Javaansche Brieven, Roorda, 1845, #676 (Hlm. 208-304)

Deskripsi judul
Teks sambungan
  1. Javaansche Brieven, Roorda, 1845, #676 (Hlm. 001-110). Kategori: Arsip dan Sejarah > Surakarta
  2. Javaansche Brieven, Roorda, 1845, #676 (Hlm. 111-208). Kategori: Arsip dan Sejarah > Surakarta
  3. Javaansche Brieven, Roorda, 1845, #676 (Hlm. 208-304). Kategori: Arsip dan Sejarah > Surakarta
  4. Javaansche Brieven, Roorda, 1845, #676 (Hlm. 304-400). Kategori: Arsip dan Sejarah > Surakarta
  5. Javaansche Brieven, Roorda, 1845, #676 (Hlm. 400-484). Kategori: Arsip dan Sejarah > Surakarta
Image

104. Sêrat saha ingkêng tabe akathah-kathah, Pangeran Rôngga Arya Prawira Adiningrat ingkêng tatêngga nêgari dalêm ing Madiun Kartaarja Pangongangan. Saha ingkêng mêdanani sagung para bupati bangwetan bawah ing Ngayugyakarta Adiningrat, katur Kangjêng Tuw

Sasampuning kadya sapunika wiyosipun kangjêng tuwan, kula ngaturi wuninga ing panjênêngan sampeyan, sakêplajêngipun brandhal sangking Rajêgtosan, purugipun dhatêng siti ing Saosragi, utawi ing Kupurbrubuh ing Kêmagêtan. Sarèhning ing Madiun ngajêngakên mêmêngsah. tanah ing bangwêtan sampun kapêngkrêkapêngkêr. ing brandhal, dados kula gadhah parentah dhatêng priyayi kônca bupati bangwetan, Radèn Tumênggung Sasrakusuma Bèrbêg. Radèn Tumênggung Sasranêgara Gudhean, Radèn Tumênggung PrigakusumaPringgakusuma (dan di tempat lain). ing Ngrawa, Radèn Tumênggung Mangundirona ing Kalangbrèt. Sami kula aturi dhatêng ing Madiun, wondening priyayi kônca ing sanèsipun kula pinta jagèni nêgari, sabab rêbad cêkapipun nêgari bangwêtan sampun kantos [ka...]

--- 209 ---

[...ntos] sêpên. Wau radèn tumênggung ing Bèrbêg. Kalih Tumênggung Gudhean inggih dhatêng ing Madiun. Dene Radèn Tumênggung Ngrawi, ing Kalangbrèt botên dhatêng, sakêplajêngipun brandhal wontên tanah ing Kêmagêtan. Wangsul dhatêng tanah Jipang malih manggèn wontênenggalakên. Gènipun dhatêng Madiun. Wondening Radèn Tumênggung Sasrakusuma, Radèn Tumênggung Gudhean utawi priyayi Madiun utawi Kêmagêtan, sami baris wontên dhusun sukonipun rêdi Kêndhêng ingkêng kidul siti bawah Madiun. Radèn Tumênggung Sasrakusuma baris wontên dhusnyanggi. pragatan utawi wêdalan dhatêng Ngawi utawi ing Kartaarja, sangêt kèthèripun. Dados kula gadhah parentah malih dhatêng priyayi kônca, Radèn Tumênggung Natadiwirya, Radèn Tumênggung Prigakusuma, Radèn Tumênggung Sumadipura, Radèn Tumênggung Mangundirona Kalsêsanggèn. Punika sami mangsuli srat kimawon dhatêng kula, utawi dhatêng Radèn Tumênggung Sasrakusuma, wangsulanipun piyambakipun batên sagêd sowan, sabab kuwatos tilar nêgari, sangking pêmanah kula kangjêng tuwan. [tuwa...]

--- 210 ---

[...n.] Tanah bangwetan batên wontên kuwatosipun. Pêdamêlan ing Madiun ngêlangkungi kèthèr, lajêng kula utusan malih dhatêng Radèn Tumênggung Sasrakusuma, utawi kula suka srat dhatêng Tumênggung Ngrawi ing Kalangbrèt, punika sami mangsuli srat dhatêng kula, utawi

Ingkêng punika kangjêng tuwan kula nuwun priksa ing panjênêngan sampeyan, dene wangsulanipun Radèn Tumênggung Prigakusuma, Radèn Tumênggung Mangundirona, kadospundi ingkêng dados pênggalih sampeyan, punapa pêkajênganipun priyayi [priya...]

--- 211 ---

[...yi] kônca kêkalih wau, yèn mila èstu wontên paturanipun priyayi kônca kados mêkatên. Kula sumagasumôngga. pênggalih sampeyan.

Kalihdening kawuningana ing sampeyan, sadèrèngipun Radèn Tumênggung Sumadipura Kartasana wontên ing Madiun, kula tampi srat pêkabaranipun sangking Tuwan Kapitan Pandhêming kumêndham ing Ngawi, sarêng Radèn Tumênggung Sumadipura dhatêng ing Madiun kula pit [pi...]

--- 212 ---

[...t] risidhèn ing Rêmbang, amriksani ing sêkathahipun priyayi kônca kula bupati bawah kula sêdaya, kêlampahan Radèn Tumênggung Prigakusuma, Radèn Tumênggung Mangundirona, punika sami dados têtanggêlan kula, ing wusana sapunika gadhah kajêng kados mêkatên. Ingk

Ing dintên Sêtu tanggal kaping 10.

Wulan Sêla taun Alip, 1755.

Kangjêng Pangeran Rôngga Arya Prawiradiningrat.

Sêrat saha ingkang taklim, Radèn Tumênggung Sasrakusuma, bupati nêgari dalêm Kartasana Bèrbêg kitha Toyasirah, katur ing Kangjêng Pangeran Rôngga Ariya Prawiradiningrat. Ingkang palênggah nêgari dalêm Madiun Kartaarja Pangungangan. Saha ingkang mêdanani s

Sasampuning kadya ingkang sapunika wiyosipun, ki lurah panjênêngan sampeyan matêdhani sêrat inggih sampun dhatêng ing kula, saha sampun kula tupiksani sapaijêmanipun ing sêrat sêdaya, tibalantimbalan (dan di tempat lain). sampeyan ingkang kawrat ing

--- 213 ---

sêrat, sampeyan mudhut egalipun sêntona sampeyan priyayi kônca bupati, ingkang sami sampeyan tibali kantos ambal kaping sêkawan utawi kaping gangsal. Angsal sampeyan matêdhani sêrat dhatêng kula tansah nyêndikani kimawon. Batên wontên kawêkasanipun. Punikpunika. ampungan sami têngga nêgari, kuwatos dening brandhal sapunika kraman sampun batên wontên. Timbalan sampeyan ingkang kawrat ing sêrat ngigilnginggil. wau punika, kula inggih nuwun sêndika.

Kasêrat barisan dhusun Kurèn Sêlasa tanggal kaping 29 wulan Ramêlan taun Alip, 1755.

Sajawènipun titimôngsa kula nyaosakên sêrat wangsulanipun anggèr Radèn Tumênggung Pringgakusuma, kalih pun anak Tumênggung Mangundirana, patêdhan sampeyan sêrat ingkang katitimangsan tanggal kaping 15 salêbêtipun wulan Ramêlan punika.

--- 214 ---

Sêrat saha ingkêng pangabêkti, Radèn Tumênggung Pringgakusuma, ingkêng tatêngga nêgari dalêm Ngrawi, kaatur ingkêng eyang, Radèn Tumênggung Sasrakusuma, ingkêng tatêngga nêgari dalêm ing Bèrbêg.

Sasampuning kadya sapunika wiyosipun kula inggih sampun tampi pêparing sampeyan sêrat, ingkang katitimangsan Slasa tanggal ping 8 wulan Siyam Alip, paijêmanipun batên amung sampeyan anglajêngakên sêrat kêkalih, srêrat patêdhanipun wayah sampeyan Ki Lurahsangking. pênggendholipun tiyang alit, sêmangsanipun batên watênwontên. watosipun manah kula, igih tumuntên kula sowan.

Ngrawi tanggal ping 25 wulan Siyam Alip, 1755.

--- 215 ---

Sêrat sasaha. ingkêng pangabêkti, Radèn Tumênggung Mangundirona,Mangundirana (dan di tempat lain). ingkêng tatêngga nêgari ing Kalangbrèt, katur Ki Bêkêl Radèn Tumênggung Sasrakusuma, ingkêng tatêngga nêgari dalêm ing Kartasana Bèrbêg kitha Toyamirah.

Sasampuning kadya sapunika awiyos, kula sampun tampi pêparing sampeyan srat. Kêng katitimangsan ditêndintên. Sêlasa tanggal kaping 8 wulan Ramêlan Alip 1755, wondening ijêmanipun ing srêrat, sampeyan ngajêngakên srat kêkalih, pêparingipun wayah sampeyan Ki Lurah Kangjêng Pangeran Rôngga Prawiradiningrat, saha sampun kula tupiksani sêrat kêkalih wau, paijêmanipun

Sinrêrat ing Kalangbrèt, Akad tanggal kaping 27, wulan Ramêlan Alip, 1755.

--- 216 ---

sêrat saha ingkang taklim, Radèn Tumênggung Sasrakusuma, bopati nêgari dalêm KartasonaKêrtasana. Bèrbêg kang kitha Toyamirah, kaatur ing Kangjêng Pangeran Rôngga Ariya Prawiradiningrat, ingkang palênggah nêgari dalêm Madiun Kartaarja Pangungangan. Saha ingkang mêdanani sagung para bopati môncanêgari bangwetan bawah nêgari dalêm Ngayogjakarta AdiningrInggih. kula lajêngakên dhatêng sêntona sampeyan priyayi kônca bupati bangwetan sêdaya.

--- 217 ---

Kasêrat ing barisan dhusun Durèn, Sêlasa Wage tanggal kaping 29, wulan Ramêlan taun Alip 1755.

Radèn Tumênggung Sasrakusuma 66, Matal Mawulu Jagur Gurujaya.

Sêrat saha ingkêng pangabêkti Radèn Tumênggung Prigakusuma, ingkêng tatêngga nêgari dalêm ing Ngrawi, kitha Tulungagung, kaatura ingkêng eyang Radèn Tumênggung Sasrakusuma, ingkêng atatêngga nêgari dalêm Kartasana, Bèrbêg kitha Toyamirah.

Sasampunipun kadya sapunika wiyosipun, kula ikêng sampun tampi pêparing sampeyan sêrat, ingkêng katitimangsan ing dintên Rêbo tanggal kaping 14 wulan Sawal taun Alip 1755, wondening paijêmanipun ing sêrat mênggah ladosan kula maesa lêmbu dhatêng Ngawi, pusapintêna. petang kula, angsal kula botên anyaosi, punika botên kenging botên, kula sampeyan kêrsakakên bakta sarêsarêng. akatangkat. kula dhatêng Kartaarja, ingkêng punika ki bêkêl, kula igih nuwun sêndika, tumuntên kula igih badhe ngladosakên.

Sinêrat ing Ngrawi tanggal kaping 17, wulan Sawal taun Alip, 1755.

--- 218 ---

Sêrat saha ingkêng pangabêkti Radèn Tumênggung Mangundirana, ikêng tatêngga nêgari dalêm ing Kalangbrèt, kaatur ikêng rama Radèn Tumênggung Sasrakusuma, ikêng tatêngga nêgari dalêm ing Bèrbêg.

Sasampuning kadya sapunika wiyosipun, kula inggih sampun tampi pêparing sampeyan srêrat, ingkêng katitimangsan Rêbo tanggal ping 14 wulan Sawal Alip 1755, wondening paijêmanipun sêrat, mênggah ladosan kula pragatan maesa lêmbu dhumatêng Ngawi, punika samp

Slasa tanggal ping 20 Sawal Alip 1755.

Sêrat saha ingkêng pangabêkti Rahadèn Tumênggung Mangundirona, ingkang atêtêngga panêgari dalêm, ing Kalangbrèt. Kaatur ing Kangjêng Pangeran Rôngga Ariya Prawira Adiningrat. Ingkang apalênggah pan nêgari dalêm ing Madiun Kartaarja Pangongangan. Saha ingk

--- 219 ---

Sasampuning ingkang kadya sapunika wiyosipun, ki lurah kula ingkang sampun tampi, pitêdhan sampeyan sêrat ingkang katitimangsan ing dintên Isnên tanggal kaping 13 wulan Sawal Alip 1755.

Wondening paijêmanipun ing sêrat pitêdhan sampeyan, kula botên kenging botên, sampeyan pêksakakên sowan dhumatêng ing Madiun. Sarèhning môngsa mêkatên sowan dhumatêng ing Madiun. Sarèhning môngsa mêngkatên akathah sampeyan pirêmbagakên. Kados pêndamêlan lloji. ing Kartaarja, punapa dening pragatan. Anglangkungi kèthèr priyayi bupati, ing Madiun. Utawi prikônca ing Kamagêtan, sami ngucik dhatêng priyayi kônca bupati nêgari bangwetan. Amargi lami botên tumêdhak ing pêndamêlan. Ananging sampeyan galih igih lêrês,kawrat. ing sêrat. Wondening atur wangsulan kula, igih mênawi sampun botên kuwatos kula, gèn kula anjagèni kagêngan dalêm, nêgari pun Kalangbrèt. Kula tumuntên sowan, kalihdening malih sampeyan amundhut ladosan kula, pragad maesa lêmbu, kula igih sêndika, tumuntê

--- 220 ---

Sinêrat ing Kalangbrèt, ing dintên Sêlasa tanggal kaping 20 wulan Sawal ing taun Alip 1755.

Sêrat saha ingkêng taklim Radèn Tumênggung Sasrakusuma, ingkêng tatêngga nêgari dalêm ing Kartasana Bèrbêg kitha Toyamirah, katur Kangjêng Pangeran Rôngga Arya Prawira Adiningrat.

Sasampuning kadya sapunika wiyosipun ki lurah, ingkêng asarêng-sarêng sêrat punika kula ngintunakên sêrat lalêpehan sangking raka jêngandika anggèr Radèn Tumênggung Prigakusuma, ingkêng dhatêng kula, kalih sangking pun paman Radèn Tumênggung Mangundirona,

Sinrat Rêbo tanggal kaping 6 wulan Sêla taun Alip 1755.

Ki lurah kula botên sumêrêp, kaolipun Radèn Tumênggung Prigakusuma, kalih Radèn Tumênggung Mangundirana, mawi sampun kêlajêng paturanipun Kangjêng Radèn Dipati Danurêja.

Kasêrat kaping 12 wulan Sêla, taun Alip 1755.

Radèn Tumênggung Sasrakusuma.

--- 221 ---

Sêrat saha ingkang pangabêkti, Rahadèn Tumênggung Pringgakusuma, ingkang atatêngga panêgari dalêm ing Ngrawi, kitha ing Tulungagung, kaatur ingkêng eyang Rahadèn Tumênggung Sasrakusuma, ingkang atatêngga panêgari dalêm Kartasona Bèrbêk kitha Toyamirah.

Sasampuning ingkang kadya sapunika wiyosipun ki bêkêl, kula inggih sampun tampi pêparing sampeyan sêrat. Ingkang katitimangsan ing dintên Sêtu tanggal kaping 24 wulan Sawal ing taun Alip 1755, wondene paijêmanipun ing sêrat, batên langkung sampeyan angajêpragatan. maesa lêmbu kathahipun kalih têngah ladosan.

Sinêrat ing dintên Akad tanggal kaping 3 wulan Sêla taunipun Alip, ôkaôngka. 1755.

--- 222 ---

Ingkang sêrat saha ingkang bêkti Rahadèn Tumênggung Mangundirana, ingkang atêtêngga panêgari dalêm ing Kalangbrèt, kaatur Rahadèn Tumênggung Sasrakusuma, ingkang atêtêngga panêgari dalêm Kartasana Bèrbêg kitha ing Toyamirah, sasampuning ingkang kadya sapu

Wondene paijêmanipun sêrat, botên langkung sampeyan anglajêngakên srêrat, patêdhanipun wayah sampeyan ki lurah srêrat sêtunggil, wondene kula sampeyan kêrsakakên tumuntêna anglêksanani sowan dhumatêng Madiun kitha Kartaarja, ingkang punika ki bêkêl, aturinggih. tumuntên dhèrèk sowan. Mila sangsangking. punika, mênggah ingkang dados paturan kula, sampun kêlajêng kaatur putra sampeyan Kangjêng Radèn Dipati Danurêja, kalihdene kula anyaosakên mênggah ladosan kula pragatan maesa lêmbu kathahipun 3. Sinêrat ing Kalangbrèt Ngahad tanggal kaping 4 wulan Sêla t

Radèn Tumênggung Mangundirana.

--- 223 ---

Sêrat saha ingkêng taklim Radèn Tumênggung Pringgakusuma, ingkang tatêngga nêgari dalêm ing Ngrawi kitha Tulungagung, kaatur ikêng rayi Kangjêng Pangeran Rôngga Ariya Prawiradiningrat, kang pilênggah nêgari dalêm Madiun Kartaarja Pangungangan, saha ikang

Sasampuning kadya sapunika wiyosipun ki lurah, kula sampun tampi patêdhan sampeyan sêrat, ikêng katitimangsan Madiun tanggal ping 22 wulan Sawal taun Alip 1755, wondening paijêmanipun ing sêrat, botên langkung kula sampeyan tibalitimbali (dan di tempat lain). sowan dhatêng Kartaarja, mangkatamangkat. sakdhatêngipun ing patêdhan sampeyan sêrat, ikêng punika ki lurah kula sampeyan tibali, kula botên sagêd sowan ing panjênêngan sampeyan, mila sapunika ingkêng dados paturan kula sampun kêlajêng, katur dhumatêng rama jêngandika Kangjêng Radèn Adipati Danur

Sinêrat Ngrawi tanggal ping 3 wulan Sêla taun Alip 1755.

--- 224 ---

Sêrat saha ingkêng pangabêkti Radèn Tumênggung Mangundirona, ikêingkang. tatêngga nêgari dalêm ing Kalangbrèt, kaatur Kangjêng Pangeran Rôngga Ariya Prawiradiningrat, ikêng pilênggah nêgari dalêm Madiun Kartaarja Pangongangan.

Sasampuning kadya sapunika wiyosipun ki lurah, kula sampun tampi pêparing sampeyan sêrat, ikêng katitimangsan tanggal ping 22 wulan Sawal Alip 1755, wondening paijêmanipun ing sêrat, botên langkung kula sampeyan tibali dhatêng Madiun, kula kakrêsakabênkakrêsakakên. mangkat ing sak dhatêngipun sêrat, ingkêng punika ki lurah, mênggah jasad kula, ing sêmangsanipun raka ijêngandika Radèn Tumênggung Pringgakusuma sowan dhatêng Madiun, kula igih dhèrèk sowan, mila sasapunikasapunika. mênggah ikêng dados paturan kula sampun kêlajêng, katur rama ijêngandika Kangjêng Radèn Adipati Danurêja, kalihdening malih kula nyaosakên mênggah ladosan kula pragatan maesa lêmbu kathahipun 30.

Sinêrat Kalangbrèt NgaatatNgahad. tanggal ping 4 wulan Sêla Alip 1755.

Sêrat saha ingkêng tabe akathah-kathah, Tuwan Kapitan Pandhêming kumêndhan ing Ngawi, katur ingkêng saudara Kangjêng Pangeran Rôngga Arya Prawiradiningrat. Ingkêng apalênggah panêgari dalêm ing Madiun Kartaarja Pangongangan.

--- 225 ---

Sasampuning kadya sapunika awiyos, kula gadhah atur kalayan saudara, ing mangke kula manggih kabar sangking paturanipun tiyang, bilih Radèn Tumênggung Pringgakusuma Ngrawi, Radèn Tumênggung Mangundirona Kalangbrèt, punika supe ingkêng dados parentahipun s

Ngawi Jumungah kaping 2, Sêla Alip taun 1755.

Sêrat saha ingkêng pangabêkti, Radèn Tumênggung Sumadipura, kaatur ikêng raka, Kangjêng Pangeran Rôngga Ariya Prawira Adiningrat.

Sasampuning kadya sapunika wiyosipun ki lurah sakdhatêng kula wontên Kartaarja, panjênêngan mundhuta kabaripun kangmas Pringgakusuma, sawêg kula wèntên ngarsa sampeyan, dèrèng sagêd matur ikang trêrang, lêpat kula nuwun pangapuntên sampeyan, [sampeya...]

--- 226 ---

[...n,] wondening panjênêngan sampeyan dangu kabar ikêng punika igih sayêktos, wondening ikêng dipun utus kangmas Pringgakusuma, ikêng rayi kangmas Pringgaatmaja, 2 kangmas Prawirapringga, 3 kangkangmas. Prigadilaga,Pringgadilaga. 4 êmbah Mangunrêja, punika ikêng sami dhatêng panggenan kula, sarta matur dhatêng kula gènipun dhatêng Surapringga punika, dipun utus kangmas Pringgakusuma, nuwun dados wêdananipun priyayi bopati môncanêgari sêdaya, saha mawi bêkta sêrat, sêrat lajêng kabingkang. mawi kakintunan sêrat dhatêng kangmas Pringgakusuma, paijêmanipun sêrat kula dipun ajak angguyubi ingkêng dados kajêngipun kangmas Pringgakusuma, saksagêd-sagêd kula igih kula ambêngi,pambêngi. ananging sangêt pamêksanipun dhatêng kula, kula igih lajêng ambêktani utusan saha srêrat paijêmanipun ing sêrat kula wau, kula igih anguyubi lêpat kula nuwun apuntên sampeyan sangking pêmanggih kula tiyang bodho, mênawi wontên pêndangu sampeyan, kula sagê

--- 227 ---

105. Dhumatêng ingkang saudara Radèn Tumênggung Pringgakusuma, ing Ngrawa.

Sasampuning kadya punika awiyos. Sampun wontên saking sawatawis dintên punika, kula tampi atur pratela, yèn saudara sulaya kalih raka ijêngandika Kangjêng PangenPangeran. Rôgga Ariya Prawiradiningrat. Andadosakên susahing panggalihipun saudara.

Botên wontên ingkang andadosakên sangêting susahipun manah kula, kajawi amung yèn madhangêtmidhangêt. warti, yèn priyagung ing Ngayogyakarta sami sulaya, sabab yèn wontên ingkang sulaya mêngkatên. Awis-awis botên andadosakên kasusahaning nagari satêtiyangipun.

Kula sampun sumêrêp mênggah saening budinipun saudara, sarta ing têmên-têmênipun. Gènipun angêrèh dhumatêng tiyang alit sakalangkung saking prayogi lan pantês. Awit dening punika pantês atampi sihipun kangjêng guphrêmèn sarta sih kula.

Ingkang punika panêdha kula, sarèhning kula sampun saudara anggêp bapa, mugi saudara abêlaka dhumatêng kula kang dados ribêding galih, supados kula sagêda amitulungi.

Saudara apasraha lan apitajênga dhatêng kula, sabab sampun [sa...]

--- 228 ---

[...mpun] pintên-pintên taun kula dados pangayomanipun bôngsa Jawi sarta para agêng-agêng ing Ngayogyakarta, sarta botên pêgat-pêgat gèn kula andêdonga ing Gusti Allah, supados nagari ing Ngayogyakarta waluyaa karaharja sarta kaluhuranipun kados ingkang wau-wau, pu

Surakarta ping 26 Mèi 1828,

Kolonel Nahuijs

106. Dhatênga Kangjêng Pangeran Rôngga Ariya Prawiradiningrat ing Madiun.

Sasampuning kapunikakadya punika. awiyos. Kula sampun anampèni sêratipun saudara ingkang katitimangsan ping 24 sasi Mèi punika, sarta sakalangkung andadosakên pangunguning manah kula aningali ijêmanipun. Yèn saudara amanggahamanggih. ribêd kalih Radèn Tumênggung Pringgakusuma sarta Radèn Tumênggung Mangundirana, awit sami botên angèstokakên ing parentahipun saudara.

--- 229 ---

Mênggah ingkang sampun kasêbut ing cariyosipun tanah Jawi utawi ing tanah liyanipun. Yèn para priyagung sami pabên utawi sulaya, amasthi enggal bibrah têntrêming nagari, sarta tiyang agêng utawi tiyang ngangitalit. sami amanggih bilai.

Awit dening punika, sarta awit saking sih wêlas kula dhatêng tanah Jawi, punapadening dhatêng tanah môncanagari kang kabawah ing Ngayogyakarta, utawi dhatêng saudara tuwin dhatêng kancanipun saudara sadaya, mila kula asuka pirêmbag dhatêng saudara, mugi ssaudara (dan ti tempat lain). anyuprih anglulusakên sarta anêtêpakên mênggahing pirukun utawi sabiyantunipun para bupati sadaya, sabab manawia ngantos kalampahan, sêsatron utawi sulaya, sintên ingkang amanggih ribêd sangêt, kajawi amung sauda sakancanipun.

Pirêmbag kula punika saudara upamèkna kados pawulanging pababapa. dhatêng anakipun. Sabab kula sangêt asih wêlas dhatêng para agêng-agêng ing Ngayogyakarta, sampun kados anak kula piyambak. Mila prayogi saudara turut. Yèn saudara sakancanipun sadaya badhe wilujêng ing sapanginggilipun.

Saupami kula botên sih wêlasa dhatêng tanah Jawi, môngsa ngantosa kalampahan kula atilar nagari sarta akhrab kula piyambak. Gèn kula anyuprih badhe angrampungi prakawising pêrang, sarta anyakecakakên manahipun kang agêng-agêng kang sami kasusahan.

--- 230 ---

Ananging bilih kula tingali, yèn tanpa wêkasan ing panyuprih kula wau, môngka ngantos andadosakên rêtuning nagari malih, amasthi kula badhe mantuk dhatêng nagari kula malih, soansowan. dhatêng ratu kula, sarta angunjuki uninga, yèn botên wontên ingkang purun angèstokakên ing pamulang kula, kajawi amung wadya prajurit Wêlandi kawêwahan tikêl tiga utawi tikêl sakawan kathahipun kalih prajurit kang wontên ing tanah Jawi sapunika, punika ke

Yèn ngantosa kalampahan mêngkatên, kados-kados ical wêlasipun ratu kula, andhatêngakên ing pamalês sarta pangukumipun. Amasthi badhe kasèp yèn para agêng-agêng anggalih rumaos ing kalêpatanipun. Anêtah sariranipun, saking gènipun botên angèstokakên ing pa

Ing dalêm gangsal wêlas uawiutawi. wolulas dintên punika, kula badhe tindak dhatêng tanah môncanagari, supados amariksani ing prakawis wau punika, sarta anyakecakakên manahipun kang sami kasusahan.

Manawi saudara badhe amaringakên têtêdhakanipun sêrat kula punika dhatêng kancanipunkônca. saudara bupati sadaya, kula sumôngga ing karsanipun saudara.

Wusananipun saudara apitajênga saking dening sih trêsna kula dhatêng saudara.

--- 231 ---

Surakarta ping 28 Mèi 1828,

Kolonel Nahuijs.

107. Sêrat saha ingkêng tabe akathah-kathah, Kangjêng Pangeran Rôngga Arya Prawira Adiningrat, ingkang tatêngga nêgari dalêm Madiun Kartaarja Pangongangan, kaatur ing Kangjêng Tuwan Ridêr Kolnèl Aibrêt Gerarnaus, risidhèn ing nêgari Surakarta saha kungmaskumisaris. ingkang anguwasani nêgari Ngayogyakarta.

Sasampunipun kadya ingkang sapunika awiyos, kula inggih sampun tampi saha anupiksani sapaijêmanipun paring sampeyan sêrat wangsulan sdayasêdaya. ingkang katitèn tanggal ping 22 wulan Mèi kawingking punika, mênggah panyêpêng kula patih pun Sasradirja, kalihdene panuwun kula Radèn Tumênggung Sasranagara, undêr kolèktur ing Grobogan kang sampun lèrèh, dadosa bupati tanah kagungan dalêm siti, Gorangga

--- 232 ---

Pringgakusuma Ngrawi, kalih Radèn Tumênggung Mangundirana, Kalangbrèt. Asangêt dados susah ngêrdatosipun manah kula, sawab kula timbali batên purun dhatêng, mila kula ngêrumiyini ing kêrsa sampeyan, Radèn Tumênggung Sasranagara, Goranggarèng kalih Radèn Tdhatêng. Radèn Tumênggung Pringgakusuma, kupiyanipun inggih kula aturakên sarêng sêrat punika ing panjênêngan sampeyan. Sangking dening punika inggih dados rêmbagipun priyayi bupati ingkang sêpuh sêdaya. Sênajan batên purun kêpagihkêpanggih. kalih kula ugi sampun kantos sulaya ing galih.

Kasêrat Kartaarja tanggal ping 19 Sêla Alip 1755.

KajêngKangjêng. Pangeran Rôngga Arya Prawiradiningrat.

Punika sêrat têturunan dhatêng Radèn Tumênggung Pringgakusuma Ngrawi. Wiyos, kula suka wuninga dhatêng kangmas, yèn kaki Tumênggung

--- 233 ---

Sasranêgara, kalih adhi mas Tumênggung Sumadipura, kula utus nibalinimbali. kangmas utawi andhanganakên galihipun kangmas ingkang dèrèng pinanggih, mila sangêt ngrêdatos kuwatos kula, dene kangmas batên dhatêng ing Madiun kêpanggih ing kula, mrêgi pangbênganpambêngan. sawêntawis,sawatawis (dan di tempat lain). ingkang punika sangking têpang kula gadhah sêdhèrèk sêpuh dhatêng kangmas sawêg pêngraos kula sampun suwiyahipun tiyang ngandhap gadhah pênuwun kalih ikêngingkang. agêng, lan batên sampun bêgjanipun piyambak, yèn ingkêng agêng ngawisi batên, angnangingananging. yèn kangmas galih lisêmlingsêm. sawêntawis ing wêkasan badhe nusahakên sêdhèrèk kathah-kathah sabab batên wande dadosakên panggalihipun ingkang agêng, ing wusana kula kecalan sêdhèrèk sêpuh, inggih môngsa boronga pênggalihipun kangmas, ananging pêngraos kula pintên sadhèrèk kula jalêr,ratu (dan di tempat lain). ikêng wontên tanah môncanêgari, mila botên kenging batên, kula suka pirêmbag dhumatêng kangmas. Ikang amrih prayoginipun ing lampah, lulusa ing pangigilipunpanginggilipun. sampun watênwotên. raosan ingkêng batên prayagi,prayogi. ngamungna ikêng sampun kêlampahan, sawab kangmas pamirêng kula, ikang agêng sampun sami anggalih, yèn kangmas badhe supe pangabdènipun ing ngratu, mila kula mrayagèkakênmrayogèkakên. egalenggal (dan di tempat lain). kangmas kêpanggih ing kula, sênajan wontêna sèwu raosan yèn kangmas egal kêpanggih ing kula, sampun sirna prakawis ingkang kathah-kathah mila panuwun kula ing Gusti Allah,

--- 234 ---

kaping kalih ing kangjêng gusti panutan, mugi-mugi paringa lêga galihipun kangmas egala kêpanggih ing kula, igih kadospundi malih kangmas yèn batênbotên. galiha sapunika, punapa kangmas supe gènipun gadhah sêdhèrèk anèm ing kula, utawi ing Ki Lurah Kangjêng Radèn Adipati Danurêja, pintên putranipun ki lurah, yèn ngantos supe pangabdènipun ngratu, ngupados kamuktèn damêl-damêl punapa, yèn kangmas batên gêgakawrat. ing srêrat ngigilnginggil. punika sêdaya, saha kula utusan kaki Tumênggung Wiryanêgara, adhimas Tumênggung Sumadipura, supados dadosa pratôndha lair batos kula dhatêng kangmas, mila pema-pemapoma-poma. kangmas dhatênga Kartaarja sarênga lampahipun kônca bopati kêkalih wau.

108. Sêrat sahisaha. ingkang tabe kawula, Radèn Tumênggung Sasranagara, bupati ingkang tatêngga nêgari dalêm Goranggarèng: kaatur ing Panjênêngan Sampeyan Kangjêng Tuwan Ridêr Kolnèl Aibrêt Geranaus, risidhèn ing nêgari Surakarta, saha kumisaris ingkang nguwasani nêgari Ngayo

Sasampunipun kadya sapunika kawiyosipun,awiyosipun. kawula inggih sampun tampi saha anupiksani sapaijêmanipun patêdhan [pa...]

--- 235 ---

[...têdhan] sampeyan sêrat wangsulan punika sêdaya, ingkang katitèn tanggal ping 22 wulan Mèi kapêngkêr punika, sangking adiabdi (dan di tempat lain). dalêm anak kawula pun Dêmang Sasradiwirya, kawula kèkènkèngkèn. sowan ing panjênêngan sampeyan, mêrgi kawula batên sagêd sowan ing panjênêngan sampeyan sangking papangbêngankapambêngan. damêl, wondening timbalan sampeyan inggih kados ingkang sampun kawrat patêdhan sampeyan srêrat punika sêdaya, inggih sakêlangkung panuwun kawula ing panjênêngan sampeyan. Wondening patêdhan sampeyan ganjaran wêrni yatra 250 rupiyah, 2 sutra jêne, 3 sêpèr,sabungkus. 5 renda, kawula inggih klayan jakêp.jangkêp. Sêmantên ugi cariyosipun adi sampeyan Sasradiwirya, sangking sih kawilasan sarêng wontên ngarsa sampeyan sêmantên ugi patêdhan sampeyan ganjaran dhatêng adi sampeyan pun Dêmang Sasradiwirya, kawula inggih anglangkungi bungah sokur pamundhi pangêmbun kawulamung. sêtcasêtya. tuhu têmên, pangabdi kawula ing panjênêngan sampeyan utiutawi. ing saudara sampeyan Kangjêng Pangeran Rôngga Madiun. Saha kangjêng sinuwun sultan ing Ngayogya, miwah kangjêng gupêrmèn, batên langkung panuwun kawula ing panjênêngan sampeyan utawi kajêng gupêrmèn, sampun kantos supe anglêpas [anglê...]

--- 236 ---

[...pas] asta angsalipun kagungan adi dhatêng jasad kawula, utawi dhatêng adi sampeyan anak kawula pun Sasradiwirya. Wondening kawula inggih sampun tampi tanah dhusun ing Gorang-garèng ing Magêtan, sangking saudara dalêm kangjêng pangeran klayan malih kawuninganasapanunggilanipun. wagêda sowan ing saudara sampeyan kangjêng pangeran sarênga lampah kawula, sênajan batên purun sowan ugi sampun kantos anyulayani ing parentah. Wondening adi dalêm anak kawula pun Sasradiwirya, kawula suwun ing saudara sampeyan supados wontên rencang kula

--- 237 ---

Kartaarja tanggal ping 2 Juni 1828,

Bupati Goranggarèng, Sasranagara.

109. Tabe sukêmsungkêm (dan di tempat lain). kawula kaunjuk ing Sampeyan Dalêm Kangjêng Tuwan Ridêr Kolnèl Aebrêt Gerar Naus risidhèn ing nêgari Surakarta, saha kumasaris ingkang anguwasani nêgari Ngayogyakarta.

Sasampunipun kaunjuk tabe sukêm kula ing sampeyan dalêm, kawiyosipun ingkang batên punapa kawula anyaosakên kawilujêngan kawula, sangking ngarsa dalêm dhatêng kawula ing Madiun inggih klayan wilujêng, sangking angsal sih pangèstu dalêm. Wondening patêdhankajawi. [patêdh...]

--- 238 ---

[...an] amêngamung. sêtca tuhu têmênipun ingkang kacaosakên ing sampeyan dalêm utawi kangjêng gupêrmèn. Klayan malih kawula anyaosakên mênggah kawontênanipun ingkang kagrami, adi dalêm tiyang dhusun Piyak kalih Ngawi, dhatêng Gêrsik, wêrni kopi kalih lisah jarak 3, jarak wêt

--- 239 ---

Madiun Kartaarja Pangongan tagaltanggal (dan di tempat lain). ping 2 Juni 1828, Kawula adi dalêm Dêmang Wirasari kang sampun lèrèh.

Sasradiwirya.

110. Dhatêng Kangjêng Pangeran Rôngga Ariya Prawiradiningrat ing Madiun.

Sasampuning kadya punika awiyos, ingkang badhe amaringakên sêrat punika dhatêng saudara, saudara kula Kangjêng Tuwan Phanès Residhèn nagari ing Ngayogyakarta, punika kula utus dhatêng tanah ing môncanagari, akanthi Radèn Tumênggung Mrêtadiningrat kalih Ra

Ingkang punika panêdha kula sarta pangajêng-ajêng kula, ingkang mugi saudara amitulungana dhatêng ingkang sami kula utus wau.

Punapa ingkang dados aturanipun saudara, sarta aturanipun kônca ijêngandika sadaya, amasthi sami kamidhangêtakên dhatêng ingkang sami kula utus wau, wondening kula, samangsanipun sampun tampi ing pratelanipun. Sasagêd-sagêd [Sasagêd-sagê...]

--- 240 ---

[...d] kula mêsthi amurih anyakecakakên dhatêng satunggil-tunggiling têtiyang.

Ingkang kasêbut ing sêrat kabar saking Batawiyah kang katitimangsan ping 29 Mèi wontên baita kapal têtiga dhatêng saking nagari Wêlandi, ambêkta prajurit Wêlandi, punika kasadhiyakakên manawa wontên phrêlunipun. Kalampahakên dhatêng tanah môncanagari bangkalurugan.

Wusananipun saudara apitajênga saking dening sih trêsna kula dhatêng saudara.

SusakartaSurakarta. ping 3 Juni 1828.

Kolonel Nahuijs.

111. Dhatêng Radèn Tumênggung Pringgakusuma BupatingBupati. ing Rawa.

Sasampuning kadya punika awiyos. Pangajêng-ajêng kula saudara sampuna anampèni sêrat kula kang katitimangsan ping 26 Mèi sarta anggalih punapa malih angèstokakên ingkang dados pamulang kula.

Ingkang saupami kula botêna angeman dhatêng tanah Jawi, sarta dhatêng pasitèn-pasitènipun para ratu ing tanah Jawi,

--- 241 ---

amasthi kula botên amrêlokakên, gèn kula anyuprih pirukunipun sae saudara kalih kônca ijêngandika para bupati sadaya.

Sarèhning sampun lami gèn kula atêpang sae kalih para agêng-agêng nagari ing Surakarta sarta para agêng-agêng nagari ing Ngayogyakarta, sampun kados sadhèrèk. Ingkang punika, salamine kula taksih ginanjar kuwat sarta kasagêdan dening Gusti Allah, amasthi

Amargi saking sih wêlas kula wau, mila ing mangke kula anglampahakên Kangjêng Tuwan Phanès risidhèn ing Ngayogyakarta, kang sampun kapracaya sangêt dhatêng kangjêng guphrêmèn. Sarta kang dados pangayomanipun para agêng-agêng ing Ngayogyakarta, akanthi pam

--- 242 ---

Wusananipun saudara pitajênga saking dening sih trêsna kula dhatêng saudara.

Surakarta 3 Juni 1828.

Kolonel Nahuijs.

112. Dhatênga Kangjêng Pangeran Rôngga Ariya Prawiradiningrat ing Madiun.

Sasampuning kadya punika awiyos. Kula sampun anampèni sêratipun saudara ingkang katitimangsan ping 2 sasi Juni punika, sarta sangêt andadosakên ing suka pirênaning manah kula aningali, gènipun saudara anyuprih, badhe amurih ing sae sarta sumungkêmipun bup

Pamuji kula, amargi saking pangrigênipun saudara, sarta saking pamurihipun kangjêng tuwan residhèn ing Ngayogyakarta, sakathahing sulayanipun saudara kalih bupati kêkalih wau tumuntên sagêda ical.

Wusananipun saudara apitajênga ing sih trêsna kula aprasobatan kalih saudara.

Surakarta ping 20 Juni 1828.

Kolonel Nahuijs.

--- 243 ---

113. Sasampuning tabe kula wiyosipun bilih parêng galih sampeyan, kula nyuwun nyambut yatra wontêna sangking sadasa rupiyah. Parêng utawi botên ingkang mugi sampun dados galihipun Tuwan.

Sêtu ping 24 Dulkangijah taun 1755.

Kêrtapraja.

114. Dhatênga Radèn Rôngga Prawirasêntika ing Tunggul.

Sasampuning kadya punika awiyos. Sakalangkung andadosakên pangunguning manah kula, anampèni pratelanipun tuwan kapitan sarta kumêndhan ing Ngawi yèn saudara kakecon.

Ingkang punika panêdha kula, mugi saudara amratelakakên dhumatêng kula tumuntên mênggah patrapipun gène saudara kakecon wau, sarta punapa saudara sagêd pikantuk nyinanipun. Mênggah têtiyang ingkang sami angècu dhumatêng saudara. samangsanipun saudara samp [s...]

--- 244 ---

[...amp] kacêpêngipun ingkang sami angècu, sarta sasagêd-sagêd kula badhe anyuprih mênggah wangsulipun barang gadhahanipun saudara ingkang sami ical.

Surakarta ping 9 Juli 1828.

Kolonel Nahuijs.

114.115. Punika ingkang sêrat saha ingkang tabe akathah-kathah sangking Radèn Rôngga Prawirasantika, ingkang têtêngga nagari dalêm ing Madiun kitha Tunggul. Sayogya katur ing Kangjêng Tuwan Ridrê Kurnèl Naus ingkang nguwasani nêgari dalêm Ngayogyakarta Adiningrat.

--- 245 ---

ingkang kasêbut wau, kangjêng tuwan amasthi badhe anyuprih kacêpêngipun ingkang sami angècu wau punika, sarta saksagêd-sagêdipun kangjêng tuwan badhe anyuprih wangsulipun barang gadhahan kula kang sami ical. Ing ngandhap punika pratelanipun patrapipun gèn

Amarêngi ing malêm Rêbo Pahing tanggal ping 19 wulan Bêsar taun Alip ingkang sampun kapêngkrê punika 1755, griya kula kalêbêtan kècu kathahipun tiyang 150 utawi tiyang 200, sarêng kècu wontên ngregol jawi, kapalanipun wicantên. Mêngko yèn ana sajêroning nmarang. kyai, rencang kula ingkang saos ngregol mirêng, lajêng lumajêng, kècu lajêng lumêbêt sarta surak dhikir mawi uluk salam. Kècu lajêng nyênjatani pêndhapi, rencang kula ingkang sami wontên pêndhapi lumajêng sêdaya, kantun kula piyambak têksih wontên kampungpagêr. antawis ungêlipun sênjata wontên kaping 60. Rencang kula èstri kingingkenging (dan di tempat lain). sênjata satunggil. Sapunika dèrèng kantênan pêjah utawi gêsangipun. Sarêng kècu mundur rencang kula lajêng sami ngadhol larugipun kècu, dumugi siti

--- 246 ---

Ngale, lajêng dhatêng siti Pêlang, lajêng dhatêng siti Kalethekan, lajêng dhatêng siti Bale Paos. Sarêng wontên wana Bale Paos lampahipun kècu ura, punika sami bawah Saosragi sêdaya, rencang kula lajêng sami wangsul ngaturi priksa dhatêng kula, wondeningkêjawinipun. tiyang sêkawan ingkang mungêl ing ngajêng wau punika, ing ngandhap punika pratelanipun.

Dêmang Sôntayuda ing dhusun Pacol, sarencangipun sêdaya, [sêda...]

--- 247 ---

[...ya,] Mas Jayadi ing dhusun Sêtana, Mas Kêrtariya dhusun Kalethekan, Nayamênggala ing dhusun Widu, Samêja dhusun Gayaman. Sami bawah Saosragi sêdaya, pun Rata dhusun Sêgawe, Jagasêntana Pêlang, tanah Sokawatos. Nayamênggala Kuluhan. Sadôngsa Jabung, siti Madiun

Kasêrat kitha Tunggul tanggal ping 3 wulan Sura taun Ehe 1756.

Punika pemut pratelanipun barang gadhahan kula ingkang kinging kabêkta ing kècu, punika pratelanipun. Supe tajug 5 rakit, supe mirah 2 rakit, supe tamengan 1 sêrakit, gunung sapikul 1 sêrakit, sami panunggul sela, barleyan sêrakit, sêngkang ranyok 2 rakit [raki...]

--- 248 ---

[...t]

1, pênginangan jêne 2 gagragan, renda songkok jêne 1, krêga cêplok jêne 1, dinar 300, kacip blasong jêne 2, lading garan jêne 2, kancing sikêpan 4 gagragan, kancing sikêpan intên 1 sagagragan, kancing kotang 2 gagragan, kancing jôngga 5 gagragan, kancingbokor. slaka agêng 2, cèrèt slaka 1, sèndhèk parotsendhok porok. ngalih wêlas, sêmat 500 rupiyah, 1000 uwang abrit 600, dhuwung malih 12, sami uwrêuwêr. jêne waos walu, mêthuk mapag wêlagri sami jêne, waos prajurit

--- 249 ---

25, sênjata 12, ingkang kalih dandosanipusdandosanipun. sami slaka, kêstul 2 rakit, ingkang srêrakitsêrakit. dandosanipun sami slaka, kirang langkung kados wontên pêngaos 10 000. Kêjawi pusaka kula dhuwung 2, pêdhang 2, rasukan ôntakêsuma 1, Kuran 1, kêjawi pêngangge kula, rasukan-rasukan, sinjang cindhe-cindhe, sinjang kêling-kêling, utawi pêthakan kasamari, sê

Kasêrat kitha Tunggul tanggal ping 3 wulan Sura taun Ehe 1756.

116. Dhatênga Kangjêng Pangeran Rôngga Ariya Prawiradiningrat ing Madiun.

Sasampuning kadya punika awiyos. Kula sampun anampèni sêratipun saudara kang katitimangsan tanggal ping 25 Bêsar, ingkang punika sangêt tarima kasih kula, gèning saudara asuka khabar kawrat ing sêrat wau.

Kalih dening malih kala tanggal ping 29 Bêsar kang sampun kalampahan, prajurit Wêlandi akanthi koloni pun Tuwan Litnan Kulnèl Solwin lumampah dhatêng sakidulipun nagari ing Ngayogya. Anggitik sata angawonakên pangiriding

--- 250 ---

kraman ingkang nama Ngabdul Samsu, Suryabrôngta, Tumênggung Jamênggala, sarta Tumênggung Jawinata, ganderanipun Suryabrôngta, punapadening dêdamêl sarta kapal kathah kabandhang dhatêng prajurit Wêlandi, wondening brandhal ingkang kapanggih pêjah wontên in

Kala tanggal ping 1 sasi Sura taun Ehe 1756, prajuritipun kêkapalan Tuwan Kulnèl Kokis. Nalikanipun nyabrang lèpèn ing Lêdhok, angsal amêjahi brandhal kathahipun sèkêt. Saking wuruning pangamukipun prajurit Jawi kathah tiyang èstri ingkang tumut kapêjahan

Ingkang punika panêdha kula, khabar ingkang sampun kasêbut ing ngajêng wau, mugi kawuningakna dhatêng kônca ijêngandika para bupati, wusana saudara apitajênga ing sih trêsna kula dhatêng saudara.

Surakarta ping 18 Juli 1828.

Kolonel Nahuijs.

--- 251 ---

117. Punika pemutan kula Kajêng Pangeran Arya Adinêgara, kala bibit kawitipun ingkang nêmbung rumiyin Tuwan Kelo buwun maosi gadhahan kula siti ing Nglarok Panggul sêgara wêdhi, gugunggunggung (dan di tempat lain). siti 22 jung, dipun paosi ing dalêm sêtaun 2400 reyal nigang dasa wang kula dèrèng suka. Sarêng antawis dintên Tuwan Hop kalih Tuwan Prasdhe, sami sêraos sami apitêbungapitêmbung. anêdha uninga ing siti wau, sadhatêngipun wontên nêgari gadhah panuwun amaosi 2400 reyal nigang dasa uwang, ing dalêm sêtaun, wicantên kugakula. dhatêng saudara, pundi kang kathah gènipun gadhah pêngawis inggih dados. Antawis dintên Tuwan Sêtiwêr dhatêng, nakèkakên ingkang dados kêrsa kula, wicantên kula ing dalêm sataun 3200, Tuwan SitiwêrSêtiwêr (dan di tempat lain). pamit mantuk dhatêng Singasantun. Sarêng antawis dintên Tuwan Kelo anyèlèhakên kula utusan patih kula, yêtosyêktos (dan di tempat lain). sèlèhipun. Antawis dintên malih Tuwan Hop Tuwan Prasdhe, ngajêngakên malih ngindhaki gènipun maosi ing dalêm sêtaun 2700, sawêdsawêg. kula galih, lajêng pamit mantuk tilar wêling, yèn kêrsa sampeyan maosakên siti dhatêng Tuwan Sitiwêr, kula kaparingana sêrat, sawab Tuwan Prasdhe kula tilar, kula sampun pitados dhatêng Tuwan Prasdhe. [Pra...]

--- 252 ---

[...sdhe.] Sarêng antawis dintên Tuwan Sêtiwêr dhatêng, kula takèni yèn botên saèstu gènipun badhe maosi. Antawis dintên malih Tuwan Prasdhe dhatêng anêrangakên pikajêngipun Tuwan Sêtiwêr, kula wicantêni yèn botên siyos. Nuntên Tuwan Prasdhe andugèkakên, gènipun tadgadhah. panuwun maosi, wicantên kula botên gadhah kajêng ing sapunika, dene wingking gapil,gampil. yèn kula gadhah krêsa kula asuka uninga dhatêng saudara, Tuwan Prasdhe mantuk, antawis dintên kula apitêpang dhatêng tuwinTuwan. Kelo, yèn kula rêmên dhatêng kapalipun. Tuwan Rikmestêr Sêtèlêr, kula dipun sagahi sanjang rêgènipun 800 rupirupiyah. kula inggih ajêng. Antawis dintên Tuwan Kelo nakèkakên gadhahan kula siti malih, purun maosi 2600, ing dalêm sataun. Kalih kapal wau sumêrêp kadamêl bêti, wicantên kula gampang jarane mawon dika têkakake dhisik. Yèn kula botên sida majêgake jaran niku kulwêruh. dhisik karo Tuwan Hop. Wicantênipun Tuwan Kelo purun nanggêl, yèn Tuwan Hop sampun botên ajêng, sênadyan botên arêpa kula ajêng kekenan.kengkenan (dan di tempat lain). Antawis dintên Jumuwah ping 21, Tuwan Kelo dhatêng anêsêg malih, sarta wicantên atêmên-têmên. Yèn Tuwan Hop botên saèstu gadhah kajêng, Tuwan Kelo lajêng mantuk, kula abucal sêrat dhatêng Tuwan Hop kalih Tuwan Prasdhe, siyose kalih botênipun, [botêni...]

--- 253 ---

[...pun,] lumapahlumampah. ing dintên Sêtu, sarêng Rêbo ping 26, Tuwan KeleKelo (dan di tempat lain). dhatêng malih sarta angudi gènipun gadhah kajêng, têmên-têmên yèn Tuwan Hop kalih Tuwan Prasdhe botên saèstu gènipun maosi, Tuwan Kelo mantuk. Sarêng Kêmis ping 27, Tuwan Kele kekenan abêta sêrat, panrimah yèn kula parêng Tuwan Kelo angakêni, yèn kula kekmaosi. siti 22 jung, sanjangipun kekenanipun Tuwan Kelo dhatêng kula, kula kagèt botên rumaos kekenan. Sangking botên pitajênging manah kula, dados kula dhatêng ing griyanipun, kêpanggih Tuwan Kelo sanjang yèn kula botên rumaos kekenan, Tuwan Kelo têmêtêntêmên-têmên. wiraosipun dhatêng kula, lajêng kula wicantên dhatêng Tuwan Kelo, yèn kula dèrèng nampèni wêwangsulane Tuwan Hop, TuwasTuwan. Prasdhe, wicantênipun Tuwan Kelo purun nanggêl, yèn têmên-têmên Tuwan Hom,Hop. Tuwan Prasdhe sampun botên ajêng maosi, kula purun patongpotong. lèhèr, lajêng kula wicantên. Sarèhning têmên-têmên saudara panêdha kula yèn siti dados prakawis, kula nêdha ampun kèndêla rumiyin, Tuwan Kelo anyanggêmi, lajêng sratipunsêratipun. kula capi, sarêng Jumuwah ping 28, Tuwan Prasdhe dhatêng kula panggihi, wicantênipun nêbungakênnêmbungakên. ingkang dados pikajêngipun, kula lajêng kagèt. Kasèp sudara dene wicantênipun Tuwan Kelo dhatêng kula, saudara sampun botên gadhah kajêng, sarta Tuwan Kelo nanggêl, kados [ka...]

--- 254 ---

[...dos] ngajêng wau. Wicantênipun Tuwan Prasdhe kadospundi, kula dèrèng dhatêng cap sampun kadhawahakên. Mila kula purun ngêcapi, Tuwan Kelo ananggêl kados ngajêng wau, yèn dadosa prakawis. Gèn kula ngandêl dene Tuwan Kelo punika awêrtos yèn sae sarta têmên-têmênjanji. trima tinrima, têmên-têmênipun Tuwan Kelo kalih kula, enjingipun kula sukani sêrat pratôndha mawi cap. Sarêng Sênèn ping 2, Tuwan Kelo dhatêng griya kula, lajêng kula abên tiga, kalih rencang kula, unjukipun botên pisan-pisan, rumaos dipun utus prakawis ssiti. angsulanipun botên sumêrêp. Dene wangsulanipun Tuwan Kelo dhatêng kula, punapunapa. kula wau ngipi, kalih dhêlêg dhêdhêlêg.dhêlêg. Dene kula sudara têmên-têmên. Rumaos botên ngèkènngèngkèn. Tuwan Kelo têksih dhilêg-dhêlêg.dhêlêg-dhêlêg. Sarêng malêm Rêbo ping 4, kula dhatêng griyanipun Tuwan Kelo, abêta kabar yèn Tuwan Hop botên nrimah wicantênipun Tuwan Kelo sampun susah dhatênga pundi kula kadugi, sampun tuwan pangeran tumut-tumut. Prakawis punika kula wicantên badhe kula saosake [sao...]

--- 255 ---

[...sake] prentah gêdhe mawon. Angsulanipun Tuwan Kele inggih sae, lajêng kula pamit mantuk, sarta prakawis punika kula pasrahakên dhatêng tuwan risidhèn. Sumôngga môngsa boronga ing prentah agêng. Sarêng Kêmis ping 5, Tuwan Kelo dhatêng griya kula abêta kapal badhpatumbasing. kapal wau, kang sumêrêp kadamêl bêti.bukti. Sarêng sontênipun kula putusan, abêta yatra sarêgènipun kapal. Tuwan Kelo botên wontên, lajêng mantuk, enjingipun kula dugèkakên malih sarta abêta yatra, sarêng katêmbung botên suka, jaran kula niku botên kula êdol, kula anggo bukti.

Ing Ngadinêgaran tanggal ping 10 Sura taun Ehe angkaniangkaning. warsa 1756.

Ingkang sêrat pratôndha Kangjêng Pangeran Ariya Adinagara, kacêpênga dhumatêng ingkêng saudara Tuwan Kilo,Kelo (dan di tempat lain). mila Tuwan Kilo anyêpêng sêrat kula pratôndha, dene kula sampun parêng, gêgadhuhan kula sihisiti. dhusun ing Sêgara Wêwi,Wêdhi. [Wê...]

--- 256 ---

[...wi,] ing Lorog lan ing Panggul salêbak wukire sapadhas pèrènge, gunggung kalih likur jung, dipun pajêgi dhumatêng Tuwan Kilo, laminipun ing dalêm sangalas taun. Kasanggi pajêg ing dalêm sataunipun kalih èwu nêm atus ringgit. Ringgitan anigang dasa uwang, pêjah

Sinêrat ing dintên Kêmis tanggal ping 27 Bêsar taun Alip ôngka 1755.

118. Sukêm tabe kawula kaunjuk ing Sampeyan Dalêm Kajêng Tuwan Ridêr KonèlKolonèl. Aibêrt Herar Naus Risidhèn ing nêgari Surakarta saha kumisaris ingkang nguwasani ing nêgari Ngayogyakarta.

Sasampunipun kaunjuk tabe sukêm kawula ing sampeyan dalêm kawiyosipun, sangking kamipurun-purun kawula anyaosi sêrat ing sampeyan dalêm. Inggih batên [ba...]

--- 257 ---

[...tên] punapa kawula anyaosakên kawilujêngan kawula angsal kawula andhèrèkakên ing saudara dalêm, kangjêng tuwan risidhèn ing nêgari Ngayogyakarta, angsalipun papriksa dhistrik môncanêgari bang wetan sadaya, saingga dhatêng dhistrik Pacitan, sakunduripun dhatênging. Ngayogyakarta. Klayan malih kawuningana ing sampeyan dalêm, mênggah pamriksanipun saudara dalêm dhatêng priyayi bupati, kawontênanipun wêdalan ing siti utawi sapanugilanipun,sapanunggilanipun. ing pangraos kawula batên sanès kalih ingkang sampun kawula unjukakên ing sampeyan dalêm rumiyin punika, amêng dhusun siti Narawita ing Sêmbon, unjuk kawula ing sampeyan dalêm siti 200, ing kawontênanipun amêng siti 100. Wondening siti Narawita gêmah, ingsarang. burungipun punika kawula andikakakên nitik ing saudara dalêm kangjêng tuwan risidhèn dhatêng tiyang Ngrawi, ingkang priksa, klayan dhêmitan. Wondening panitik kawula, ing dalêm tigang sasi ngundhuh sapisan pikantuk 25 kati, pajêgipun 1000 rupiyah. Ingkang [In...]

--- 258 ---

[...gkang] Ngayogyakarta, ingkang mêdal sangking siti dhatêng Radèn Tumênggung Pringgakusuma, Bupati Ngrawa sêmantên ugi sapunika pun gêmah katêbasakên dhatêng Radèn Tumênggung Pringgakusuma, kalih pun Sumadiwirya, tiyang Surapringga janji 4 taun katêbas yatra 12500lumêbêt. guwa tiyang dhusun Sela KarungKarang. bawah gêmah, wondening unjuk kawula punika sêdaya inggih sampun kawuningan ing saudara dalêm sdaya.sêdaya. Batên lakunglangkung. panuwun kawula ing sampeyan dalêm, mênawi wontên lêpatipun unjuk kawula anuwun sih ngapuntên ingkang kathah-kathah.

Kasêrat Madiun Kartaarja, Kêmis tanggal ping 24 wulan Juli 1828.

Kawula adi dêlêmdalêm. damangdêmang. dhistrik Wirasari lami, ingkang sawêg jagi damêl bèntèng NgawiNgrawi. pun dêmang.

Sasradiwirya.

119. Sêrat saha ingkang tabe, kawula Radèn Tumênggung Sasranagara, bupati nagari Magêtan Goranggarèng, kaatur ing Panjênêngan Sampeyan Kangjêng Tuwan Ridêr Kolnèl Aibêrt Gerarnaus. RispidhènResidhèn. ing nêgari Surakarta, saha [sa...]

--- 259 ---

[...ha] kumisaris ingkang anguwasani nêgari Ngayogyakarta. Sasampunipun kadya sapunika, awiyosipun, ingkang sarêng srêrat punika, kawula anyaosakên sêrat pratelanipun kewan saha tiyang, utawi sabin. Punapa kawontênanipun tanah MagêtMagêtan. saha Goranggarèng ingkang sampun kawula panggih, klayan malih mugi sampun dados rêngatèng galih, mila batên kawula caosakên saudara sampeyan. Kajêng tuwan risidhèn ing Ngayogya wau srêrat, wit angsal kawula akèn mariksani dèrèng sampun, mila panuwun kawullingsêm. sampeyan wit kawula abdènipun kangjêng gupêrmèn. Wit gêsang kawula sangking sih kawilasan sampeyan.

Kasêrat ngajingari / ari. Kêmis tanggal ping 1 AustusAgustus. 1828,

kawula pun Tumênggung Bupati Magêtan Gorang-garèng,

Sasranêgara.

--- 260 ---

Ing ngandhap punika kawontênanipun tiyang sarta kewan utawi ing liyanipun kawontênanipun dhistrik Magêtan Gorang-garèng ing lêbêtipun taun 1828 kadi ta,

[Grafik]Teks alsi hlm. 261-267 berisi grafik.

Kasêrat ngaji Kêmis tanggal ping 1 Kogustus 1828

Bupati Magêtan Gorang-garèng Sasranêgara.

--- 268 ---

120. Pèngêt nuwala dalêm undhang-undhang, Kangjêng Gusti Pangeran Adipati Arya Hamangkunêgara, Ridêr Kolonèl Kumêndhan. Kagawaa marang salakune saudaraningsun Tuwan Kapitan Sakipêr lan Tuwan Sambre marang Pacitan. Besuk mulihe mêtu ing Panaraga, dhawuha m

Tinulis ing dina Rêbo tanggal ping sêlawe sasi Sura taun Ehe 1756.

--- 269 ---

121. Ingkang sêrat saha ingkang tabe akathah-kathah Kangjêng Pangeran Ariya Mataram, ingkang ing mangke sawêg anglampahi ing ayahan pacak baris wontên ing bètèng Pijenan, kaatura ingkang saudara Kangjêng Tuwan Ridrê Kulnèl Ibrêt Gerar Naus residhèn ing Su

Sasampuning kadya ing sapunika wiyosipun, kula sampun anampèni ing sêratipun saudara kangjêng tuwan residhèn ingkang katitimangsan ing Surakarta kaping 31 Juli taun 1828 saha sampun kula tupiksani saraosingsuraosing. sêrat sêdaya ingkang mungalmungêl. ing sêrat, saudara maringi uninga dhatêng ing kula. Manawi wontên tiyang Jawi awasta Bok Kêrtadrana griyanipun ing dhusun Trawas bawah Gêmampir, soan dhatêng saudara kangjêng tuwan residhèn, sarta gadhah atur yèn piyambakipun kapocot gènipun dados bêbêkêlandikakakên. mariksani ing prakawisipun, manawi sampun gèn kula mariksani, tumuntên kula anyaosananyaosi. pratela dhatêng saudara kangjêng tuwan residhèn.

Ingkang punika inggih sampun, Bok Wiradrana kula pariksani [pariksa...]

--- 270 ---

[...ni] ingkang dados paturanipun. Botên ewah kados ingkang mungal ing sêratipun saudara, manawi piyambakipun kapocot sarta barang gadhahanipun tanêman ingkang wontên ing sabin dipun bêskup dipun pêndhêti dhatêng pun Wiradiwirya dêmang ing Gêmampir.

Sawêg aturipun Bok Kêrtadrana, barang gadhahanipun ingkang dipun pêndhêti dhatêng pun Dêmang Wiradiwirya:

Warni griya kalih rêgi 162: ½ wang

Tanêman jagung tigang kothak spalih rêgi 397: ½ wang

Kacang sakothak sêpalih rêgi 222 wang

Gudhe sakothak rêgi 106 wang

Wah pajêging pemahan kalih sapasokan 56 wang

Kantunan têbasan jagung 39: ½: ¼ wang

Wah gènipun malihakên deresan kêlapa kalih dasa, sadintênipun mêdal 2: ½ wang

Punika awit kala kapocotipun Bok Kêrtadrana kala ing wulan Ruwah tanggal kaping 15 dumugi ing wulan Sura punika tanggal kaping 25 3180 wang

Gadhahanipun Bok Kêrtadrana ingkang dipun pêndhêt ajêng dhatêng pun Dêmang Wiradiwirya, kadamêl reyalan nyêlawe bêntêt wang. Sdaya gunggung yatra 88 ringgit 13 wang

½ ¼

Wondening pun WiraduwiryaWiradiwirya (dan di tempat lain). dêmang ing Gêmampir kula timbali sapisan botên dhatêng, sarêng kula timbali kaping kalih purun dhatêng.

--- 271 ---

Kula pariksa aturipun, inggih angakêni manawi mocot dhatêng Bok Kêrtadrana, ananging ingkang dipun pocot anakipun, awit ingkang kadamêl bêkêl siti Trawas salupit anakipun, mila kapocot, awit anakipun Bok Kêrtadrana ingkang kadamêl bêkêl wau taksih alit, k

Wondening kancanipun sami bêbêkêl Gêmampir tiyang têtiga kula dangu, sami anêtêpakên yèn pun Wiradiwirya amocot tanpa prakawis, utawi pamêndhêtipun barang tanêmanipun Bok Kêrtadrana wau inggih sayêktos. Ingkang punika kula sumôngga ing saudara kangjêng turesidhèn.

--- 272 ---

Kasêrat ing barisan bètèng Pijenan kaping 26 Sura Ehe ôngka 1756.

122. Ingkang sêrat saha ingkang tabe akathah-kathah Kangjêng Pangeran Ariya Mataram, ingkang ing mangke sawêg anglampahi ing ayahan jagi wontên ing bètèng Pijenan, kaatura ingkang saudara Kangjêng Tuwan Ridrê Kulnèl Naus residhèn ing Surakarta.

Sasampuning kadya ing sapunika wiyosipun kula sampun anampèni sêratipun saudara kangjêng tuwan residhèn, ingkang katitimangsan ing Surakarta kaping 8 Agustus taun 1828.

Saha sampun kula tupiksani saraosing sêrat sadaya. Dhawahipun saudara ingkang mungal ing sêrat, kula andikakakên nyêpêng dhatêng pun Wiraduwirya dêmang ing Gêmampir, manawi sampun kacêpêng kapunkakentun. dhatêng ngarsanipun saudara.

Ingkang punika pun Dêmang Wiraduwirya Gêmampir inggih sampun kula cêpêng wontên ing barisan kula bètèng ing Pijenan. Ing mangke pun Dêmang Wiradhuwirya inggih lajêng kula kintunakên dhatêng saudara. Rampasanipun dhuwung satunggal sakandêlanipun jêne kapalsakarsanipun. saudara.

--- 273 ---

Ing barisan bètèng Pijean kaping 1 Sura Ehe ôngka 1756.

123. Sasampunipun pangabêkti kula ing sampeyan. Kula kautus rayi sampeyan Radèn Tumênggung Danukusuma, kakrêsakakên anyaosakên sêrat ing sampeyan. Dening rayi sampeyan Radèn Tumênggung Danukusuma, kaparingan nama Radèn Adipati Danurêja, kalih kauningana i

Ingkang pratendhapratôndha. kula pun Santarêja.

Pèngêt ingkang sêrat saha ingkang salam taklim. Kangjêng Rahadèn Ngabdullah Adipati Danurêja, pêpatih dalêm Ingkang Sinuhun Kangjêng Sultan Ngabdul Khamid Khèrucakra Kabirul Mukminina Kaliphatul Rasululahi Hamêngkubuwana Senapati Ingalaga Sabillulah ing t

--- 274 ---

ingkang sinuhun kangjêng sultan. Ênggènipun kakêrsakakên dening Allahu Tangala, angratoni ing tanah Jawi, amangun luhure agama Islam. Kados saèstu angsal pitulunging Gusti Allahu Tangala karilan. Ingkang punika kakang Tumênggung Sindunêgara, mênggah kadosanggalih. kaèngêtan, agama Islam tuwin ing ratu kula ingkang sinuhun kangjêng sultan, kula kadugi ananggêl bilai sampeyan. Yèn saupami sampeyan wontên rikuhipun, sampeyan punapa botên kèngêtan, kala rumiyin ing salampah-lampahipun eyang suwargi, sabiyantu batin kalKumpêni. ingkang punika kakang, yèn sampeyan ambiyantoni ingkang dados rêmbag kula, kula nêdha tumuntênipun mênggah kayêktosan sampeyan. Mila sapunika kakang kula dugi nuntên wontên pitulunging Allah dhatêng ratu kula, kakang sampun ngantos kasèp.

Sinêrat ing Ganjuran, Jumungah ping 9 Mulud Ehe 1756.

--- 275 ---

124. Saha ingkang sêrat ingkang tabe akathah-kathah kojukkonjuk. ingkang rama, Kangjêng Tuwan KololnèlKolonèl. Nais. Mila kula anyaosi sêrat ing sampeyan rama, kula nuwun sih idhakipunindhakipun. bahyarbayar. kula, sabab kula têdha sakrayat anak kula, batên samse. Ananging panuwun kula dhatêng kangjêng tuwan sampun ngantos kathah-kathah kantunipun.Ingkang kaping kalihipun malih kula anyuwunakên sihipun ing kangjêng tuwan wahyah

Ingkang kaping kalihipun malih kula anyuwunakên sihipun ing kangjêng tuwan wahyahwayah. sampeyan anak kula, ingkang sampun dados abdi dalêm Lurah Samaputra, pun Wôngsakusuma, kula suwunakên kadosa anakipun adhimas Adiwanata.Adiwinata. Mila sapunika kangjêng tuwan anakipun adhimas Adiwinata dèrèng malêbêt panakawan dèrèng malêbêt Samaputra, tumutêntumuntên. anak kula gadhah atur dipun suwun dados kancanipun Samaputra, igih sampun kalampahan dados kancanipun Samaputra, antahwisantawis. gangsal ditên lajêng kaigahakênkainggahakên. nama bopati. Punika panuwun kula ingkang mugi wontêna sihipun kangjêng tuwan dhumatêng wayah sampeyan anak kula pun Wôngsakusuma. Wondening yèn sampun angsal sihipun kangjêng tuwan kalilana kalênggahanipun kagêntosan ing sêdhèrèkipun. Ananging ingkang kula ajêng-ajêng sihipun kangjêng tuwan, wondening [wonde...]

--- 276 ---

[...ning] yèn wontên kalêpatan kula, kula anyuwun metak ampun ingkêng kathah-kathah.

Sinrêrat ing ditên Slasa wulan Jumadilawal tanggal kaping 3 ing taun Ehe ôngka 1756.

Kula Pangeran Ariya Pamot.

125. Punika ingkang sêrat saha ingkang tabe kaurmatan akathah-kathah, Pangeran Rôngga Arya Prawiradiningrat, ingkang tatêngga kagungan dalêm môncanêgari Madiun kitha Kartaarja Pangongangan. Kaatur ingkang saudara Kangjêng Tuwan Ridêr Kolonèl Aibêrt Gêrarn

Sasampunipun kadya sapunika awiyosipun. Sangking kumapurun kula ngaturi sêrat wali-wali, angrubêdi panggalih sampeyan, inggih sangking tuhu têmên kula ing kangjêng gupêrmèn utawi ing ratu, sangking bodho tiwas jrih kula tiyang wontên ngandhap. Lêpat tulakula. nuwun ngapuntên sampeyan ingkang kathah-kathah, sangking sakêlangkung susah ribêdipun manah kula, angsal kula anindakakên patêdhan sampeyan sêrat wangsulan, kasêrat Jawi utawi cara Wêlandi, kacap sègêl ing kangjêng gupêrmèn. Prakawis Radèn Tumênggung Sasr [Sa...]

--- 277 ---

[...sr] Goranggarèng, yèn batên gadhah sawab ingkang pêrlu, lulusa anggadhahi lênggah siti karya 50 Magêtan, sangking pamanah kula batên kenging batên kula angèstokakên inggal anindakakên sangking kêrsa sampeyan punika, jrih susah èwêdipun manah kula, wit timbala [timb...]

--- 278 ---

[...ala] utawi dhatêng Radèn Tumênggung Sasranagara, manawi dados dhanganipun galih sampeyan, mugi wontêna dhawah sampeyan dhatêng Ki Lurah Kangjêng Radèn Adipati Danurêja, kadosdening dhawah parentah sampeyan dhatêng kula, saupami batên wontên kêrsa sampeyan sapukèthèr. Mêrgi batên cêkap sangking awonipun siti, ingkang punika asangêt-sangêt panuwun kula ing panjênêngan sampeyan siti karya 50 Magêtan dadosa lênggahipun Radèn Tumênggung Sasranagara. Wondening kupiyanipun nuwala patêdhan dalêm kula inggih nyaosi ing panjênê

Kasêrat Madiun tagal ping 7 Rajab Ehe 1756.

Kangjêng Pangeran Rôngga Arya Prawiradiningrat

Pèngêt iki nuwalaningsun Ingkang Sinuhun Kajêng Sultan Hamêngkubuwana ingkang kaping lima Senapati Ingalaga Ngabdurahman SayidiSayidin. Panatagama Kalipatulah ingkang angrênggani kêdhaton Ngayogyakarta Adiningrat, sun gadhuhakên marang bocah ingsun, Si Sasranêgara, marmane bocah isuningsun. Si Sasranêgara, sun gadhuhi nuwalaningsun, amarga têka kabêcikan sêcasêtya. tuhune marang ing panjênêngan ingsun, [ing...]

--- 279 ---

[...sun,] ing mêngko ingsun junjung têka ing ngisor, sun sêngkakake ing ngaluhur, sarta sun kulawisuda, ingsun gawe bocah ingsun bopati môncanêgara, ana ing kagungan ingsun bumi kabopatèn ing Goranggarèng, cacah gawininggawening. limangatus sapanunggalane kabèh, dene lêladène pajêg limangatus reyal ing dalêm sêtaun padha reyalan nyêlawe bêntêt uwang sareyale, sarta ana ing bawah lerehane bocah ingsun Si Pangeran Rôngga Ariya Prawiradiningrat, lan ingsun lilani angago,anganggo. apa saanggo-anggoning bocah ingsun bopati môncanêgara jajar, anadene jênênge Si Sasranêgara, ingsun pundhut, ingsun paringi aran tumênggung, Tumênggung Sasradirja. Iku mupakata marang sarupane, para niyakaningsun bopati mantri ing Ngayogyakarta kabèh, apa

Kala dhawuhing timbalan dalêm ing dintên Sênèn tanggal kaping 2 ing wulan Jumadilawal taun Ehe angkaning warsa 1756.

--- 280 ---

126. Ingkang sêrat saha ingkang tabe kathah-kathah Kangjêng Gusti Pangeran Adipati Arya Hamangkunêgara Ridêr Kolonèl Kumêndhan. Dhumatênga ingkang saudara Kangjêng Tuwan Kolonèl Ridêr Johan Wilip Ibrêt Gerar Nais saha risidhèn ing karaton dalêm Surakarta

Sasampuning kadya sapunika awiyos. Saudara asuka uninga dhumatêng ing kula, yèn pun Trunayuda kakêrsakakên dados kêpala jagi bèntèng ing Jatosnèm. Kêrsanipun saudara abdi kula pun Cakrawijaya sagêda manut piturut dhatêng pun Trunayuda, anuntên kula dhawah

--- 281 ---

Kasêrat Rêbo tanggal ping 9 RêjêpRêjêb (dan di tempat lain). ing taun Ehe 1756.

Kawula abdi dalêm pun Cakrawijaya. Kadhawahan timbalan dalêm, kakêrsakakên manut piturut punapa ingkang dados rèhipun kêpala bètèng ing Jatosnèm, ingkang nami pun Trunayuda. Atur kawula gusti nuwun mopo. Yèn kakêrsakakên dados wontên ngandhapipun kêpala pTêmên-têmênipun. atur kawula ing panjênêngan dalêm gusti. Ing ngandhap punika tôndha tangan kawula.

--- 282 ---

127. Kawula abdi dalêm pun Pôncawijaya, sowan kula ing ngêrsa dalêm. Dipun utus dhatêng abdi dalêm pun Cakrawijaya, angunjuki uninga ing sampeyan dalêm kangjêng gusti.

Nalikanipun abdi dalêm pun Cakrawijaya katimbalan wontên ing ngêrsa dalêm, rèhipun siti sami karayut dhatêng pun Trunayuda, sarta pun Trunayuda lajêng ananêm kêpala wontên ing dhusun Kayu Mas, cacah siti kanêm sigar jung ingkang katanêm nami Ki Mêrtayuda. [Mê...]

--- 283 ---

[...rtayuda.] bêkêl ing Pomah lami. Ingkang tumut kesah dhatêng pun Mêrtayuda wau tumuntên Bêkêl Pomah ingkang satunggilipun Ranasêntika asuka pirsa dhatêng pun Cakrawijaya, yèn dhusun ing Pomah katanêman kêpala dhatêng Trunayuda. Ingkang katanêm pun Ranawijaya, sagahangayomi. siti kiwa têngênipun ing Pomah sêdaya. Lajêng pun Cakrawijaya lumampah dhatêng panggenan kula, ambêkta tiyang sêdasa. Sanjang-sanjang dhatêng kula yèn sitènipun katanêman kêpala dhatêng Trunayuda. Kula lajêng dipun jak dhatêng dhusun Pomah, sumêja dipun j

--- 284 ---

lajêng mantuk dhatêng Kêpasong. Sadhatêngipun ing Kêpasong sampun dalu. Kula lajêng dipun kèn soan ing sampeyan dalêm. Pun Cakrawijaya sagah badhe lapur dhatêng bètèng ing Jatosnèm.

128. Kawula abdi dalêm Amad dalêm Saphingi ing kitha agêng Mêtawis. Katur ing Kangjêng Tuwan Komasaris Kurnèl Naès. Ingkang pilênggah panêgari Surakarta Adiningrat. Ingkang rumiyin kawula anyaosakên sêmbah sungkêm kawula katur ing kangjêng tuwan. Sêsampunwondèntên atau wontêndèntên (dan di tempat lain). ingkang kawula suwun kawula kalilana nuwun songsong ijêm. Wontêndene kawula sakônca mêdalêm sêdaya, paringan dalêm ingkang kina-kina songsong biru sêdaya, mila kawula agadhah pênuwun ing kangjêng tuwan, songsong ijêm, sawab kawula kêrsanipun saudara dalêm

--- 285 ---

Natapraja, kawula têksahtaksih. èngêt ingkang ganjar gêsang kang ganjar palênggahan langkung saking agêng inggih kangjêng tuwan. Kawula batên sagêd malês ing kangjêng tuwan. GastiGusti. Allah ingkang malês ing kangjêng tuwan. Kawula ajêng nuwun dhatêng saudara dalêm Kangjêng Gusti Pangeran Natapraja inggih mênawi angsal, mênawi batên angsal adatipun Jawi kula sangêt isin kawula, wontêndètên kawula gèn kawula purun-purun anuwun ing kangjêpangapuntênipun. ing kangjêng tuwan.

SinêrataSinêrat. ing ditên Sêlasa, tanggal kaping 5 wulan Ruwah taun Ehe ôngka wêrsawarsa. 1756.

129. Kawula pun Tumênggung Natawijaya, kawula asaos tabe akathah-kathah, sayogi kunjukkonjuk (dan di tempat lain). ing Kanjêng Tuwan Kolonèl Komasaris Nais, ingkang pilênggah panêgari dalêm ing Surakrêta Adiningrat.

Mila kawula kamipurun anyaosi srêrat konjuk [konju...]

--- 286 ---

[...k] ing kanjêng tuwan, kawula rumiyin kamipurun agadhah atur nuwun nama mayor.

Sampun kunjuk dhumatêng saudara sampeyan Kanjêng Tuwan Kolonèl Kokis.

Ingkang punika sakêlangkung mênggah pêngajêng-ajêngipun manah kawula, ing timbalan sampeyan.

Mila kawula asangêt panuwun kawula dhumatêng kanjêng tuwan. Ingkang mugi-mugi wontêna sih wilasanipun kanjêng tuwan dhatêng ing jasad kawula

Mila kawula kamipurun agadhah atur ingkang sapunika, awit saking ribêdipun gèn kula angrèhakên kônca kawula prajurit ing Nataprajan sêdaya.

Ingkang mawi kônca kawula prajurit wau punika, ingkang sami nyêpêng kônca kawula tumênggung sêdaya, kônca kawula tumênggung wau, awis ingkang purun nindhihi prajuritipun piyambak. Mila asangêt pênuwun kawula supados sagêda keringa parentah kawula dhatêngpêrang. punapadene sêbarang parentahipun kanjêng tuwan-tuwan sêdaya.

Lêpatipun atur kawula kêng mugi-mugi kawula nuwun pangapuntênipun kanjêng tuwan. Kasrêrat ing Grojogan, Jumungah Pon tanggal kaping 8 Ruwah ing taun Ehe nuju ôngka taun Jawi 1756.

--- 287 ---

130. Sêrat saha ingkang tabe akathah-kathah, Radèn Tumênggung Sasrakusuma, bupati nêgari dalêm Kartasana bèrbêk kitha Toyamirah kojukkonjuk. ing Kangjêng Tuwan Kurnèl Naus risidhèn ingkang palênggah ing loji agêng kantor nêgari dalêm ing Surakarta Adiningrat.

Sasampunipun kadya ingkêng punika wiyosipun kangjêng tuwan, rèhêning anak kawula pun Sasradipura sarencangipun sampun kalampahakên dhatêng ing Sêmawis, ingkang punika mugi sampun andadosakên rêngating pênggalihipun kangjêng tuwan. Ampun ingkang kathah-kat [katha...]

--- 288 ---

[...h-kat] pangapuntênipun kangjêng tuwan ingkang agêng, dhatêng anak kawula pun Sasradipura sarencangipun. Kasêrat ing Bèrbêk dintên Rêbo tanggal ping 11 wulan Sawal taun Ehe ôngka 1756.

Radèn Tumênggung Sasrakusuma.

131. Ingkang sêrat sarta ingkang tabe akathah-kathah, Radèn Mas Ariya Prawirabrata, ingkang palênggah nêgari dalêm Pranaraga, dhumatênga ingkang saudara Tuwan Gerike ing nêgari Surakarta Adiningrat.

Sasampuning kadya punika awiyosipun, kula sampun nampèni pakitunipunpakintunipun. sêrat saudara ingkang katitimangsan Surakarta tanggal kaping 10 wulan Sawal taun Ehe ôngka 1756, ingkang sêrtasêrat. sampun kula tupiksani saijêmanipun kula inggih sampun mangêrtos sadaya saungêlipun sêrat. Botên amêng saudara anêdha pitulung jagul abêkta barangipun saudara, inggih saklangkung tarima kasih, mênggah panêdhanipun jagul saudara, kula inggih sampun sadhiyasatunggil.

--- 289 ---

Ingkang kaping kalih saudara mênawi parêng kula anuwun pitulung agurSASTRA ed.: Kata "agur" kurang jelas artinya, yang pasti nama barang yang dapat dihitung menurut satuan dusin. wontêna sangking kalih dhusin. Mênggah pêngaos punapa ingkang dados karsanipun saudara ingkang sampun kalampahan, yèn saudara parêng kabêkta sarêng salampahipun saudara. Ingkang kaping tiga tabenipun radèn ayu katura saudara.

Sinêrat Pranaraga ping 15 Sawal Ehe taun 1756.

132. Pèngêt nuwalaningsun undhang-undhang, Kangjêng Gusti Pangeran Adipati Ariya Hamangkunêgara, Ridêr Kurnèl Kumêndham, kagawaa marang salakune saudaraningsun Tuwan Karêl Gerike marang ing Panaraga, dhawuha marang sarupane bocah ingsun kêpala Dêmang Pêng

Liring nuwalaningsun undhang-undhang, ingsun aparing wêruh marang ing sira kabèh. Yèn salakune saudaraningsun iki, marang ing Panaraga, iku mênyange utawa mulihe, samangsane yèn mampir utawa nginêp ana ing desa ngadesa kang kalêbu bawah ingsun kono, padhakongsi (dan di tempat lain). kêkurangan. Dene yèn ana pênjaluke tulung tundhan jaran utawa jagul, iya dienggal sira ladènana, [la...]

--- 290 ---

[...dènana,] aja kangsi kasuwèn. Sarta atêrêna lakune ana ing dêdalan, têkana ing watêsira dhewe-dhewe.

Kang sapa ora anglakoni saunine kagunganingsun nuwala undhang-undhang iki, amêsthi padha sira ingsun ukum kang luwih dene abangêt.

Surakarta tanggal ping 16 Sawal taun Ehe ôngka 1756.

133. Ingkang sêrat saha ingkang tabe kathah-kathah, ingkang kalayan pakurmatan. Ingkang mêdal manah têmên-têmên Kangjêng Pangeran Mayor Ariya Cakradiningrat ing Kadhiri, katura ingkang saudara Kangjêng Tuwan Ridêr Kolnèl Ibrêt Gerar Naus saha residhèn ingpilênggah. nagari ing Surakarta Adiningrat.

Sasampuning kadya ingkang punika wiyosipun, kula angaturi uninga ing kangjêng saudara, ingkang kala wau kula anyuwun pitulung dhêngên sobat akalihan Kangjêng Tuwan Kolnèl Bêrling ing Surapringga, Tuwan Kolnèl Bêrling, kula kèn dandosi gadhahan kula mariyê [ma...]

--- 291 ---

[...riyê] Bêrling. Sarêng dipun tingali kalihan Tuwan Kolnèl Bêrling, wau mariyêm kêkalih ing lêbêt sampun sami risak. Tumuntên mariyêm kêkalih wau lajêng sami kawangsulakên dhumatêng ing kula.

Kathah-kathahipun atur kula ing kajêng saudara sampun wontên ing sêratipun Kajêng Tuwan Kolnèl Bêrling saha wau sêrat sampun kula kintunakên ing kangjêng saudara tunggil kalihan sêrat puniki. Wondene prakawis ingkang punika yèn botên kauningan ing kangjên

Sinêrat ing Kadhiri kaping 23 wulan Sawal ing taun 1756.

--- 292 ---

Kapada Soedara Touan Panngeran

kekodhoekhan, die tana kaderie.--

Die sienie goua kasie bertaou Kepada Soedara, njing goua, soeda trima soedara poenja doua mariem, en lagie goea soeda soeroe priksa ietoe mariem, tetapie ietoe mariem ada banja roesa die dalem, darie apa brankalie kaloe die pasang bole dapat segala tjilak

Tertingal dengen sagala slamat

Soedara poenja Sobat

Beuclin

Sourabaya tagal, 26 Maart 1829.

--- 293 ---

134. Sêrat ingkang tabe Rahadèn Tumênggung Bratawirya dhumêtêngdhumatêng. ingkang putra tuwan kolèktur, wiyosipun, anak tuwan aputusan saha amawi sêrat inggih sampun dhatêng ing kula saha sampun kula tupiksani saungêlipun ing sêrat, kula inggih sampun mangêrtos sadaya, anak tuwan agênga ngaputênipunngapuntênipun. dhatêng ing tiyang alit aturipun tiyang alit, nuwun sumêne kêdhik, mila nuwun sumêne dhatêng ing kula, têsih sami angupados kambêngan. Ingkang kaping kalih anak tuwan kula rencangi dêdonga somugimugi. anak tuwan wilujênga ing salaminipun.

Sinêrat ping 16 Dulkangidah Ehe taun 1756.

135. Sêrat saha ingkang tabe kathah-kathah, Rahadèn Ngabèi Ronapringga, ingkang dalêm wontên salêbêting pun panagari dalêm ing Ngrawi kitha Tulungagung, katur ingkang saudara, Tuwan Kolèktur Pledrik ing Pranaragi, sasampuning kadya sapunika, wiyosipun kul

--- 294 ---

pakintunipun sêrat saudara, ingkang katitimangsan, Pranaraga tanggal 17 Mèi 1827, inggih sampun kula tupriksani,tupiksani. sapaijêmanipun ing sêrat sêdaya, amungêl saudara, angajêngakên gadhahan kula kapal kore ingkêng wulu plangka, kêrsanipun saudara kalih bêlah ringgit inggih kula saosakên. NangiNanging. kula aosi satus sêwidak ringgit. Yèn saudara parêng, yatra wau kula tampèni wontên ing nêgari Surakêrta kimawon. Sawab kula badhe kautus dhatêng ing nêgari Ngayogja, angkat kula wulan kalih dasa, wulan Sêla punika.

Kasêrat Ngrawi, tanggal kaping 17 Sêla Ehe [ ? ] 1756.

136. Atur sêmbah kawula, abdi dalêm Kapitan Trunadipura, konjuk sangandhapipun ing Sampeyan Dalêm Kangjêng Gusti Pangeran Adipati Arya Amangkunagara, Ridêr Kolonèl Kumêndham.

Kawula angunjuki uninga ing pênjênêngan dalêm, kala ing dintên Sêtu tanggal kaping kalih dasa, sêdarasaudara (dan di tempat lain). dalêm Tuwan Rup akalihan Tuwan Sêtobrub, majêng dhatêng Kêdhungpring mêdal ing Jalasutra, bêkta saradhadhu sangking Ngayogja, têtindhihipun putra [pu...]

--- 295 ---

[...tra] dalêm Radèn Mas Kapitan Suryadipura kalihan saragêni prangtandang satus. Kawula dikakakên mêdal ing Banyakan kalihan sêdara dalêm Tuwan Kumêndham Dhecas, bêkta abdi dalêm Truna kananthikanthi. wolung dasa, usar sanga, prajurit Mangunêgaran satus kalih dasa, sarêng wanci pukul pitu dumugi ing Kêdhungpring, lajêng kapêthukakên ing brandhal ngantos tanglêd. Brandhal lajêngipun mangetan, lajêng kapêthukakên dhatêng Tuwan Kapitan Rup, lajêng gepak mprikancanipun. ingkang sangking ing Ngayonja.Ngayogya.

--- 296 ---

137. Ingkang sêrat saha ingkang tabe kathah-kathah ingkang kalayan pakurmatan ingkang mêdal manah têmên-têmên. Kangjêng Pangeran Mayor Ariya Cakradiningrat ing Kadhiri, katura ingkang saudara, Kangjêng Tuwan Ridrê Kolnèl Ibrêt Gerarnaus. Saha residhèn ing

Sasampuning ingkang kadya punika wiyosipun, kula sampun anampi, saha anumpiksani,anupiksani. paringipun sêrat saudara, ingkang katitèn ing Surakarta kaping 12 Mèi ing taun puniki, sarta punapa ingkang kasêbut, wontên ing salêbêting sêrat, kula sampun mangartosmangêrtos. saya,sadaya. wondene kangjêng saudara aparing uninga yèn ingkang bêkta sêratipun saudara, ingkang satunggil kapenakanipun kangjêng saudara, Tuwan Dhosèl. Ingkang satunggil, TuriwanTuwan. Buntèt, wondene kêrsanipun kangjêng saudara, tuwan kêkalih wau, kakêrsakakên têpang prasobatan akalihan kula, ingkang punika sakathah-kathahipun têpang kula prasobatan dhatêng tuwan kêkalih wau, kang mugi saudara dangua piyambak. Tuwan kêkalih wau patêpan [patê...]

--- 297 ---

[...pan] Tuwan Pitnaus.

Ingkang kaping kalih kangjêng saudara paring uninga ing kula, yèn siti ing Balitar ingkang kilèn karya gangsal atus. Ing mangke katêbas ing kangjêng saudara, ingkang punika inggih sangêt trima kasih kula ing kangjêng saudara.

Punapa malih kangjêng saudara aparing pêkabaran. Aprakawis kraman ing mangke sabên-sabên prang akalihan wadyabala prajurit ing gupêrmèn kawon. Ingkang punika inggih saklangkung-langkung andadosakên ing suka pirênaning manah kula.

Ing wusana kukula. saklangkung-langkung pitados kula ing sih trêsnanipun kangjêng saudara ingkang dhumatêng ing kula. Sarta yèn botên kakirangyankakirangan. satunggiling prakawis. Kula inggih ugi badhe pinanggih ing kangjêng saudara, ananging kula ing mangke dawêg ginanjar sakit mripat kula, tênapi botên patos sangêt.

Sinêrat ing Kadhiri kaping 3 wulan Bêsar ing taun 1756.

138. Ingkang sêrat saha ingkang tabe kaurmatan akathah-kathah, Kangjêng Radèn Adipati Sasradiningrat. Dhatênga ingkang saudara Tuwan Gherike, ingkang sawêg wontên kagungan dalêm môncanagari ing Pranaragi, saha pamuji kula ing Gusti Allahu [Allah...]

--- 298 ---

[...u] tangala ingkang mugi pinanjangêna ingkang yuswa wilujênga kasarasan ing salami-laminipun. Sasampuning kadya punika awiyos, kula sampun anampèni sêrat sangking saudara ingkang katitimangsan ing Pranaragi tanggal kaping 4 Dulkangidah taun Ehe punika, ingkang mungêl ing sêrat. Saudara ngaturi wuninga dhatêng ing kula, mênggah ing salampah-lampahi [salam...]

--- 299 ---

[...pah-lampahi]

Ingkang punika saudara asuka wuninga dhatêng ing kula, sangking prakawis punika, sakêlangkung trima kasih kula dhatêng saudara, ingkang kaping kalih, sarèhning ngantos lami saudara botên suka wuninga akintun sêrat dhatêng kula, sampun dados susahipun saud

Kasêrat ing Surakarta Kêmis kaping 9 Bêsar taun Ehe ôngka 1756.

139. Punika sêrat ingkang tabe akathah-kathah Radèn Tumênggung Bratawirya ing Pranaragi, katur ingkang putra TuwahTuwan. Harkah, kang sawêg adonandon. alêlana wotênwontên. nêgari dalêm ing Pranaragi, ingkang mugi Gusti Allah agajaraangganjara. ing kawilujênganipun ing salamèn-lamènipun, ingkang mugi amagiha suka pirênanipun ing galih mugi pinajangnapinanjangna. ingkang uswa,yuswa. mugi kadhatêngana sakêrsa-kêrsanipun pênggalih ingkang wilujêng, kula angrencangi adêdonga wilujêngipun putra kula tuwan.

Sasampuning kadya sapunika wiyosipun, ibu jêngandika akitunakintun. linting wangèn kathahipun kalih buntêl, katura putra kula tuwan.

--- 300 ---

Sinêrat ing pamondhokan ing Surakarta ping 11 wulan Bêsar Ehe taun 1756.

140. Punika sêrat sangking pun Tumênggung Sêcadiningrat. Katura Kajêng Tuwan KumêsarisKumisaris. Kulnèl Nais ing Surakarta, mila kula kamipurun ngaturi sêrat, kula nuwun pitulung dhatêng kangjêng tuwan bab prakawis kasusahan kula angsal kula ngupados têdha, sampun sangêt susahipun, mila kula nuwun tulung prakawis siti kula ganjaran, sangking kangjêng

Kasêrat ing dintên Sêtu, tanggal kaping 18 wulan Bêsar taun Ehe angkaning warsa 1756.

Sêcadiningrat.

--- 301 ---

141. Ikang sêrat saha ikang tabe kathah-kathah, Radèn Mas Ariya Prawirabrata, dhumatênga ikang saudara Tuwan Gerike.

Sasampuning kadya punika awiyosipun. Kula sampun nampèni pakitunipun sêrat saudara, ikang katitimangsan Rêbo kaping 23 Bêsar Ehe 1756, ikang sêrta kula tupiksani saijêmanipun sêrat, kula igih sampun mangêrtos sadaya, botên namêngnamung. sampun ningali gadhahan kula kapal kabincih, saudara agalih wontên katanggêlanipun mênawi katitihana saudara, mênawi katumpakana rencangipun saudara, kirang urmatipun saudara dhatêng kula, wondèntên prasobatipun saudara dhatêng kula sampun margi sangkingsamantên. malih asal kula gadhah prasobat dhatêng saudara, botên mawi taha-taha.

Wusananipun tabe kula, tabenipun radèn ayu.

Sinêrat Rêbo kaping 23 Bêsar Ehe taun 1756.

--- 302 ---

142. Kala ping 3 wulan Mèi punika utawi tanggal ping 29 wulan Sawal kang sampun kalampahan, wanci lingsir kilèn. Brandhal kathah anginggahi prajurit Wêlandi ingkang cêlak dhusun ing Sêpurang tanah Gowong. Prajurit Wêlandi angèndêlakên ajênging brandhal antêbihipun. Anuntên dipun mariyêm dhatêng prajurit Wêlandi sarta dipun rampid kalayan sênjata, brandhal lajêng bibar, ingkang pêjah tiyang 80 sarta tumênggung satunggil.

Pêlajêngipun ing brandhal kacêgatan ing Kolonomrê 11, lajêng tanglêd malih, brandhal ingkang pêjah tiyang 120 sarta tumênggung satunggil. Ingkang kabandhang dhatêng prajurit Wêlandi awarni kapal 30, gêndera 2, ingkang satunggil sutra abrit, ingkang satung

143. Sêrat sarta ingkang tabe akathah-kathah, sangking Kangjêng Tuwan Ingkang Wicaksana Litnan Jendral Hèndrik Mèrkus Dhêkok. [Dhê...]

--- 303 ---

[...kok.] Kumêndur sangking bintang agêng ing Nèdêrlan. LitwanLitnan. guphrênur jendral, kang anyenapatèni prajuritipun kangjêng raja ing nagari Wêlandi, dharatan miwah ing lautan, dhatêng ingkang wayah Kangjêng Pangeran Adipati Ariya Mangkunagara, ridêr kulnèl saha kumêndhan.

Sasampuning kadya punika awiyos. Kula tampi pratelanipun Tuwan Kulnèl Kokhis kalih Tuwan Litnan Kulnèl Lebron. Prakawis pêrangipun ing dhusun Gêgêr kala tanggal kaping 17 wulan Juli, wontên tumênggung brandhal satunggil anama pun Jayamênggala pêjah, sarta

Mênggah pratelanipun Tuwan Litnan Kulnèl Lebron dhatêng kula, pangrampidipun prajurite wayah kula dhatêng ing mêngsah sampun sami kalih prajurit Wêlandi, wondening ingkang angrumiyini lumêbêt dhatêng bètènging mêngsah, abdinipun wayah kula sarean Suradênt

Ingkang punika kula kêdah anglairakên ing suka pirênaning manah kula dhumatêng wayah kula, sangking prayogining tandangipun prajurite wayah kula, ingkang sarta pamuji kula amargi

--- 304 ---

gènipun sami angantêpi, kang mugi-mugi samia ginanjar ing Gusti Allah, saha nagari têntrêma tumuntên, supados tiyang agêng utawi tiyang alit ing tanah Jawi ingkang sami kula trêsnani kados anak kula piyambak sami amanggiha karaharjan.

Kala kula wontên nagari ing Surakarta, asring-asring kapanggiha kalihan wayah kula, punika sakalangkung andadosakên suka pirênaning manah kula.

Ing wusananipun pamuji kula dhumatêng Gusti Allah, mugi-mugi wayah kula pinanjangêna yuswanipun. Amanggiha wilujêng saputrawayahipun sadaya.

Sinêrat ing Magêlang tanggal kaping 23 wulan Juli taun 1829.