saha anupiksani paringipun sêrat saudara, sêrat undhang ingkang katitèn ing Surakarta ping 1 Oktobêr, ing taun puniki, sarta punapa saungêling sêrat kula sampun mangartos sadaya, wondene sau

--- 153 ---

sêrat undhang, paringipun kangjêng tuwan ingkang wicaksana, gunggung sêrat undhang 8 wau sêrat undhang 8 sangking printahipun saudara, kula kakêrsakêkan mêradinakên utawi anglimrahakên dhumatêng sawêrnènipun sabawah kula tanah Surakarta, utawi tanah NgayoAnanging. prikônca môncanagari bawahing Ngayogya dèrèng ngantos kula wradini sêrat undhang wau, sawab dene sarêng kula utus dhatêng Pangeran Rôngga Prawiradiningrat ing Madiun. Wangsulanipun Pangeran Madiun sabawahipun sampun kaparingan piyambak. Kadidene sêrat undtumuntên. dhatêng pundi purugipun.

--- 154 ---

Sinêrat ing Kadhiri kaping 4 Wulan Rabingulakir ing taun 1755.

Kangjêng pangeran mayor ing Kadhiri.

Kalihdene malih saudara, sangêt panuwun kula ing saudara ingkang mugi saudara kagungana dhawah ingkang sangêt. Yèn kang supami wontên satunggiling tiyang kesahan dhatêng nagari liyanipun. Ingkang mugi samia bêkta sêrat pas ing nagarènipun piyambak-piyamba

Ing wusana kula atur tabe ing saudara, sarta pakurmatan ingkang kathah-kathah. Punapa malih tabe kula katura tuwan sukêtaris.

Ing kadhiri kaping 4 Rabingulakir taun 1755.

Jêng pangeran mayor ing Kadhiri.

--- 155 ---

74. Ingkang sêrat saha ingkang tabe akathah-kathah, saking ingkang saudara Kangjêng Gusti Pangeran Adipati Ariya Kusumayuda, ingkang sudigbya sinatriya panagari dalêm kadhaton ing Surakarta Adiningrat. Ingkang anglampahi ayahan dalêm anglurugi kraman santNais (dan di tempat lain). risidhèn ing Surakarta Adiningrat.

Sasampunipun ingkang kadya punika wiyosipun kula asuka uninga dhumatêng saudara, mênggah agènanggèn. kula anglampahi ayahan dalêm sadhatêng kula wontên kagungan dalêm siti dhusun ing Lowanu, kula lajêng adhêdhawah kalihan abdi dalêm prikônca mantri Gladhag, pun Ngabèi Singawijaya, kalayan pun Dêmang Wôngsacitra, kula kanthèni rèh têlukanipun tiyang dhusu

Wondene angkat kula saking dhusun ing Lowanu, saabdi dalêm sadaya ing dintên Kêmis wanci jam gangsal enjing tanggal kaping wolulas ing wulan Rabingulakir taun Alip punika, sarêng kula dumugi dhusun ing Brengkelan wanci jam pitu enjing,

--- 156 ---

kula kèndêl angêntosi sadhatêngipun saudara kula, Tuwan Kolnèl Kalèrês. Sarêng wanci jam kalih siyang, saudara kula Tuwan Kolonèl Kalèrês dhatêng, kula tumuntên mangkat saabdi dalêm sadaya, kalih saudara kula Tuwan Kolonèl Kalèrês, sakancanipun Walandi pr

--- 157 ---

Sarêng jam satêngah wolu enjing kula mangkat kalih tuwan kolonèl. Dumugi dhusun ing Wanasantun bawahing Ngayugya panggenan kraman, kula kalih tuwan kolonèl sami kèndêl. Pun dhusun sampun pinanggih suwêng, pun griya lajêng kabêsmi, kalih tuwan kolonèl têlalêrêp (dan di tempat lain). nyipêng wontên pagriyanipun bêkêl pun Udalêksana.

Sarêng wanci jam satêngah sadasa enjing, kula kalih tuwan kulnèl sami mangkat. Dumugi dhusun ing Kalapagada wanci jam gangsal siyang, kula kalih tuwan kolonèl sami lêp. Nyipêng kalih dalu wontên pagriyanipun tiyang alit pun Suralêksana. Sarêng wanci jam s

--- 158 ---

jam satêngah tiga siyang, kula kalih tuwan kolonèl lêrêp wontên pagriyanipun bêkêl pun Mêtalêksana. Sarêng jam satêngah sadasa enjing, kula mangkat kalih tuwan kolonèl. Dumugi dhusun ing Sêmawung, wanci jam satêngah sêkawan sontên. Kula lêrêp kalih tuwanapêpanggihan. kalih Pangeran Adipati Arya Mangkudiningrat, kalih Pangeran Arya Surya Mataram, tiga Pangeran Arya Prangwadana, kalayan putra Maduntên Radèn Mas Ngabdul Samad. Wondene abdi dalêm prajurit sami baris wontên pêkên Sêmawung, sami kurmat tambur salomprèt. Dencindhe. ijêm, akalung krêga salaka, endhongipun renda jêne, wangkinganipun kalih ingkang satunggil kaanggar wontên ngajêng, sabêtipun bangkol ponthang, mawi sêpatu cênthang kados sêpai, tumpakanipun tandhu kepang kaplêngkungakên, karêmbat tiyang wolu, tumpakanipu [tum...]

--- 159 ---

[...pakanipu] Mataram, kalih Pangeran Arya Prangwadana, sami cara Jawi, sarêng wanci jam satêngah kalih samia bibaran. Kula lajêng mangkat apisah kalih Tuwan Kulnèl Kalèrês. Kula dipun kanthèni Walandi litnan kêkalih, wondene namanipun ingkang satunggil Tuwan Yasledhah

Kalihdening ing dintên Sênèn wanci jam satêngah sadasa enjing, tanggal kaping kawan wêlas, wulan Jumadilawal punika, kula dipun inggahi kraman, wondene kathahipun antawis tiyang nêm atus. Ingkang anumpak kapal tiyang wolung dasa, satanduripun nênên.nênêm. Mênggah pangajêngipun kraman sêkawan, namanipun Radèn Tumênggung Danukusuma, kalih Jayasudarga, tiga Krêta Pangalasan, sêkawan pun Rêsapraja, lajêng kula pêthukakên wontên sakidulipun dhusun ing Loning, sakidulkilènipun ing pasanggrahan kula, kula lajêng [la...]

--- 160 ---

[...jêng] sasaradhadhu. Wondene mriyêm kula mungêl kaping sanga, sanjata sunapan mungêl kaping gangsal atus salikur, antawis dangu, pun kraman lajêng mundur lumajêng amara kalih, ingkang sêpalih lumajêng mangilèn. Ingkang sapalih lumajêng mangidul dhumatêng dhusun

Kalih ing dintên Rêbo wanci jam pitu enjing tanggal kaping nêm bêlas, kula dipun igahiinggahi. kraman malih, kathahipun antawis tiyang sèwu, pangajêngipun tiga, satunggal Radèn Tumênggung Danukusuma, kalih pun Jayasudarga, tiga pun Kêrtapangalasan, satandaripun nênêm. Wondene ingkang numpak kapal kathah, punika lajêng kula pêthukakên wontên sakilèndangu. pun kraman mundur lumajêng, tumuntên kula saabdi dalêm prikônca prajurit utawi tuwan litnan sasaradhadhunipun sami ambujêng, ngantos dumugi ing rêdi Jêblug, wondene kraman ingkang kacêpêng kêkalih, [kêka...]

--- 161 ---

[...lih,] ingkang kacêpêng pêjah, namanipun Rôngga Pringgasêntika, wondene ingkang kacêpêng gêsang salajêng kula kèn anancang wontên nguwit kajêng pêlêm, tumuntên kula kèn nyanjata kalih saradhadhunipun tuwan litnan, sarêng sampun pêjah sirahipun kula kèn kêthok, s

Wondene abdi dalêm kônca prajurit utawi saradhadhu, anggènipun bujung ngantos dumugi dhusun ing Gêmbor Padhana, ingkang bujung mangidul ngantos dumugi dhusun ing Singalaba, ingkang bujung mangilèn ngantos dumugi dhusun ing Trêsina, wondene mriyêm kula mun

Sinêrat ing dintên Sêptu tanggal ping 19 wulan Jumadilawal taun Alip ôngka 1755.

--- 162 ---

75. Ingkang sêrat saha ingkang tabe kathah-kathah, sangking ingkang saudara Radèn Mas Ariya Prawirabrata, ingkang palênggah nêgari dalêm ing Ponaragi, saha katur ingkang saudara Tuwan pan Plisingên upsidrê ingkang palênggah nêgari dalêm Pacitan.

Sasampunipun kadya sapunika awiyosipun, kula inggih sampun anampèni sêrat sangking saudara, ingkang katitimangsan Pacitan kaping 22 Dhisèmbêr taun 1827, saha sampun kula tupiksani sawiraosipun ing sêrat. Wondening ingkang mungêl ing sêrat ingkang kathah-kdintên. Sênèn. Mênawi wontên kakiranganipun sangking sakêdhik kula mentak apunipunampunipun. saudara.

--- 163 ---

Sinêrat ing Ponaragi Sênèn kaping 5 DimadilakirJumadilakir (dan di tempat lain). Alip taun 1755.

76. Sêrat saha ingkang tabe akathah-kathah, Kangjêng Pangeran Rôngga Arya Prawira Adiningrat ingkêng apalênggah panêgari dalêm ing Madiun Kartaarja Pangongangan. Saha ingkêng mêdanani sagung para bupati bangwetan bawahing Ngayugyakarta Arja Pangongangan.

Sasampuning kadya sapunika awiyos, kula suka wuninga dhumatêng saudara, yèn priyayi kônca kula bupati, Radèn Tumênggung Yudakusuma Munèng, kalih anakipun Radèn Panji Yudaasmara, sapunika supe pêngabdènipun ratu, utawi dhatêng kangjêng guprêmèn. Amangsul d

--- 164 ---

wau Radèn Tumênggung Yudakusuma, anêdha bantu badhe gêbag ing Kartaarja malih, wondening brandhal bêbantu sangking Rajêgwêsi wau sapunika sampun majêng wontên dhusun ing Barèng dhusun bawah kula ing Madiun pal watês siti Jipang, dêdamêlipun antawis kalih

Kaping 7 Jumadilakir Alipya 1755 Prawiradiningrat.Alip.

77. Sêrat saha ingkang tabe akathah-kathah, Kangjêng Pangeran Rôngga Ariya Prawiradiningrat. Ingkang palênggah panegari dalêm ing Madiun Kartaarja Pangongangan. Saha ingkêng mêdanani sagunging para bupati bangwetan bawah ing Ngayugyakarta Adiningrat. Dhum

Sasampuning kadya sapunika awiyos, kula suka wuninga dhatêng saudara, ingkêng wau kula kadhawahan timbalanipun Kangjêng Tuwan Kurnèl Naus. Yèn kula kêdhatêngan mêngsah kraman. Kula kakêrsakakên nêdha pitulung dhumatêng saudara, utawi dhatêng priyayi kônca

--- 165 ---

sapunika brandhal ing Rajêgwêsi sampun ngancik dhusun ing Krompol. Bawah kula ing Madiun. Cêlak kalih dhusun ing Karangpoh kapêrnah saklèripun. Badhe gêbag pun Kartaarja, brandhal wau antawis tigang èwu, sêmantên punika panggenanipun botên tunggil, ingkênPrawirabrata. sangking prakawis punika.

Madiun Jumungah tanggal kaping 8 Prawiradiningrat, wulan Jumadilakir Alip 1755.

--- 166 ---

78. Ingkang sêrat saha ingkang tabe kathah-kathah, sangking ingkang saudara, Radèn Mas Ariya Prawirabrata, bupatos agêng ingkang palênggah nêgari dalêm kitha Ponaragi, katur ingkang saudara Tuwan Pan Plisingên, upsindêr ingkang palênggah nêgari dalêm Paci

Sasampunipun kadya sapunika awiyosipun, kula sampun anampèni pakitunipunpakintunipun. sêrat saudara, ingkang katitimangsan Pacitan kaping 19 Dhisèmbêr taun 1827, saha sampun kula tupiksani sawiraosipun sêrat, kula inggih sampun amangêrtos sadaya ingkang mungêl salêbêting sêrat sadaya, anaming botên liyan saudara andangu pakabaran ing sapunsapunika. pun Madiun anglangkungi sangking rêsah, awit dening brandhal, kula inggih sakêlangkung tarima kasih kula.

Wondening kula inggih angaturi pakabaran dhatêng saudara, mênggah brandhal ingkang wontên Madiun. Ingkang dados pêngagêngipun brandhal Radèn Tumênggung Yudakusuma Munèng, kalih anakipun satunggil awasta Yudaasmara, punika ingkang bêdhah pun Rajêgtosan Bal

--- 167 ---

brandhal wau ing dintên Jumungah kaping 2 Dimadilakir punika, lajêng tanglêd kalih Pangeran Madiun. Brandhal mundur dhatêng Patoman. UtawisWatawis (dan di tempat lain). dintên brandhal lajêng mundur dhatêng Rajêgtosan upados rencang malih sarêng sampun angsal rencang dipun utawis kathahipun kalih èwu, punika lajêng badhe gêbag Madiun malih, kèndêl wontên dhusun Kopol salèripun Kawispoh, punika Pangeran Madiun batên kèndê [kènd...]

--- 168 ---

[...ê] wondening sapunika brandhal sampun têbih wangsul dhatêng Rajêgtosan malih, wondening saudara badhe asuka bantu dhatêng kula inggih sakêlangkung tarima kasih kula, kados inggih botên wande yèn kula kawratan anêdha bantu dhatêng saudara, kalih anak kula jal

Kalih saudara suka uninga bejing Kêmis badhe dhatêng Ponaragi inggih sakêlangkung tarima kasih kula, kalih kula sakêlangkung pangajêng-ajêng kula.

Ponaraga ping 13, Dimadilakir Alip taun ôngka 1755.

79. Ingkang sêrat saha ingkang tabe kathah-kathah sangking ingkang saudara Radèn Mas Ariya Prawirabrata, ingkang palênggah nêgari dalêm ing Ponaragi, katur ingkang saudara Tuwan Pan Plisingên upsindêr ingkang palênggah panêgari dalêm Pacitan.

Sasampuning kadya sapunika awiyosipun kula tampi kabaran sangking Madiun, yèn sapunika brandhal majêng malih wontên dhusun pun Tawun sawetanipun Ngawi, dipun atawis kathahipun brandhal kalih èwu, ingkang wonwontên (dan di tempat lain). Cangakan brandhal kalih bêlah èwu, wondening kulkula. katimbalan majêng dhatêng Madiun [Madiu...]

--- 169 ---

[...n] saprayayi kônca sadaya, wondening kula anuwun bantu dhatêng saudara. Dhatênga Ponaragi dalah pun larog panggul ingkang mawi pun Pranaragi suwêng kalih kula ngitunakên sêrat sangking Madiun.

Sênèn ping 19 Dimadilakir ping Alip taun.

80. Atur tabe kawula ingkang kathah-kathah, saha pakurmatan ingkang mêdal manah sukci, Pangeran Mayur Ariya Cakradiningrat ing Kadhiri, sayogi konjuka ing Kangjêng Tuwan Ingkang Wicaksana Hèndrik Markus Dhêkok. Kumêndur sangking bintang agêng, ing nagari

Sasampunipun ingkang kadya punika wiyosipun. Kawula ngunjuki uninga ing kangjêng tuwan jendral. Ing salêbêtipun 15 dintên, Tuwan Komasaris Dhiyar, utiwiutawi. Tuwan Pitnaus. Wontên ing nagari Kadhiri botên kakirangan. Satunggiling prakawis sadaya wilujêng, sarta kadhatêngan kasênênganipun ing galih. Punapa malih Tuwan Dhiyar ing mangke sampun saklangkung pêrsobatipun dhumatêng kawula, utawi dhumatêng anak-anak [anak-ana...]

--- 170 ---

[...k] Sawab dene wau Tuwan Naus nèm. Putranipun sobat kawula ingkang sampun tanpa wangênan. Kalihdene Tuwan Dhiyar wau, salamènipun wontên ing Kadhiri, kathah pangandikanipun ingkang dadosakên kasênênganipun ing manah kawula, punapa malih punapa ingkang dados p

Sinêrat ing Kadhiri kaping 3 wulan Rêjêp ing taun 1755.

81. Iki layang manira krampungan adil pirukun patut, Gusti Kangjêng Panêmbahan Buminata dhawuha marang pakênira Jayawigati Sêlomprèt. Marmane pakênira kadhawahan adil pirukun patut, dene pakênira anyêkêl [anyê...]

--- 171 ---

[...kêl] marang duwèk pakênira pêndhok suwasa kang ilang kêmalingan, katêmu ana ing tangane tukang mas, banjur kajêdhêg diakoni marang bok tukang gendhong, wis bênêr panyêkêl pakênira pêndhok mau.

Kang iku krampungan manira adil pirukun patut, pakênira kabênêr anampani marang pêndhok pakênira suwasa kang ilang kêmalingan mau, têka ni tukang gendhong, mungguh duwèk pakênira kang ilang kêmalingan panunggalane pêndhok mau, pakênira kabênêr olèh supata

Kala dhawuhing krampungan Kêmis ping 21 Rêjêp ing taun Alip ôngka 1755.

82. Punika atur kula pun Trunayuda: griya kula ing dhusun Pêlumbon, kala ing dintên Sêlasa tanggal kaping 8 wulan Jumadilawal ing tatuntaun. Alip ôngka 1755 kula mantuk sangking kraman anjujug pagriyan kula dhusun ing Pêlumbon anuntên kula lapur dhatêng Ki Sawijaya pêngawakipun Mas Dulrahman ing Logantung, sagah kula dipun tanggêl prakawis [praka...]

--- 172 ---

[...wis] antuk kula, ing kalujênganipun,kawilujênganipun. ananging kula kapundhutan yatra kathahipun 8 rupiyah lajêng kula saosi yatra pananggung wau, sarêng wulwulan. Rêjêp tanggal kaping 6 ing dintên Rêbo kula kapundhutan yatra malih kathahipun 10 rupiyah rèhning kula kêpengin kumpul sanak sêdhèrèk kula inggih kula saosi malih dhawahipun inggiinggih. yatra pananggêl malih.

Sarêng dintên Kêmis tanggal ping 21 wulan Rêjêp kula kapundhutan malih yatra kathahipun 200 ringgit kula botên gadhah kula mopo, anuntên dhawah malih ya wis yèn ora duwe aku jaluk sèkêt bae, kula taksih mopo nuntên dhawah mundhut salangkung ringgit, kulasowan. sarêng kula dhatêng gadhahan kula pêndhok mas bunton wawrat satail langkung sêka rêgi tigang dasa gangsal reyal Anggris, dipun pêndhêt tanpa sêrap, kula têdha sêpindhah ping kalih dhatêng Mas Ngabdulrahman ing Logantung botên suka dhawah dipun kêdah dipun

--- 173 ---

83. Atur tabe kawula ingkang kathah-kathah, saha pakurmatan ingkang mêdal manah sukci: Pangeran Mayor Ariya Cakradiningrat ing Kadhiri, sayogi konjuk ing Kangjêng Tuwan Ingkang Wicaksana Hèndrik Markus Dhikok,Dhêkok (dan di tempat lain). kumêndur sangking bintang agêng ing nagari Nèdrêlan Gitnis, guphrênur jendral ing Nèdrêlan India.

Sasampunipun ingkang kadya punika wiyosipun, kawula ngunjuki wuninga ing kangjêng tuwan guphrênur jendral, yèn ing mangke Tumênggung Yudakêsuma ing Munèng, ingkang tumut ngraman sampun têluk dhatêng ing kawula, Tumênggung Yudakêsuma wau mêrgènipun têluk d

Sinêrat ing Kadhiri kaping 22 wulan Rêjêb ing taun Alip, ôngka 1755.

--- 174 ---

84. Pèngêt. Layang manira parentah Kangjêng Gusti Pangeran Adipati Angabèi ing Surakarta Adiningrat. Dhawuha marang pakênira Dêmang Kartasudira ing Nglorog.

Liring layang kang dhawuh ing pakênira Kartasudira, yèn ing saiki pakênira manira timbali lumêbu marang ing nagara sarta pakênira anggawaa kêkarèn pakênira, dhuwit pajêging sasi bakda garêbêg Mulut, taun Alip kang lumaku iki, kèhe sèkêt reyal arupa Anggri

Katulis ing Surakarta Adiningrat, Sêptu ping 23 sasi Rêjêp, taun Alip ôngka 1755.

85. Ingkang sêrat saha ingkang tabe akathah-kathah, sangking ingkang saudara Radèn Mas Ariya Prawirabrata, ingkang palênggah nêgari dalêm ing Ponaragi, saha katur ingkang saudara Tuwan Pan Plisingên upsindêr ingkang palênggah nêgari dalêm Pacitan.

--- 175 ---

Sasampuning kadya sapunika awiyosipun, kula ngaturi uninga dhatêng saudara, yèn kula tampi sêrat sangking Pangeran Madiun. Yèn sapunika brandhal wetan pun brubuh tanah salèr Magêtan. Kabar badhe gêbag MatêtanMagêtan. PaospatiMaospati. punapa malih Purwadados. UntawisAntawis (dan di tempat lain). kathahipun brandhal sangang atus, pêngagêngipun Sasradilaga, wondening saudara sampeyan tuwan kumêndam kalih anak kula Radèn Aryabrata dhatêng Madiun, angkatipun kala ing dintên Akad tagaltanggal. kaping 23 Rêjêp puniki, kawuningana saudara, ingkang mugi saudara utusana bantu dhatêng Ponaragi, yèn sampun dhatêng Ponaragi kula ingkang gadhah panimbang.

Ponaragi ping 24 Rêjêp Alip, 1755.

86. Ingkang sêrat saha ingkang tabe akathah-kathah, sangking ingkang saudara Kangjêng Radèn Mas Ariya Prawirabrata, bupatos agêng ingkang palênggah nêgari dalêm ing Ponaragi kitha Tugu Arjawinangun. Katur ingkang saudara Tuwan Pan Plisingên upsindêr ingka

Sasampuning kadya sapunika awiyosipun, kula ngaturi uninga dhatêng saudara, kala ing dintên Sêtu kaping tigang dasa wulan Rêjêp kapêngkêr punika saudara sampeyan Tuwan Kumêndham [Kumê...]

--- 176 ---

[...ndham] Sênorbês, tanglêd kalayan brandhal ingkang wontên Kamagêtan. Angsalipun tanglêd wontên dhusun Babadan sakidul kitha Magêtan. Angsalipun tanglêd wanci jam kalih wêlas ngantos jam tiga, brandhal kaplajêng, ingkang pêjah pitu utawis kathahipun brandhal nêm aUnduripun. brandhal dhatêng dhusun Pacalang ditêndintên. Salasa prayayi kônca kula bupatos tiga, kula bantokakên dhatêng Magêtan. Sarêng prayayi kônca dhatêng Magêtan brandhal lajêng mundur, kawêrtos lajêng dhatêng Rajêgtosan malih, wondening sapunika prayayi kônca kadhawahan mudur malih dhatêng Ponaragi, sapun

PonaPanaraga. Jumungah ping 6 RuwaRuwah. Alip taun 1755.

87. Sêrat saha ingkêng tabe akathah-kathah, Pangeran Rôngga Arya Prawira Adiningrat. Ingkêng tatêngga nêgari dalêm ing Madiun Kartaarja Pangongangan. Katur ing Kangjêng Tuwan Kurnèl Ibrêt Girar Naus risidèn ing Surakarta Adiningrat, komasaris nêgari Ngayu

--- 177 ---

Sasampuning kadya sapunika wiyosipun kangjêng tuwan, kula ngaturi wuninga ing panjênêngan sampeyan, rikalanipun kraman wontên tanah ing Kêmagêtan, sêntana kula wasta pun Mangunsêntika, kalih Prawiradilaga, kula pinta pêcambêng wontên mêrgi salèripun Kêmagkênging. kacêpêng kraman. Kalih pisan lajêng dipun ipuk dipun arêm-arêmi namakakên tumênggung, wondening salêbêtipun titimôngsa punika sêntana kula kêkalih wau sampun mangsul sowan dhatêng kula malih sarta angaturakên cêpênganipun sêrat piyagêm sangking kraman. Gèkitha. Tunggul, antawis gangsal êpal kalih ing Ngawi, kula inggih sampun suka wuninga dhatêng tuwan kumêndham ing Ngawi, kalih kawuningana ing panjênêngan sampeyan, kula tampi tiyang sangking ing Rajêgtosan. Ingkêng wau nama tumênggung kraman, ingkêng wau wasta"wasta Wiradikara" tertulis dobel. griyanipun dhusun Lêgundhi bawahing Madiun, dados Tumênggung nama Nitinêgara, pun Jadikara griyanipun Lêgundhi, nama Pôncanêgara, Sasrataruna [Sasratar...]

--- 178 ---

[...una] griyanipun Panolan namanipun Tumênggung Rataatmaja, punika sami sowan ing kula, sumêja ngusi gêsang saha sampun ngaturakên sumpah, wondening sapunika sampun kula prênahakên bale pagriyanipun. Mila botên kula aturakên panjênêngan sampeyan tiyangipun sami t

Sinêrat ing Purwadados kaping 6, Pangeran Rôngga Arya Prawiradiningrat. Wulan Ruwah Alip akaôngka. 1755.

88. Kawula Rahadèn Rôngga Diwirya, ingkang kapitajêngan amirsani kagungan dalêm siti pangrêmbe ing Trênggalèk. Katur ing Kangjêng Tuwan Upsindêr Pan Plisingên, ingkang apilênggah nêgari dalêm ing Pacitan.

Sasampunipun ing sapunika awiyosipun kula angunjuki wuninga ing panjênêngan sampeyan, sarèhning kula sampeyan krêsakakên rumêksa kagungan dalêm siti pun Trênggalèk. Ing sapunika inggih sampun kêpanggih wilujêngipun. Dèntên angsal kula baris sampun lulakula. bibarakên. nanging kula kantunakên tiyang ingkang grêdhu kimawon, têksih kula tênggakakên wontên pun Bendha, tampingipun kalih siti pun Ngrawi Kêlangbrèt. Mila kula bibarakên barisan kula, kula sampun putusan [putusa...]

--- 179 ---

[...n] dhatêng Ngrawi Kalangbrèt, tiyang tiga wastanipun Wiradrana, kalih Nayatirta, tiga Nayakrama, punika ingkang kula utus nêlik. Wondèntên pratelanipun dhatêng kula inggih sayêktos ingkang wau pun Ngrawi Kêlangbrèt sami baris. Ingkang dipun jagèni TumênggungKalangbrèt (dan di tempat lain). Sarêng kula nimbangi baris, lajêng kabibarakên barisipun pun Ngrawi Kêlangbrèt wau, nanging sapunika inggih têksih ajagi wontên salêbêtipun kitha kimawon, ingkang dipun jagèni inggih Tumênggung Bona.

Ingkang kaping kalih kula matur ing panjênêngan sampeyan, yèn Radèn Ngabèi Wiradipura Trênggalèk, suka pratela dhatêng kula badhe dhatêng nêgari Sala, punika nêdha rencang dhatêng kula, punapa kula paringi punapa botên. Kula sumôngga ing panjênêngan sampe

Sinêrat ing Trênggalèk Sêptu tanggal ping 7, Ruwah taun Alip ôngka 1755.

--- 180 ---

Ing wulan Ruwah punika ingkang nama sikune tiyang alit ingkang lêpat. Mesa satunggil, lêmbu kalih, dèntên sapunika inggih têksih kula rimati.

89. Atur kawula Radèn Mas Riya Lêmbusari, katur Kangjêng Tuwan Kulnèl Ridrê Mistêr Aibrêt Gerarnaus, residhèn ing Surakarta Adiningrat.

Ingkang kawula aturakên ing kangjêng tuwan residhèn sangking sangêt ing karepotanipun badan kawula, manawi parêng ing karsanipun ing kangjêng tuwan residhèn, kawula nuwun angabdi kakêrsakna dados pudhak utawi saradhadhu, punapa ingkang dados ing karsanipu

90. Punika ingkang sêrat saha atur tabe sungkêm kawula. Rahadèn Tumênggung Sasradiningrat ingkang sawêg wontên ing nagari [na...]

--- 181 ---

[...gari] Rajêgwêsi. Kaatura ingkang saudara Kangjêng Tuwan Pitrê Èbèrtus Ridrê Baron Pan Lawik Pan Pap, residhèn ingkang apalênggah ing kantor agêng nagari Sêmarang.

Sasampuning kadya sapunika wiyosipun, kawula sampun tampi pêparing sampeyan sêrat wangsulan. Ingkang katitimangsan tanggal kaping 2 sasi Marêt punika, saha kawula sampun sumêrêp saungêlipun kagungan sampeyan sêrat sêdaya prakawis badhe pênuwun kawula polè

Rajêgwêsi tanggal kaping 6 sasi Marêt 1828. Radèn Tumênggung Arya Sasradiningrat.

--- 182 ---

Kalihdening malih, kawula mêling ujukunjuk. ing panjênêngan sampeyan, yèn dhangan saking kêrsa sampeyan wontên satunggil tiyang awêsta pun Rêsadiwirya, ingkang wau patih Tunggul. Punika yèn dhangan kêrsa sampeyan badhe suwita dhatêng kangjêng gupêrmèn, inggih tunggila kalih kawula mênggah damêlipun

91. Punika ingkêng sêrat saha ikang sukêmsungkêm. kawula akathah-akathah sangking ingkang saudara Radèn Tumênggung Arya Sasradiningrat. Ingkang lagya won ing nêgari Ngrajêgtosan, bawah gupêrmèn ingkang mugi kaatur ingkang saudara Kangjêng Tuwan Pitêr Èbèrtus Baron Pan Lawik Pan Pab, ridêr sangking bitangbintang. alit, saha residhèn ikang pilênggah nênggari Sumawis.

Sasampune kadya ikang punika awiyos, kawula ngaturi kabar samwatênsamantên. kawula ing Ngrajêgtosan, adiabdi (dan di tempat lain). sampeyan tiyang ing Ngrajêgtosan agêng alit sêpuh anèm. Igih [I...]

--- 183 ---

[...gih] sampun sami seba dhatêng ing kawula sêngdaya,sêdaya. punapa malih sami matur dhatêng ing kawula, kawula dipun purih griyoa wontên ing tanah Ngrajêgtosan. Kadugi yèn wantênwontên. ecanipun manahipun yèn kawula sagêssagêd (dan di tempat lain). griya ing tanah Ngrajêgtosan. Ikang punika atur kawula mêngkatên punika ikang mugi sampeyan galih ikang sayêktos, kawula badhe matur Tuwan Astin kawula ajrih kawula ering dhatêng tumênggung punapadene patih, yêngtosipunyêktosipun. tumênggung patih punika dhatêng kawula mila gadhah butajêngan. Mila èngtanda wulu disertai taling. makemangke. manah kawula wontên susahipun. Dene kawula nata tiyang gagriya dipun jagani dhatêng patih Wiranênggara, mila panuwun kawula dhatêng ing pajêngnênganpanjênêngan (dan di tempat lain). sampeyan mugi wontêna pirsa sampeyan matur dhatêng kangjêng tuwan genral. Punapa kawula dipun wêngnangakênwênangakên. punapa batên, yèn kawula nata tiyang ikang sami kesah-kesah punika, Ikang punika yèn sampun têrang ikang dados kêrsanipun kajêng tuwan bêsar mugi kawula nuwun kaparingana sêrat, ikang têrang wondene yèn kawula sampun kaparingan sêrat ikang têrang kawula badamêl. rêja dhatêng bawahipun kangjêng gupêrmèn, igih mugi kawula sampun kakêrsakakên wantên ing tanah Ngrajêgtosan, atur kawula mêngkatên punika kajêng tuwan, saking têngmêng-têngmêngtêmên-têmên (dan di tempat lain). kawula dhatêng kajêng gupêrmèn, dene kawula kadalmêlkadamêl. sae dhatêng kajêng gupêrmèn, mila kawula sangêt mirma kawula, wondene tuwan atin punapadene tuwan kulnèl igih kalilan,

--- 184 ---

yèn kawula ngundanga tiyang ikang sami kesah-kesah punika, patih ikang batên kenging samonipun butajêngan kimawon. Mila yèn batên wantên kêrsa sampeyan mirma dhatêng ing kawula batên wande gèsèh kimawon, ikang punika sangêt atur kawula punika kangjêng tuw

Ngrajêgtosan kaping sulawe Jawi Ruwah, taun Alip 1755. Sasradiningrat

Kajawènipun titimasa kangjêng tuwan bilih wontên sih sampeyan kawula nuwun kitun lakên kalih pasêmèn, badhe kawula damêl pêngagepêngangge. kawula, kalih yèn pajêngnêngan sampeyan kagungan tapitopi. ikang sampun kagekangge. kawula nuwun badhe kawula ageangge. jimat prang, mila kawula purungpurun. matur mêngkatên saking têngmêng-têngmêng kawula dhatêng pajêngnêngan sampeyan, pangraos kawula igih ugi pajêngnêngan sampeyan tiyang sêngpuhsêpuh. kawula, batèn wantên malih ikang damêl rêja ikang damêl risak kajawi pajênêngan sampeyan, dhatêng ing kawula, ingkang punipunika. bilih wontên alat kawula mugi ikang agung aputên, sampeyan dhatêng ing kawula kalih kawula ngaturi uninga yèn tiyang èstri kawula ikang won ing Kêrtasana ngajal, wondening ikang kathah-kathah igih sampun dhatêng ing NgrajênggtosanNgrajêgtosan. sêngdaya recang-recangrencang-rencang. kawula punapadene anak kawula.

--- 185 ---

92. Sasampuning sêmbah sungkêm kawula, akathah-kathah dhumatêng sapeyan,sampeyan. wiyosipun kula sampun napèninampèni. sêrat saking sapeyan. Kêng mawi titimôngsa Surapringga Kêmis kaping 19 wulan Ruwah taun punika, 1755.

Punapa saraosipun igih sapunsampun. kula tupiksani sadaya, punapa ikêng dados dhawah sapeyan igih sêndika, sasampuning sêndika, igih talah salamènipun kula sapeyan tilar sangêt ngêrdatos kula, têmahan sapunika sapeyan dhawah dikakakên matukmantuk. dhatêng griyanipun tiyang sêpuh kula, botên sagêd suwirtasuwita. sanèsipun sapeyan. Kalih malih kula sapun anglapahianglampahi. anak-anak. Ikêng sudi dhatêng badan kula sitên. Panuwun kawula parêng batên parênga kula dhèrèk sapurug sapeyan. Sapun ikêng tumêka sakit tumêka pêjah kula lampahi, mênawi sapeyan batên anglilani paturan kula punika, panjênêngan sapeyan tega pêjah kula, snumpal. kèli kula nusul sapurug sapeyan.

Titi. Mas Ajêng.

--- 186 ---

Sinêrat Surakarta Adiningrat, dintên Akad kaping 29 wulan Ruwah taun Alip 1755.

93. Sêrat saha ingkêng pangabêkti Pangeran Rôngga Arya Prawiradiningrat, ingkêng tatêngga panêgari dalêm ing Madiun Kartaarja Pangongangan. Saha ingkêng mêdanani sagunging para bupati bangwetan bawah ing Ngayogyakarta Adiningrat. Katur ing Kangjêng Rahadè

Sasampuning kadya sapunika wiyosipun, kula ngaturi wuninga dhumatêng panjênêngan sampeyan, kraman sakbibaripun sangking tanah ing Kêmagêtan, manggèn wontên dhusun ing Kacangan. Saha lajêng kaungsir dhumatêng Tuwan Kaptin Tèn Tanapên sakprajuritipun. UtawiRajêgwêsi. kraman kêplajêng, plajêngipun ura, lajêng manggèn wontên dhusun ing Klina, sakesahipun sangking dhusun ing Klina, nglurugipun pun Sasradilaga wau ngidul ngetan, rencangipun namung tiyang sêdasa, ingkêng punika kawuningana ing panjênêngan sampeyan, salêbêt [sal...]

--- 187 ---

[...êbêt] sanèsipun têksih sami apacak baris. Saha angupadosi kraman wau punika.

Sinêrat Kartaarja, Saptu tanggal kaping 29 Ruwah taun Alip angkaning warsa 1755.

94. Ingkang sêrat saha ingkang tabe akathah-kathah saking ingkang wayah Kangjêng Gusti Pangeran Adipati Ariya Kusumayuda ingkang sudigbya sinatriya wontên salêbêtipun ing panagari dalêm kadhaton ing Surakarta Adiningrat. Ingkang sawêg anglampahi ayahan da

Sasampunipun ingkang kadya sapunika kula sampun anampèni paringipun sêrat eyang ingkang katitimangsan ing dintên Sêtu tanggal kaping 28 wulan Ruwah ing taun Alip punika saha sampun kula tupiksani punapa saungêlipun ing sêrat sadaya. wondene eyang aparing [apa...]

--- 188 ---

[...ring] Magêlang, saha lajêng eyang wontên ing Magêlang, anguwasani punapa ing sêdayanipun. Ingkang punika sakêlangkung ing panuwun kula. Kalayan malih eyang adhêdhawah, kula kadhawahan pitulung tiyang kuli dhumatêng saudara kula Tuwan Kulnèl Kalèrês. Mênggah kat

Kalayan malih kula angaturi uninga eyang, kala ing dintên Jumungah tanggal kaping 12 ing wulan Siyam punika, kula angsal têlukan tiyang karaman satunggil, lênggahipun rôngga awasta Mas Rôngga Singapatra, dhusunipun ing Toyagêsang.

Kasêrat ing Kêdhungmaesa, ing dintên Akad tanggal ping 14 wulan Siyam ing taun Alip, ôngka 1755.

--- 189 ---

95. Sêrat saha ingkang tabe akangah-kangah,akathah-kathah. RadènaRadèn. Tumênggung Sasrakusuma, bupati nêgari dalêm Kartasana Bèrbêk kang kitha Toyamirah, kaatur ing Kangjêng Tuwan Ridrê Kornèl Naus risidhèn ing nêgari dalêm Surakarta Adiningrat, saha kumisarisipun kangjêng gupêrmèn ingkang nguwasani ing nêgari dalêm Ngayogyatupiksani. sapaijêmanipun ing sêrat sêdaya, timbalan sampeyan ingkang kawrat ing srêrat, panjênêngan sampeyan tampi kabar yèn wontên tumênggung kraman wasta Radèn Prawirakusuma, manggèn wontên kitha kula ing Bèrbêk, saha kula angêkahi dhatêng pun Prawirakusuma, kapu

--- 190 ---

jibahakên kangjêng tuwan panjênêngan sampeyan matêdhani srêrat ingkang katitimangsan Surakarta tanggal kaping 7 wulan April taun 1828, timbalan sampeyan ingkang krawrat ing sêrat nginggil wau punika inggih nuhun sêndika sêtampi kula patêdhan sampeyan sêragêtêripun. manah kula, sawab panjênêngan sampeyan tampi kabar sulaya kalih kayêktosanipun. Panjênêngan sampeyan kagêngan palimirma dhatêng kula sakêlangkung sangêt panuwun kula ing panjênêngan sampeyan, wondening pun Prawirakusuma Tumênggung kraman sênalika nungkuli

Kasêrat ing barisan dhusun Dhurèn dintên Jumungah tanggal kaping 9, wulan Sawal taun Alip 1755.

Radèn Tumênggung Sasrakusuma.

--- 191 ---

96. Sêrat saha ingkêng tabe akathah-kathah, Pangeran Rôngga Arya Prawiradiningrat. Ing Madiun, katur ing Kangjêng Tuwan Ridrê Kulnèl Aibrèt Gèrarnaus. Residhèn ing Surakrêta, sarta kumasarisipun ing kangjêng gupêrnêmèn ingkêng nguwasani nagari ing Ngayogy

Sasampuning kadya sapunika wiyosipun kula sampun tampi saha anupiksani, pêparing sampeyan srat ingkang katitimangsan Surakêrta, April 1828. Ingkêng mungêl pêparing sampeyan srat yèn panjênêngan sampeyan tampi kabar trang, yèn Sasradilaga, manggèn wontên PTunglur (dan di tempat lain). rencangipun tiyang sawêlas. Tiyang sêmantên punika kêng kantênan namanipun amung kalih, 1. Mas Ngisa, 2. Radèn Sasraatmêja, anakipun Tumênggung Bèrbêg. Ingkêng kathah-kathah panjênêngan sampeyan batên sumrêrêp. Sakesahipun sangking dhusun Tunglur, lajêng [la...]

--- 192 ---

[...jêng]

Kêmagêtan. Saha atampi srat sangking Radèn Ngabèi Sasradirja mungêl ngintuni apyun. Wawrat kawan kati, pun Sasradilaga sipêng sêdalu, wontên dhusun Ngutêr bawah Madiun. Nuntên tampi srat malih sangking patih Madiun. Mungêl ing srat angentuni ubat mimis sa

Punapa ingkang kasêbut pêparing sampeyan srat kula sampun mangêrtos. ingkêng punika inggih sakêlangkung panuwun kula, wondening kula sampeyan kêrsakakên nitipriksa, yêktos kalih batênipun. Ingkang kasêbut ing ngajêng wau punika, yèn yêktos kula kakrêsakak [kakrêsa...]

--- 193 ---

[...kak] sawêg kabar wontên siti dhusun Ngêbêl bawah Pranaragi, wondening saklampahipun pinisêpuh kula wau, pemutanipun sampun kula aturakên ing panjênêngan sampeyan. Wondening tiyang ingkêng kêpondhokan wasta pun Prayadrona,Prayadrana. dêmang ing Tunglur, siti bawah ing Bèrbêg. Ing saktampi kula sêrat pêparing sampeyan. Kula inggih lajêng nitipriksa, ananging dèrèng trang mênggah yêktos botênipun. Ing samangsanipun sampun têrang, gèn kula niti priksa, tumuntên kula anêtêpi sakungêlipun

Sinêrat Kartaarja, Sênèn tanggal kaping 13.

Wulan Sawal taun Alip, ôngka 1755.

Pangeran Rôngga Arya Prawiradiningrat.

--- 194 ---

97. Sêrat saha ingkang tabe akathah-kathah, Pangeran Rôngga Arya Prawira Adiningrat. Ingkêng atatêngga nêgari dalêm ing Madiun Kartaarja Pangongangan. Saha ingkang mêdanani sagung bupati bang wetan bawah ing Ngayugyakarta, katur Kangjêng Tuwan Ridrê Kurnè

Sasampuning kadya sapunika wiyosipun. Kula ngaturi wuninga ing panjênêngan sampeyan. Kula sampun tampi srat wêwangsulanipun Radèn Tumênggung Sasrakusuma ing Bèrbêg. Gèn kula nitipriksa bab prakawis Prayadrana Dêmang dhusun ing Tunglur bawah ing Bèrbêg. WoWondening. sêrat wangsulan sangking Radèn Tumênggung Sasrakusuma wau, lalêpehanipun inggih kula aturakên ing panjênêngan sampeyan. Asarêng tugil sakulês kêlayan sêrat. Ingkêng kaurkatur. panjênêngan sampeyan punika, wondening pun Prayadrana Dêmang ing Tunglur inggih sowan kula dhatêng ing Madiu,Madiun. kula priksani paturanipun. Inggih kados ungêlanipun sêratipun Radèn Tumênggung Sasraksuma mêkatên.

--- 195 ---

Sinrêrat ing Madiun kaping 28.

Wulan Sawal Alip 1755

Pangeran Rôngga Arya Prawiradididangrat.

Sêrat saha ingkang taklim. Radèn Tumênggung Sasrakusuma,bupati nêgari dalêm Kartana Bèrbêk kitha Toyamirah, kaatur Kangjêng Pangeran Rôngga Arya Prawiradiningrat. Ingkang palênggah nêgari dalêm ing Madiun Kartaarja Pangongangan. Saha ingkang madanani sagutimbalan. sampeyan ingkang kawra ing sêrat. Panjênêngan sampeyan matêdhani paresa dhatêng ing kula, yèn panjênêngan sampeyan tampi sêrat patêdhanipun saudara sampeyan Kangjêng Tuwan Kurnèl Naus ing Surakarta, yèn kangjêng tuwan risidhèn tampi kabar, sawêg dèrèngipu [dèrèng...]

--- 196 ---

[...ipu] kalêbêt anak kula, kêjawi punika botên sumêrêp namanipun. Sakesahipun sangking ing Tunglur, kèndêl dhusun ing Gênêng dhusun bawah ing Bèrbêk. Prayadrana Tunglur wau tut wingking lajêng dipun sukani pêdhang satunggil, gènipun wontên dhusun Gênêng antawis 2anitipriksa. yêktos utawi batênipun. Yèn yêktos inggal tumuntên kula cêpênga, sangking prakawis punika botên kenging botên kula anêtêpana satibalansatimbalan. sampeyan ingkêng kasêbut ing ngajêng wau, yèn yêktos utawi botên, inggal kula amangsulana sêrat ing panjênêngan sampeyan. Sangking prakawis punika, ingkêng supados kenginga sampeyan saosakên saudara sampeyan kangjêng tuwan residhèn. Ki lurah panjênêngan s

Timbalan sampeyan ingkang kawrat ing sêrat ing nginggil wau punika, inggih nuwun sêndika, wondene pun Prayadrana punika sarêng kula kawit pacak baris, batên kantun-kantun kalih sapurug kula, ingkang kula utus nyaosakên sêrat ing panjênêngan sampeyan, kala

--- 197 ---

pirsa, tumut kula baris wontên dhusun Wilisan, wondene ingkang nama Sasraatmaja punika pun Sawal, punika inggih sêmantên ugi batên kantun sakpurug kula, anak kula ingkang wontên Ngayogja pun Admajumêna punika dugi kula dhèrèk. Sawab punika prayayi nyutrarama. Wondene pun Prayadrana inggih kula saosakên kauningana ing panjênêngan sampeyan.

Kasêrat Bèrbêk dintên Sêtu tanggal kaping 24 wulan Sawal taun Alip 1755.

Radèn Tumênggung Sasrakusuma.

98. Sêrat saha ingkêng tabe akathah-kathah Pangeran Rôngga Arya Prawiradiningrat, ingkêng tatêngga nêgari dalêm ing Madiun Kartaarja Pangongangan. Saha ingkêng mêdanani sagung para bupati bangwetan bawah Ngayugyakarta Adiningrat. Katur Kangjêng Tuwan Idrê [Id...]

--- 198 ---

[...rê] Adiningrat. Saha komasarisipun ing kangjêng guprêmèn ingkang angrèh nêgari Ngayugyakarta Adiningrat.

Sasampuning kadya sapunika wiyosipun, kula ngaturi wuninga ing panjênêngan sampeyan. Kula tampi srêrat sangking Tuwan Kapitan Pandhêming, kumêndham ing Ngawi, tuwan kumêndham ing Ngawi tampi srêrat kêlahipun Tuwan Sênarbus kumêndham ing Pranaragi, yèn Tuwnyimpêni. dhatêng tiyang Jipang kathahipun 8 iji kengkenanipun Sasradilaga sawêg suka sêrat dhatêng kula rumiyin. Tiyang kêng kalunas wontên Ngawi, ingkêng punika kangjêng tuwan. Sarèhning pun Sasradirja wau sampun têrang mênggah kalêpatanipun, ing sapunika dipun p

--- 199 ---

Sasradirja wau agadhah cipta ingkêng batên prayogi, ingkêng punika kula sumôngga pênggalih sampeyan.

Ing Madiun kaping 28 wulan Sawal Alip 1755,

Pangeran Rôngga Arya Prawiradiningrat.

99. Sêrat saha ingkang tabe kathah-kathah Pangeran Rôngga Arya Prawiradiningrat, ingkang tatêngga nêgari dalêm Madiun Kartaarja Pangongangan. Kaatur ing Kangjêng Tuwan Ridêr Kolnèl Aibrêt Girarnaus, risidhèn ing nagari Surakarta Adiningrat, saha kumisaris

Sasampunipun kadya sapunika, kula anyaosi priksa ing panjênêngan sampeyan, sarèhning Radèn Tumênggung Sasranagara, ondêr kolèktur Grobogan ingkang sampun lèrèh, ingkang sawêg wontên kula sampun lami angsalipun wontên kula, saha ing pundi purug kula ngluru [nglur...]

--- 200 ---

[...u] kang wêtawis anyêkapi, pramila ing mangke kajawi sangking kêrsa sampeyan, bilih parêng andadosakên lêganipun galih sampeyan, wau Radèn Tumênggung Sasranagara, kula suwuna pandamêl nama bupati, gantosana Radèn Tumênggung Cakradiwirya, ingkang sampun tilar

Kasêrat Kartaarja tanggal ping 30 wulan Sawal Alip 1755.

Kangjêng Pangeran Rôngga Arya Prawiradiningrat.

100. Dhumatêng Kangjêng Pangeran Rôngga Ariya Prawiradiningrat ing Madiun.

Sasampuning kadya punika awiyos. Kula sampun anampèni [ana...]

--- 201 ---

[...mpèni] sarta nupiksani sêratipun saudara ingkang katitimangsan ping 13 lan ping 14 sasi Mèi punika, ingkang punika sakalangkung ing tarima kasih kula dhatêng saudara, prakawis gènipun anyêpêng pun Sasradirja, mênggah pun Sasradirja ing sapunika sampun wontên ing

Wondening ingkang dados pikajêngan kula, badhe agadhah unjuk dhumatêng kangjêng tuwan ingkang wicaksana kumisaris jendral, supados pun Sasradirja kabucala saking ing tanah Jawi.

Kalihdening malih kula sampun parêng, yèn pun Tumênggung Sasranagara saudara dadosakên bupati wontên ing Goranggarèng amawi lênggah siti ing Magêtan. Kados ingkang sampun kasêbut ing sêratipun saudara katitimangsan ping 14 sasi Mèi.

Mênggah prakawis punika ing dintên benjing-enjing kula badhe kintun sêrat dhumatêng kangjêng tuwan residhèn ing Ngayogya, supados lajêng kaparingana piyagêm saking nagari ing Ngayogyakarta.

Dèrèng lami prajurit Wêlandi pêrang malih kalih kraman. Wondening ingkang kabandhang dhatêng prajurit Wêlandi warni bêndera kêkalih gadhahanipun Pangeran Dipanagara.

--- 202 ---

Kangjêng tuwan kang wicaksana litnan guphrênur jendral sampun ayasa bètèng wontên ing Bligo kalih ing Bantul karang, mênggah kraman ing sapunika sami manggèn wontên sakilèning Praga.

Wusananipun saudara apitajênga saking dening sih trênatrêsna. kula aprasobatan kalih saudara.

Surakarta ping 22 Mèi 1828.

Kolonel Nahuijs

101. Sêrat sasaha. ingkang tabe kula kathah-kathah, Pangeran Rôngga Arya Prawiradiningrat. Ingkang tatêngtatêngga. nêgari dalêm Madiun Kartaarja Pangongangan. Kaatur ing Kangjêng Tuwan Ridêr Kolonèl Aibrêt Gêrarnaus, risidhèn ing nêgari dalêm Surakarta Adiningrat, saha umisariskumisaris (dan di tempat lain). ingkang anguwasani nêgari dalêm ing Ngayogyakarta Adiningrat. Sasampunipun kadya sapunika awiyos kula inggih sampun tampi saha anupiksani sapaijêmanipun sêrat sampeyan sêdaya, ingkang katitèn tanggal ping 23 wulan April kawingking punika, panjênêngan sampnungkul. ing kangjêng gupêrmèn, [gupêr...]

--- 203 ---

[...mèn,] utawi dhatêng kangjêng sultan, saibu garwa sêntonasêntana. sêdaya, kaping kalih kraman ingkang wontên kiwa têngênipun ing Bêdhoyo, kaping tiga prakawis panuwun kawula Kabupatèn Munèng, badhe kula tugilakêntunggilakên. sanèsipun kabupatèn. Kaping sêkawan, mugi wontêna panuwun kula ing sampeyan prakawis Radèn Tumênggung Sasranagara ondêr kolèktur ing Grobogan kang sampun lèrèh. Ing wusana kula pitajênga sangking trisna sampeyan. Kaping gasalgangsal. sarêng sêrat sampeyan punika sampun katutup, sampeyan tampi kabar yèn kraman sami kawon prangipun kalih saudara sampeyan Tuwan Litnan Kolonèl Lêwin, Pangeran Dipanagara nalika punika nidhihi piyambak sarta kêplajêng, ingkang punika sapunapa timbalan sampesêdaya. inggih sakêlakung panuwun kula ing panjênêngan sampeyan, saha pamuji kula mugi lêstantuna mênang prangipun wadya prajurit gupêrmèn kawona pun kraman. Inggala kêrta nêgarènipun ratu wondening prakawis kêrsa sampeyan Radèn Tumênggung Sasranagara, kula inggi [ingg...]

--- 204 ---

[...i] sawab kula kèn angegalakênangenggalakên. panggarapipun bèntèng ing Kartaarja, inggal dipun dados, mila adi sampeyan pun Sasradiwirya, ingkang kula pitajêngi sowan ing panjênêngan sampeyan sumêrêpa dados pulmakipun Radèn Tumênggung Sasranagara, anampenana katrisnan sangking kêrsa sampeyan. Kalih

Kartaarja tanggal ping 30 wulan Sawal Alip 1755.

Kangjêng Pangeran Rôngga Arya Prawiradiningrat.

102. Sêrat saha ingkang tatetabe. kawula kathah-kathah Radèn Tumênggung Sasranagara, ondêr kolèktur ing Grobogan ingkang sampun lèrèh, ingkang sawêg wontên nêgari dalêm Madiun Kartaarja Pangongangan. Kaatur ing panjênêngan sampeyan Kangjêng Tuwan Ridêr Kolnèl Aibrêt Gerarnaus, risidhèn in

--- 205 ---

Sasampunipun kadya ingkang sapunika kawiyosipun, kawula inggih sampun tampi saha amriksani sapaijêmanipun patêdhan sampeyan sêrat wangsulan dhatêng kawula punika sadaya, ingkang katitèn tanggal ping 23 wulan April kapêngkêr punika, yèn panjênêngan sampeya [sa...]

--- 206 ---

[...mpeya] pramila saudara sampeyan, Kangjêng Pangeran Rôngga, utusan kimawon dhatêng adi sampeyan anak kawula pun Dêmang Sasradiwirya, sumêrêpa dados pulmak kawula, anyadhong anampèni sangking sih trêsna kawilasan dhumatêng jasad kawula. Wondening sarat patêdhan sa

Kartaarja Kêmis tanggal ping 15 Mèi 1828.

Kawula pun Sasranagara.

103. Dhatêng Radèn Tumênggung Sasranagara.

Sasampuning kadya punika awiyos, kula sampun anampèni sêrat ing jêngandika kang katitimangsan ping 15 Mèi punika, saking putra ijêngandika pun Dêmang Sasradiwirya, sarta punapa saungêling sêrat kula sampun sumêrêp.

Kula inggih sampun parêng ijêngandika asulur dhumatêng putra ijêngandika sowan ing panjênêngan kula, awit ijêngandika sawêg kapambêngan ing padamêlan.

Mênggah putra ijêngandika waguwau. kula dhawahi mantuk ing dintên benjing-enjing, asarêng kalih sêrat punika, kang sarta kula

--- 207 ---

bêktani pisungsung awarni uwang tiga bêlah rupiyah, lèmèk patilêm Wêlandi satunggil. Sinjang sutra satunggil, sarta bênang mas ing sawêtawis, sadaya punika dados pratôndha saking parênging manah kula dhatêng sakathahing lêlampahan ijêngandika.

Ing dintên punika kula inggih akintun sêrat dhatêng saudara kula Kangjêng Pangeran Rôngga ing Madiun, yèn kula sampun parêng, ijêngandika dadosakên bupati wontên ing Goranggarèng.

Ingkang punika pamuji sarta pangajêng-ajêng kula, ijêngandika têmên-têmêna gènipun anyêpêng lêlampahanipun dhupatibupati. wontên ing Goranggarèng sarta mugi ijêngandika kaganjara mindhak ing kalênggahanipun.

Mênggah parentah kula dhatêng ijêngandika, têmên-têmêna ing pangabdinipun dhatêng Kangjêng guprêmèn Nèdrêlan. Sarta dhatêng kangjêng sultan ing Ngayogya, punapadening anglampahana ing sabarang parentahipun Kangjêng Pangeran Rôngga ing Madiun ingkang kalay

Yèn ijêngandika angestokakên ing parentah kula punika, ijêngandika kenginga anamtokakên ing sih trêsna kula.

--- 208 ---

Surakarta ping 22 Mèi 1828.

Kolonel Nahuijs