Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa)

Judul
1. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918. Kategori: Arsip dan Sejarah > Galeri
2. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 01: Deel I Voorrede). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
3. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 02: Ha-HaCa). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
4. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 03: HaRa-HaTa). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
5. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 04: HaSa-HaPa). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
6. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 05: HaDha-HaMa). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
7. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 06: HaGa-HaNga). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
8. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 07: Na). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
9. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 08: Ca). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
10. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 09: Ra). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
11. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
12. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 11: KaKa-KaLa). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
13. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 12: KaPa-KaNga). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
14. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 13: Da). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
15. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 14: Ta-TaLa). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
16. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 15: TaPa-TaNga). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
17. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 16: Sa-SaKa). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
18. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 17: SaDa-KaPa). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
19. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 18: SaDha-SaNga). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
20. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 19: Deel II Voorrede). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
21. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 20: Wa). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
22. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 21: La-LaWa). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
23. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 22: LaLa-LaNga). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
24. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 23: Pa-PaCa). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
25. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 24: PaRa-PaSa). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
26. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 25: PaWa-PaNga). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
27. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 26: Dha). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
28. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 27: Ja). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
29. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 28: Ya-Nya). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
30. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 29: Ma). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
31. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 30: Ga-GaWa). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
32. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 31: GaLa-GaNga). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
33. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 32: Ba-BaTa). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
34. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 33: BaSa-BaNga). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
35. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 34: Tha-Nga). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
36. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 35: Bijvoegsels en Verbeteringen). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
37. Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 36: Aanteekeningen). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
Citra

Pencarian Teks:

Lingkup pencarian: teks dan catatan-kakinya. Teks pencarian: 2-24 karakter. Filter pencarian: huruf besar/kecil serta diakritik diabaikan; mengakomodasi variasi ejaan, termasuk [dj : j, tj : c, j : y, oe : u].

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1

Ka

ka
KW. zva. ika, kana, mangkana, mungguh, nalika, luwih, tingkah, ing, ta, Wk. (voor oudj. vgl. KS. 63; WS. 121). - I. ka, ku, en ki, KW. ika, iku, en iki, ook kae, kuwe, en kiye, N. gew. alleen punika, soms ook puniku, en puniki, K. nika, niku en niki, MD. vormen van het aanwijzend voornaamwoord, waarvan die met den klinker a het verwijderde, dat men niet zien kan of heel ver af is, beteekent: gene, gindsche, daar ginds; die met oe het op eenigen afstand zich bevindende, dat men met de oogen of met den vinger aanwijzen kan (die, dat, die daar, dat daar), en die met i het digt bij zijnde, dat men in de hand heeft of met de hand aanraken kan (deze, dit; deze hier, dit hier); terwijl men in Kråmå die onderscheiding gewoonlijk niet uitdrukt. Zie ook Kern in KS. 101. - In Ngoko gebruikt men kae, kuwe, en kiye, gewoonlijk alleen van zinnelijke voorwerpen, die men voor oogen heeft. - kae lo, en verk, kalo, (ká'lo) kijk daar ginds! kiye lo, en verk. kilo, kijk hier! kiku ana layang, daar ligt een brief. punika dhatêng, daar komt hij aan. aku iki, kula punika, zegt men voor ik, als men het oog heeft op zijn toestand of gesteldheid; en kowe iku, sampeyan punika, voor jij of U, als men doelt op iemands hoedanigheid of wijze van zijn, doen of spreken; ook voor: hoe heb ik het met je? hoe kan je zoo wezen of spreken? kowe kuwe, jij daar! awakku kiye, mijn persoon hier. - iku, of kang iku, N. punika, of ingkang punika, K. niku, of kang niku, MD. worden ook als aanwijzende voegwoorden gebruikt: zoo dan, nu dan; zoo, dan nu. - saiki, N. sapunika, K. saniki, MD. (ook saikine, ML. 147, 169; LK. 41. sapunikanipun, of ° ne, ML. 221, 223; LK. 229) of met meer nadruk ing saiki, ing sapunika, en ing saniki, nu, tegenwoordig. sakiye, op dit oogenblik. saikia, sapunikaa, zva. yèn saiki, yèn sapunika. sapunikaa, en yèn sapunikaa, WP. 211, 348 zva. yèn makatêna? Bijdr. 6e R. I, 168. sapunika, ook zva. sêmantên, bv. in namung sapunika, en mila sapunika. - mênika, in de volkstaal zva. punika, en samênika, zva. sapunika. II. verkorting in de spreektaal van têka, 1. in de beteekenis van sêka, of săngka, om de onbepaaldheid van een hoeveelheid te kennen te geven. - 2. als uitroep van verwondering over iets dat gebeurt, en dan gewoonlijk uitgesproken als of kòq, en dan ook wel kok, geschreven AS.: kijk! ora gêlêm mrene: ka, kijk, hij wil niet hier komen! wat scheelt hem, dat hij niet hier wil komen! III. zva. ko, Subj. Passief WS. 104, Noot. Vrg. têka. IV. voorvoegsel bij passive werkwoordsvormen, en verbonden met ° an ter vorming van substantiva, enz., zie Gramm.
ki
KW. zva. iki, kene, mêngko, Wk.; verder zie bij ka, I., kaki en kyai.
ku
KW. zva. iku, ala, (Skr. ku °). KN. 1. zie ka, I. - 2. zva. ko, of mêngko, WP. - 3. als aanhechtsel, om het bezittelijk vrnw. van de 1ste persoon uit te drukken. - 4. ku, als Tj. Sěngk. één (Skr. aarde). - aku, N. kula, K. en MD. kawula, en kaula, KI. pers. vrnw. van de eerste persoon; ik, mij; wij, ons. kula, wordt door bedienden gebruikt, als ze geroepen zijn: ja, hier ben ik! JZ. I, 3, 10, 12; Prěg. 24. aku, ook als aanhechtsel ter uitdrukking van het bezitt. vrnw. 1ste pers. gebruikt achter naamww. met het aanhechtsel an, en achter verwantschapswoorden.

--- 1 : 387 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
- ngaku, N. ngakên, of ngangkên. K. zeggen: "het is het mijne", of zeggen: ik heb het gedaan"; zich iets toeëigenen of aanmatigen; van zich iets bekennen, betuigen, beweren of voorgeven BTDj. 180; zich uitgeven voor iemand of iets BS. 423; iemand voor den zijnen, bv. voor zijn kind BTDj. 17, of zijn vader, erkennen BS. ngaku-aku, ngakên-akên, of ngangkên-angkên, zich uitgeven voor iemand of iets. guru °, een valsche leeraar Wk.; van zich iets voorgeven; zich het een of ander toeëigenen AS. - ngakoni, ngakêni, of ngangkêni, iets bekennen Bl. CP. 197, erkennen, iets betuigen, verklaren BTDj. 103, beweren; op iets aanspraak maken; iemand (iets) toekennen KT. 53. - ngakokake, ngakênakên, iets toekennen (aan iemand) KT. 54; (iets) verklaren of betuigen omtrent. - akon, akênan, of angkênan, bij wijze van voorgeven, kwansuis. akon-akon, RL. 13a (Prěg. 23 akon) akên-akên, of angkên-angkên, of wel akên-akênan, enz. voor het zijne erkend; toegeëigend goed; erkend, aangenomen kind. - pangaku, subst. den. WP. 131. K. pangakên, Waj. I, 11, 256; L. 154.
ke
KW. zva. kene, Wk.
ko
uitgesproken als kò (volg. Wk. ka, kå) of kok, en ook wel zóo geschreven, alleen in het subjectief passief, anders kowe, N. (dat ook herh. in subj. pass. gebruikt wordt WS. 104, bv. A. 62, 67; ML. 52, 198; L. 63, 147, 285 enz.). sampeyan, K. dika, MD. jij, jou, of je; U; gij of u. In Banyumas en in poëzie (BS.) is ko, met een zachte ó, , ook in gebruik voor kowe, (vgl. KA.) en als verkorting van mêngko, WP. - koko, (Rm. 501) of ngoko, (met of zonder basa °, of têmbung °) KN. de taalsoort, die door den meerdere tot den mindere en door kinderen en het volk onder elkander gesproken wordt. - ngoko, die taalsoort spreken; in die taalsoort toespreken (pass. dikoko, of dioko, Wk.), familiaar? BG. 547 (Fransch tutoyer, Hoogd. dutzen); vgl. ngramani. - kokon, en kokon-kokon, die taalsoort onderling bezigen.
kah
KW. zva. tumindak, of laku, en nglakoni, G. (ontbr. W.).
kèh
(oudj. kweh KS. 68) N. (kyèh, KW.); kathah, K. (ook thah, KW. G.) hoeveelheid, aantal, menigte (Skr. kaṭah, veel, excessief). In poëzie wel voor akèh, bv. BS. 338. kèhe, het aantal; ten getale; en als het veel is, op zijn meest R. kèh-kèhe, of akèh-akèhe, op zijn allermeest JZ. I; ten hoogste, hoogstens. K 11, 34: akèh kêdhik, veel of weinig. kèh sêthithike, het vele of weinige, hoeveel of hoe weinig (d. i. de hoeveelheid) er van. sakèhe, sakathahipun, de gansche menigte, alle (vrg. kabèh). sakèh-kèhe, of saakèh-akèhe, alles en alles; in alles en alles; in alle geval; vgl. ubêd-ubên,[1] om kort te gaan? Wk.; en cêkakane. sumêkèh, Waj. II, 159: praats hebben. - akèh, N. okèh, MD., volg. Wk. okèh-okèh (gemeen), kathah, K. in menigte, veel, talrijk. kang (of sing) akèh, of kang akèh-akêh, de velen, de grootere menigte, in tegenstelling van één of weinigen, d. i. de anderen, de overigen, het algemeen. BTDj. 82: wong akèh, vgl. nog 57 lare kathah. ing akèh, N. ing kathah, K. de menigte, het publiek. akèh-akèh, N. kathah-kathah, heel veel, vele andere Wk. akèhe, ook wel zva. kèhe. - ngakèhi, of ngêkèhi, ngokèhi, en ngathahi, veel (bv. eerbewijzen Bl. CP. 201) geven aan; met vellen (met overmacht) aanvallen; overladen met werk; aan een werk meer menschen zetten; iets vermenigvuldigen JZ. I, 92; erg. veel bijdoen, bv. specerijen bij gerechten BG. 550. ngêngêkèhi, R. ngêkèh-êkèhi, ngêngathahi, iets veel maken, vermenigvuldigen, gew. tot last, bv. bezwaren. - ngakèhake, of ngêkèhake, ngokèhake, en ngathahakên, maken dat iets veel wordt, iets doen toenemen, vermeerderen; (iets veel, in groote hoeveelheid, doen R.). - kakehan, of kakeyan, (° saur, BG. 179) of kakèhên, kokehan, of kokeyan, of kokèhên, (MD. volg. Wk. gemeen) en kêkathahên, te veel. - pakehan, plaats waar veel menschen zijn, verzameling, kring of gezelschap van menschen, publieke plaats. ing pakehaning akèh, N. ° kathah, K. in vol gezelschap; vgl. pasamuan, Wk.

--- 1 : 388 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
koh
KW. zva. sapi, Wk., vgl. goh.
kaha
KW. zva. akèh, Wk.
kahi
KW. zva. punika, sigêg. Wk.
kau
KN. stijf, gedwongen (in tegenstelling van los en bevallig); hard (niet toegevend), stroef, onwelluidend zoowel in woorden als manieren; onwellevend (niet alus) lomp, ongeschikt G. (vrg. kaku) JZ. I, 110.
kae
zie ka, I., en kyai.
kao
KW. zva. sira, Wk., vgl. mal. kau.
kèhe
= kèhe, van kèh.
kain
Ml. kleedje (Jav. jarit, N. sinjang, K.) cêmêr kain, zva. sukêr, KT. 50.
kihên
KW. zva. iki, Wk.
kohên
of kowên, en kon, WS. 104; WJ. en OJ. zva. kowe. Zoo ook somtijds in poëzie en Wayangverhalen.
kahana
KW. zva. sakèhe, bêlaka, Wk.
kaanan
zie ana.
kainan
zie ina.
kaêntya
KW. overtroffen worden (van êntya, KW. Skr. antya, laatste, uiterste; minder, laag). W. heeft kaantyan, zva. kalangkung.
kaêndhas
KW. zva. katowongan, Wk.
kaecalan
zie bij ilang.
kahar
Bat. mal.? Holl. kar, voor vervoer van de post, ook wel voor personen, meestal met tent R., B. v. B. II, 39, 103.
kaur
KN. tijd hebben (vrg. kobêr) BTDj. 102.
kauk
zva. keyok, Ook een geluid waarmeê men bv. in een bosch te kennen geeft, waar men zich bevindt Rh.
kaèk
KN. kaèk-kaèk, of koak-kaèk, klanknab. van het geluid van schreeuwen van apen en van zeer jonge kinderen, vrg. kowi, 2.
kuaka
KW. zva. bêngis, ala, duraka, Wk. (Skr. kuhaka, schelm).
kait
KW. zva. têpung, BTDj. 602 (vrg. Ml. kaït) volg. Rh. schakel, schalm. - kaitan, geschakeld, bv. van een ketting, vrg. gait. KN. in iets vatten, zich aan iets vasthaken, vasthechten enz. zooals de tanden van het éene rad in die van het andere, de éene metselsteen aan de andere sluit; het zamen verbonden of vereenigd zijn als boven. kait dina, ° gawe, enz. zva. cathok dina, enz.; samen vereenigd of verbonden; maats zijn met elkander R.; samenspannen met iemand BTDj. 602, Bab. Jo. II, 292. Zoo ook sakait, (wegens de maat sinêkait, BG. 275); dit of nyakait, volg. Wk. tegen iem. iets brouwen, samenspannen enz., vgl. sakuthu, sêkathung. - sakaitan, tegen elkander iets brouwen, samenspannen, enz., op eene samenspannende of vijandige wijze; ook de persoon tegen wien samen gespannen wordt, tegenstander, vijand Wk. - ngait, menschen tot een maatschap of bondgenootschap samen vereenigen AS. - kaitan, te zamen verbonden, bv. van steenen in een muur; en fig. ook de persoon, met wien men samenspant, enz.; bondgenoot. - pêngaitan, vereeniging van menschen tot een doel Dj. M. 1866, n°. 36, 2.
kaot
1. KN. gedistingueerd, uitstekend, zeer voortreffelijk; zich boven anderen onderscheiden. swarga °, GB. II, 30. dede kaotipun, het onderscheid is niet te zeggen; het komt in geen vergelijking AS. sanès kaotipun, heel wat verschillen PL. II, 199. - kinaot, gedistingueerd, uitstekend, buitengemeen. - 2. zie kacèk.
kaos
Holl. kous BTDj. 371. kaos, K. zie aji, V.
kaisèn
zie isi.
kahwa
Ar. [Arab], KN. koffie (vrg. kopi). wit kahwa, koffieboom. wedang kahwa, (gezette) koffie.
kauwan
KW. zva. kauculan, voor kauhan, van uha, zva. ucul.
kaul
(of kaol, Ar. [Arab] kaul, KN. het zeggen; wat gezegd wordt; verhaal, overlevering ontbr. Wk.); een uitgesproken gelofte; een gelofte doen WP., PL. II, 191 (vrg. nadar, punagi). - ngauli, iemand, of voor of om iemand of iets, een gelofte doen. - pakaulan, een gedane gelofte WP.; ook een plaats, daar men om haar heiligheid gewoon is een gelofte te volbrengen, door er te komen offeren, geld te strooien of iets te koopen B. v. B. 67; PL. I, 159 (rêca °); v. e. persoon Waj. II, 129.
kaèl
KN. kaèl-kaèl, moeielijk of gebrekkig kauwen door slecht gebit (vgl. gaèl); ook koal-kaèl, zva. kowal-kawèl, veel praten Wk.

--- 1 : 389 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
kaol
1. het zeggen, wat gezegd wordt, verbaal JBr. 220, overlevering; zie kaul. - 2. een haakachtig ijzeren werktuig om een ijzeren hoepel om een velg te krijgen Wk.
kuul
KW. zva. malês. Wk.
keol
KN. vermoeid, door lang in dezelfde houding te blijven, hetzij zittende, staande of iets in de hand houdende Wk. Volg. Rh. theyol.
kaula
zie kawula, en ku.
kaelangan
zie bij ilang.
kaop
KN. het met iets kunnen doen of stellen, er meê voldaan of tevreden zijn. - kaopan, ligt te voldoen of tevreden te stellen. ora kaopan, niet te voldoen, onverzadelijk, vgl. puwungan.
kaadha
KW. zva. andhèr, Wk.
kahyasan
KW. zva. lumuh, Wk.
kaiyalan
KW. zva. kangelan, Wk.
kaim
zie kaum.
kaum
of kom. (Ar. [Arab], v. d. B. volk). kaum, KN. kaim, KD. een priester, een gemeen priester in onderscheiding van een van hooger rang (in midden- en Oost-Java kampung- of desa-priester Hoezoo in ZG. XXXI, 22). In Bab. Jo. II, 9 wordt hij geroepen om het door den Vorst buit gemaakte wild te slachten. - ngaumi, erg. of bij iets als kaum, dienst doen. - kauman, kaiman, of pakauman, pakaiman, plaats waar één of meer priesters wonen; priesterwijk. kauman, naam v. e. kinderspel, waarbij éen de rol van kaum, vervult Wk.
kaamban
zie ămba, Wk.
kaebala
KW. zva. kasingsal, Wk.
kahang
KW. zva. kalêson.
keong
= keyong.
kaonggya
KW. zva. kapering, Wk.
kna
in poëzie voor kêna.
kno
KW. zva. mati, G.
kan
KW. zva. mangkana, ngriku, ana, Wk.; vrg. ka. Ook verkort. van têkan, Lk. 75, Waj. I, 92.
kin
KW. zva. punika, Wk., vrg. ki.
kun
1. KW. zva. ingsun. Zie WS. 199. - 2. kun fayakun, of kun nayakun, het zij er, en het is er ([Arab], woorden uit den Koran, bv. 2: 111) ZG. IV, 231; XXIII, 341.
kèn
1. K. zie kon. - 2. KW. zva. tapih, prawan. - kènkèn, makèn, makènkèn, zva. atapih. - kènkènan, zva. tapihan. - kèni, zva. napihi, Wk. Ook is kèn, een titel vóór eigennamen van vrouwen of meisjes BS. 9 (soms voor die van mannen, bv. Ken Arok); ook met ni, er vóór: nikèn, zva. ni rara, BG. 202.
kon
I. N. kèn, K.; akon, N. akèn, K. ngandikakake, KI. (volg. Wk. in KI. ook dhawuh, N. dhawah, K.) en ook ngêrsakake, zie arêp. iemand zeggen dat hij iets doen moet, iemand iets gelasten of laten doen. akon gawe, laten maken, bestellen BTDj. 50; in de spreektaal ngêkon, en ngêkèn, hetz. R. akèn luwar, wangs. voor woh kawista, [wista] JZ. II, 271. dikon, N. dipun kèn, K., Gr. L. 70; ook dèn akon, KT. 194, kinon, en kinèn, poët. BS. 251, ingandikakake, en verkort ngandikakake, andikakake, of dikakake, KI. (kadhawuhan, N. kadhawahan, K.), pass. konên, pass. imp. - Na een woord, dat een last of bevel of iets dergelijks beteekent, wordt het actief of passief als redewoord zóo gebruikt, dat men het veelal door om kan vertalen; vgl. kapurih, en ginawe. Zoo ook in de spreektaal de grondvorm kon, (Gr. L. 161 ditari kon dagang) en kèn, en zva. dikon, en dipun kèn, in last hebben, moeten Waj. II, 231, 565. Ook kon, zva. konên, WP., Prěg. 14. Het pass. kinon, kinèn, (Dj. M. 1867, n°. 36, 8) en andikakake, wordt ook als actief gebruikt voor last geven R.? - kumon, KW. zva. akon. - kongkon. (oudj. konkon) en ngongkon, N. kèngkèn, en ngèngkèn, K. ngutus, KI. (dit KI. ontbr. Wk.) gelasten, zenden met een last, iemand zenden met een last, om een boodschap zenden of sturen, uitzenden om iets te doen, afvaardigen (vgl. kirim). - ngongkoni, N. ngèngkèni, K. nimbali, KI. (BTDj. 220, 425 ngutusi, volg. Wk.: K.) om iemand zenden, iemand ontbieden. - ngongkokake, ngèngkèkakên. met iets iemand zenden naar iemand WP. - kongkonan, N. kengkenan, K. utusan,

--- 1 : 390 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
ook wel putusan, KI. (dit KI. in poëzie ook voor last, zending? Wk.) bode, zendeling, afgezant (vgl. gandhèk); met of zonder voorgevoegd a °, een bode uitzenden; iemand als bode uitzenden. utusane Allah, utusane Hyang Widi, namen aan Mohammad gegeven Zg. XIII, 173, 191. ken-kenan, wat besteld is, bestelling KA. 11. - pakon, N. WP. 67, pakèn, K., KT. 82, timbalan, KI. last van iemand, vooral door middel van een bode of brief, of aan iemand, dien men ontboden heeft; wat iemand een ander zegt, dat hij moet gaan doen, of wat iemand weten laat door een bode of brief. - pangutus, zending, opdracht Bab. Jo. II, 303. II. OJ. zva. kowe, Rs. 724. Vrg. kohên.
kana
KW. zva. karah, rakit, Wk. KN. 1. zie kang kana, AS. 137. - 2. MD. zie êmbuh. - 3. kana, N. ngrika, K. en MD. ginds, gindsche; kono, N. ngriku, K. en MD. dáár, aldaar; en kene, N. ngriki, K. en MD. hier, alhier; drie vormen van het aanwijzend voornaamwoord van plaats, die even zoo onderscheiden zijn, als ika, iku, en iki, (zie Ka, I.); in Ngoko veelal, in Kråmå zeer dikwijls, met het voorzetsel ing, er vóór; en ook van personen en zaken, (even als êndi, en pundi), vooral in de vergelijkingen: gene, die, deze JZ. I, 155; Gr. L. 148; GB. XIII, 383? die (daar). sira ngèngèra ing kono, BTDj. 66. kono, ngriku, ook voor of daaromstreeks, bv. besuk Rebo kono, Woensdag of daaromstreeks. ing kono, of lah °, (bij de dhalang's) zoo dan, nu dan, toen BTDj. 13: dan? In levendigen stijl herh. gebruikt voor toen, daarop, bv. WP. 37, 39, 42 enz. Par. 10, 32, 35, 42 enz. (vgl. ngkana KA. 32). In de spreektaal ook wel kono, vgl. Gr. L. 124 en 141; en kene, voor mêngkono, en mêngkene. (ngrika, ngriku, en ngriki, zijn verkortingen van ing rika, enz. van rika, riku, en riki, en dit met het Kawi-voorzetsel ri, van ka, ku, en ki). Watu kono, die steen (of steenen) daar. ing kana ing kene, ook wel kana kene, en ngrika ngriki, ginds en hier, elders zoowel als hier. ngrika ngrikia, waar het ook wezen mag, overal Gr. L. 140. ing kana kana, ngrika ngrika, ginds en elders, overal. saka ing kana kana, van alle oorden AS. kenene, Waj. I, 37 of ing kenene, ngrikinipun, ik van mijn kant, volg. Wk. deze zijde hier, hier ter plaatse, deze hier = aku, Waj. I, 37. ing konone, ngrikunipun, gij van uw kant; volg. Wk. gene zijde daar, daar ter plaatse, vgl. Gr. L. 144. - ngono, spreektaal zva. mêngkono, (Waj. I, 30) Rh. mangkana, mangkono, mangkene, zie ben., en mrika, mriku, mriki, bij prana, II. - kènèkna, L. 318: geef hier!
kani
KW. zva. kêna, Wk.
kane
KW. zva. mula, karana, wêkasan. Wk.
kano
k[no kino, zie no.
kêno
KW. zva. kêna, Wk.
kona
A. 10, 11, 12 = kono.
kano
k[nNo zie kanwa.
kêna
N. kêni, BS. 259 of kêne, S. poët. kenging, ook wel kinging, R. K. raak; geraakt, getroffen JZ. II, BTDj. 472 door een vloek; vgl. tan ° WS. 166. kêna wong, kêna tujon, betooverd. Het laatste kan ook beteekenen door Allah met ongeluk bezocht Kr. in ZG. XXX, 117; bereikt zijn of worden; in de macht of handen geraken BTDj. 94. luput kêna ing aku, het is mij niet ten deel gevallen Wk.; in het spel verliezen BS.; te raken, te treffen, te bereiken PL. I, 128; vatbaar voor iets; onderhevig aan iets, bv. aan den dood Wk.? wong iku ° ing pati, de mensch is sterfelijk Wk.; mogelijk, mogelijk zijn; kunnen (bij een passief JZ. II, tegenover bisa, het subjectieve kunnen, in proza dit onderscheid niet altijd in acht genomen Wk.); mogen; het kan, het mag; raken, treffen (vrg. kongang). kêna sanak, enz. in verwantschap geraakt, verwant zijn. ora kêna, botên kenging, ook niet te raken; onhandelbaar van iemand, met wien niets aan te vangen is JBr. 184, KB. 23, niet te overtuigen of te overreden Bab. Jo. II, 353; ook nevens botên sagêd, niet willen, bv. ° kantun, o. a. WP. 216. ora kêna ora, het kan niet anders; het is onvermijdelijk. kêna ing apa, of kêna ngapa, N. RP. 37, kenging punapa, K. hoe komt het zoo? wat scheelt er aan? zva. yagene, en punapaa, RP. 37, AS. kengingipun makatên kenging, een ontwijkende zegswijze, wanneer [wan...]

--- 1 : 391 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
[...neer] men iemand niet botweg ongelijk durft te geven: 't zou wel kunnen, maar ... JZ. II, 264. - ngêna, N. ngenging, K. zich gewillig laten vaten Wk. - ngênani, N. ngênèni, en mangênèni, poët. ngèngingi, K. iemand of iets raken of treffen, deeren, kwetsen. kakênan, enz. geraakt, getroffen enz., ook fig.: beet genomen, verleid, getroffen v. h. hart: ° tyas lir ginarit, BG. 396; meegesleept? BG. 202: ° wiraos. - ngênakake, ngengingakên, (poët. ngênakkên, oud-pass. kinênakkên, Men.) iets doen raken of bereiken; iem. treffen met, bv. een belasting L. 157, een toovermiddel Men. IX, 50; een verplichting opleggen (KA. 2: angěnakěn strisamaya); maken dat iemand iets machtig wordt Prěg. 30, AS.; iets mogelijk maken, veroorloven KT. 148, GR. - pakêna, pikêna, KW. zva. pakolèh. - mikênani, zva. makolèhi, Wk.
kêni
zie kêna.
kêne
KW. zva. kêni. - ngêne, zva. ngênèni, JZ. II en ngincêng.
kina
zie kuna.
kuna
KW. zva. mênêng, Wk. N. kina, K. oud, zooals van een huis of geboomte PL. I, 69, 72; gew. alleen van de tijd; de oude tijd JZ. II. jaman °. tiyang °, de voorouders IS. 1; oudtijds (vrg. uni, I. tuwa, lawas). kuna-kuna, kala kuna, of kunane, enz. eertijds, oudtijds, weleer. - kumuna, kumina, zich voordoen als iemand van den ouden tijd. kuna-kêmuna, van oude tijden her KB. 70.
kèni
kèni-kèni, zva. pèni-pèni, Tj. II, 620; zie bij èni.
kene
zie kana.
kunun
verkorting van kula nuwun.
kono
zie kana.
kênoh
KW. zva. bêtah, T. 43a. kuping, sungu, anggung, Wk.
kaniaya
zie aniaya.
kanan
KW. Mal. rechts, de rechter zijde, zva. têngên, zie ook kèri. KN. stuurboord, stuurboordszijde J. - nganan, rechts gaan, houden of wenden J. - pênganan, zva. panêngên, iemand die rechts gaat; een rechtgeloovige; een Muzelman G.
kanin
KW. zva. tatu, wond; gewond Wk., BG. 503, KA.
kanon
KW. zva. katon, Wk., T. 13a.
kanana
KW. zva. sandêr, T. 51b. - kananan. zva. sandêran. Wk.
kanun
voor ikanun, Ml. ikan Nun, naam van een fabelachtige visch Dj. M. 1866, n°. 20. Zie ook nun, 2.
kênir
Holl. knier, scharnier (vrg. kokot). èngsèl kênir, zie èngsèl. J.
kunir
KN. kurkema, kurkema wortel, Curcumalonga, nat. fam. der Zingiberaceae Fil. pêlêm kunir, een soort van mangga, vgl. grigèh, têmu, AS. 250. kunir pita, wangs. voor têmu, JZ. II, 261. - kuniran, Marlea spec. B., nat. fam. der Cornaceae (Banyuwangi) Ks.
kênari
KN. kanarieboom, kanarienoot, daar olie van gemaakt wordt, Canarium commune L. nat. fam. der Burseraceae. - kanarèn. een gouden of zilveren doosje in de vorm van een kanarienoot voor reukwerk, dat vrouwen aan de punt van haar zakdoek knoopen Prěg. 58, AS.
kinarwistha
zie karawistha.
kunarpa
zie kunapa.
kanak
1. mêngkanak = mêngkana, Waj. II, 137. si °, met minachting BG. 275. - 2. zie bij anak.
kênèk
1. in de spreektaal zva. kêna. - 2. Holl. knecht, vooral ook voor palfrenier J.; looper bij een rijtuig, knecht van een werkbaas, schoenmaker, kleermaker enz. Wk.
kènèk
en mêngkènèk, N. in de spreektaal, even als kene, zva. mêngkene.
konok
en mêngkonok, ook mangkothok. N. in de spreektaal, even als kono, zva. mêngkono, WP. si kothok. zva. si anu, dinges.
kanaka
of kênaka, 1. zie naka. Wangs. yudakênaka, zva. kukur-kinukur, wijst op de zangwijze pangkur. - 2. KW. zva. mas. (Skr. id.) Wk.; naam van een tuin in de Bråtå-yudå. kanaka taman, naam v. e. lusttuin te Yogya Bl. CP. 259, vgl. kanaka pagêndhan, Ib. 276.
kênèkêr
(of kênèkêran, ook nèkêr, nèkêran. Wk.) Holl. knikker (vrg. kêstèn).
kanekaputra
bijnaam van Rěsi Narådå, zoon van

--- 1 : 392 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
Hyang Catur-kanåkå (vier-nagelige). Hij wordt door God Guru oudere broeder genaamd WP. 13.
kinakêmah
zie bij kêmah.
kênit
KN. witte arak, vroeger wel knijp genoemd Waj. II, 142, KB. 58. ° waragang api, BG. 274.
kênèt
KN. het zacht piepend, met een zacht gesnor afgewisseld, geluid van een gěmak, als zij op het zien van haar tegenpartij kwaad wordt; zulk een geluid geven. - ngênèti, zulk een geluid maken tegen Wk.
kinatah
zie bij tatah.
kinatujon
zie bij tuju.
kênas
KW. zva. kêthèk, zie K. 7, 137, Waj. I, 197, Rm. 126; vlg. W. zva. kidang. Zie ook Bijdr. 3e R. VI, 31.
kênès
KW. zva. kêthèk, Wk. KN. levendig en spraakzaam van een meisje of vrouw (behaagziek, wulpsch J.); nuffig te M., Wk.; vgl. konyil, gandês. intên °, een mooie, goed schitterende diamant Wk.; zie verder JZ. II, vgl. nènès.
kinas
KW. zva. budhal, Wk., vgl. kenas.
kenas
KW. zva. budhal, mêsat, mumbul, en rucat, (vlg. W. alleen zva. rucat).
kanoa
zie manowa.
kênoa
zva. kênaa, volgens een volmondige uitspraak Prěg. 22.
kinawacan
zie kawaca.
kanil
KN. (het eerste Wk.) dik uitgeperst sap van kokosnoot, dikke kokosmelk, dikker dan santên, DW. proza 131; ook wel volg. Wk. santên kanil. jênang °, een soort pap. prawan °, een ongerepte maagd (tegenover prawan kabar). C. 2151, 219b: sêmune °, bleek en week??
kênil
1. zva. kêna, in de sprktl. lumuh ° kudu odhil. ongenegen tot geven, genegen tot nemen Wk. - 2. zva. kênèl.
kênèl
1. zva. kênès. - 2. Zie J.
kênol
kumênol, zva. cumenol, Wk.
kènêl
KN. ook gènêl, cènêl. mak °, tusschenwerpsel, voor een drillend, trillend, veerkrachtig gevoel bij aanraking, bv. v. gelei, gomelastiek enz. kènêl-kènêl, enz. freq. van kumènêl, enz. trillen als boven Wk.
kenol
KN. zva. kènêl, doch van een grooter voorwerp, bv. v. d. billen.
kênap
Holl. knaap, voor een guéridon, lichtstander of klein tafeltje om iets op te zetten S.
kunapa
en verbasterd kunarpa, KW. zva. bathang, BTDj. 596, 685, dood lichaam, lijk (Skr. kuṇapa, stinkend; een kreng, een lijk) T. 14a.
kanêpson
zie napsu.
kinajrihan
zie bij ajrih, onder wêdi.
kaniyasa
eign. van een Butå van het vrouwelijk geslacht G.
kanêm
zie bij nêm.
kanigantên
zie bij kanigara.
kanigara
1. KW. zva. naam van een grooten gelen bloem, onze zonnebloem: Nymphaea stellata Wild. nat. fam. der Nymphaeaceae (Prâkrětsche uitspraak en verbastering van het Skr. karṇikâra PK.) JZ. I, 381. - 2. KN. kanigantên, KD. een ronde, zwarte muts (kuluk) met smalle strepen van geslagen goud of gouden passement, die bij plechtige gelegenheden (als kleine tenue bij particuliere of half-officiëele gelegenheden Wk.) door den Vorst, Prins Mangku-nagårå (de prinsen en de Riyå's Wk.) en den Rijksbestierder gedragen wordt, en ook door elken bruidegom gedragen mag worden op den avond van zijn trouwdag ZG. XX, 410. - kanigaran, (in staatsiegewaad) met de kanigåra op; ook wel ngagêm °, JZ. I, 235; in klein gala Wk., vgl. mathak, brêci, blibar. - 3. nm. v. e. heestergewas Wk.
kanabèn
en kanabean. zie bij nabi.
kinêban
of kènêban, zie inêb.
kanang
KW. zva. ingkang, T. 43b, bv. kanangsêsra, de ring (vrg. punang) BS.; ook afgezant, ambassadeur G.
kênang
1. WJ. voor kêna ing, WP. BG. 2: sawah tan kêna ngama, zie ook BJK. 176. kênangapa, voor kêna ngapa, WP., A. 46, 61; L. 85. - 2. (vlg. J. verkort nang) aanspraakwoord tot een jongen, vgl. thole, LB. 71, 86, 88, 97, 162.
kênèng
poët. en in de spreektaal voor kêna ing, OJ. in de spreektaal zva. kêna.
kênong
KN. 1. naam van een instrument (een metalen ketel, vgl. kêthuk. Wk.), dat bij de gamělan behoort PL. II, 16. ° bangkongan, een soort kênong, (zie ZG. 1872, 109) in den vorm

--- 1 : 393 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
v. e. bangkong, komt vlg. Rh. thans minder voor. - ngênong, de kěnong slaan. - ngênongi, met de kěnong accompagneeren; fig. iemands rede als het ware accompagneeren met telkens ja! wel zoo! of iets dergelijks te zeggen, om zijn goedkeuring te kennen te geven of dat het hem bevalt JZ. II. - 2. samentrekking van kêna ing, Prěg. 76; vgl. kênang, in de spreektaal zva. kêna, Wk.
kinang
KN. gantèn, KI. tigan, KD. de met gambir, pinang (jambe), en kalk toebereide sirih, om gekauwd te worden, met een pruimpje tabak er bij, dat tusschen de lippen en tanden gehouden wordt (vrg. kênyèh, susur, en racik). bêlah kinangipun, spreekwijze voor onderling verschil CP., vgl. jambe. - nginang, anggantèn, nigan, sirih kauwen JZ. II, S. BG. 207: gantèn, ... kininang nyah-kênyoh. Vrg. mucang, bij pucang. nginanga durung abang, spreekwijze voor zoo spoedig mogelijk AS. 176; ook met bijvoeg. van idua durung asat, Waj. II, 537. - nginangi, enz., veel sirih kauwen, veel van sirih houden; veel daarvoor uitgeven; sirih kauwen als middel tegen Wk.; ook sirih presenteeren aan. - kinangan, of pakinangan, AS. 10 en pagantenan, pawohan, of pawohan, (Tj. I, 93) KI. sirihdoos (zie bij gagragan) S. - panginang, panggantèn, het sirihkauwen. sapanginang, de tijd, die met het kauwen van een sirih-pruim heengaat; zoolang als het kauwen van een sirih-pruim duurt (een kwartier of wat langer; volg. Wk. omtrent een halfuur).
kunang
zie konang, en kunang.
kunêng
zie bij nêng, en vgl. KS. 95. aji °, een tooverspreuk ZG. XXXII, 130.
kuning
kunNi= N. jêne, K. geel (v. e. schoone huidkleur. wong kuning, tegen een aangebedene BG. 94, vgl. BTDj. 34). kuninging êndhog, jênening tigan, dooier van een ei. măngsa kuning, măngsa jêne, de gele mångså, d. i. de tijd zoolang de veldvruchten op het land staan. êmbok rara kuning, titel van een vrouwelijke bediende in de Kraton tot het dragen van 's Vorsten staatsie JZ. I, 82. griya kuning, benaming van een publiek huis te Batavia B. v. B. I, 10. pandêlêngku kuning, het is mij geel en groen voor de oogen, zegt Arjuna vermoeid van den strijd Waj. I, 69. pupur kuning, zva. borèh atal, Tj. III. 653. - kêmuning, of kumuning, ook jênar, (Ks.) naam van een boom met kleine welriekende bloemen en geel hout, Murraya L., nat. fam. der Rutaceae KS., JZ. II; van dit hout was de vorstelijke kathil, gemaakt Bab. Jo. I, 487; het is bijzonder gezocht voor wapengevesten KS. - kuningan. KN. jênean. KD. geel koper, een compositie van têmbaga, en sari? Wk. bumi kuningan, (tegenover ° irêngan) gele, d. i. beplante, grond, van het rijstveld, zoolang het gewas er op staat. Ook is kuningan, de naam van den tienden zoon van Watu-gunung, en van de twaalfde wuku; ook ben. van een afdeeling in de residentie Cheribon.
konang
(mal. id.) kêkonang, (ook wel kunang, KW.) KN. een vuurvlieg, een in het donker lichtgevende vlieg, iets kleiner dan een honingbij. muncar kadya ° nèng warih, BG. 25 konang sakêbon, van een mooi schitterend bathiksel. kêkonanging mata, de vonken die uit het oog vliegen bij een slag of stoot. sakonang-konang, zoo groot als vuurvliegen van vonken WP. 374. kadang konang, of kadang kêkonang, de blinkenden (d. i. alleen de rijken) als broeders en vrienden erkennen en behandelen; tafelvrienden JZ. II, AS. - ngonang, of ngêngonang, op een konang gelijken. kinonang ing parada, bezaaid met gouden sterretjes, als waren 't konang's Waj. II, 447. - konangên, als 't ware konang's zien, bv. ten gevolge van een slag op de oogen.
kananga
of kênanga, KN. naam van een hoogen boom Cananga odorata Hk., FS. en TH. (vlg. Ks. Cananga Bl.) nat. fam, der Anonaceae Fil.; van de bloemen wordt een welriekende olie gemaakt, lisah °, of lisah sundhul langit. gen. CP. kênanga bang, wangs. voor sêkar kacêmbang, CS.
kuningan
zie bij wêruh.
kêningar
KN. kaneel, anders manis jangan. wit kêningar, kaneelboom PL. I, 168. Vrg. kayumanis.
kênangapa
zie kêna.
kunangan
zie bij unang.
konangan
KN. zie bij unang. KW. zva. ngunang, zie bij unang.
kaningaya
zie bij aniaya.

--- 1 : 394 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
kancu
beter kancu, KW. zva. sembong, Wk. of simbung, C. 2961, 65a.
kênca
KN. ontwerp, schets, bv. van een te bouwen huis, vrg. rênca, entra, rèngrèng. Vlg. Rh. eigl. een gespannen koord of lijn, bv. om beddingen te maken. - ngênca, iets schetsen; vooraf ontwerpen en regelen KB. 214; vgl. ngrantam. - kancan, voorloopig plan, afspraak maken.
kinca
Chin. KN. stroop van met water gesmoltene en gekookte Javaansche suiker; suikerstroop; zva. juruh. (Vlg. anderen ook suiker in kokosmelk tot stroop gekookt Wk.).
kunca
of kănca, (koncå) KN. sleep, de slip van een dodot, die door de prinsen om de krisscheê gewonden wordt, maar den Vorst als sleep wordt nagedragen JZ. II. Dit mag ook een bruidegom op zijn trouwdag gedaan worden. ngumbar kunca, de sleep laten hangen. Een ander kănca, (kåncå) zie ben. - ngunca, of ngănca, zich aan die sleep vasthouden; fig. iem. in voor- en tegenspoed overal volgen Wk.
kunci
KN. 1. slot RP. 10; BTDj. 385, 545 (sleutel Mal.); op slot (Skr. kuñcikâ, sleutel. Vrg. kancing, sorog. sosi). ° gêmbok, en ° konthol, een hangslot. ° gampang, een langwerpig dito. juru kunci, sleutelbewaarder, portier. Spec. bepaalde personen aangewezen voor 't onderhoud van heilige en vorstelijke graven v. d. B. 45; ZG. XXV, 7. - ngunci, sluiten, opsluiten S. BG. 294: lawang padha kinunci, vgl. inêb. - nguncèni, mrv. en voor iemand (iets) wegsluiten JZ. II. - kuncèn, gesloten. kêkuncèn, zva. sêngkêran? BG. 56. - pakuncèn. desa °, dorpen aangewezen voor 't onderhoud van heilige en vorstelijke graven v. d. B. 45; ZG. XXXVII, 240. - 2. naam van een medicinale wortel kaempferia rotunda L. Fil. ° pêpêt, mannelijke kunciwortel. ° kuning, naam v. e. soort K. - nguncèni, van k. voorzien. - kuncèn, met k. bereid.
kenca
= juruh, de N.
kănca
KN. kameraad, genoot, deelgenoot, ambtgenoot, collega; en zoo worden ook genoemd de ondergeschikten van een hoofd of chef, die hem in de waarneming van zijn bediening behulpzaam zijn (vrg. rewang); als Vocatief ook verkort ca. kănca, tegenover mungsuh, AS. 206; DW. proza 47, 54 (zie ook bij kunca). ° desa, dorpsgenooten. ° gawe, (in tegenstelling van ° anon-anon). ° lumaku gawe, ambtgenoot in het algemeen. ° nyambut gawe, medearbeider. ° lêlungan, reisgenoot. ° dolan, speelgenoot BTDj. 88. ° omah, huisgenoot (vgl. somah). ° bathon, deelgenoot. prikănca, of kănca priyayi, zie bij priyayi, v. d. B.? ° bumi, of ° omahan. voor ° pomahan, zegt men tot iemand die op eens anders erf woont of aanwezig is, bv. als men het erf van een inl. hoofd opkomt en aan een zich daar bevindenden inlander een of ander vraagt Wk. kowe ° desa apa ° nagara, zijt gij een dorpeling of een vreemdeling Wk. - kancan, kêkancan, kancanan, kameraadschap; met een ander of elkander kameraad zijn S.; kameraad schappelijk.
konce
KN. ngonce, de manen van een paard vlechten. - koncèn, of kêkoncèn, met gevlochten manen Dj. M. 1867, n°. 27, l, n°. 33, 6, vgl. once, klabang.
kancuh
KN. tot een paar of span bij elkander passen of voegen; overeenstemmen of harmonieeren met. - kancahan, overeenstemmend; van hetzelfde corps met iemand R., KB. 130, 239; de weêrga van iets; een weêrga hebben enz., vgl. jodhon. Wk.
kincih
KN. kincih-kincih, van een edel geslacht bv. van paarden; in Tj. I, 47 van vrouwen, edel, schoon: ingkang ngayuha °.
kancan
zie kănca.
kuncèn
zie kunci.
koncèn
zie konce.
kancana
of kêncana, KW. en KI. zva. mas, goud (Skr. kâñcana). dyan kêncana, rêtna °, WP. 8, 117 tot prinsessen. kancana mirah, WP. 138 liefkozingswoord. ratu °, naam van één van de gemalinnen van den Vorst, vooral de oudste, ouder dan een ander, die ratu mas, genoemd wordt AS. 157. kolak °, kolak van kates, om de gele kleur. kancana rinujit, en kancana rinumpaka, wangs. voor kêmbang mas kinikir, JZ. II, 267. - kêncanan. wayang °, zie kidang, ook vergulde wayangpoppen, zva. pradan.

--- 1 : 395 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
kancar
zie kanjar.
kêncar
KN. heldere vlam of helder licht van een lamp of kaars S. kadi raina kêncare, helder als het daglicht Rs. 73. kêncar-kêncar, helder branden, vlammen of lichten. - kêncaran, helder brandend, vlammend of lichtend AS. - kalêncar, pating kalêncar, overal helder branden; zie kênyar.
kêncur
KN. naam van een medicinalen wortel (vgl. Fil. kincur?). Zoo ook de Clereq: Kaempferia Galanga. bêras kêncur, rauwe rijst met kêncur, en water fijn gemalen en opgewarmd als heilzaam smeersel tegen gevatte koude. bale kêncur, naam aan een pěndhåpå gegeven, die op een kerkhof staat, waar een lijk met de baar wordt neergezet, terwijl de laatste toebereidselen voor de begrafenis gemaakt worden. prawan kêncur, een nog niet huwbaar meisje van omtrent 12 of 13 jaar (vrg. bij sunthi) JZ. II. jaka kêncur, een nog niet meerderjarige jongen; doch volgens anderen een jongen die zijn vroeg overleden vader niet gekend heeft JZ. II, S. gong kêncur, een kleine gong, anders kêmpul, genoemd. - kumêncur, nog niet geheel volwassen of rijp zijn, vooral v. noten; een kěmiri-noot, waarvan de schil nog niet hard is. JZ. II jong; ook voor jong willen doorgaan. - kêncuran, vlg. KS. Capparis, nat. fam. der Capparidaceae (Běsuki).
kincêr
(vlg. Rh. ongebruik.) of kicêr, KN. pinkend van een oog, waarvan het bovenlid zwakker is, dan het andere, en neer hangt, zoodat het oog maar half open is; pinken, pinkoogen om scherper te zien of te mikken (vrg. incêr, kèdêr, tèdhèng, kiyêr), vlg. Rh. gewl. herh. - ngincêrake, één oog half toeknijpen Tent. 42.
kuncir
= kucir, de N., vgl. RK. 8.
koncèr
KW. zva. kucir. KN. wat ergens slingerend uit- of bij neêrhangt; slip van een tulband JBr. 158: ikêtan rêntah, mung koncère ingkang wudhar, BG. 255; ook bij de wangen neerhangende sumpings. - ngoncèr, zóo neerhangen Tj. I, 625, vrg. moncèr, bij oncèr. - ngoncèri, voorzien van een koncèr. kinonceran ing pita dadu, met een strik van rozenrood lint AS., S.
kuncara
KW. en KN. zva. misuwur, en komuk, vermaard (van Skr. uccâra, uitspraak, hoorbaar-making). adoh kuncarane, KN. wijd (heinde en ver) vermaard Prěg. 2. - kinuncara, hetzelfde.
kêncrang
KN. kumêncrang, kletteren van zwaarden BTDj. 537. kumrancang, van water (Tj. II, 628).
kêncring
zie krincing, volg. Rh. het gekletter van wapenen. Vrg. kêncrang.
kancikan
zie ancik.
kancit
KW. na een poosje (ontbr. W.) Bijdr. 4e R. I, 144; KA. 28; Juynb. 205; zva. bacut. zie Vreede feestb. prof. Veth.
kancèt
KN. kalapa sa °, een paar aan elkander gebonden kokosnoten CP.
kêncat
KN. met door vermoeienis of door een ongesteldheid verzwakte knieën of heupen wat kreupel gaan R. Vrg. kêncèt.
kêncèt
KN. sterk over één zijde mank loopen GR.; ook zva. kêcèt. BTDj. 447: ° sukunipun. ib. 466, 530.
kêncot
plat voor ngêlih, II (Tj. v, 227) Rh.
koncatan
zie oncat.
kancil
KN. naam van een zeer klein hertebeestje, zoo groot als een haas: Tragulus Javanicus, het dwerghert. dongèng kancil, naam van een gedicht S. - kancilên, van schrik trillend blijven staan WW.; van schrik trillen? L. 226; plotseling bewegingloos zijn met opgesperde oogen, iets wat een zenuwachtig kind soms onder het schreien overkomt Wk.
konclak
zie onclak.
kênclèng
KN. - kumênclèng, kletteren van afdruipend water Tj., vrg. kumrancang, bij kêncrang.
kinclong
KN. kinclong-kinclong, blinkend en spiegelend van oppervlakte; licht weêrkaatsend; doorschijnend helder bv. v. water; vgl. nyarong, lirap, kilêng.
konclang
zie onclang.
kêncêling
zva. kêncring. - kumêncêling, zva. kumêncring.
kincip
kincup, zie kuncup.
kuncup
en kincup. KN. kincip. poët.; samengesloten, samengevouwen, bv. van de bladen van een nog niet ontloken bloem en van de vlakke handen bij het maken van een sěmbah; (een nog niet ontloken bloem, bloemknop bloesemknop G.). kuncup [ku...]

--- 1 : 396 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
[...ncup], ook onbesneden van het mannelijk lid Wk., JZ. II; een nog niet besneden kind G. (vrg. incup, karuk, kudhup, en kulup); ook betrokken van iemands gelaat door bekommering of vrecs J. - kumuncup, enz. in een gesloten toestand zijn als boven; zie verder bij incup.
kancing
KN. grendel, schuif, schuifknip; klink; klinksel, klinkseltje (metalen pen, waarmeê iets vastgeklonken wordt), bv. het pennetje of knoopje aan de gewrichten van de wayangpoppen, vgl. gêgêl. knoop van een kleed (zva. bênik); digtgemaakt, gegrendeld als boven, vgl. kunci. Ook digtgeklemd, krampachtig gesloten, bv. van den mond. kancing palang, een sluitboom. ° pasêr, de boven-of onderschuif van een deur. ° ulir, ° maling, ° tuwak, of ° cêngkal, ° kolong, verschillende sluitingen Wk. kêmbang ° gomphrena globosa, die een fraaie knopvormige bloem draagt v. d. T. in TBG. XXV, 330. kancing gêlung, KN. kancing ukêl, KD. haarspeld; ook benaming van hetgeen door de ouders aan een dochter ten huwelijk gegeven wordt als er wapens bij zijn JZ. II. kancinging cangkêm, de mondklem. tatah kancing, een soort beitel. - ngancing, met een kancing, grendelen BTDj. 18: kori dipun kancing. Het haar vaststeken, bv. met een cundhuk, Waj. II; toeknoopen. - ngancingi, mrv., en iemand de deur grendelen, om er hem buiten of binnen te houden; op iets met een klinkseltje vastmaken Prěg. 16; van kancing, voorzien. - ngancingake, iets of voor een ander door toeknoopen digtmaken. - kancingan, van een grendel voorzien, met een grendel, met knoopen. kêkancingan, besluit, bepaling JW. 249, bv. van het Gouvernement (vrg. kêkêncêngan).
kêncang
KN. gespannen, strak, aan beide einden vastgebonden J. (vrg. kêncêng); v. achteren opgetrokken v. d. voet door vergroeiing of verkorting van den Achillespees, vgl. gêjug. - ngêncang, een touw spannen. ° sawi, BG. 325, zie sawi, 2; gespannen aan beide einden aan iets vastbinden JZ. II. - ngêncangi, mrv., en aan iets een touw spannen, om het te trekken. - pating karêncang, een menigte van touwen door elkander gespannen K. 11, 19. - ngarêncang. bêbayune katon °, Waj. II, 427: zijn spieren zagen er uit als strak gespannen koorden.
kêncêng
KN. strak, stijf en strak, stijf aangetrokken, stijf gespannen, vgl. singsêt, WP. 26, en atos, tegenover kêndho, van de stem, het forte; vlog. and. het in de hoogte gaan, vgl. ngêlik. stijf, stevig, bv. van den wind, vgl. bantêr, (vast en stevig, zoodat alles goed vast is R.); streng, straf, krachtig, voortvarend, bv. v. bevelen, bestuur enz. Sew. VII, 192; JZ. I, 254; vast v. overtuiging, wil; lijnrecht, bv. van een weg, v. bamboe BG. 380; recht toe recht aan, ook fig. recht door zee, zonder omwegen Bab. Jo. II, 186; stijf door van een gang (vrg. kêncang, gancang. De grondvorm is cêng). anjagèni waos kêncêng, têgêsipun anglampahi pêrang? BTDj. 559. kêncênge, vlak, in een rechte lijn PL. II, 52; vóór of tegenover iets R.; volg. Wk. de lijnrechte richting op iets, vgl. pênêr. kêncênge ati, vaste overtuiging. mimis kêncêng, een stevige (fiksche) kogel WR. tumbak kêncêng, spr. voor landlieden, die geen pacht betalen, maar verplicht zijn tot werkzaamheden en om in oorlogstijd uit te trekken Bab. Jo. II, 24; BTDj. 559; volg. Wk. zva. landweer. babat °, en ° gêndèr, namen van gěṇdhing's JZ. II. wong kêncêng, (Jap.) zie kuli. kraman ° = kraman (Rěmb.) sawah °, zie bage. ZG. XXXI, 223; XXXVII, 320; XXXVIII, 32. - ngêncêng, bij zijn besluit blijven, vgl. ngêncêb, iets dat krom is rechter maken, vgl. ngêluk, JZ. II. - ngêncêngi, iets stijver of strakker aanhalen BG. 287, WP. 270; (een rechte lijn trekken; lijnrecht doorgaan G.); op iets stijf en strak staan blijven K. 11, 19? PL. I, 42. - ngêncêngake, iets stijf aanhalen of aanzetten; een bevel streng uitvoeren; een gang stijf doorzetten, stijf doorloopen JZ. I, 124. - pangêncêng, wat dient om iets recht te maken, bv. een schaaf. - pakêncêng, geld aan den rechter gegeven als bewijs, dat men de zaak wil doorzetten; ook zva. panjêr, Wk. - kêkêncêngan, het vast bepaalde of vastgestelde, vast besluit S., BTDj. 570, 639; Gr. L. 134, vgl. kêkancingan.
kêncing
KN. prawan kêncing, een meisje van omtrent acht of negen jaar; jonger dan prawan sunthi.
kêncèng
KN. tegen gereed geld, à contant, koopen; vgl. nakad, utang. ° barong, naam v. e. gěṇdhing Waj. I, 232, 409; II, 86. - ngêncèng, iets

--- 1 : 397 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
voor gereed geld koopen, contant betalen; een zaak onmiddellijk afdoen. dipun kêncèng, ook fig. dadelijk betaald gezet RI. - kêncengan, gereed geld, contant (tohe bae °, BG. 442), terstond met gereed geld betaalde koopprijs, of vooruit betaald van pacht of loon JBr. 464; iets dat voor gereed geld gekocht is; een zaak die onmiddellijk wordt afgedaan.
kêncong
KN. ngêncong, padikorrels en gabah, door stampen van de schillen ontdoen, volgens eenigen in een lêsung, volgens anderen in een lumpang, vgl. tutu.
kincang
KN. spanning of optrekking van de wenkbrauwen, tot uitdrukking van welgevallen of het geven van lonken (awèh ulat) van vrouwen of meisjes. aku tuwêkên ing kincanging alis, een schertsende uitdrukking: doorsteek mij met je lieve blikken! AS. 111, 112; BS. kincanging alis, wangs. voor iwak udhèt, [sêdhèt] JZ. II, 278. kincang, ook n. v. e. gěṇdhing A. 46, WP. 61. - ngincang, of ngincang-ngincang, de wenkbrauwen optrekken of bij herhaling optrekken; lonken geven WP. 61, BS. - kakincangan, KW. zva. aran dhapuring prau, Wk.
kuncang
koncang, (dit laatste ontbr. W.) KW. zva. coba, nglangut. - nguncang, zva. anjantur, imd. naar zich toe tooveren. nguncang brangti, Bab. Jo. I, 767. dikuncang, volg. Rh. zva. digunani. kinuncang, zva. pinêsthi, PM. 176 en = dikuncang, AD. 119. - panguncang, zva. papêsthi, Men. IX, 367. panguncanging driya, vaste overtuiging Tj. II, 619.
kuncung
KN. een kuif of naar voren uitstekende vederbos vóór op het hoofd (v. e. paard BTDj. 464). Zulk een kuif wordt door de Javaansche meisjes gedurende haar kindsche jaren gedragen en kort gehouden, terwijl het overige hoofd haar heel kort afgeknipt is (vrg. kucir, jambul, gombak, enz. en jabangan). bocah misih °, Men. VII, 489 een kind dat nog de kuncung, draagt, dat nog op dien leeftijd is. Sêmar nganggo °, Sěmar draagt een kuif BG. 453. tugêl kuncung, het plechtig afknippen van eenige haren, ter lengte van een duim ongeveer, op het hoofd van de bruid, waar zij vroeger de kuif gedragen heeft; ook wel bij de besnijdenis van een meisje. Ook het puntje of tipje van een hoofddoek, dat op het voorhoofd uitsteekt; de kroon van de ananas Wk. gula kuncung, ben v. e. plat, in 't midden verheven, rond (bol) koekje Javaansche suiker, waarvan een pak van 10 stuks sabandhul, of sabandhol, genoemd wordt CP.
kèncèng
KN. metalen (gewl. koperen Wk.) ketel, met een wijde opening en holle bodem, om bv. soga, in te koken ZG. XVIII, 139; JBr. 360. Vgl. kawah.
kencong
KN. ngencong. ° bêbêd, een bêbêd, zóo om de heupen slaan en vouwen, dat hij in plooien met een punt van voren sleept, welke punt dan opgenomen en ingestoken wordt in het bovenste gedeelte van dit kleedingstuk, dat met een knoop of door een buikband om den buik boven de heupen zit; vgl. cotha, en wala. ° ikêt. een hoofddoek zóo om het hoofd binden, dat de knoop, waarmede de twee uiteinden aan elkander verbonden zijn, ter zijde op het hoofd, in plaats van zooals gewoonlijk boven den nek zit, of ook zóo, dat de kruisvouw, waaronder de kuncung, uitsteekt ter zijde van het voorhoofd in plaats van juist in het midden zit; vgl. encong.
koncang
zie kuncang.
koncong
KN. ngoncong, koken van de rijst, nl. nadat de rijst in de kukusan, en dandang, half gaar gekookt is, zet men ze in een pot met water op het vuur, totdat het water verdampt is, waarna men ze weder in de kukusan, en de dandang, verder kookt, waardoor de rijstkorrels zich goed uitzetten, vgl. karu.
kênur
KN. snoer of dun koord, zooals een hengelsnoer of het koord van een vlieger AS. 35, misschien het Holl. snoer BS. 305. - ngênuri, v. e. kênur, voorzien Men. VII, 168; op de lange baan, aan de praat houden Wk.
kunur
KW. zva. dalajat, Rm. 302.
kanuruhan
KW. zva. kandhuruhan, Wk., R. en T.; KO.
kanuragan
zie nuraga.
kinkin
zie kingkin.
kandonane
zie don.
kandri
kundri, kondri, nm. v. e. wilden boom Wk. Vlg. Ks. kandri, Bridelia Willd., nat. fam. der Euphorbiaceae (Samar. en Banyum.)

--- 1 : 398 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
kundur
kondur, zie bij ulih, en undur.
kèndêr
KW. zva. kèngêr, Wk.
kendran
zie bij endra, I en II.
kendriya
KW. zva. karsa, tingal, panggalih, Wk., vgl. driya.
kandarang
KW. zva. kêndhali, Wk.
kandêl
I. zie bij andêl. - II. KN. dik, zooals van een dikke plank of laag, dik of zwaar bewolkte lucht; vgl. lêmu, dik, zwaarlijvig; sterk, van gezette koffie, in tegenstelling van tipis, (dun) vgl. kênthêl. stevig, duurzaam; ook groot van moed, tegenover tipis atine. kupinge °, v. e. die ongevoelig is voor beleedigingen. ° kulit, Sew. XXIX, 9 ongevoelig. wêtênge kandêl kulite, v. iem. wiens buik veel kan verdragen, die van alles kan eten, zonder er buikpijn van te krijgen. - mangandêl, poët. zich verdikken AS. - ngandêli, BTDj. 251, Bl. CP. 272: dikker enz. maken (dan iets anders). - ngandêlake, iets dik of dikker maken (dan het was) AS.; ook fig. verdubbelen, zie pl. bij tekad. - kandêlan, K. van pêndhok, metalen overtrek van een krisscheê.
kêndêl
KN. (purun. K. Wk.) wantêr, KI. (niet in Wk., nl. in de bet. van moedig, dapper) moedig, kloek, dapper, heldhaftig; vrijmoedig; durven, durven wagen (vrg. wani, en bantêr). ° têtuku, of kêkulak, ondernemend zijn in het koopen of inkoopen. ° ing adhêm, goed tegen de kou kunnen. - kumêndêl, zich moedig enz. aanstellen, moed veinzen. - ngêndêli, muruni, zich moedig, vrijmoedig, enz. gedragen tegen Wk. - ngêndêlake, iemand moedig enz. maken (een ander zie bij andêl). - kêndêlan, moedig of ondernemend van aard. - kakêndêlan, enz. dapperheid, heldhaftigheid BTDj. 90.
kèndêl
van indêl, zie bij andhêg, nêng, en lèrèn.
kandêlar
en verb. pandêlar, KN. Holl. kandelaar.
kunadiyan
KW. zva. mêlêwa, Wk. vgl. nadyan.
kondangan
zie bij undang.
kanta
zie kantha.
kanti
zie bij anti.
kantu
(ook kaantu, T. 33b). 1. poët. KI. zie kalêngêr, BTDj. 527, BG. 518. - 2. zie antu, en kari.
kintu
KW. zva. bae, amung, Wk., KA. (Skr. kintu, maar, bovendien).
kunta
of konta (kontå) KW. naam van een wapentuig in den ouden tijd; en van een pijl, door God Guru aan Vorst Karnå geschonken (Skr. kunta, een speer, een lans) Waj. II, 260.
kento
KN. jonge kluwaknoot Wk.
kantên
zie karuh.
kantin
Holl. cantine M.
kantun
zie kari.
kêntèn
zie anti, II.
kintên
zie kira.
kintun
zie kirim.
kontên
zie lawang, en kore.
kantenan
zie anti, II.
kèntansah
of kèntasah = kèntarsa (Indramayu) GL.
kăntra
zie bij ăntra.
kantar
en katar, KW. zva. tamèng, RL. 5a. dêdêr, en ulad, (een soort van pijl G.). kantar-kantar, sarêng mubal pan a °, BG. 292) en katar-katar, ook kumantar-kantar, BG. 293, Men. IX, 13; Waj. II. 76, 572 (vrg. antar) zva. mulad-mulad. - ngantar, zva. namèng, en numbak. ngantar-antar, zva. mulad-mulad. (vrg. ngintir-intir, bij intir). KN. met groote vlammen branden Wk. - kantaran. zva. tumbakan, (ontbr. W.) Wk. kantaran tangan, N. kantaran asta, K. een ander de kracht van zijn hand of arm toonen, door stooten, duwen enz. GR. kantaran bau, KN. zonder wapentuig, alleen met de armen of vuisten vechten BS.; Waj. I, 427; II, 386.
kantor
KN. Holl. kantoor, bureau, zooals het Residentiekantoor of kantoor van plaatselijk bestuur, het postkantoor, vendukantoor, enz.; ook een schrijfkistje of schrijftafel, vgl. dhingklik. akêkantor, kantoren stichten? Bab. Jo. I, 677. - pakantoran, de plaats of het huis, daar een kantoor gehouden wordt; bureau Dj. M. 1867. n°. 32, 7; J.
kêntar
zie êntar.
kentar
KW. weggaan, op reis gaan, vertrekken van entar, G. zva. kèli, enz.
kentir
zie intir.
kèntèr
zie èntèr.
kantara
zie katara.
kantrak
KN. verminderd, achteruit geraakt in gezondheid [ge...]

--- 1 : 399 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
[...zondheid] of welvaart; v. e. boom treuren, kwijnen? Wk.
kontrak
KN. 1. overal gehoord of vernomen worden; overal bekend; vgl. kontra, beroemd, vermaard enz. - 2. Holl. contract; overeenkomst in forma BK. 34, 128.
kèntarsa
KN. zva. bae, of kemawon.
kantrog
zie êntrog.
kontrag
zie ontrag.
kêntrung
ngêntrung, voor geld aan de huizen guritan, voordragen bij de tamboerijn, elders jêmblung, gen.
kêntring-nêndhayana
naam van een bosch G.
kontrang-kantring
rusteloos heen weêr loopen GR.; volg. Wk. of kontang-kanting, hier en daar gaan en nergens terecht kunnen komen, heen en weêr tobben bv. om den kost te verdienen; her- en derwaarts gevoerd worden, bv. v. e. schip zonder stuur, enz. AS., RP. 97, KB. 44, 48, BTDj. 642. BG. 303: kadya kekeyan polahe °, (vgl. ontang-anting, bij anting).
kantaka
zie antaka.
kintaka
en kintaki, of kentaki, KB. 147, KW. zva. pudhak, (Skr. ketaka en -), zva. layang, Bab. Jo. I, 1439; II, 67; en zva. èstri, JZ. I, 368 (vlg. W. is kintaka, zva. pudhak, en kintaki, zva. layang).
kèntèki
Waj. I, 163; II, 26 verkl. met wana pajatèn, vgl. kintaka.
kantukan
zie ulih.
kêntut
zie bij êntut.
kontit
KN. te kort schieten, tegen een ander niet op kunnen, bij een ander op verre na niet halen (vrg. ngontik, katir, kuciwa, tliwang).
kantos
zie bij anti.
kêntas
zie êntas.
kentas
KN. op den wal, het strand of een droogte geraken of stooten; geheel ten einde, afgedaan, uit den weg geruimd, dood (waarschijnlijk voor kaêntas, van êntas. Vrg. kandhas). - ngentasake, iets op den wal, het strand of een droogte doen geraken; iets geheel van kant of ten einde brengen, uit den weg ruimen, dooden Wk.
kantawis
zie katara.
kantil
KN. het hangen aan iets, bv. aan een draad, zva. kanthil. - kumantil, aan iets hangen. ° ing ati, fig. in het hart gedragen worden DN. I, 455; ook ° kantil kêkulung ati, BG. 101.
kêntèl
KN. 1. het afgeweven gedeelte, de neb van het katoen Wk., vgl. kêlaban, een smal stuk katoen van inlandsch weefsel (ZG. XX, 404) van ongeveer 4 1/2 el, genoeg voor een borstkleedje (kêmbên) S. - 2. kêntelan, bij het cuki, spel de boon opgooien, om te zien wie het eerst spelen zal Wk. payo cuki kêntelan. Tj. I, 727.
kintêl
KN. 1. een vergiftige pad, een soort van pad, met gespikkelde huid die zich bij aanraking opblaast RP. 145. ° lêga, een soort MR. I, 54 (vrg. kênthus, benyok). - kêkintêlan. een soort van halssnoer Wk. bestaande uit figuurtjes in de vorm van kintêl, Tj. I, 64; Rh.? - 2. verbastering van het Holl. ketel (vrg. kètèl) B. v. B. 137.
kuntul
zie kontul.
kentol
TD. (in Madiun en de Noord. gewesten MR. I, 18) zie kempol, Dj. M. 1866, n°. 31, 3.
kontal
KN. door een slag of stoot op een afstand neêr komen vallen RL. 62b, geworpen, geslingerd of gevlogen Wk., vgl. singsal, AS. 140; zie ook untal. volg. Rh. weggeslingerd (AS.) kinontal, hetz. Men. VII, 234. - ngontalake, iemand of iets op een afstand neêr doen vallen enz.; volg. Rh. door een slag of stoot weg-, van zich afslingeren C. 2151, 49b.
kontul
of kuntul, KN. een soort van reiger (JZ. II), een witte vogel met langen hals en hooge beenen, die zich in de rijstvelden ophoudt, Ardea egretta P. ° cilik, Ardea affinis Horsf. - kontulan, ° pandhak. namen v. padisoorten BG. 550.
kantêp
zie bij antêp, en antêb.
kontap
zva. kontab, zie bij untab.
kuntiyanak
of kunthiyanak = puntiyanak.
kantêb
zie bij antêb.
kantya
KW. zva. kanti, zie anti.
kontung
zie bij untung.
kontang-kanting
zie kontrang-kantring, en anting.
konus
zie bij unus.
kanwa
of verbasterd kano, eign. van een Déwåtå [Dé...]

--- 1 : 400 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
[...wåtå] of Rěsi; aan wien als eersten auteur het verhaal van de Wiwåhå wordt toegeschreven (Skr. Kaṇwa); ook van een Vorst van Měṇdhang-kamolan, en van een Paṇdhita, den vader van Dèwi Alupi, zie ook mangukuha, bij kukuh.
kanawadi
KW. zva. măncawarni.
kênil
kênul, kênol, zva. kênyil, kênyul, kênyol.
kênul
KN. een kleine houten knods of hamer, waarmêe men bij een weddingschap op twee op elkander gelegde kěmiri-noten slaat, vgl. adu, kêbuk. Een dergelijke houten knods bij het kěcik-spel AS.; het bovenste van de rijst, die in een pan gekookt wordt, het zoogenaamde vel van de sêga liwêt, S., JZ. II; het afschraapsel van overgeschotene pap of van de op een iyan, overgeblevene rijst AS. madat °, BG. 40. - kumênul, veerkrachtig. mênul-mênul, lillend, trillend enz. van gekookte meelspijzen, vgl. cênul, cênil, enz. - ngênul, met een kênul, K. 3, 62. - ngênuli, mrv. K. 3, 62.
kanêp
KW. zva. kadung, kagagas, Wk.
kandha
beter kandha, zie kăndha.
kandhi
KN. een van mendhong, touw of iets dergelijks gevlochten zak, zakje, tasch of buidel, een kleine zak, als de gewone geldzak (vrg. karung, kampil, kasang, kanthong). Ook is kandhi, gew. Srikandhi, de eign. van een gemalin van Arjunå, een dochter van Vorst Drupådå. Kandhiawa, naam van een tooneelstuk, nl. Sri Kaṇdhi tot man geworden.
kêndhi
N. lantingan, K. een waterkaraf van fijn aardewerk met een nauwen hals en een tuit JZ. II (Skr. kuṇḍî, pot, kruik). ° cêcêp, een k. waarvan de kop en tuit met goud of zilver beslagen zijn. ° godog, een k. zonder tuit. kêndhi wratnala, een bijnaam van Arjunå, verb. van Kědhi Wrěhadnala v. d. T. toya sakêndhi kalih, (Rěmb.) sprkw. met hetzelfde sop overgoten te M. in TBG. XXV, 276.
kêndho
KN. slap, los, niet strak aangehaald (tegenover kêncêng) JZ. II; slap, slapjes in den handel (vrg. abêr); fig. flauw of traag = tan kêncêng, Bab. Jo. II, 152; slap, flauw vorderen bij het zeilen bij den wind. dèn °, zacht wat! tegenover rosa, BG. 104, 105. - ngêndho, slap of flauw te werk gaan, verflauwen, verslappen J.; ben. van half dienstplichtigen, als pasgehuwden, oudere lieden ER. - ngêndhoni, losser, slapper, flauwer, trager worden, maken, iets minder straf of met minder drang tot spoed behandelen, er niet sterk op aandringen. - ngêndhokake, iets loslaten, niet stijf vasthouden, maar laten slippen; iets losser enz. maken, bv. een riem, iets verzachten, temperen. - kêndhon, kêndhonan, op een losse wijze, slapjes, flauwtjes, langzaam. kakêndhon, los geraakt JZ. II, 256.
kundha
(Skr. oudj. vuurplaats Juynb. 201) KW. zva. wêwadhah, păntha, panggenan, Wk. (Skr. kuṇḍa, pot, kruik, een rond waterbassin).
kundhi
KN. pottebakker van fijn aardewerk, zooals een kêndhi, (vrg. kêndhi, grabah, en anjun, bij juna). - ngundhi, potten bakken; volg. Wk. potten en soortgelijk aardewerk opstapelen (vgl. undhi, pundhi?) om ze te branden, id. van dakpannen; ongebrande metselsteenen op zekere wijze opstapelen om ze te branden, anders dan nglingga. - pakundhèn, pottebakkerij; pottebakkerswijk, vgl. dobong.
kendho
KN. naam van een kost van geraspte kokosnoot, gewoonlijk met kleine garnalen bereid. - kumendho, of kêmendho, benaming van den kokosnoot, als hij juist geschikt is om er kéndho van te maken, als hij reeds een harde pit begint te krijgen, ouder dan de dêgan. - 2. de zoogen. vliegende hond, een vleermuizensoort grooter dan de kalong, Rh.
kăndha
of kandha, en kekăndha, of kêkandha, 1. KW. zva. gêndera, of tunggul, (Waj. I, 45, 162) cawi, gombyok, en carita JZ. II. ° manyura, of ladrangan ° °, n. v. gěṇdhings WP. 103; Waj. II. 326, 505 (Skr. kâṇḍa, stengel, afdeeling, stuk van een werk). Vlg. Wk. komt de bet. carita, alleen aan de ongeredupliceerde vormen toe). - mangandha, zva. nyawi. - kăndha-kandhah, zva. tutur-tutur, Wk. - 2. kăndha, KN. vertelling, verhaal; (of a °) een verhaal doen (vrg. carita, en kojah). kăndha-kăndha, overal vertellen. kêkăndha, vertellen G. - ngăndha, vertellen JZ. II, en zva. anywara, Wk. - ngandhani, vertellen aan. - ngandhakake [ngandhaka...]

--- 1 : 401 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
[...ke], (iets) vertellen aan iemand, vertellen van; ook wangs. ter aankondig. der gěṇdhing kăndha manyura, WP. 103. - kandhan, er van houden om iets te vertellen? WW. ()kandhan, elkaâr iets vertellen; (samen over het een of ander praten, vrg. gunêman.).
kondhi
KW. zva. kuwêl, kombul, kasok, Wk., vgl. undhi.
kondhe
Ml. (uit Tam.) KN. kapsel, haarwrong, opgerold en op het hoofd vastgemaakt, zooals het kapsel van Europeesche en Chineesche vrouwen; het haar zóo dragen (vrg. gêlung) JZ. I.
kandhah
zie bij andhah, S.
kandhêh
zie kandhuh, en JZ. I, 336.
kandhih
zie bij andhih.
kandhuh
KN. kandhuhan, kandhuan, of kandhoan. (in Tj. kandhêhan, II, 521); zie WS. 165 overmeesterd; overstelpt, onder iets, zooals kommer, gebukt gaan (van andhuh, WS. 144).
kandhèh
= kandhah, of kandhuh, Wk.
kêndhih
zie bij andhih.
kundhah
1. KW. verdreven, verbannen, gebannen G. - 2. KN. in den modder of het slik gevallen en bemorst GR. (Het wordt verklaard door tiba, G., vgl. BJK. 177; gulasahan, gumêlar, T. 53a, Wk.). - makundhah, zva. andhasar, angglasah, Wk., BS. 486.
kandhan
zie kăndha.
kêndhon
zie kêndho.
kondhor
KN. OI. 1. een breuk, liesbreuk; gebroken; een breuk hebben. Volg. Rh. bep. balzakbreuk, vgl. katêdhun. - 2. leeg raken v. e. trekpot waaruit men schenkt zonder er warm water bij te gieten Wk. - 3. mislukt van gelei of brij, die niet gebonden of waterig is Wk.
kêndhuri
KN. offerfeest, groote sidhêkah, of slamêtan, volg. Wk. zva. kêndhurèn, of kêndhurenan, een offermaal met velen houden, een slamětan houden of geven, ook K. van kondangan, zie undang, en sêlamêt. (Pers. [Arab], een groote tafel; een linnen of leeren tafelkleed). - ngêndhuri, op zulk een feestmaal gaan J. - kêndhurèn, te zamen zulk een feestmaal houden.
kêndhuru
KN. 1. naam van een wilde plant Wk.; bij Fil. Kanduru, nm. van een hooge palm: Caryota propinqua Bl., nat. fam. der Palmae. - 2. een groote mand van rotan Wk.
kêndharah
of kêndhèrèh, KN. slordig, flodderig, sleepend van een kleedingstuk dat niet goed aan het lijf zit. - ngêndharah, ngêndhèrèh, niet goed om het lijf zitten, flodderend hangen, sleepen Wk.
kandhuruhan
= kêndhuruan, DW. 15.
kêndhurèn
zie kêndhuri.
kêndhêrêk
zie kêndhuruk, J.
kêndhurak
KN. naam v. e. groote zeeslak Wk.
kêndhuruk
KN. met opgezette veêren en ingestoken hals ineengedoken van een zieke vogel, vgl. lêkêr, dhêkêr, lênggêrêk. - ngêndhuruk. zóo met opgezette veêren enz. ingeengedoken zitten. nyakukruk, hetz. kukila ° ing pang, BG. 72; hoog van schouders of rug zijn van een buis. - ngêndhurukkên. te hoog van schouders van een buis Wk.; niet fleurig er uitzien van het gelaat JR. - kêndhurukkên, niet fleurig, kwakkelend, pipsch, bv. van kippen, ook van menschen JR. Ook bedrukt = jêkutrut. Waj. I, 34.
kêndhèrèk
het uitgespreid zijn der vleugels, bv. v. e. pauw of kalkun bij het pronken (vgl. wiwir). - ngêndhèrèk, zóo uitgespreid zijn. - ngêndhèrèki, zóo met uitgespreide vleugels naderen tot; fig. een vijand in tartende trotsche houding, of een vrouw in kranige houding naderen Wk. Vgl. èrèk.
kêndharat
KN. zeel, koord of touw, om paarden te leiden, een gevangene te vleugelen, enz., minder dik dan dhadhung, (vrg. tali). ° e inguculakên sami, ... kuda nyandêr, BG. 148; Bab. Jo. I, 338.
kandhuruan
KN. benaming van een rang of betrekking in den ouden tijd, zooals bv. răngga, of ngabèi, AS., R. en T.
kêndhak
1. KN. neêrgeslagen, neergedrukt, de lust en moed verloren hebben van gěmaks, die niet meer vechten, of tortels, die niet meer koeren willen; getemd of gedwee van een wild beest, ook van een baldadigen en moedwilligen jongen (vrg. kanji) S.; eig. tot bukken gekomen Wk., vgl. mangêndhakkên, op êndhak. botên °, zva. onverflauwd? van geweer- en kanonvuur BTDj. 537, tenzij schrijff. voor kêndhat. - ngêndhakake, maken, dat een vogel lust en moed verliest G.; vgl. êndhak. -

--- 1 : 402 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
2. Ml. id., een vrouw daar men minnehandel mee heeft, ontuchtige (vrg. bedhangan) G.; minnehandel plegen? Bab. Jo. I, 1223.
kèndhèk
zie bij êndhèk.
kêndhêkêr
= kathêkêr.
kêndhukur
zie dhukur.
kandhat
(ook kêndhat, Rh.) en sandhat, KN. een touw om daaraan visschen door de kieuwen, of ook gevogelte of vruchten, aan een rist te rijgen. - ngandhati, (ook ngêndhati, Rh.) en nyandhati, iets, zooals visschen, aan een touw rijgen.
kandhut
knÕ|t\ ook kendhut, KN. ngandhut, en ngendhut, iets in of onder een kleedingstuk verborgen bij zich hebben, dragen of steken JZ. II, bv. in den gordel BTDj. 385, of in den zak; fig. iets heimelijk voeden of koesteren BJR. 33, ° runtik, BG. 505; iets in het schild voeren; iets geheim houden S.; een geheim met zich omdragen BTDj. 500, WP. 93. - ngandhuti, iemand (iets) in den gordel of zak, of onder zijn kleed, te dragen geven BTDj. 12. - ngandhutake, iets in den gordel, enz. te dragen geven (aan iemand) Prěg. 60. ° jala, een net aan den rand in zakjes opbinden om te beletten dat de visschen er onder door kruipen Wk. - kandhutan, wat dient om iets bij zich te steken, zooals buiszak of gordel (vrg. kanthongan); obj. den. v. ngandhut, een kind in den moederschoot, wat door een vrouw onder het hart gedragen wordt; wat iemand in het schild voert; zijn innerlijke, niet blijkbare, aard of inborst; verborgen slechte eigenschap, bv. v. e. paard Rh. ° jala, de zakvormige op bindsels v. e. net Wk.
kêndhat
KN. 1. afgebroken, gestoord; interruptie; een wijl ophouden, verzuimd enz. AS. 150 (vrg. pêdhot). - ngêndhat, afbreken enz., niet aanhoudend voortzetten. botên mawi ngêndhat, zonder ophouden WP., vgl. ° pêgat, ° tandhêg. Zich zelf van het leven berooven door vergif, door zich te verhangen (° tali, of ° atali murda, zie tali) of te verdrinken, of in een afgrond te springen (vrg. nglalu, untap). - ngêndhati, iets afbreken, onderbreken, voor een wijl er mee ophouden, aan iets een einde maken. - ngêndhatake, doen ophouden enz. als boven, onverricht laten. - 2. Zie kandhat.
kêndhit
KN. een strook of band, dien de vrouwen om het lijf dragen om er de indhing, van voren en van achteren aan vast te maken (veelal als bewaarplaats van geld ZG. XXI, 12); een bandje of koordje om het lijf van een kind om ziekte af te weren; een streep van een andere kleur rond om het lijf van een beest; een rondom loopende ader in het hout; een richel of randje rondom iets heen; iets als een band om den middel hebben JZ. II; ook de kring, die door het geboomte om een berg gevormd wordt daar waar op eenigen afstand van den kruin de vegetatie ophoudt (Tj. I, 633) Rh. sêkul °, een hoop gekookte rijst (tumpêng) waarom men een streep met roet of curcuma maakt en die tot offerspijs dient Wk.; in Tj. I, 676 komt voor blauw gekleurde rijst met een roode kêndhit. - ngêndhitake, iets als een kěṇdhit aan doen. - kêndhitan, wat als kêndhit, gebruikt wordt Waj. I, 270; met een kêndhit, om.
kandhut
k!Õ|t\ zie êndhut.
kèndhit
zie indhit.
kendhut
zie kandhut.
kandhas
KN. in het water grond raken, aan den grond, op een bank of droogte blijven vastzitten van een vaartuig PL. I, 47 (vrg. kentas); van een put weinig water hebben, zoodat de emmer niet geheel onder komt maar op den grond stuit. Bij graven tot op den grondlaag of het fondament komen JZ. I, 166. Van een rechtszaak het hoogste ressort bereiken K. 3, 29; ook kandhasan, Ib. 7, 93; bij informatie tot de oorspronkelijke bron doordringen. - ngandhas, ngandhasi, zva. ngambah, Tj. II, 607: jurang kinandhasan, ib. 618: ngandhas trêjung. - ngandhasake, op droog of op een bank zetten of laten loopen; omtrent iets informeeren als boven, een zaak voor het hoogste ressort brengen Wk. - kandhasan, dikwijls op den grond raken v. e. vaartuig enz. volg. J.; bank, droogte of ondiepte.
kandhuan
kandhoan, zie kandhuh.
kăndhawari
KW. zva. pajungutan, Wk.
kêndhal
KN. ongel, gestold vet of smeer (vrg. kênthêl); ook naam v. e.. wilden boom: Cordia, nat. fam. der Boraginaceae Ks.; en van een gewest AS. 8. lilin °, (gew. lilin gajih, Wk.)

--- 1 : 403 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
smeerkaars, Chineesche kaars. - ngêndhal, stollen; beslagen met gestold vet Wk.
kêndhil
KN. (BG. 462) een kleine ronde aarden of metalen pot daar rijst in gekookt wordt (liwêt), met nauwer opening dan de kuwali, (vgl. êmpluk) die meer gebruikt wordt om er jangan, in te koken. - ngêndhil, dien vorm hebben van een kleine ronde buik.
kêndhali
KW. zva. pakêm, Wk. N. kêndhangsul, K. breidel, bit, gebit van een paard JZ. II; ook ben. van de strik waarmee het juk aan het trekhout van de ploeg vastzit SG. ° rangah, zie rangah, ° kacip, zie ald. ° sada, naam van een berg, waarop Hanoman als kluizenaar geleefd heeft; zie ook MR. II, 18. - ngêndhali, ngêndhangsul, breidelen. dikêndhali buntut, wangs. zva. diapusi, of kêna ing apus. een toespeling op apus buntut, daar apus, ook bedrog beteekent. - ngêndhalèni, ngêndhangsuli, een kêndhali, aandoen, fig. iem. leiden, misleiden WP. 12.
kêndhêla
KN. glazemaker of sparrebouter, een vliegend insect met vier netvormige vleugels; de grootste soort bangdêmbo, de kleinste kinjêng dom.
kundhala
KW. zva. karanthil, rawis, brêngos, kêthu, nyamat, en cêplok, (Skr. kuṇḍala, oorring; bracelet, veter, band) Wk., Rm. 75. Kundhala Karna, en verb. Kunjaya Karna, bijnaam van Kårṇå, naar de kêthu, die hij draagt (Skr. kuṇḍala-karṇa, Karna met zijn, van de Zon ontvangene beroemde, oorsierraden (kuṇḍala), waardoor hij onoverwinnelijk was, zoolang hij die bezat).
kêndhêlong
of pêndhêlong, KN. bocht als van een slap koord, holligheid, vermindering, verslapping, verflauwing; daling van toon in de muziek, vgl. kêndho. - ngêndhêlong, mêndhêlong, met een bocht loopen, ook bv. van een strand (Tj.); doorgebogen zijn, bv. van een door zwaarte doorgebogen plank; doorzakken, bv. van den grond (Men.); hol staan; met een bocht van een zeil enz. door den wind (vrg. mêntêlung, J.); verminderen, verflauwen, bv. van moed Bab. Jo. II, 270; in toon dalen Tj.; vgl. rêg.
kandhap
zie bij andhap, onder sor.
kanêdhapan
? KW. zva. katêragan. Wk.
kêndhayakan
KN. naam van een wilden boom, waarvan de bladen tot medicijn dienen, Piliostigma acidum Bnth., nat. fam. der Papilionaceae Fil.; vlg. Ks. Dauhinia L. (Piliostigma) nat. fam. der Leguminosae AS. 32.
kandhêm
zie andhêm.
kandhêg
zie bij andhêg.
kandhaga
KN. kandhagi, KD. een langwerpig vierkant kistje Waj. II, 59. Zulk een van lontarbladen of hout vervaardigd kistje, met een volledig stel dienst-, oorlogs- en dagelijksche kleedingstukken daarin, door twee personen in een glòdhòg gedragen, behoort tot de onderscheidingsteekenen van den Vorst, den Kroonprins, de prinsen, die een geheel vergulden payung hebben, den Rijksbestierder en de acht Nayåkå's Bab. Jo. II, 7. kandhagalante, naam v. e. vroegeren ambtstitel in de Suryå Alam R. en T.
kandhang
KN. sêngkêran. KD. hok. kraal of stal voor beesten, zooals koeien, buffels, schapen, kippen en eenden, niet paarden JZ. II (vrg. kêdhogan, kurungan, en krangkèng). saubêng kandhange, fig. voor binnen de grenzen of het gebied van het dorp Wk. pitu likur kandhang, zva. ons nest van kinderen? BG. 164. kandhang tanpa palang, Waj. I, 361; II, 39 sprkw. v. d. aard van roovende buta's. - ngandhang, in het hok gaan; ook bekennen Wk.? vgl. kêmandhang. ngandhang-ngandhang, iemand van alle kanten als in een hok insluiten, in het nauw brengen Bab. Jo. I, 830; RL. 47a; G. kinandhang-kandhang, o. a. L. 104. - ngandhangi, een kandhang, maken voor; af- of opsluiten in een hok of kraal KT., vgl. krapyak. Ook fig. zich eigen maken v. kundigheden Tj. I, 315, Rh.? dikandhangi pacak suji, rondom afgesloten met traliewerk B. v. B. 73. - ngandhangake, beesten hokken, in het hok of in de kraal drijven of zetten. - kandhangan. obj. den.; ook zva. gadhangan. wong °, zonder nadere bepaling in een slechten zin volg. Wk. van iem. die in zijn ongeluk loopt (Sul. II, 108). - kumandhang, zie kêmandhang.
kêndhang
KN. 1. een langwerpige trom, die bij de gamělan gebruikt wordt; de groote trom bij de Europeesche muziek (vrg. bêdhug. en kêtipung). BG. 90 als maat (met sa, er voor) voor de dikte v. e. slang. - ngêndhang, op de kêndhang, slaan. - ngêndhangi [ngêndhang...]

--- 1 : 404 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
[...i], met de kêndhang, accompagneeren; ook kadhělé in schoven binden SG. - kêndhangan. het ribbevlies, buikvlies; ook het tromvel; zich amuseeren met op de kêndhang, te slaan. ° cangkêm. met den mond de kêndhang, nadoen Wk.; ook het trommelvlies van het gehoor, vgl. silir, Dj. M. 1867, n°. 11, 3. kêndhanganing utêk, het hersenvlies, vgl. kanthong. - 2. met een telwoord er vóor: riem papier.
kêndhêng
KN. pees, gespannen koord, vgl. KO. 20; pees van een boog; bergketen: naam van een bergketen over het westen van Java en in Pasuruan AS. 6 (vrg. sênthêng, en kênthêng). - ngêndhêng, en kumêndhêng, als een pees in de lengte, als een lange keten zich uitstrekken, v. e. massa troepen Bab. Jo. I, 1165; Ib. 318: ° ngêndhanu kadya arga sasra. - ngêndhêngi, v. e. kêndhêng, voorzien, met een kêndhêng, afsluiten.
kêndhung
KW. zva. tundha. - kumêndhung, zva. tumundha, (vgl. undhung) en anjrah, (dit laatste ontbr. W.). KN. versierd; versiering (vrg. rêngga, en zie ook bij mêndhung) GR. kumêndhung-kêndhung, fraai versierd, fraai gemeubileerd DN. II, 562. Ook makêndhung-kêndhung, in volkomen geregelde orde, met smaak geschikt, geplaatst enz. van spijzen (ook gumêlar) of van een Jav. pronkbed waar de kussens behoorlijk zijn opgestapeld WP. 353, Wk.
kendhang
KW. zva. lunga, (ook in BTDj. 542, Bl. CP. 134 ontbr. W.) en kèli, C. 2196, bl. 89. KI. van kabuwang, gedeporteerd, verbannen worden (waarschijnlijk van indhang) JZ. I, 44. - ngendhang = ngèli. - ngendhangake, verbannen PL. I, 152.
kondhang
KW. kinondhang-kondhang, zie bij undhang. KN. 1. zva. andêl-andêl, en kanthi. BG. 174: êmban ° myang inya, Bab. Jo. I, 574; Waj. I, 340. - 2. ben. v. dwarsgoten op de sawah's SG.
kêndhangsul
zie kêndhali.
kanji
beter kanji, 1. Ml. KN. stijfsel (vrg. tajin, en bubur). - nganji, iets stijven. - 2 kanji, BTDj. 615, C. 2151, 168a of nganji, afgeschrikt, ontmoedigd zijn AS. 129, JZ. II. Vrg. kapok. kawus. kêndhak, Rh.
kanjo
KN. mislukt, verhinderd, belemmerd Sew. XXXIX, 9; vgl. kadho, (vlg. Wk. zva. susah); van de kook af, te vroeg van het vuur afgenomen, en niet meer gaar te krijgen S.; ook balo, Rh. - kêmanjon. hetz., vgl. bantat, badhel, en afgebroken van den slaap, in den slaap gestoord, zoodat men niet weêr kan slapen S., DN. I, 42.
kunjana
KW. zva. kasmaran. verliefd zijn, van liefde kwijnen. ° ing wuyung, BG. 197, 400 enz.; ook vkl. met edan. vgl. Waj. I, 130, 348; II, 228 (Skr. kûjana, gekreun; gekir).
kanjar
KN. ben. v. e. wapen uit den ouden tijd, een dolk AS. I, 136; RL. 30b; ook kancar. - makanjar, KW. zva. mêtu, ngadêg. anjogèd. KN. met een uitgetogen wapen den vijand uitdagen (Ml. běrkanjar); tot iemand zijn toevlucht nemen, zich tot een hoogere macht wenden L. 268. Wk.
kinjir
en kinjiri, (Ar [Arab], een wild zwijn, vrg. cèlèng).
kènjèr
KN. 1. een luchtje scheppen, een kleine wandeling doen Wk., vgl. kèdèr, karing. - 2. pêrang °, dansende vechten, zooals de gemaskerde tooneelspelers doen, vgl. kanjar.
kunjara
ook wel gunjara, 1. KW. zva. gajah, olifant Wk. Tj. Sěngk. = 8 G. (Skr. kuñjara). - 2. kunjara, ook wel gunjara, JBr. 383 en gênjara, G. KN. panjara, KW. gevangenis (Skr. pañjara, een kooi). - ngunjara, KN. gevangen zetten JZ. II, BTDj. 76, in gijzeling houden; fig. zijn driften en lusten bedwingen S. - kunjaran. ook wel panjaran. gevangenis, hechtenis, arrest; kerker. - pangunjaran. gevangenhuis (vrg. gêdhong, en piranti kunjara) LB. 100. pakunjaran. id BTDj. 385, 386, 387.
kinjik
kenjik, zie injik.
kunjuk
verkeerde spelling voor konjuk.
kènjêk
zie injêk.
konjuk
zie bij atur.
kanjat
zie anjat.
konjalan
zie unjal.
kunjayakarna
zie bij kundhala.
konjêm
zie unjêm.
kanjêng
of kanjêng, verkeerde spelling voor kangjêng.
kinjêng
KN. naam v. e. fraai, velerlei gekleurd, viervleugelig insect, waarvan verschillende soorten zijn (als ° dom, een met een heel dun lichaam. ° macan. een grooter soort, gevlekt. ° kêbo, de grootste soort MR. I, 49, 58, 72); juffertje, pieterman, sparrebouter JZ. II (vrg. kêndhêla). kinjêng [ki...]

--- 1 : 405 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
[...njêng] mas een andere soort L. 319. pindha ° tanpa soca, Waj. I, 64 van een die doelloos ronddwaalt.
kunjêng
KN. niet tot ontwikkeling gekomen van menschen; vgl. bungkik.
kenjing
in sakenjing, of sak kenjing, verkeerde spelling voor sak enjing, en dit voor saenjing. Vrg. kesuk.
konjong
KN. sa °, een pak van 12 stukjes (of pijpjes kèrèkan) Jav. suiker CP. Vgl. kojong.
kanya
gew. kênya, KW. zva. prawan. een jong ongehuwd meisje, maagd JZ. II, KS. 107 (Skr. kanyâ, maagd, meisje). kênyapuri, het verblijf der jonge meisjes in de kraton (jroning kadhaton) WP. 56, BS. 213. ratu kênya, een jonge regeerende Vorstin, die nog ongehuwd is. kênya Kêdhiri, naam van een těngahan-dichtmaat en zangwijs JZ. I, 324.
kanaya
KW. zva. musthika. kanayapura, zva. musthikaning wadon. - kanayan, zva. musthikan, Wk.
kaneya
têgêsipun kidul kilèn. Par 40.
kanyaka
KW. zva. êmas. verb. v. kanaka, (Skr. kanaka) en zva. wadon. Wk. (Skr. kanyakâ, meisje, verkleinwoord van kanyâ; zie kanya).
kanyita
? KW. zva. rikat, Wk.
kênya
zie kanya.
kunya
KW. zva. godha, Wk.
kênyi
KN. afval van koper, vgl. pijêr, kêraban.
kênyèh
zva. kênyoh, Wk. KN. (kènyèh, WJ., Dj. M. 1867, n°. 17, 3) een sirih-pruim. suruh sa °, éen pruim enkel sirihbladen. kinang sa °, id. met de ingrediënten er bij (vrg. kinang). - ngênyèhi. ° kinang, sirihbladen (met of zonder ingrediënten) tot een sirih-pruim klaar maken Wk.
kênyoh
KN. het zacht geluid bij het kauwen van sirih, halfgare groenten, enz.; het gevoel aan de kiezen daardoor veroorzaakt, vgl. gonyèh, rêmus. kênyoh-kênyoh, dat geluid of gevoel teweeg brengen; ook KI. v. mamah-mamah. sa °, zva. sakêcoh-kêcoh, zie bij idu.
kinyih
KN. kinyih-kinyih, 1. glimmen van vet of olie, zooals van paling die gebakken wordt, vgl. kilêng-kilêng, Tj. I, 293, en kiyih, ook er smakelijk en verleidelijk uitzien v. e. vrouw. - 2. met een ernstig gezicht en de noodige gebaren, met nadruk en vuur, bv. een of ander vertellen Wk.
kènyèh
zie kênyèh.
konyoh
zie borèh.
kanyihna
kanyina, zie cihna.
kênyunyuk
zie nyunyuk.
kênyar
KW. en KN. straal, stralende glans, stralend licht. ° ing wulan. BG. 218. - kumênyar, stralen BG. 265; RK. 11; KW. ook zva. kumêdhap.
kênyêr
KN. gevoel van lust, neiging van het hart. kênyêr-kênyêr, 1. een aangename gewaarwording of gemoedsstemming, vgl. klênyêr. - 2. zva. konyor-konyor.
kênyur
KN. kênyur-kênyur, zva. gênjur-gênjur, Wk.
kinyir
KN. kinyir-kinyir, vetachtig glimmend, zooals bv. speeksel van een slak of bloedzuiger en derg. (Tj. v, 2) Rh.
konyor
KN. konyor-konyor, nieuwelings, sedert kort. sêdulur °, een wezenlijke broeder of zuster, niet een sêdulur, in den zin van neef of vriend.
kanyaran
zie bij anyar.
kunyêran
zie unyêr.
konyar-kanyir
KN. onbestendig, veranderlijk, wispelturig; zie monyar-manyir, Wk.
kanyut
zie anyut.
kênyit
KN. kênyit-kênyit. zich gedurig piepend bewegen als het mondje van een zuigend kind, gedurig piepend zuigen, vgl. kêcit. cit. en kênyut.
kênyut
KN. kênyut-kênyut. of mênyut-mênyut. in trekkende beweging zijn, zooals het mondje van een zuigend kind, of van de tepel van de borst bij het zuigen; vgl. kênyit. Trekken aan den tepel, van een zuigend kind; ook v. e. visch aan een hengel. - ngênyut, aan iets zóo zuigen, vgl. cit. icêp, - kumênyut. aangetrokken, aangetrokken worden van het hart door een aanminnig persoon; ook v. h. hart ontroerd van blijdschap Bab. Jo. I. ° miris. Rs. 580, 1436; doorbuigen v. e. hengel door een visch die aan de lijn trekt (andhêdhêti); hevig aangedaan, vrg. Mal. těrkějut en Jav. kêjut. = kumêdut. bij kêdut. ook door een weemoedige herinnering,

--- 1 : 406 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
vgl. sêdhot. - kênyutan, dat waaruit gezogen wordt, bv. een dot Wk.
kênyèt
zie nyèt, Wk.
kênyot
zva. kênyut, Rh.
kunyêt
zie unyêt.
kunyit
KN. katela °, nm. v. e. gele katela. Vrg. het Mal. kunyit = Jav. kunir.
kenyut
KN. vervoerd, weggesleept; verrukt (voor kanyut, van anyut) AS. 41; Waj. II, 130. - ngenyutake, iemand verrukt maken, verrukken, bekoren DN. I, 536.
konyit
KN. naam v. e. groote slang Wk.
kênyataan
zie nyata.
kênyas
zie nyas. Wk.
kênyus
kênyos, zva. cus, cos. - kêmênyus, zva. nyus.
kinyis
KN. kinyis-kinyis, zva. kinyih-kinyih.
konyas-kanyis
KN. bevallig, levendig, zva. kênès, Wk.
kênyal
of cênal, KN. het gevoel van iets, dat elastisch (zacht, maar veêrkrachtig) of taai is (vrg. cenol, kenol, enz. en kênyil). - kumênyal, cumênal, stijf, maar elastisch, voor het gevoel, zooals van dik gekookte jěnang en het vleesch van een mollig kindje J.; trillen, veerkrachtig drillen als boven. kênyal-kênyal, of cênal-cênal, freq.
kênyil
of cênil, en kênyil-kênyil, of cênil-cênil, KN. zva. kênyal, enz. maar van kleine voorwerpen, bv. 't gevoel bij het aanraken of kauwen van een stukje gelatine, een jujube en derg.
kênyul
of cênul, en kênyul-kênyul, of cênul-cênul, enz. KN. zva. kênyal, enz., maar alleen van 't gevoel bij aanraking (vrg. kênyol) Wk.
kênyol
en kumênyol, enz. KN. zva. kênyal, enz. elastisch, veêrkrachtig, meêgevend van iets daar men met de hand, een stok of iets dergelijks tegen aan raakt of aan trekt (vrg. kênyul).
kinyêl
zva. kênyal, en kênyol, en volg. Rh. meer gebruikelijk.
konyil
KN. ongeveer zva. kênès, een meisjesnaam? Wk. - konyal-kanyil, onrustig van iemand die niet stil kan blijven zitten, vgl. konyas-kanyis.
kênyêp
kenVep\ KW. zva. pandêng, pêlêng, en sêmu. - kumênyêp, zva. mandêng, en mêlêng, S.
kênyam
KN. de smaak van iets, dat men smakkende proeft. kênyam-kênyam, smakkende proeven (vgl. nyam. en kêcap). - ngênyami, iets zóo kauwen of eten. - kênyaman, wat men smakkende proeft enz. sa °, éen smak.
kênyung
KN. het jong van een aap, vgl. munyuk.
kênyèng
zva. nyèng.
kènyêng
zie ènyêng.
kinum
zie bij kum.
kanugrahan
zie nugraha, Wk.
kantha
beter kantha, zie kăntha.
kanthi
KN. medgezel, iemand die een ander vergezelt, vooral tot assistentie; die een ander tot gezelschap strekt (of a °); iemand tot medgezel hebben; vergezeld van; begeleid door; geassisteerd door; met iets er nevens (vrg. rewang). akanthi supata, vergezeld van (bekrachtigd door) een eed. - nganthi, als kanthi, bij zich nemen WP. 325; vgl. kathik. iemand bij de hand leiden Bl. CP. 278, ook ° astane, L. 281. kinanthi, pass. tot gezelschap dienen; ook naam van een zangwijze JZ. I, 328. - nganthèni, tot kanthi, geven aan. kinanthèn. verkort pass. BTDj. 522, L. 225; ML. 17, 84. - nganthèkake, iemand tot kanthi, geven. - kanthèn. hand aan hand, of aan den arm met een ander. kêkanthèn asta, BTDj. 634; AS. 63; DW. proza 133, 164, WP., vgl. gandhengan.
kênthi
KW. oliepot. waluh kênthi, KN. een soort van kleine ronde witte pompoen, waarvan de uitgeholde harde schil tot oliepot of voor water enz. gebruikt wordt (vrg. têmbilung) S.; vlg. de Clercq: Lagenaria idolatrica.
kintha
zie kentha, Wk.
kunthi
Dèwi Kunthi, eign. van de moeder van Vorst Karṇå en van de drie oudste zonen van Paṇdhu (Skr. Kuntî).
kentha
kintha, zie bij entha.
kăntha
of kantha, C. 2061, bl. 58b; RL. 17a, 50a; ook kanta, KW. zva. gulu, en rupa, Wk. (Skr. kaṇṭha, de keel). selakăntha (of sela sakăntha) saruja ngêmban kancana, WP. 53, 138 een liefkozende uitdrukking. KN. de gedaante, het voorkomen van iets. ° wangun. v. e. paleis Bab. Jo. I,

--- 1 : 407 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
13612, vgl. kentha. kăntha-kanthaning jurit, Bab. Jo. I, 424. sasi kăntha, N. wulan kăntha, K. nieuwe maan, donkere maan. sela kăntha saroja, een steen in de gedaante van een lotusbloem, fraai met bloemwerk besneden toetssteen. - ngăntha, zva. ngèmpêr, ngemba, Bl. CP. 160. dede kinăntha, volg. Rh. zva. tan kira-kira, niet om te bepalen, zóo geducht, bv. v. e. vijand Men. IX, 338. - prakăntha, slechte schrijfwijze voor prakatha, B. 797.
kanthèn
zie kanthi.
kênthor
KN. nm. v. e. boozen geest Wk.
kunthara
KW. zva. pratingkah, reka, (JZ. II) en nglêngkara, Wk.; ook naam van de derde Windu; en een valsch gerucht, valsch alarm G. KN. zva. reka, streken. sugèh °, veel streken hebben Wk.; zie ook Jonk. 11-16. ° manawa, naam van een oud wetboek JZ. II. putus ing kunthara rajaniti, zva. putus ing pratingkah pangadilan. kuntharaning manitra, zva. pratingkahipun nyêrat.
kăntharaga
zva. tingkah polah, Waj. I, 197; II, 467. Zie CP. in TBG. XXXI, 439.
konthak
KW. heet, scherp of brandend op de tong, zooals bv. Spaansche peper G.
kanthèt
ook wel ganthèt, PL. I, 192 en gandhèng, KN. 1. aan iets anders aangehecht of aangevoegd S.; aan elkander verbonden, vgl. dhèmpèt, dhampyak, gênthok, bondhèt. Arm in arm, hand aan hand; te zamen gekoppeld, vgl. bondhetan. koppel van dergelijke dingen (minder gebr. kanthèt); aan een ander gebouw belend; aanhechtsel, aanhangsel, aankleef R. - nganthèt, angganthèt, anggandhèng, iets aan iets aanhechten, binden of naaien, samen koppelen; een boek innaaien. anggandhèng, of ° ngrèntèng, een ongeoorloofden omgang hebben met. - nganthèti, angganthèti, enz. mrv.; aan iets aanhechten enz. Dj. M. 1866, n°. 39, 1. - anganthètake, enz. iets hechten enz. aan iets anders; iets als een aanhangsel bij iets voegen. - 2. klein, maar flink, stevig gebouwd van een man, vgl. bênthing, singsêt.
kunthèt
(of konthèt, J.) KN. klein gebleven, niet volgroeid; verschrompeld (vrg. kunthing, kate, bungkik).
konthèt
zie kunthèt.
kênthus
KN. naam van een kleine pad, die zich opblaast en op zijn pooten verheft, als men hem nadert (vrg. kintêl); ook de naam van een zelden in de bosschen voorkomend beest, dat wel op een buffel gelijkt, maar niet grooter is dan een kat. - kumênthus. of kêmênthus. snoeven, pochen, bluffen, vgl. plênthus, sprkw. opgeblazen, verwaand, vol verbeelding JZ. II.
kênthès
KN. een dunne, korte knuppel. - ngênthès, daarmee slaan Wk., vgl. sampluk, pênthung.
kênthos
KN. sponsachtige knol in oude kokosnoten, kokoskiem, zie cikal.
kênthiwul
zie tiwul.
kanthil
KN. aan iets blijven hechten of hangen JZ. II, 268, vooral aan iets fijns, bv. een draadje of een haartje; aan iemand gehecht of verkleefd (vrg. kantil, en rakêt); ook naam van de campåkå bloem. sêkar ° asasangan. BG. 524 (zoo gen. omdat zij meestal als een kwast aan de snoer van mělathi bloemen oncèn-oncèn. gehecht wordt? Wk.); en zva. kathil, BTDj. 17. konthal-kanthil, gehecht en verkleefd. - nganthil, (zva. kanthil, hangen enz.) onbetaald blijven van een kleinigheid. - nganthili, iets behangen met iets kleins, zooals snippertjes papier of franjes, zoodat die er los bij neêrhangen JZ. II; aan iem. (een brief of pakje) meêgeven BTDj. 96. - nganthilake, een klein voorwerp hangen als boven; een brief of pakje meegeven (aan iemand). - kumanthil, ergens aanhangen, - te bengelen; zoo ook kumanthil-kanthil. Par. 99. - kanthil-kanthil, of konthal-kanthil. Bab. Jo. I, 710 freq.; overal iemand volgen; vgl. kinthil. - kranthil. al wat als knopje erg. aanhangt; ook de franje met pluisknopjes enz. pating karanthil, in menigte erg. aan- of neerhangen als boven; ook van menschen, bv. bloedverwanten, die een persoon op zijn dak hangen Wk. - ngranthil, arm, haveloos zijn, eig. v. iemand, wien de gescheurde kleeren als lappen aan het lijf hangen.
kênthêl
KN. dik van vochten, stijf (niet vloeibaar), gestold, sterk van gezette koffie, maar niet van thee Wk.; geronnen; het dik worden, stollen; fig. niet

--- 1 : 408 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
meer fluctueerend, tot een vast besluit gekomen Gr. L. 163; vast, standvastig van hart Wk.; het besluit of resultaat van een beraadslaging BJR. 65; het met elkander eens zijn van veler gevoelens bij een beraadslaging (vgl. gilig. Wk., kêndhal, jêndhêl, matêng, gathok). banyu kênthêl. ijs. - ngênthêl, dik of stijf worden, stollen; v. h. hart zva. ngênas, Wk.; zva. kaku? Bl. CP. 261, 168. - ngênthêli, dikker maken dan iets anders. - ngênthêlake, iets dik maken, stollen; melk stremmen; een beraadslaging tot een vast besluit brengen Wk. - kêkênthêlan, het gestolde S.; ligt stollen; het resultaat van een beraadslaging; van iems. woorden vast, niet fluctueerend. ujar °, tegenover ujar cuwèr, Men. IX. 123.
kênthil
KN. kênthil-kênthil, zva. kanthil-kanthil. - ngênthil, bij kleine gedeelten, bv. een werk afdoen, een schuld afbetalen; een kleinigheid achterhouden, schuldig blijven, ten achteren zijn Wk. ngêngênthil. spaarzaam, zuinig te werk gaan met iets, het niet spoedig opmaken enz. - krênthil. pating °, bij kleine gedeelten, bij hoopjes, bv. zich op marsch begeven, of het een of ander vervoeren, enz., vgl. krêncil. - ngrênthil, zich in kleine gedeelten, enz. verdeelen.
kinthil
of kikinthil, kêkinthil, Bab. Jo. I, 318. KN. uit eigen beweging dicht achter iemand aanloopen, overal naloopen, volgen en bijblijven, eig. aanhangen? vgl. kanthil. - nginthil, (sapuruge kula kinthil, BG. 83) of ngênginthil, (sêsarah angênginthil, BG. 308); iemand, die gaat, achterna loopen en volgen BS. 151. - kinthilan, volgzaam, bv. v. e. hond.
kunthul
ngunthul, loopen met gebogen hoofd zonder rechts of links te kijken MR. I, 74; zie echter J.
kenthol
verkort thol, KN. een eeretitel; als deze (ongeveer zva. mas, bij de stedelingen) door de dorpelingen bij het aanspreken aan hun hoofden gegeven wordt heet het lurah kenthol, of kenthol lurah, Gr. L., Prěg. 24, R. en T.
konthol
KN. volg. somm. klandhungan, S. of plandhungan. (volg. RI. ook gancangan) KI. de balzak, het scrotum, zie ook kunci. ora enak wong dadi °, Waj. I, 452 van een die niet van zijn plaats kan. ° bêlang, naam v. e. plant met gevlekte bladen Wk. - ngonthol, iemand bij den balzak grijpen of trekken GB. XIII, 157? ° uwi, een stuk van die aardvrucht afsnijden en de rest in den grond laten Wk. - kontholan. obj. den.; een pijpje of fluitje met twee rinkelende balletjes meestal van zilver door kleine jongens gedragen om de schaamdeelen te bedekken CP., vgl. tringsilan, sanglir.
kunthiyanak
zie kuntiyanak.
kanthêng
= panthêng. kanthêng-kanthêng, met gespannen verwachting; vervelend lang ergens op wachten. - nganthêng, gespannen zijn, bv. van een heel lang touw; ook fig. Rh. Dit laatste vlg. WW., zich vervelen, verdrietig; ongeduldig worden door 't wachten. - kranthêng. pating °, freq.
kanthing
KN. konthing, kunthing, BTDj. 493, 603. TP. een (klein) soort van prahu.
kanthong
KN. zak, beurs, tasch, die men bij zich draagt (vrg. rajut, kêba, kandhi, en kampil, enz.). ° bolong, een zak met een gat er in; iemand die geen geld kan bewaren, verkort kanthong, WP. 176, 185, 198; bijnaam van Pétruk BG. 203. ° ing utêk. OJ. het hersenvlies S. (vrg. kêndhangan). - nganthong, iets zakken, in den zak steken J.; als een zak zitten, bv. v. e. naaisel Wk. - nganthongi, iets opzakken, in een zak doen, in zakken doen JZ. II, Wk.; in den zak steken (gew. een stuk geld) JZ. II, vgl. ngandhut. fig. opgaren, bv. kundigheden. ° kaluputan, den kerfstok van iems. fouten vol laten loopen; ook fouten op fouten enz. opstapelen Wk., zie ook JZ. II; vgl. ngranjangi, ngrangkèngi. - kanthongan, zak aan een kleedingstuk LB. 118 (vrg. kandhutan).
kênthang
KN. 1. aardappel JZ. II. kênthang Wlănda, Europeesche aardappel. kênthang Jawa, aardaker, kleine zwarte obi. - 2. klank, bv. v. e. zware bel. dhuwit °, koperen duiten met gaten er in, een betaalmiddel in den ouden tijd Wk. = gobog. - 3. kênthang-kênthang, ook ngênthang-ngênthang, Men. VII, 502 en kênthangan, (onverzorgd) in de open lucht liggen (of staan), vgl. ênthak. ook voor het doel ongebruikt daar liggen, staan, zitten enz. zonder navraag of aanzoek, vgl. bubruk. kêkênthang, Waj. I, 65 (of kakênthangan. Tj. II, 690) in de

--- 1 : 409 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
open lucht staan of zitten, vgl. dhedhe, kakadhar. - ngênthang, iem. in de zon laten staan of zitten, vgl. klanthang, pênthang.
kênthêng
KN. gespannen touw of lijn, baaklijn, meetlijn; een lijn die ergens om gespannen wordt tot afschutting; de lijn die om de vier middelste stijlen van de Pradåtå gespannen wordt (vrg. kêndhêng, thêng-thêng, blabar, kêncang); volg. Rh. ook deftig van houding, klein, welgemaakt en stevig van lichaamsbouw, standvastig, te vertrouwen. kêmiri °, de harde soort die bij weddenschappen gebruikt wordt. - ngênthêng, een lijn trekken, die niet overschreden mag worden; volg. Wk. door middel van een lijn de richting van iets aangeven (vgl. sipat), iets met een lijn afmeten, ook zva. kumênthêng, zich als een gespannen lijn uitstrekken, vgl. ganthêng. - krênthêng, overal met of als met gespannen lijnen. - ngênthêngi, (Tj. II, 329) met een kênthêng, bespannen, omspannen, afsluiten; gestand doen, bv. zijn belofte Wk., JZ. II, 279.
kênthing
KN. het geluid thing, een klank, fijner dan kênthung, en kênthèng. en iets bij afspraak bepalen Bab. Jo. I, 510; beklinken (van de grondvorm thing, voor kênthing, een woord zooals ons getik en geklink), ook met elkaar klinken Rh. polèng ° een soort polèng met kleine ruiten (Tj. III, 76) Rh. Verder kênthing, naam v. e. spel met duiten, zva. kruis of munt, anders dan kêplèk, dat spel spelen; klink droog, zoo droog zijn dat het klinkt van goed doorbakken metselsteenen of pannen; ook van goed droog hout; v. e. huis kurkdroog? solide gebouwd Wk., zva. anggalès. dhèndhèng °, een drooge soort van ° têrik, lurik kênthing, een roode en smalle soort lurik, voor buizen of borstkleedjes geschikt. - kênthingan, met elkander klinken, afspreken (ook zva. cawisan).
kênthung
KN. de klank, zooals die door het slaan in het rijstblok veroorzaakt wordt JZ. II, DW. 86? (vrg. kênthing, en kênthong). - kumênthung, zulk een klank geven. - krênthung. pating °, van alle kanten zich met dat geluid laten hooren.
kênthèng
KN. het geluid theng, een klank, fijner of scheller dan kênthung, en kênthong, zooals wanneer men een steentje op een metalen schenkblad vallen laat; TP. zva. gêndhèng, PL. I, 72, 214. lumpang kênthèng, een mortier van steen JZ. II, Bab. Jo. I, 141. - pakênthengan, plaats, waar aardwerk gevormd en gebakken wordt Rh.; rijstblok Wk. - kênthengan. de staat van een rijstveld, wanneer na de beploeging het water afgeloopen is en de droog geworden kluiten tot gruis gestampt zijn, een bewerking, die soms bij sawah gadhon. plaats heeft. - ngênthèng, een sawahveld als boven bewerken; vgl. lêb, dhayung, lawêd, bêdhah, lèr, tugêl, kêmbong. - kumênthèng, het geluid thèng voortbrengen Wk.
kênthong
of thong-thong, KN. het geluid thong, het geluid van het slaan op een thong-thong, of kênthongan. het slaan daarop als sein. wong °, of jaga °, of kănca °, iemand die als nachtwacht het sein daarop geeft (vrg. kênthung). - kênthongan, een groot uitgehold stuk hout of een stuk dikke bamboe met een gleuf, daar de nachtwacht op slaat, en waarmee seinen gegeven worden tot oproepingen B. v. B. I, 13. (Zulk een seinhout hangt vóór de deur of in de pandhåpå's van de hoofden, en in de wachthuizen); op een kěnthongan slaan; ook een trog (zva. têlawah). - ngênthongi, om het een of ander op de kěnthongan slaan.
kinthung
KW. zva. klowongan. Wk.
kunthing
KN. klein blijvend, achterlijk in zijn groei, verschrompeld, bv. van een jongen (vrg. kunthèt, en krucil). - kunthingan. hetz.; fig. van zaken Tj. I, 337, van schepen RL. 11b, vgl. krengga. en zie kanthing.
konthing
zie kanthing.
kêning
KW. zva. alis. Wk.
kuning
kuni= KW. zva. iku, lan sigêg. Wk., vgl. kunêng.
konêng
KW. zva. kobêr, Wk.
kaca
KN. een vlak glas, glasschijf, glasruit. kaca netra, wangs. voor woh sêmak. [têsmak] JZ. II, 272; van glas enz.; spiegelglas (pagêre kaca ginawe, Rs. 283), spiegel (in deze bet. KI. paningalan). Zie ook MR. II, 21; v. e. waterspiegel: lir ° kimplah-kimplah, BG. 316 (Skr. kâca, glas of kristal), vrg. pangilon. en bênggala. fig. een foor beeld voor anderen S. (vrg. têladha); pagina, bladzijde. kaca-kaca (beter kumaca-kaca, Rs. 545) betraand, nat van tranen van de oogen,

--- 1 : 410 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
vgl. brambang, kocak. kaca piring, n. v. e. bloem Kr. in ZG. XXV, 9.
kaci
KN. verschillen, boven anderen uitsteken, uitstekend (vrg. kacèk, BTDj. 450); ook benaming van een soort van breed Europeesch geweven wit katoen, fijner dan mori Lănda. Zoo mori (of lawon) kaci. - ngacèni, overtreffen, uitsteken boven Men. IX, 7; PJ. III, 313.
kacu
KN. zva. saptangan, (° gêmbaya, BG. 200) zakdoek, monddoek MR. II, 59; ook een lengte van katoen gelijk aan de breedte; zulk een vierkant, als maat voor katoenen of sitsen S., LB. 162. kacu mas, is de benaming van een piramidalen koker van goud, die tot de insigniën behoort van den Vorst, den Kroonprins en de prinsen, die een vergulden payung voeren. - kacon, met een kacu, bij kacus; ook een dikke langwerpig vierkante sandelhouten plank voor wrăngka, van een krisschede? Wk.
kace
koce, KW. zva. sondhèr. Kêkace, met een sondhèr, (B. 670) Rh.
kêcu
KN. vuil, fletsch, niet frisch, gewl. van iets, dat een flauwe kleur heeft, bep. blauw laken; ook van gelaatskleur blauwachtig bleek door schrik of vrees Wk.
kuca
KN. zva. kucêm. G. (vlg. Wk. KW. zva. paring).
kucu
KN. de tuit van een kan of ketel, zva. cucuk. en de knop in het midden van een gong of kěnong, waarop geslagen wordt; vrg. pucu, en pêncu. - nguconi, iets uitwasschen met een tuitje, zoodat men alleen een gedeelte, dat bevlekt is, tot een tuit maakt en uitwascht.
kèci
Eng. Ketch, een soort schip, een brik Wk.
kècu
KN. roover, roovers, die in een gewapende bende bij nacht (Bl. CP. 240 biij dag?) met openlijk geweld en met fakkellicht een huis, of ook een geheel dorp, overvallen, ben. ontleend aan Singkèh Tjoe, de eerste die dat bedrijf op Java begon? R. v. K. (vrg. kampak, en begal). Zie ook ZG. XXII, 142. - ngècu, rooven, bij iemand roof plegen. - kakecon, of kêkecon. schade lijden door roof; een gepleegde roof; roof partij. - pangècu, het plegen van roof, vgl. kroyok.
koci
1. minder goede uitspraak voor kwaci. - 2. zva. kace.
koce
zie kace.
kêcih
jawah kêkêciyan. LK. 13 aanhoudende regen, vgl. kêcèh.
kêcuh
(kêcoh). KN. klanknab. woord voor spuwen, vgl. idu. - akêcohan. RL. 60a?
kêcèh
KN. of kakêcèh, in ondiep water plassen, spelen. Van daar op natte rijstvelden werken Wk.; iets in overvloed hebben, bv. ° băndha, in geld zich baden v. iem. door wiens handen veel geld gaat, vgl. kicih. sawah kêcèh, sawahs die onder water gezet kunnen worden. - krêcèh. ngrêcèh, aanhoudend doorregenen, volg. Wk. veel, aanhoudend v. d. regen; ook van andere zaken iets druk doen. - kêcehan. in ondiep water plassen.
kêcoh
1. zie idu, en kêcuh. - 2. kêcoh, of kêcroh, KN. klanknab. voor een hak of houw in een niet hard voorwerp, zoodat het er door gaat. - ngêcoh, of ngêcroh, zóo hakken of houwen Rh.
kicih
kicih-kicih, heen en weêr, of gedurig in den regen of in het water loopen, vgl. kêcèh, Wk.
kucah
of kêkucah, KN. afval; wat men als overschot weggeeft, extra voordeeltje; gift, geschenk JZ. II, vgl. jamur, balêdug. - kucahan. J. kêkucahan. WP. hetz. Vlg. Rh. het water waarin de Vorst zijn handen of voeten heeft gewasschen, zva. kobokan. ook water, waarin borden zijn afgewasschen.
kècèh
KN. gemorst door overloopen van vocht. - kècèh-kècèh en kocah-kècèh, of kocah-kacèh, morsen en storten door het overloopen van vocht JR.
kêcahi
of kucahi, ook verk. cahi, KN. naam van een soort van Chineesche prei: Allium uliginosum Fil.
kecon
zie kècu.
kocèn
zva. koncèn, Dj. M. 1867, n°. 33, 6, zie konce.
kêcênèn
zie bij cêne.
kacècèr
zie bij kacèr.
kêcacil
KN. naam van de vrucht van de kěsambi-boom, vgl. bulu, JZ. II.
kacêcêng
KN. ngacêcêng, of ngêcêcêng, iets stijf of hard

--- 1 : 411 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
maken; verstijven; stuiptrekkingen krijgen Gr. L. 152 (grondv. cêng, vrg. acêng, en kêjèt). Ook = ngacung. - kacêcêngan, of kêcêcêngan, in stuiptrekking (zijn), zooals van een stervende DN. I, 111.
kacar
KN. ngacar, recht op iem. aankomen, vooral van gehoornde dieren, zooals bv. een buffel; een ander ngacar, zva. ngancar, v. ancar? BG. 35.
kacêr
KN. naam van een kleine zwarte vogel Wk.: Turdus amoenus Horsf.
kacir
en kasir, ook klacir, en klasir, KN. iets wat lang en smal bij iets afhangt als een reep, snipper, strook, kwastje, bv. als onderscheidingsteeken, enz., vgl. ruwit, jêmbul, gombyok. ook zva. kucir. - kacir-kacir, kasir-kasir, (ook kojar-kajir, Wk.) ergens slingerend als boven neerhangen. - klacir-klacir, of klasir-klasir, dun en schraal van haar, van veldgewassen Rh. - ngacir, als kacir, neerhangen. - nglaciri, van klacir, voorzien.
kacèr
KW. zva. ilang. - ngacèri, zva. ngilangi. - kaceceran, KN. ook kacècèr, bij kleine gedeelten zoek, verstrooid raken. ting °, en pating °, in BTDj. en Men. VII, 440 (vrg. icir, cicir).
kêcêr
KN. vocht dat men door persing uit laat druppelen, zooals uit een citroen (vrg. kècèr, kocor, kêcrit); iets, waarvan men het vocht door persing ergens in laat druppelen; ook pêcêl, TD. Wk. - ngêcêri, op een of ander uitgeperst citroensap enz. druppelen Tj. v, 27. - ngêcêrake, eenig vocht als boven op een of ander druppelen. - kumêcêr, watertanden, naar iets watertanden; van wellust Bab. Jo. I, 1225.
kêcèr
KN. bekkens, die bij de gamělan gebruikt worden; zie kekot. ben. van het door de schutbladen als ware het een bekken gevormd bekleedsel, waarin de kokosnoot gevat is, vgl. sêlaga.
kicêr
zie kincêr.
kicir
KN. een lichte wond, die aanhoudend een weinig bloedt (vrg. icir). kêkicir, (of volg. Wk. kicir) aanhoudend veel of lang bloeden in een minderen graad of van een kleinere wond dan gobrah.
kucir
(oudj. kuncir RK. 8) KN. vlok haar op het achterhoofd boven den nek (vrg. koncèr, kuncung); haarstaart, zooals bij de Javanen door de jongens gedurende hun kindsche jaren meestal gedragen wordt (vrg. gombak, jambul); ook haarstaart van een Chinees (kucir Cina); een kucir, hebben. tugêl kucir, het afknippen van de punt van de haarstaart van een jongen of meisje, wanneer hij of zij besneden zal worden; en het plechtig afknippen van eenige haren ter lengte van een duim ongeveer op het hoofd van een bruidegom, waar hij in zijn kindsche jaren de kucir gedragen heeft; ook kuif, bv. v. e. kakatoe. - ngucir, de veêren achter den kop opzetten, gelijk overwonnen vechthanen doen uit vrees; van daar fig. uit vrees wegloopen (een verk. v. ngucira? Wk.). - kuciran. met een kucir, een troep of klasse behoorende bij de palawija, Wk.
kucur
kakucur, 1. KW. zva. êcur, pancur, mancur, grobyos. Tj. II, 571, 622. - kumucur, WS. 94 zva. mancur, carocosan. Tj. II, 628, Wk. kêkucur, KN. zich met water begieten (Tj. I, 691). - ngucuri, zva. ngêcuri, zie cur. - 2. beide uiteinden van een lijkkleed boven op het hoofd en onder de voeten tot een punt samenbinden. - ngucuri, een lijkkleed zóo samenbinden Wk.
kècèr
zie bij icir.
kocor
KN. geneeskrachtig bad- of waschwater, waarin kruiden of wortels afgetrokken zijn J.; het water, dat men een haan gedurende het vechten een keer of drie door middel van een lapje (kopoh), dat men uitwringt, in den snavel laat loopen; ook het lapje zelf, doch dit volg. and. kopoh, Wk. (vrg. kêcêr). apêm °, (Tj. I, 312) rijstpannekoek met gesmolten Javaansche suiker Wk., vgl. cor. - ngocor, een geneeskrachtig bad gereed maken. iets tot zulk een bad bereiden J. - ngocori, een haan met kocor, opfrisschen; gem. iem. te drinken geven Wk. - kumocor, zva. kumêcêr, ook sappig, saprijk van vruchten (of tape, Wk.); het water in den mond krijgen van flauwheid, vgl. umor. Ook afdruppelen, uitvloeien van tranen Tj. II, 521 en zva. kumucur = mancur, Men. VIII, 413: ° cahyanirèki. - kocoran, een klein drink- of waschinterval v. e. haan als boven, vgl. banyon, met een telwoord er vóor; versch, nat van

--- 1 : 412 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
het hout gezegd v. e. boom, waarbij men niet heeft toegepast het nêrês. wiji °, versche padi tot zaad gebruikt.
kucira
KN. ngucira, trouweloos, zich lafhartig verwijderen BTDj. 535, K. 8, 12, Waj. I, 109, Wk., uit vrees zich op een afstand houden, wegblijven Rh. Zoo? Bab. Jo. I, 558, vrg. ngucir, bij kucir.
kêcroh
zie kêcoh.
kacirèn
zie ciri.
kacurnan
zie curna.
kocar-kacir
zie bij icir.
kêcrik
gêcrik, enz. = kêcrèk, enz. Wk.
kêcruk
of kêcêruk. 1. OJ. of cruk, klanknab. van het geluid van het houwen met een pacul in den grond; ook van het geluid dat de cabak, maakt K. 20, 100. - akêcrukan, het geluid kêcruk, herhaaldelijk maken (vrg. kêcrèk, en ngorèk, bij korèk). - 2. ngêcruk of ngêcêruk, de bovenste dichtgetrokken korst van den grond met een pacul of puntig stuk hout lossteken of loshakken R., zie bij kêcoh.
kêcrèk
KN. het geluid van een hak, houw of steek, helderder dan kêcrok (vrg. kêcruk). - ngêcrèk, een hak, houw of steek geven of doen. - ngêcrèki, het gekochte dadelijk betalen, ook anggêcrèki. - kêcrekan, een hak enz., bij telling.
kêcrok
enz., zva. kêcrèk. enz., maar doffer van klank.
kêcrit
zie crit.
kocrat-kacrit
zie uncrat.
kêcrop
(of kêclop) KN. het geluid van een hak, steek, slag, worp, enz., in iets weeks en vochtigs, zooals van een spade in een waterachtigen grond of van een steen in den modder J. (vrg. kaclup). Vlg. Wk. het slobberen als v. e. drinkenden hond.
kacèk
N. kaot, K. onderscheid, verschil; verschillen; aanmerkelijk verschillen, bv. in grootte, leeftijd, waarde (Bl. CP. 225) of voortreffelijkheid; anders en beter (vgl. beda). kagawe kacèk. enz. met onderscheiding behandeld worden. Vgl. kaot, kaci, kuciwa. - ngacèk, ngaot, onderscheid maken JZ. II. kinacèk, kinaot, onderscheiden, zich onderscheiden, in onderscheiding van en boven anderen Waj. II, 262, BG. 384. - kumacèk, kumaot, een merkelijk verschil vertoonen, merkbaar uitsteken boven iets anders R., wanen dat men uitsteekt boven enz. kumaot malih, en nog merkelijk meer WP. kumacèk-kacèk. enz. bizonder uitsteken boven enz. ngacèki, ngaoti, zich boven anderen onderscheiden door meer te doen; hooger bod doen, hooger loon bieden. - ngacèkake, ngaotakên. iemand of iets boven anderen stellen. - kacekan, of °, kaotan, of °, onderscheid, verschil, overschot; onderscheiding JBr. 284, AS., S. Overtroffen worden? zva. kêluwih, G.
kacok
KW. zva. kaduk, kasok. Wk. - kacokan, gemengd, bv. van koe- met kokosmelk; van gemengden bloede, vgl. mal. kacuk.
kêcêk
KN. klanknab. v. e. geluid dat zich met zeer korte tusschenpoozen en aanhoudend herhaalt, zooals bv. v. de cêcak. heimelijke ophitsing. - ngêcêk. aanhoudend, fijn regenen; met staccato's zich doen hooren v. d. viool Tj. I, 896; v. e. jêliring, Prěg. 36; ook bij iem. aandringen, zanikken om hem tot een of andere daad te bewegen Wk., vgl. têtêr. - ngêcêki, mrv. iem. herhaaldelijk iets op het hart drukken Men. VIII, 6; iem. heimelijk ophitsen Wk.; Bab. Jo. I, 942: amêmarahi °.
kêcik
KN. de pit van de sawo- of tanjung- vrucht JZ. II. kalangan kêcik, de baan voor het spel, dat men daarmeê speelt ZG. XXI, 202 (vrg. kècèk, simbar).
kicak
KN. naam van een lekkernij, juwadah met stroop. jamur °, een eetbare jamur, Wk. - kicak. en ngicak. dik modderig sawahveld, waar niet geploegd kan worden, door buffels klein of fijn laten trappen.
kicik
KN. ngicik. van iets een weinigje olie koken, vgl. kalêntik, een (uitwendig) geneesmiddel met een weinigje olie koken of opwarmen. - pangicikan. een braadpannetje, zie kècèk.
kucak
zie bij kocak.
kècèk
KN. naam van een spel met sawopitten of iets derg., ook met duiten: even of on; even of on spelen (vrg. kêcik). walang kècèk,

--- 1 : 413 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
naam van een soort van sprinkhanen naar het geluid kècèk? BG. 344. - ngècèk, zva. ngicik, en zva. ngêcêk, om iets zanikken; ook geld bij worpen schieten; volg. Wk. geld laten rammelen, bv. om iemand tot dobbelen uit te lokken. - pakecekan, of pangecekan, pannetje of potje om te ngècèk, of ngicik, (vrg. cèk).
kocak
KN. klotsen, klotsend of schuddend zich heen en weer bewegen, of een klotsend geluid geven Bab. Jo. I, 782. krambile °, als het water van de kokosnoot er in klotst, nl. in de periode voorbij dêgan, vgl. budhêg, koplak. Beroering van de zee bij zwaren storm; levendige beweging (schitteren? in poëzie Wk.) van de oogen; in beroering, beweging enz. zijn (vrg. kocok). kocak-kacik, klotsend zich heen en weer bewegen JZ. II. - ngocak, iets in klotsende beweging brengen, heen en weer schudden dat het klotst, nl. horizontaal, en zóo onderscheiden van kocok, Wk., vgl. nog kopyok, gojag. Onanie plegen A. 71, zie ngocok. kinocak, pass. kaya barliyan kinocak, WP. 9. ngocak-ocak. om- of dooreen schudden of schommelen. diocak-ocak. pass. - ngocaki, met water uit- of afspoelen. - ngocakake, iets in klotsende beweging of beroering brengen BJR. 20. - kumocak, of kumucak, (ook kêmocak, Men. IX, 192) zich bewegen, schudden; (een zich bewegende glans). - kocak-kocakan, RL. 53b, 64a?
kocik
zie jonjong.
kocok
KN. het geschud worden van kaarten (vrg. kocak, en gojog). - ngocok, iets op en neer schudden; de kaarten schudden; onanie plegen Wk., zie ngocak.
kucika
KW. zva. ulat manis, een vriendelijk gelaat, een vriendelijke blik (Skr. kuçika, loensch en lonkend) G. Zie ook kocika.
kocika
KW. zva. palanangan. Wk. kala °, of ° kucika, nm, v. e. waterplant, waarvan de bloem of het puntblad eenigszins den vorm heeft van het mannelijk lid Wk.
kêcikne
zie bij cik.
kêcêkan
kawanèn °, uit ophitsing geboren moed Wk.
kocak-kacik
zie bij kocak.
kêcit
KW. zva. kêsit, Wk. KN. 1. het piepen, bv. v. e. muis; vrg. cit, cuwit. - 2. het phosphorische vocht van de iris-irispoh, (Tj. II, 529) Rh.
kêcut
KN. 1. zuur KT. 28, JZ. I, 276; Bab. Jo. I, 954 (vrg. sêpêt, en apêm) ook v. e. zuur gezicht stuursch. mèsêm kêcut. een zure (leelijke, kwaadaardige) glimlach. - 2. ngêcut, zva. ngênyut zie kênyut.
kêcèt
KN. de groote pees boven de hiel, de Achillespees (vrg. kêncèt). - ngêcèti, of ngêncèti, Wk. imd. die pees afsnijden.
kêcot
KN. de beweging van de wangen, wanneer men zuigt, bv. aan een verstopte pijp. - ngêcot. zóo zuigen, vgl. kêcut, 2.
kicat
KN. (schrikken en Wk.) een lichaamsdeel, bv. een arm of been, bv. bij het aanraken van iets heets of derg., plotseling terugtrekken. - kakicatan, zóo herhaaldelijk terugtrekken of een derg. beweging maken. bv. bij het tandhakken (Tj. I, 989) Rh. - kicat-kicat. freq. herhaaldelijk schrikachtig optrekken, bv. de beenen bij het loopen op heet zand Wk.
kucêt
KW. zva. pucat. Wk.
kecut
ML. 132 bekoord, vgl. kenyut. en kapencut.
kêcus
kumêcus, sissen van heet ijzer in 't water DW. proza 101.
kêcos
zva. gêcos, volg. Wk. vaardig in het antwoorden. - kumêcos. juist, bv. raden. snedig.
kuciwa
of kaciwa, (vlg. Rh. ook kacèk). KN. onvolkomen, gebrekkig; gebrek; tekort schieten BG. 315, 410, niet in evenredigheid zijn met iets anders; er bij afsteken S., niet volkomen aan de verwachting beantwoorden; gebrek, fout Wk. Zie ook KS. 74. kaciwa bumi, wordt gezegd van een haan, die van een mindere afkomst is, nl. bv. van een berghaan tegenover een vechthaan van de Pasisir; of van een inlandsch paard tegenover een Arabisch; in L. 40, 185: ° siti, van minder gehalte? niet passend, strafwaardig? Zie ook Bab. Jo. I, 57, 564. kuciwa ing gănda, wangs. voor kêmbang bangah, JZ. II, 268. - nguciwani, tekort schieten bij; afsteken bij;

--- 1 : 414 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
in gebreke blijven, niet voldoen aan een belofte; vgl. kontit, kacêl, katir, sangli, cacad, ciri, enz.
kacuwih
= kacuwèh.
kacuwèh
KN. klanknabootsing v. h. geluid v. spuwen. kacuwah-kacuwèh, of kacuwehan, dikwijls spuwen; ook babbelachtig, snapachtig, praatziek, meestal in ongunstigen zin, zie juwèh.
kêcuwan
zie cuwa.
kacuwèr
KN. naam v. e. plant Wk.
kecawêli
KW. zva. kocak-kacik gumilang, Wk.
kucwap
KW. zva. lêpas, Wk.
kacêl
KN. (klein, te klein) niet welgemaakt; ongemakkelijk te hanteeren, vgl. tanggal, niet passend, vgl. kuciwa.
kicêl
het met de ééne hand achter den rug den anderen arm bij den elleboog vasthouden. - ngicêl, den eenen arm zóo vasthouden, iets in die houding doen.
kocol
ongebr. kocolan, KN. eene kleine iwak kutuk, vgl. kotesan, bêncèng.
kucila
KN. naam v. e. wilden boom en de vrucht, die tot tegengif dient Tj. II, 608.
kacilakan
zie cilaka.
kecalan
zie bij ilang.
kaclêp
zie bij cêlêp.
kaclup
zie bij cêlup.
kêclap
1. zie clap. - 2. KN. smaak van iets, die zich door het smakken doet kennen, vgl. kêcap. Schijn, voorkomen? kêclape kaya gêlêm. het schijnt, dat hij er toe genegen is; vgl. rasa-rasa. - kumêclap, goed smaken.
kêclop
zie kêcrop.
kacelung
zie celung.
kacap
zie bij cap.
kacêp
ook wel kacêb, KN. geheel ergens ingestoken; of ingeduwd of ingedrongen, tot waar het niet verder kan, zooals van een kris tot aan het gevest; v. e. hoofd doek, zoodat het hoofd er in zit tot op de wenkbrauwen Tj. I, 562 (van cêp, of cêb).
kacip
KN. een pinangschaar. kêndhali kacip, een stanggebit, stang (Hollandsche) JR. - ngacip, een pinangnoot doorknippen. - kacipan, obj. den.; in een doorgeknipten staat.
kêcap
KW. zva. sompil. Wk. KN. smak, gesmak; met den mond smakken BG. 468 (vrg. kênyam); het openen en sluiten van den mond bij het uitspreken van een woord of lettergreep; lettergreep van een woord, vgl. lingga. Gepraat van iemand; praten (vrg. ucap); vgl. KA. sakêcap. een spreek, een syllabe BJR. 11. kêcap-kêcap, aanhoudend smakken; slabben RP. 17. - kumêcap. (of kumêcip. Wk.) den mond opendoen, den mond verroeren tot spreken. - ngêcapi, van of om iets met den mond smakken. - ngêcapake, smakkend proeven K. 2. 4; 20, 1; ook (voor iem.) iets uitspreken. - karêcap, freq. Tj. BTDj. 386. - (pa)kêcapan, de beweging van den mond bij de uitspraak van een letter, zooals die bv. verschillend is bij de da, en de dha, uitspraak, vgl. lagu.
kêcip
kumêcip = kumêcap. - karêcip = karêcap. Tj.I, 494.
kucup
KW. zva. lêpas. zie ucup. Zie echter Bijdr. 4e R. I, 148.
kecap
KN. Chin.? soja.
kocap
zie bij ucap.
kacapi
of kacapya, KW. zva. salukat, Wk. (Skr. kacchapî, een soort van luit). KN. kacapi, of kêcapi, naam van een boom, en van de (eetbare) vrucht daarvan. Vlg. Ks. Pometia Forst. (Irina), nat. fam. der Sapindaceae (Madiun).
kacape
KW. zva. sêntul, Wk.
kucapah
KN. ting ° overal gesmak, zie kêcap. Tj. I, 42, 966.
kacipir
BG. 551, zie cipir.
kêcapuri
KW. zva. pagêr sajroning bètèng. Wk.
kacipris
ngêcipris, zie criwis.
kacêpik
kacipik, zie kacêpuk.
kacêpuk
(kacêpik) kacipik, kacepak, kacèpèk, en kacopak, (ook kacêmuk) KN. geklets, geplas of geplomp in het water, naar het verschillend helderder of doffer geluid van een beweging in het water. kacêpak-kacêpuk, kacupak-kacupuk, en kacèpèk-kacèpok, in het water plassend of spartelend geluid maken. Vgl. ciblon, cêbablang.
kacipot
KN. nm. van een heesterachtigen boom met eetbare vruchten J.; TJ. v, 237, 870: kaciput.

--- 1 : 415 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
kacapya
zie kacapi.
kucêm
KN. bleek (van het gelaat), verbleekt, verkleurd WS. 144. ° pucêt, Bab. Jo. I, 647; zonder glans, van glans beroofd, somber, treurig (vrg. kuca, pucêt, acum, aclum, cêlom, en cêlong); fig. v. e. land: in kwijnenden staat; bevreesd. - ngucênake, caus., doen verbleeken, bv. het licht van de zon.
kucimih
zie cimih.
kacêmuk
zie kacêpuk.
kucimik
zie cimih.
kacumpèn
zie cumpi.
kacumpon
zie cumpu.
kacêmba
= kacêmbang.
kucumbi
KW. zva. garwa, (Skr. nomin. kuṭumbî, huisvader, kuṭumbinî, huisvrouw, huismoeder); ook zva. rakit, kêmbar, kêmbaran. - ngucumbi, zva. ngrakiti, ngêmbari, Wk.
kêcambah
KN. gekiemd, uitgeloopen, zooals van zaad, in den grond of door broeiing; door broeiing gekiemde kadhělé-erwten, die als toespijs bij de rijst gegeten worden J.; en fijn gesnedene rauwe kacang, kěcipir en kěmangi-bladen, met samběl door elkander gemengd WW.; volg. Wk. kacang of gudhé-boonen, pas ontkiemd, minder ontwikkeld dan thokolan, doch op dezelfde wijze als deze in een pot met water goed gedekt tot ontkieming gebracht en met samběl bij de rijst gegeten; vgl. tarancam.
kacombrang
= combrang.
kacumblang
of kacomblang = kacêmbong, zie cêmbong. - ngacumblang = ngacêmbong.
kacêmbang
of cêmbang, naam v. e. plant met roode bloemen. - ngacêmbang, zie cêmbang.
kacêmong
kacêmang °, onbedachtzaam spreken of vertellen zonder er bij te bedenken of men er bij liegt of iets ongepasts zegt Wk. - ngêcêmong, zie cêmong.
kacêb
zie kacêp, JZ. II, 179.
kacêbuk
(Tj. II, 691 kacubuk) zva. kacêpuk.
kacubung
KN. de datura of doornappel, een soort van distel, en het zaad daarvan, dat een bedwelmende of dronken makende kracht heeft. Datura alba Nees., nat. fam. der Solannaceae Fil. ° putih, ° irêng, en ° kasihan, drie soorten, waarvan de laatste de beste moet wezen om gerookt te worden bij krampachtige aamborstigheid J.; volg. Wk. is de Kacubung ook een goed middel tegen oorziekte. watu (of sela) ° een violetkleurig edelgesteente, amethist. - ngacubung, door het ingeven van fijn gestampte pitten van den doornappel bedwelmd maken JZ. I, 97.
kacang
KN. peulvrucht, erwt, boon JZ. II; ook de scherpe zijde van wapens. Er zijn veel soorten van kacang, nat. fam. der Papilionaceae, zooals kacang ijo, Phaseolus radiatus L. of kacang ruji, (kacang wose, gepelde kacang ruji) kacang kapri, of kara kapri, (onze erwten Pisum sativum L. de Clercq), kacang lanjaran, enz. kacang cina, (zie over den oorsprong van dezen naam MR. I, 52) Vigna Sinensis Savi, of kacang pêndhêm. (vlg. de Clercq: Arackis hypogaea L.) is een soort, waarvan de boonen in den grond zitten, en daar olie van gemaakt wordt. kacang Bali, Cajanus indicus, dezelfde als kacang gudhe, zie bij gudhe. kacang tunggal, een s. kacang, met lange dunne peulen, hier en daar als palawija, geplant MR. I, 49, J. Volg. den R. v. Br. zou het onderscheid tusschen kacang, en kara, hierin gelegen zijn, dat deze cilinder- en bolvormige, gene platte vruchten hebben. Volg. Rh. zijn de kårå-soorten alle klimplanten, van de kacang, alleen de kacang lanjaran. kêmbang kacang, een krulletje aan het onderste gedeelte (de gănja) van een kris BTDJ. 80. ° buta ngêrik. een vorm daarvan BG. 35. - ngacang, iets met kacang beplanten. - kacangan, met de scherpe zijde van wapens tegen elkander slaan, om te beproeven welke van beter staal is, bv. om een weddingschap, gelijk herdersknapen met hunne arit's plegen te doen, ontleend aan derg. spel met de kacang Cina, waarvan de jongens de haakvormige punten in elkander slaan en dan trekken om te zien, wiens kacang haar punt verliest Wk.; ook naam van een visch JZ. II, 281, en v. h. buffelvleesch aan het bovenste gedeelte v. d. hals Wk. - pakacangan, een kacang veld JZ. II; KA.
kacung
verk. cung, zva. thole, maar in het Surakartasche weinig in gebruik, eigenlijk Madureesch

--- 1 : 416 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
(Wk. Surabayasch); volg. Rh. ook Cheribonsch; volg. CP. tegen een kind, jonger dan thole, OJ.
kêcing
of klêcing, KN. een onaangename lucht, trasilucht, pislucht enz. JZ. II (vrg. pêsing, pêngar, wangur, enz.).
kucing
KN. 1. een kat JZ. II (vrg. cêmèng, en căndramawa). tiyang sêlam kucing, zóó heet een moslem die niet streng de vasten in acht neemt, eig. als een kat, snoepachtig? RI. tinubruka kucing gring, eene schertsende verwensching? B. vrg. tok iyik, zie bij tok. kucing mawi gănda, wangs. voor sun arase, [rase] JZ. II, 261. kaya kucing lan asu bae, van in oneenigheid levenden DW. proza 191. - 2. een door knijpen in het vleesch ontstane buil (der bijeenloopende spieren aan de binnenzijde van den bovenarm Wk.), die eenige oogenblikken staan blijft. kêkucing, (volg. Wk. ngucing) iemand knijpen dat er zulk een buil ontstaat; (kneuzen door een slag). godhong kucing, (of ° kucingan) het kruidje roermijniet. - ngucing, vlg. Wk. ook lastig zijn door bedelachtigheid. - kucingan, als een kat, bv. miauwen; bedelachtig, dood arm zijn; elkander knijpen als boven.
kra
verk. van cakra, zooals in den eign. kra drana, voor cakradrana.
kre
zie kêre.
kar
KW. zva. wêrata, G. KN. Holl. kaart.
kir
KW. zva. prayitna, en ngati-ati, G. (vrg. kira). - makir, zva. ngira. of nyana, Wk.
kur
1. KW. zva. rosa, G. - 2. KN. zie êkur. - 3. N. zie ukur.
kor
zie êkor.
kara
KW. zva. ênggon, en barang, JZ. II, en verkorting van ukara, en prakara, ook zva. padhang, legi, madu, en gêndhis, (de beide laatste ontbr. W.) JZ. II, 187, 244 (Skr. ° kara en ° kâra, dader, maker; wat doet of maakt; daad) KN. 1. verk. van pêkara, of prêkara, (volg. Wk. N. kawis, K.) vooral in den zin van een ergens bij gerezene onaangenaamheid, kwestie, ruzie. gunêm kara, zva. gunêm prêkara, beraadslagen. ° kawis, BS. 590, Bab. Jo. I, 567. karane, N. sababipun, K. oorzaak, reden. kara-kara, N. kawis-kawis, K. zva. barang-barang, of apa-apa, iet of wat, het een of ander. ora ana kara-kara, er is volstrekt niets; er is niets dat hindert of deert WP., Prěg. 63; zonder reden Wk. ungêling kara-kara, Bab. Jo. II, 44. samukara, of sumakara, zva. samubarang, Wk. - prakara, N. prakawis, K. zie beneden. - 2. zie ukara, JZ. II. - 3. algemeene naam van verschillende soorten van boonen of peulen, zooals kara gajih, kara wêdhus. MR. I, 51. kara bênguk, kara pêdhang, MR. I, 64 enz. kara ulu, n. v. e. soort van plant als de wrêsah, met bruine bladeren en lekkere vruchten. kara wêlang, n. v. e. piek-fatsoen ZG. XIX, 40. De kara, worden rauw met samběl of als sayur gekookt bij de rijst gegeten MR. II, 51; vgl. ook kacang.
kari
I. KW. zva. buri, tangan, asor, mungguh, Wk. (Skr. kara hand; en de tronk van een olifant; nomin. karî, een olifant); als Tj. Sěngk. acht (omdat er volgens de mythische voorstelling aan elk van de acht windstreken tot steun een olifant staat). - II. kari, (in de spreektaal ook kèri, BTDj. 61) N. (kantu, poët.) kantun, K. (grond. ari, antu, antun) achter-, terug-, overblijven JZ. II, WP. 93; (zie ook WS. 123) thuis blijven; achter gelaten, achter gelaten worden; verlaten, alleen gelaten worden door (karo) iemand die weggaat: zoo kang kari, Waj. I, 244 de menschen van dezen tijd tegenover wong kuna, zie CP. in TBG. XXXI, 456; achterstaan bij (karo) iemand RP. 91, AS. 259 S.; achteraan komen; overblijfsel, overschot, vgl. turah, labêt. Achterstal; later, latere JZ. I, 136, 297; laatste Sew. LXXVII 4, 5 (in tegenstelling van dhingin, en rumiyin). rêbut kari, om strijd achter blijven van hen, die plichtplegingen maken om elkander te laten voorgaan BG. 117. kari mati, in het leven blijven, als de anderen sterven BTDj, 533, vgl. sakantunipun ingkang katiwasan, Ib. 17 of ° pêjah. kari (of mung kari) omahe dêmange; kang ora kobong, alleen het huis van den Děmang is niet in brand geraakt. karia sêlamêt, (poët. ° basuki) of enkel karia, BTDj. 111, BS. 256: goed verblijf! voor vaarwel! gewone wijze van vaarwel zeggen van iemand die weggaat tot den achterblijvende, die daarentegen zegt: aku nyangoni sêlamêt, (zie bij sangu) JZ. I, 121; eene variatie daarop is o. a. dipun sae [sa...]

--- 1 : 417 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
[...e] kantun, BTDj. 259, of kantuna mukti, BG. 300, lulusa kari, Ib. 474. Zoo ook karia lungguh, blijf zitten, voor ik groet je! WP. awèh kari sêlamêt, vaarwel zeggen. kari gawe, in werk, d. i. beroep, kostwinning enz. minder zijn (dan een ander); ook geen deel kunnen nemen aan een werk (of feest), omdat men te laat komt WP. 173 (in deze bet. ook kasèp ing gawe); verder v. iemand die nog niet getrouwd is, vergeleken bij iem. die het wel is. kari-kari, ten laatste, ten slotte KT. 187, 204. Vgl. nog Juynb. 168, 169. - ngari, ngèri, ngantun, (opzettelijk) achterblijven door langzaam te loopen; achteraan komen. - ngarèni, ngèrèni, BTDj. 122, ngantuni, later (dan een ander), het laatst iets doen, het tegenovergestelde van andhisiki, BTDj. 500, KB. 189; later (dan iets anders) gebeuren, het laatst plaats hebben, achteraan komen; achterblijven voor of ten behoeve van Bab. Jo. I, 1341, KA.; van allen de laatste zijn; de anderen overleven KB. 189; KA.; van een te betalen som een restant schuldig blijven. - ngarèkake, ngantunakên, caus.; achterlaten, achter zich laten, overlaten. - karèn of kêkarèn of karenan, kèrèn, enz. en kantunan of kêkantunan, het (of de) achtergelatene, achterblijvende, achterstallige; rest, overschot, overblijfsel, achterstal, restant schuld; die hebben. karikarèn, karen-karenan, keren-kerenan, enz. op zoo een wijze iets doen, dat het eenigszins laat geschiedt Prěg. 42, Wk., zie bij akir. het laatste restje zijn; als restantje R.?
karu
KN. ngaru, rijst, als ze half gaar is, in een pot (pêngaron), storten, er heet water op gieten, ze klutsen en omroeren (met de enthong), en dan weêr in de kukusan en in de dandang doen, om verder gaar te koken (wat men tapung karon, noemt). ngaru napung, GR. L. 158, zie bij tapung, en vgl. koncong, JZ. II. - karon, half gaar gekookte rijst, om verder op gezegde wijze behandeld te worden. sakaron, half gaar van gekookte rijst JR.; volg. Rh. met zijn beiden, zie bij karo. - pangaron, (ook kêmaron, Wk.) aarden pot, waarin de half gare rijst geklutst wordt, en elke aarden pot van die vorm MR. I, 42, ook voor bloempot (vrg. jêmbangan). pangaron gung mêmêsteran, wangs. voor kulah, CS. sapangaron, volg. Wk. zooveel tijd als er noodig is om rijst half gaar te koken, omtrent de helft van sapadang.
kare
1. KN. kerrie, kerriesoep, kerriesaus, een soepachtige kost met gele van curcuma (kunir) bereide saus Wk. (Tamil kari). - ngare, kare maken, vrg. guli. - 2. zie bij bayang.
karo
N. (oudj. kârwa KS. 29) kalih, of kalihan, K. (pass. van ro), met of bij iets anders of een ander tot twee vereenigd; beide S.; benevens, bij, met; ten tweede, en ook, en; vergeleken met, of zva. ons dan in vergelijkingen Gr. L. 108; ook tot verbinding vóór een bepaling van voorwerp zva. ing, of mênyang, bv. na werkwoorden, die spreken, zeggen, vragen bet. te vert. door: aan, tot WP. 44; na woorden die vrees, ontzag en drg. of vluchten uitdrukken, door: voor; soms niet te vert.; bij een Passief vóór het subj. door door; ook het middel waardoor Bab. Jo. I, 247, zie verder Gramm. măngsa °, de tweede mångså van het zonnejaar. karone, kalihipun, de (of het) tweede; ten tweede; beide S. karo-karone, kalih-kalihipun, beide aan weêrskanten, beide partijen. sakarone, sakalihipun, of sakalihan, met hun tweeën of beiden, beide te zamen BTDj. 9, gezamentlijk, ook in den zin van met zijn (haar, mijn of uw) achtgenoot te zamen of te gader (vrg. sarimbit); zoo ook, doch ongebr. rama kalih, vader en moeder BB. 125. karo têngah, kalih têngah, anderhalf. karo pisan, kalih pisan, twee of beide tegelijk, alle beide. karodene, kalihdening, of kalihdene, alsmede, en verder, en voorts. - ngaroni, (ngalihi, ieder voor twee personen Wk.) iets met zijn tweeën doen of verdeelen As. 259, GR. (bezitten Wk.) dikaroni, of kinaron, passief, zie ngloroni, bij ro. - ngarokake. karokna, obj. imp. Bab. Jo. II, 106. - karon, zich zamen vereenigen, in karon jiwa, karonsih, BG. 186, BTDj. 119, karon asmara, en karon lulut, poët. voor vleeschelijke gemeenschap hebben; een ander zie bij karu, (oudj. akârwan, akaron WS. 154, 168).

--- 1 : 418 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
kêra
zie kuru.
kêri
KN. het gevoel door kittelen veroorzaakt; dat gevoel hebben JZ. II (vrg. ilik-ilik); kittelen, jeuken, bv. v. d. neus AS. 98; ook fig. v. h. hart ligt geraakt, prikkelbaar, vgl. ook JZ. II. kuping kêri, kitteloorig, bij Wk. Kêrèn kuping. - kêrèn, kittelachtig, prikkelbaar, kitteloorig van aard; kregel van aard.
kêru
KW. zva. buthêk, Wk.
kêre
(of kre) KN. een van (fijn gespouwen CP.) bamboe of rotan gevlochten voorhangsel, bv. voor een gaanderij, om het inkijken te beletten, vgl. gribig, een van koper- of ijzerdraad gevlochten harnas of pantser. - ngêre, een kêre maken S., vgl. bate.
kira
N. kintên, K. (panggalih, KI. Wk.) gissing, meening, wat men denken zou, onderstelling, berekening in gedachten. duwe kira, een gedachte enz. hebben, denken; in den waan zijn (vrg. duga, wêtara, en nyana). kirane, kintênipun, naar gedachten, waarschijnlijk enz. sakira, sakintên, zooveel of zoover men zou gissen, meenen of onderstellen Gr. L. 122; naar gissing, naar gedachte BG. 33; met oordeel, overleg, mate, bv. eten. sakiraku, mijns bedunkens enz. kira-kira, kintên-kintên, wat men min of meer denken of onderstellen zou; gissing, naar gissing, vermoedelijk; verdenking (in deze bet. panggalihan, KI.), berekening, oordeel enz.; maat gebruiken, of met berekening enz. sakira-kira, zoowat naar gissing, zoo ten naastenbij, ora kira-kira, niet met oordeel enz., niet met mate, bovenmatig, overdreven enz., niet om te bepalen (zooveel of zoo sterk) R. kalêbu ing kira-kira, in verdenking komen. suwarga tanpa kira-kira, A. 40, "de hoogste zaligheid" Rh. - ngira, ngintên, anggalih, KI. als denkelijk vermoeden, onderstellen, zich verbeelden, vermeenen; van iets of iemand iets onderstellen, een meening of gedachte opvatten, of een denkbeeld trachten te vormen. ora ngira, onvoorziens, volg. Wk. zva. ora nyana, vgl. nyêngguh, ngarani, andimpe. - ngira-ngira, ngintên-ngintên. iets bij gissing of onderstelling bepalen of schatten KT. 16; het een of ander als min of meer denkelijk of vermoedelijk achten omtrent; iets in overweging nemen, om te trachten het juiste te treffen en zich voor te stellen. ora kêna dikira-kira, er is geen gissing op te maken, of geen pijl op te trekken, als bv. een verwachting door de uitkomst beschaamd wordt. dikira-kira, of kakira-kira, pass. - pangira, pangintên, subst. den. gissing, vermoeden, gedachte, meening, opvatting, onderstelling. - pangira-ngira, (of pangira-kira, Wk.) pangintên-ngintên, (of pangitên-kintên, Wk.) subst. den. bepaling of schatting bij gissing enz. - pakêkira, pakêkintên. eenig waarschijnlijk vermoeden, eenige waarschijnlijkheid, waarschijnlijke onderstelling KT. 41? 115, 96; vgl. KS. 53.
kiri
KW. zva. gêlar, T. 46b? bela, turut, Wk.
kire
KW. zva. tata, gêlar. - makire, zva. atata, nata. manggawe, gumêlar, Wk.
kura
KW. zva. kuthah, Wk. KN. Mal. kura-kura, Cistudo Diardii, een soort van landschildpad, die zich in bosschen ophoudt JZ. II, 280 (vrg. pênyu, en bulus).
kuru
KW. zva. waspada, Wk. I. N. kêra, K. mager, schraal, het tegenovergestelde van lêmu, (vgl. susud) ook van schraal gewas en schrale gronden. - II. kuru, KN. eign. van het geslacht der Koråwå's (Skr. Kuru). Kurupati, naam van Suyudånå, den oudsten zoon van Děṣthåråtå, den Vorst van de Koråwå's; ook Kurunata, Kuruwendra, Kuruweswara. Kuruksetra, of Kurusetra, en Têgal Kuru, het kuruveld, naam van het veld, waar de strijd tusschen de Koråwå's en Paṇdhåwå's gestreden is (Skr. Kurukṣêtra). kuruwêlut, naam van den 15den zoon van Watu-gunung en van de 17de Wuku. - Korawa, ook wel Kurawa de leden van het geslacht Kuru, een benaming van de zonen van Děṣthåråtå, in tegenoverstelling van de Paṇdhåwå's (Skr. Kaurawa).
kera
KN. scheel, scheel zien (vrg. kèdêr).
kèri
1. N. zie kari. - 2. kèri, KW. en kering, BS. 65 (van iring) KW. en KN. zva. kiwa. (Ml. kiri. Vrg. kedhe). kanan kèri, (of ° kering) zva. kiwa têngên. - ngèri, of ngering, zva. ngiwa, naar de linkerzijde, links af, ter zijde gaan. - ngeringake, KN. iets aan de linkerzijde hebben

--- 1 : 419 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
o. a. Prěg. 1. - pangèri, iemand die links gaat, een ongeloovige, heiden G., vgl. pangiwa, bij kiwa.
kere
of kêkere, AS. 255. KN. bedelaar, als bedelaar rondloopen JZ. II. - ngere, (gaan bedelen); als een bedelaar zijn, doodarm, als een bedelaar, bedelen, vgl. Dj. M. 1867, n°. 44, 5.
kori
zie bij lawang. (ook zva. kore, G.).
kore
KN. kontên, KD. benaming van het land Bimå, op Sumbåwå. Ook ben. v. overwalsche paarden als die van Bimå, Makasar, Timor, Sumbåwå, enz. JBr. 97; BTDj. 464; Prěg. 80, 81.
krai
of kêrai, KN. een soort van lange komkommer (vrg. timun). wiji krai, een wijze van de tanden te bewerken Kr. - kraèn. of pa ° een veld met krai, Wk.
karah
KN. een metalen ring of band, zooals om het hecht van een mes PL. II, 102 (vrg. kawêt, suh). - ngarahi, een karah, maken of leggen om. - karahan, met een karah. Zie ook bij tutup.
karuh
of karoh, KN. (kantên, KD.), bekende, kennis (verb. van kawruh, of pass. van aruh, iemand dien men toespreekt (vrg. wanuh, en têpung) alleen in sapakaruh, JZ. II, Wk. kêkaruh, een kennis; (of a °) kennis maken, ook bevriend zijn? K. 16, 40. - ngaruh, tot karuh maken? van nijdige, afgunstige menschen wordt gezegd in Men. VII, 153: tan kêna kinaruh. durung kinaruh = ° karuwan, Waj. I, 83. - karuhan, of karuwan, 1. KN. kantênan, KD. een bekende (vrg. kêwanuhan). - 2. N. kantênan, K. kinantên, poët. BS. 33, AS. 1, bekend; bepaald, gewis, stellig, zeker; te bepalen JZ. II. ora °, niet te bepalen, niet om te zeggen, onbeschrijfelijk JZ. I, 92; Waj. II, 67 (waarschijnlijk verbastering van kawruhan. Vrg. gênah, en têmtu). botên kantênan kang dipun jujug, sabab saking sangêt bingunging manahipun, ... lumampah ing sapurug-purug, BTDj. 64; vgl. 32. karuwane, stellig, voor de zekerheid Gr. L. 159. karuwanta, zeker! he? wel zeker! niet waar? JZ. I, 225. - ngaruhake, KN. ngantênakên. K. onderzoek doen naar, om bepaalde zekerheid te erlangen; omtrent iets bericht inwinnen en door vragen onderzoek doen, hoe het er meê staat BS. 619; RP. 22. - kumakaroh, voor kumakaruh, zich voordoen alsof men een karuh, was B. 718.
karèh
zie bij rèh.
karoh
zie karuh.
kêrah
KN. bijtende vechten, of vechtende bijten, zooals honden, paarden en andere beesten (v. Butå's: dikêrah buta, B. 695 scheldwoord). - ngêrah, KN. angrah, KW. bevechtende bijten Gr. L. 66. - kêrahan. elkander bijten, vgl. tarung, brakot, kêrêngan.
kêrih
of kêrèh, KW. mangkrih, zva. anjêlih, Wk. KN. kêrih-kêrih, kêrèh-kêrèh, gillen, schreeuwen Wk.; ook kêrèh-kêrèh, (een ander bij kêdhih).
kirih
KW. zva. tata-tata. - makirih, zva. atata-tata, mapan. Wk. KN. water van een sloot of geut door geultjes of gaatjes afleiden. kêkirih, hetzelfde (ook ngirih, Tj. III, 170); visch vangen door water af te leiden; vlg. SG. de kanten en den bodem eener leiding schoonmaken; (vermanen door een betere leiding aan iemand te geven R.). - ngirihi, water afleiden naar of op Tj. III, 510; ook een leiding schoonmaken SG.; mrv. v. kêkirih, en iem. die onwillig is tot volgzaamheid leiden, bewegen of overhalen.
kurah
KW. zva. kuthah, en gubras, Wk. (vrg. kura). KN. den mond uitspoelen (vrg. kêmu). kêkurah, gorgelen; KI. v. kêkêmu, Wk., vgl. gurah. - ngurah, (soms ook anggurah, Wk.) spoelende of schrobbende schoonmaken (vrg. nguras, bij kuras.); ook het water dat daartoe gediend heeft, bv. uit een ton, uitgooien. - ngurahi (soms ook anggurahi, Wk.) mrv. iets door uitspoelen of afspoelen met water schoonmaken (vrg. ngasahi). - kurahan, (ook gurahan. Wk.) het spoelwater enz. als boven banyu °.
kurih
makurih, KW. zva. kirang. - makurihan, mikurihan, zva. pitunan, Wk.
kerah
KW. zva. karêp. Wk., JZ. II (waarschijnlijk het Ar. [Arab] verkozen of [Arab] verkiezing) verkiezing, in het spr. sakedah-sakerah, al wat men verkiest en bedoelt JZ. II, R. BG. 175: sakedah-kerah?
kêrai
zie krai.

--- 1 : 420 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
krahayon
DW. 49 zva. karaharjan, zie raharja.
kruhun
zie bij dhihin.
Kuran
(Ar. [Arab]) de Koran, de heilige schrift van de Mohammedanen als Gods woord.
karuhun
KW. zva. pradapa, Wk.
kareanyar
KW. zva. rêngga, Wk., zva. bayangkari, W. - mangareanyar, zva. ambayangkari, Wk.
kraos
zie bij rasa.
krahang
= anggranyah, murka, de N.
kraèng
KN. een titel van iemand van goede geboorte bij de Makasaren (minder dan dhaèng, R.?); een Bugineesch krisgevest, dat de figuur van een mensch heeft; ook een figuur van goud aan de greep van een kris G., vgl. samban, rangkokan, puthutan.
krun
verb. v. kroon, lustre; volg. Wk. ook ben. v. d. eerepoort vóor het huis, waar een bruiloft gevierd wordt.
krana
zie karana.
karna
karna, kêrna, of krêna, KW. zva. kuping, oor JZ. II en sungu, Wk. Verder een eign. van een zoon van den Zonnegod, geboren uit het oor van Dèwi Kuṇthi, vóór haar huwelijk met Paṇdhu (Skr. karṇa, oor, en eign.). Tj. Sěngk. 2. Karna tinandhing, naam v. e. krissoort Wk.
karni
KW. zva. kuping, sungu, Wk. Tj. Sěngk. = 2 G.
karnu
KW. zva. kuping, Wk.
kirna
KW. zva. tata, akèh, gumêlar, (vgl. BJK. 177) Wk. KN. een vruchtboom, bep. een langlevende vruchtboom JZ. I, 75; en naam van een getal van tien wurdå's (Skr. kîrṇa, bezaaid, overdekt, vol). palakirna, de vruchten van langlevende vruchtboomen JBr. 53, BG. 347. karangkirna, kokosboomen en andere vruchtboomen op het erf; de kěbon van een woning GR., JZ. I, 75. sakirna, een millioen millioenen, een onnoemelijk getal. KW. compleet (een verb. van sang kirna, vermengd, van alles dooreen, vol PK.). - akirnan, bij millioenen, in een onnoemelijk getal Men. VII, 356.
karan
1. zie bij aran. - 2. zva. karana, of sabab, AS. 93, GR. karane, ook = karan apa, om wat reden? DW. 445.
karun
KW. zva. punapadene, Wk.
karèn
zie bij kari.
karon
zie bij karu, en karo.
kêrên
KN. een aarden komfoor of test zonder rooster met enkelen bodem, om met brandhout er iets in een pan of pot op te koken of te braden Wk. (vrg. anglo, tumang).
kêrèn
zie kêri.
kirun
en nakirun, ben. van de twee engelen, die de dooden ondervragen.
kurên
KW. zva. jodho, (WS. 135) ook zva. jodhon. Tj. II, 484. - ngurên. zva. anjodhokake, BS. 146 (zie echter KA. 6). - kurênan, makurên, (Fi. 38) zva. jodhon, Wk. kurênan sih, zva. sacumbana, KA.
keron
KN. in verlegenheid geraken om een keus te doen tusschen twee dingen (v. h. grdw. ro), verlegen; verlegen zijn, niet weten wat te doen of te kiezen DW. 289, Bab. Jo. II, 87, 122. tan keron dènnya liron sih, zij geneerden zich niet enz. BG. 170. - kêmeron, of kumeron, hetz. Wk.; ook jaloersch, naijverig, bv. op een medeminnares of op een kameraad (vrg. kumèrèn. bij iri, R.?); volg. Rh. in deze bet. wellicht voor kêmaron, zie bij maru.
karana
of krana, KW. zva. sipat, murub, pasaja, pantês, Wk. 1. KN. middel waardoor, of wijze waarop iets gedaan wordt. - 2. N. karantên, of krantên, K. (volg. Wk. weinig gebruikt) oorzaak, reden JZ. II (te Sålå gew. sabab, in het Krama); om reden dat, doordien (in deze bel. te S. gew. amargi, sabab, of awit, K.); want (Skr. karaṇa, en kâraṇa, middel of wijze van handeling; daad, handeling; oorzaak, reden, beweegreden). karana (of karananing) bêcik, (of ° sae) goedschiks, zonder dat er geweld behoeft gebruikt te worden; zoo ook de krana aworing sêngkud, A. 19: doe 't met graagte. karana rai, van aangezicht tot aangezicht, niet achter iems. rug, vgl. adu rai, wong karana rai, een oprecht, rondborstig mensch. karana Allah, om Gods wil; eenvoudig, zonder eenige bijgedachte van eigenbaat enz.; om der waarheidswil, vgl. ook ° karsane Allah, RP. 93. wong karana Allah, iemand die pro Deo, voor niet, iets doet S. krana ngapa,

--- 1 : 421 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
want, namelijk, zva. mula mêngkono, RP. 3, R. kranane, N., BG. 14, krantênipun, K. (gew. sababipun, K. de reden daarvan, soms ook zva. mulane, milanipun) om die reden, daarom.
karuna
en karunya, KW. teederheid, deernis, medelijden, ontferming, gunst; ook weenen BS. 55 (Skr. karuṇâ, en kâruṇya, teederheid, deernis enz., en droefheid, bedroefdheid. Vrg. runya). karuna, ook wangs. ter aankondig. der gěṇdhing lara nangis, Waj. II, 50. Vgl. nog BJK. 180.
kirana
KW. lichtstraal, straal van de zon of de maan, ook de zon WP. (Skr. kiraṇa). Het wordt ook verklaard door rêmbulan, AD. 47 (ukirane, en lesus, G.) lintang, WP. 378; tulis, Waj. II, 60, 554. căndrakirana, zie bij căndra.
krenah
KN. door list misleid, verschalkt; misleiding. - ngrenah, iemand misleiden, verschalken Mn. 81.
krênis
KN. naam v. e. fabelachtig? beest in de Men. VIII, 187, bij Wk. krênil.
krênil
zie krênis.
krênali
Holl. Fransch canaille, vgl. doun, Wk.
krênêng
KN. mandje van gevlochten bamboe, zooals waarin de dorpelingen vruchten of drooge eetwaren voor hun hoofden op de hoofdplaats meenemen (vrg. kranjang, en tingkêm) S.; ook zva. brongsong, vruchtenkorf enz. Wk.
kronong
= kroncong, de N. en Walbeehm: Dial. van Japara.
krêncil
KN. pating °, bij kleine gedeelten, bij troepjes, bij beetjes. - ngrêncil, zich bij kleine gedeelten verdeelen, bij kleine gedeelten plaats hebben; vgl. krênthil, klicir, briwit.
kroncal
KN. sparteling om ergens uit of los te komen (vrg. garonjal). - ngroncal, spartelen. - kroncalan, kêroncalan, of karoncalan, freq. spartelend, al spartelend, liggen te spartelen.
krancang
KN. kumrancang, Tj. II, 628; zie kêncrang.
krincing
kêrincing, of karincing, ook kêncring, (JZ. II, 103) KN. gerinkel, gerammel, zooals van geld, een bos sleutels, kettingen enz. (vrg. kroncèng, kêncêling, en krompyang). - kumrincing, kumêncring, rinkelen enz. - ngrarincing, schuddende doen rammelen enz., bv. geld Wk.
kroncong
KN. 1. metalen ringen, die een rinkelend geluid maken, soms met belletjes, door kinderen boven de enkels (PL. II, 174) en in vroegeren tijd ook door ouderen gedragen. ° naga, een gělang in den vorm v. e. draak met kroncong, Waj. I, 295 (vrg. krincing). - 2. zva. koncong.
karêncang
zie kêncang.
krincang-krincung
KN. stijf, niet gemakkelijk van iemands gang Wk.
karnikara
KW. n. v. e. bloem Wk., zie kanigara.
krêndar
KW. zva. sungsum, Wk.
kuranta
KW. zva. kapurănta, Wk.
kuranti
KN. ngurantèni, zva. mêkak, nyandhêt, of ngampah, bedwingen WR.
kurintih
zie bij rintih.
krantên
karantên, zie karana.
krantèn
KN. een soort roode zeewier (te Pacitan) dat op krokot, gelijkt en met geraspte kokosnoot gegeten wordt Wk.
karantan
zie rănta.
karêntès
KN. pating karêntès, overal druipen of druppelen, bv. van het zweet WP.; zva. têrètès, van tètès, van den grondvorm tès.
kurantil
KN. naam van den tweeden zoon van Watu-gunung, en van de vierde Wuku.
krêntêg
kruntêg, zie bij kêtêg.
karnasula
KW. zva. gêtapan, nangèkake kuping, (Skr. karṇaçûla, oorpijn). Rm. 249: oor? - mangarnasula, zva. anggêtapake kuping, Wk.
kurnèl
KN. Holl. kolonel Wk.
krêndha
KW. zva. rimbagan, tabêla, zva. kandhaga, RL. 9b. TP. (MR. I, 16) lijkbaar L.; ook KW. naam van een soort van eend (Skr. karaṇḍa en kâraṇḍawa, eend). krêndhawahana, naam van een bosch ten noorden van Surakarta, dat door het bijgeloof voor gevaarlijk gehouden wordt JZ. I, 2 (Skr. kâraṇḍawa-wana, eendewoud PK.). aksara (of sastra) krêndha, schrift op doodkisten en graven, een soort van schrift, waarvan de uitvinding aan Aji-Såkå toegeschreven wordt AS. 5, S.; Tj., N. P. 292.

--- 1 : 422 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
krêndhi
KN. hert met gespikkelde huid, anders mênjangan tutul, RP. 27 (Wk. KW. ontbr. W.).
krêndho
= kendho, Vrg. walangkapa, bij walang.
krendha
KN. of N. zva. reka, of rêmbug, J.
krondha
voor krodha, BTDj. 370.
krondho
KN. een groote korf van bamboe, waarin levensmiddelen G. en de gamělan-kloppers bewaard worden; ook een bak van omgebogen en vastgenaaide upih, daar men rijst en andere dingen in bewaren kan J. (Skr. karaṇḍa, korf).
kurandha
KW. zva. buta, Wk.
krondhah
KN. ngrondhah, moeielijk te vervoeren zijn, vgl. kacêl. - krondhahan, in eene lastige, gedwongen houding zijn bij het vervoeren als boven Wk.
karandhah
KN. bloedverwantschap, familie. - karandhahan, aan elkander vermaagschapt; een familie uitmaken.
karandhan
zie bij răndha, en karandhang.
krindhik
= tompo, krênêng, de N.
karandhang
(of karandhan, nl. in een Wangsalan) KN. naam van een wilden bloeienden boom Carissa Carandas L., nat. fam. der Apocyneae; de vruchten worden rauw en in zuur gelegd gegeten Fil., JZ. II.
karandhing
KN. naam van de vrucht van den gěbangboom.
kranji
KN. 1. een hok, kooi, korf of ruif van houten of bamboezen latwerk J. - 2. kranji, (pranji, Wk.) of kuranji, ook asêm kuranji, naam van een hoogen boom, en van de vrucht daarvan, aangenaam zuur van smaak, minder zuur dan tamarinde: Dialum indum L., nat. fam. der Papilionaceae. Zie echter Ks. bl. 41.
kranjang
KN. meer of min groote (Wk.: groote), grof gevlochtene, lange ronde mand, gew. van bamboe, tot verpakking en vervoer van goederen JZ. II (vrg. krênêng, en sênik.). jêruk °, zie bij jêruk. - ngranjangi, iets in een kranjang doen Wk.
karunya
zie karuna.
krènyèh
KN. ruw van oppervlakte, geschikt om iets op te slijpen of een lucifer af te strijken R.? WW.? waja krènyèh, een soort van plaatijzer. daar bv. bak- en braadpannen van geslagen worden. padhas krènyèh, een soort van steenachtige of ijzerhoudende kleiaarde J.
kranyas
KN. het branden of bijten op de tong, zooals van Spaansche peper (cabe). - kumranyas, branden of bijten van een brandend of bijtend gevoel in den mond, of ook wel op de huid (vrg. pêdhês); volg. Wk. heet, brandend als boven, bv. v. kěmadhuh-blâren.
krênyês
KN. het gevoel bij het aanraken v. e. koud voorwerp, vrg. cês, Rh.
krinyis
KN. een sissend of piepend geluid van iets, bv. van vet in het vuur. - kumrinyis, in het vuur sissen of piepen.
krunyus
zva. kronyos, Tj. III, 347; BG. 41.
kronyos
KN. een geluid zwaarder dan krinyis, het sissen van vleesch in vlammend vuur. - kumronyos, sissen van vleesch in vlammend vuur Tj. III, 194; ook schitteren v. e. bijzonder schoon gelaat Men. IX, 174; volg. Wk. ook fig. er zóo uitzien dat men er trek in krijgt, innemend enz. Vgl. kênyos. - ngronyos, iets, bv. vleesch, in vlammend vuur branden; vgl. krusuk, ook iem. doorhalen, den mantel uitvegen, vgl. krawus.
karanthuk
zie anthuk.
krênthil
zie kênthil.
karanthil
zie kanthil.
kranthêng
zie kanthêng.
kranthing
tasbèh °, Tj. III, 76?
krênthêng
KN. stijf gespannen, freq. v. kênthêng.
krênthung
zie kênthung.
kraca
of kroco, KN. naam van een soort van kleine schelpen (rivier-horenslakken door de Chineezen gegeten, en waarvan het vocht door hen ook tegen oorpijn gebruikt wordt, vgl. kuping macan, bij kuping, Wk.). wong kroco, een scheldwoord: gemeene vent WR. - kumraca, jong en vet van een lam of kalf. - kracan, nm. v. h. fatsoen v. e. piek Wk.
kroco
zie kraca.
kracah
kracahan, een kleine waterval (Tj. II, 539) Rh., vrg. krêcèh.
krêcèh
KN. het aanhoudend doorregenen van den regen. - ngrêcèh, aanhoudend doorregenen S., JR. Zie kêcèh.
kracan
zie kraca.
kracak
zie tracak, KT. 66.

--- 1 : 423 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
krêcêk
of trêcêk, KN. gekletter van een aantal lansen; een menigte van lansen, die kletterend een voorwerp doorboren (ook krêcik). - kumrêcêk, kletteren van den regen, freq. v. kêcêk, kletterend doorboren van lansen; (snorrend door de lucht vliegen van pijlen; snaterend spreken, snoeven, pochen G.); veel, in menigte, bv. v. beloften, veel praten Wk.
krêcik
= krêcêk, en zie kricik.
krêcuk
KW. zva. krocok, Wk.
kricik
KN. dof gerammel, zooals van in een zak door elkander geschudde spijkers; ook het geluid van water dat op den grond druppelt, bv. bij het wasschen onder een straal water Wk.; gerammel, voor veel gepraat; vlg. Rh. gerinkel, gekletter, ook bv. v. regendruppels Waj. I, 102; van lansen DW. proza 157, WP. 12. - kumrêcik, of kumricik, KB. 120 dof rammelen. swara kang °, Waj. I, 102, wangs. ter aankond. der gěṇdhing ricik-ricik.
krucuk
KN. het gerammel, het roeren van den buik. - kumrucuk, rammelen, roeren van den buik, vgl. kruwuk, Wk.
krècèk
KN. 1. met olie half gaar gebraden van buffelvel (lanteyan), vgl. cècèk, krupuk, - ngrècèk, krècèk maken; volg. Rh. ook iets braden om er het vet of de olie uit te krijgen. - 2. rekenen, berekenen. - krècèkan, berekening; ook klein, bv. van een kleine soort van metselsteenen; klein grut, bv. van kleine mangga's JR. - 3. zva. kêplak, sandrak Wk.
krecok
= grecok, Wk.
krocok
KN. gekletter van een aantal lansen (gew. krêcêk, Wk.); ook een verwensching voor di °, LK. 174. - ngrocok, met zijn velen er op aanvallen om iets te doen, op iemand met zijn velen met krissen of pieken aanvallen om hem te doorsteken BTDj. 86, WP. 360, KB. 223, zva. ngrampog, (vrg. kroyok). kinêrocok, of kinarocok, pass. sidikrocok, een scheldwoord, waarmeê men iemand zulk een behandeling toewenscht BS., JZ. II.
kurcat
KW. zva. palêsat. - makurcat, zva. mêsat, Wk.
krucil
of karucil, KN. klein van wayangpoppen; en zva. kunthing. wayang krucil, een klein soort van wayangpoppen (te Surabaya zva. wayang klithik, Wk.) vgl. kêrsil.
krêcêp
= trêcêp.
karêcap
zie kêcap.
karêcip
zie kêcip.
kêracung
KN. ting °, overal met uitgestrekte armen? C. 2151, 21b, vgl. acung.
krura
(BG. 461: krora) KW. woest, wreed, vergramd T. 12b (Skr. krûra, hard, wreed, onmeêdoogend, barsch, verschrikkelijk).
karir
KW. zva. kabèh, Wk., vgl. kalir, bij lir.
karuron
zie luru.
karoron
zie ro.
kruraca
KW. zva. galak bangêt, Wk.
kruraya
kroraya, KW. zva. galak, Wk.
karorehan
zie klorèh.
krak
KW. zva. rame, gègèr, otêr, bantêr, sêru, Wk. - akrak, makrak, geraas maken van den donder, krijgsgeschrei, gejubel enz. KS. 99; BJK. 162; vrg. êrak, êrik. makrak, ook woeden, razen, zie mangkrak. - kakrak, zie ben.
kruk
KW. zva. platuk, kruk mêndhala, naam van een bosch G. KN. kruk-kruk, het geluid v. e. broeische kip Tj. II, 98, vgl. kaluruk.
krèk
KN. klanknab. v. h. geluid, wanneer men iets met een ruk snijdt, krak! rits; ook voor het krassen v. e. pen op het papier, kras! Wk., vgl. êrèk, kêrèk.
karku
KW. zva. wani, Wk.
karuk
KN. bloesemknopjes van sommige vruchtboomen, zooals de kěpěl, jambu enz., ook van sommige bloemen als de sruni enz., waarvan de knopvorm min of meer rond is, vgl. kudhup. Zulke bloesemknoppen krijgen of hebben, (vrg. nog kuncup). - kumaruk, of kêmaruk, (groote lust toonen te hebben, zich erg belust betoonen, zooals tot eten R.); zich met het bezit van iets of een nieuwen staat zoo gelukkig gevoelen, dat men er tot bespot worden toe meê pronkt Prěg. 58, S.; ook uit sterk verlangen naar iets zich met den schijn gelukkig gevoelen; zóo BG. 501? - ngêmaruki, veel lust tot eten beginnen te krijgen (vgl. kumaru, volg. Wk. zva. kumudu, zóo Bab. Jo. I, 1371?) van een herstelde zieke.

--- 1 : 424 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
kêrak
KN. oud van een kokosboom, ook van bladeren als v. sirih, pisang enz., die nog niet verdroogd en afgevallen zijn, vgl. kliyang, karag, Wk.; vlg. Rh. kêrak, of gêthak = kêrah. - kumêrak, oud zijn van kokosnoten. ° rada katuwan, Tj.
kêrêk
KN. ngêrêk, iets bijtende vasthouden, niet loslaten (zooals in B. 381 een Butå iemand doet). Vgl. kêrah.
kêrik
KN. JZ. II, bl. 58? het kratsend geluid dat bij het schrapen met iets kleins gehoord wordt; schraapmesje of klein werktuig om meê te schrapen (vrg. kêruk). ° alis, gelijk geschoren wenkbrauwen Waj. II, 159. ° rambut, Men. VIII, 137. - ngêrik, iets schrapen, afschrapen PL. I, 168; uitschrapen, bv. schrift. (Een ander zie bij êrik). ngêrik alis, de wenkbrauwen met een mesje gelijk scheren. kêkêrik, ellipt. hetz.? BG. 439. - kêrikan, of kêkêrikan, schraapsel, afschraapsel; uitschrabsel; ook het teeken waar iets uitgeschrapt is. - pangêrikan, het mesje enz. zva. kêrik.
kêruk
(of kêrug) KN. klanknab. v. geschrab zwaarder dan kêrik, en een ijzer of iets om meê te schrabben of te poken B. v. B. 153 (vrg. kêrik, kêrok, en kêrud). - kumêruk, ben v. d. kokosnoot jonger dan dêgan, Rh., nl. als de kern geleiachtig aaneenkleeft en zich van den dop afschrapen laat Wk. kumêruk buntut, zie cêngkir. - ngêruk, schrabben, afschrabben, afkrabben, uitschrappen, uitkrabben JZ. II. wêtênge dikêruk ing irus, zijn buik (maagstreek) wordt met een irus, gekrabd, een bewerking die zou helpen tegen een overladen maag Wk. ngêruk gêgêring wong karo dhuwit, iems. rug met een duit krabben, een chineesche wijze om een ziekte te cureeren Wk. - ngêruki, mrv., en ergens in krabsels in maken. - kêrukan, schrabsel; schrab, die gedaan wordt, bv. met een scheermes; schrabsels enz. maken Tj. II, 527. - pangêruk, subst. denom.; ook een zeker smids- en timmermanswerktuig Wk.
kêrèk
KN. klanknab. v. h. geluid van het krassen van een pen op het papier en derg. Wk.; ook van een schoffel waarmeê men den grond schraapt; daarmeê schrapen SG. - kumêrèk, zulk een geluid maken Wk. - kèkrèk, zie ben.
kêrok
KN. een klanknab. zwaarder dan kêruk, schrobber, schrabber; roskam; (het geroskamd worden van een paard, niet in Wk.), vrg. kêruk. - ngêrok, schrobben, roskammen. - ngêrokake, roskammen met. - kêrokan, afschrabsel; het vuil dat met de roskam wordt afgeschrabt.
kirik
KN. een jonge hond JZ. II; als scheldw. LK. 46 (vrg. asu, en kikik).
kurêk
zie urêk.
kèrèk
KN. het ratelend geluid van een werktuig, zooals een katrol, waarmeê iets opgeheschen of opgewonden wordt; touw, koord enz. om iets te meten, nl. een meetlijn, die om een schijfje open afgewonden kan worden; ook het touw dat over het veld getrokken wordt om snippen op te jagen; volg. somm. ook zva. klêting, Wk. - ngèrèk, hijschen; iets ophijschen, opwinden, ophalen; ook met een touw metende opnemen; (om iets een touw heen winden of halen, om het weg te trekken R.). - kerekan, obj. den., werktuig om op te winden PL. I, 56; ZG. XVIII, 159; katrol, hijschblok, blok, (schijf), windas, spil; (roerstok, kruk G.); een pijpje Jav. suiker, zie konjong, CP.
korak
1. KW. (zva. kocap, Wk.) alom bekend, berucht, vermaard Bab. Jo. I, 8; zóo kakorak, in PM. 68; een algemeen verspreid gerucht G. - 2. KN. naam van een zeevisch. - 3. korakan, een schede van een arit of kudhi, die meestal achter gedragen wordt (AS. I, 267) Rh. - 4. KN. een soort vogelverschrikker (Tj. IV, 159) Rh.
korèk
(stam rèk) KN. een koker van bamboe met één of meer gaten of kepen; waarop met een latje van bamboe heen en weêr geveegd en gekrast wordt; een soort van muziekinstrument van bedelaars, waarmeê zij hun gezang begeleiden; ook een langwerpige metselaars- troffel J. Vrg. cethok. korèk nganglang, een klappermans ratel. korèk kuping, KN. ° talingan, K. zva. cukil kuping, oor peutertje, vgl. nog. kili. - ngorèk, op een instrument als boven spelen, vegen, zoodat het een krassend geluid geeft; v. h. gekwaak

--- 1 : 425 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
v. kikvorschen C. 2196, bl. 262; den vloer vegen; ook, zooals het Mal. korek, zva. ngêcruk, OJ. Volg. Wk. peuteren, lospeuteren, met iets wroeten, scharrelen, vgl. urêk. - ngorèki, mrv. en met de korèk, accompagneeren. - korekan = rèk bul. de N.
korok
(stam rok) KN. een wisscher om iets, zooals een kanon of geweer, van binnen schoon te maken; een veder om een vechthaan de keel schoon te peuteren Wk., vgl. korèk. - ngoroki, met een korèk, schoonmaken JZ. II. ° jago, een vechthaan onder het gevecht met een veer de keel van slijm zuiveren.
krakah
KN. 1. onderhoorigheid Wk., vgl. têlatah, bawah. Erven en tuinen (Bagěl.) ER. II, 135. - 2. KW. = kurakah, A. 64: kumbah krakah.
krêkuh
of karêkuh, KN. moeielijkheid, verlegenheid, verwarring, onrust, vgl. rikuh. - krêkuhan, (kêrkuhan, Tj. III, 434) in verwarring, in onrust.
kurakah
KW. zva. jagal, slachter JZ. II, vgl. cukit.
krokan
= Kuran, B. v. B.
kêr-kêr
KW. zva. ason-ason, Wk.
kur-kur
KW. zva. kuwur-kuwur, (W. uwur-uwur) en zie êkur.
kêru-kêru
KN. gekir, gekoekeroe van duiven; kirren (vrg. kêthêkur) GR.
krakad
KN. een groot vischnet; zie verder Wk. - ngrakad, daarmee visschen Tj. N. P. 181.
krikid
KN. alles op of weg, zoodat er niets of niemand overblijft. - ngrikid, alles opmaken, zoodat men niets overlaat (vrg. kukud, ngrukud).
krukud
KN. ngrukud, alles tot zich nemen, zoodat men niets overlaat (vrg. ngrikid).
krakat
zva. krakad.
krakêt
en kumrakêt, zie bij rakêt.
krakut
zva. krakot, Wk.
krakot
KN. ngrakot, knagen, knabbelen (vrg. cakot). - ngrakoti, mrv. beknagen, beknabbelen, verknagen. - krakotan, obj. den.; ook het voorwerp, waaraan geknaagd enz. is Wk.
krêkêt
KN. geknars, een knarsend geluid, zooals met de tanden (vrg. kêrot, en grêgêt.); inwendige neiging uit iems. voorkomen gegist, voorkomen, schijn, vgl. klêkêd, kathêkêr, en zva. grêgêt. krêkat-krêkêt, door houding of uitdrukking van het gelaat toonen, dat men iets in den zin heeft Wk. - kumrêkêt, (kumêrkot, DW. 29) of kumarêkêt, een knarsend geluid maken of geven.
krikit
ngrikit, en ngrikiti, zva. krakot, enz., maar in kleinere hoeveelheid of van beesten met kleine tanden. - kêmrikit, een periode in de rijpwording der jagungvrucht, overeenkomende met cumèthèt, bij padi, zie cèthèt. SG.?
krukut
KN. 1. krukutan, veel moeite hebben, tobben Wk. - 2. jambu ° = jambu kluthuk, de N.
krokot
KN. een soort van groente, een soort van postelein Gr. L. 58.
karkat
kêrkat, of karêkat, ook wel rêkat, KN. opgewektheid; energie Bab. Jo. I, 337, BG. 432, 127; zielskracht; sterke lust of dorst naar iets Gr. L. 194, AS. - ngarêkatake, tot iets een sterk opgewekte lust gevoelen; met een ernstigen wil iets betrachten, naar iets streven Wk.
kêrkot
kumêrkot, zie krêkêt.
karêkot
of karêngkot. Tj. II, 95 overal geknabbel; zie krakot.
krakas
KN. grof van zand. krakas-krakas, fig. ruw, wild; vrg. krekas, ook ben. eener in het wild groeiende plant, die wel voor gêdhèg, gebruikt wordt CP.
krêkas
KN. pistoolholster, vgl. krêga, Wk.
krêkês
KN. klanknab. van het geluid bij het snijden of knippen van katoen, papier en derg. (het kerven van tabaksbladen, het knagen van witte mieren Wk.); ook zva. kêkês, (PJ.). - ngrêkês, aan iets met zulk een geluid knagen. - kumrêkês, zeer scherp v. e. mes Wk.
krekas
KN. krekas-krekas, grof gekorreld Wk., vgl. krakas.
krèkès
KN. ngrèkès, afbedelen WW., zeer arm, bedelarm zijn, na vroeger in goede omstandigheden verkeerd te hebben Wk.
krokos
KN. zva. anggras, en êkul. - ngrokos, zva. nganggras, en ngêkul. JZ. II,

--- 1 : 426 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
iemand overbluffen, en minachten, met minachting behandelen Waj. I, 235; II, 244, 287; meesterachtig, aanmatigend, in den waan van meerderheid vrijpostig behandelen enz.
karkasa
lumampah tan °, RL. 23b.
krakal
KN. groote keisteen (vrg. krikil. en brangkal). - ngrakal, een weg met keisteenen bepuinen Tj. II, 545; ook algemeene benaming voor als ten arbeid gestelde werk verrichten. - ngrakalake, een weg met steenen laten bepuinen, iemand dat werk laten doen of daartoe veroordeelen. - krakalan, met keisteenen bepuind van een weg; hoop puin; en krakalwerk. wong °, ten arbeid gestelden.
krêkêl
KN. pating °, in elkander gedraaid; met kinken er in enz., bv. v. touw. - ngrêkêl, zva. nglêkêr, of nglêngkêr, zich kronkelen, opkrullen enz. als e. touw; zich inéenkronkelen als een miereneter, slang enz., ineengedoken zitten, bv. v. koude, vgl. ringkêl, en kêkêl.
krikil
of karikil, KN. kleine keisteen, kiezelsteen, grint (vrg. krakal). udan krikil, N. jawah woh, K. hagel, vgl. udan woh, enz. jambu krikil, zie bij jambu. - kêmrikil, wordt de nog jonge arenbloem genoemd Kr. - ngrikil, een weg met kiezelsteenen bepuinen. - krikilan, plaats of weg waar veel kiezelstenen liggen AS.
krekal
vedubb. met de pooten scharrelen van aangeschoten herten (Rěmb.) t. M. in TBG. XXV, 263.
krèkèl
KN. toeroep als bevel om te klimmen: er op! - krakèl-krèkèl,[2] of krèkèlan, met moeite loopen, klimmen enz. S.; vgl. prèkèl. - ngrèkèl, moeite hebben, tobben, bv. met klimmen enz., moeielijk zijn, nl. hardnekkig gelijk willen hebben, eigenzinnig.
kurakala
KW. zva. măngsa prang, (Skr. kolâhala, tumult?) Wk.
krakup
zie rakup.
kurakehan
KW. zva. aran dhapuring prau, Wk.
krakab
KN. een dek over iets, bv. over goed tot beschutting tegen regen; een kap over een kar of vaartuig; een dek over het zadel van een paard, zadeldek, anders larab, (vrg. krudhung, rangkab, krukub, thonthor). - ngrakabi, van een krakab, voorzien Bab. Jo. I, 594.
krêkêb
= kêkêb.
krukub
KN. dekkleed, elk kleed om het geheele lijf te overdekken (vrg. rimong, kukub, kêmul.). - ngrukubi, met een krukub. bedekken. - ngrukubake, tot krukub. bezigen Wk.
kardi
zie krêti.
kirda
zie bij kridha.
kurda
zie krudha.
karad
zie arad.
kêrêd
zva. kêrêt.
kêrud
KN. 1. klanknab. van het schuren of schrobben met iets hards, bv. met sêpêt. Ook iets borsteligs of ruws, geschikt om daarmêe te schuren, of af te schrobben enz., bv. sêpêt. en derg., vgl. kerod, kêruk. - ngêrud, schurend, schrobbend enz. wegmaken, afvegen. - kumêrud, in TJ. III, 52: schuren van twee harde lichamen tegen elkander. - 2. kumêrud, in menigte ergens uitkomen, zva. kumêbul, ook krielen v. e. menigte Wk., zóo? Bab. Jo. I, 172, tenzij snel voortgaan naar het geluid v. suizen of schuren door lucht of water? Ib. 716 v. d. snelle vaart v. e. schip zva. nyêrod?
kerid
zie irid.
kèrèd
zie arad.
kerod
KN. ngêrodake, het een of ander (tegen iets) aanschuren, (op iets) afschrapen, (aan iets) afvegen. - kerodan, bezig zijn dat te doen, vgl. kosod, grit.
korud
zie urud.
korèd
KN. kêkorèd, potten of pannen of borden uitschrapen om het overschot te verzamelen, kliekjes zamelen, zoeken (vrg. kêkorèp). - ngorèdi, het overschot eten uit een pot, pan of bord schrapen of bijeenschrapen. sun koredane ing banyu, B. 291, vgl. kurah. koredan, het uitgeschraapte of bijeengeschraapte overschot. anak koredan, plat voor het laatste kind, de schrabbelkoek, zie wuragil.
krêdana
KW. zva. pangganjar, Wk.
kêrdaka
kurdaka, KW. ook gurdaka, afgeleide Kawivorm van kurda, WS. 56 zva. krudha, woede, woestheid WP.; C. 2151, 102b.
karêdut
zie kêdut, Wk.

--- 1 : 427 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
krêdyat
kurdyat, KW. zva. kagèt, BS. 34; Wk.
krêt
zie bij kêrêt.
krit
KW. zva. gawe, ulah, kagawe, Wk. (Skr. ° kṛt).
krêta
kêrta, of karta, KW. zva. olèh, pakolèh, prigêl, rêngga, rahayu, T. 16a, Wk. KN. geregeld, in orde gemaakt Wk., rustig, in vrede, veilig, zonder zorg voor gevaar JZ. II; welvarend, gelukkig, voorspoedig, gew. v. e. plaats, die uit den staat van ongeregeldheid, onveiligheid tot dien van orde, veiligheid enz. gebracht is BTDj. 637, Waj. I, 357; KA.; ook wat van een stof, zooals goud of zilver, gemaakt is KT.; Tj. Sěngk. vier. (Skr. kṛta, gedaan, gemaakt, voltooid; geschikt; toereikend, genoegzaam enz.). kêrtawadana, leidsman, raadsman (eig., zooals men zegt, zva. sarati gajah) Prěg., AS., S. Kartasura, en Surakarta, benaming van twee rijkszetels. karta mursadah, eign. van een persoon in de Manik-måyå.
krêti
kêrti, of karti, (kirti, BS. 1) en kardi, BG. 13; KW. zva. gawe, JZ. II; Tj. Sěngk. vier (Skr. kṛtti, daad, verrichting enz. Vrg. krêtya). tanpa kardi, zva. tanpa gawe, Sew. karta-karti, Bab. Jo. I, rustig en vredig? - pakrêti, pakêrti, pakarti, pakardi, KW. en KN. werkzaamheden, daad, verrichting, onderneming, wijze van handelen JZ. II, Bab. Jo. I, 617; BG. 82. sirah pakardi, of wêdananing pakardi, het hoofd van een onderneming, palakarti, zie beneden.
kreta
zie kareta.
krete
of rete, KN. een jonge kaaiman of krokodil (vrg. bajul, en thèngèl).
kroto
of roto, KN. mierenei, de eieren van de roode mieren (rangrang), die gegeten worden; ook de zeer jonge vruchten van de malinjo. Zie ook MR. I, 32 en J. - kroton, gering, gemeen, zie krutil, Wk.
kêrtu
KN. speelkaarten; kaartspelen (Port. carta? G.).
kirta
zie kridha.
karut
KN. jonge jagung, daar nog geen vrucht in zit (volg. and. gumarit, zie garit, Wk.). cangkêm karut, vruchten en andere eet bare voortbrengsels van een land, kleine mondbehoeften, snoeperijen (vrg. lalaban, rampèn, rêmikan, garotan, klênisan) S. - ngaruti, zva. ngrakoti, (Tj. VI, 155) Rh.? af-, opknabbelen.
karèt
KN. 1. gom-elastiek; de stok met gom-elastieke knop, waarmeê op de gong geslagen wordt; taai, fig. van iemand, van wien men niet gemakkelijk geld kan krijgen. - 2. het paren van varkens (een varken dat loops is G.). - 3. ngarèt, een pen versnijden, door afsnijden en afschrapen (vrg. ongot, ngowahi); fig; iemand afzetten R. - karetan, versneden van een pen Gr. L. 56; de sneê van een pen. - pangaretan, of lading °, pennemes.
kêrêt
of cakra kêrêt, KN. naam van het schrijfteeken  } (afgesneden Cåkrå). gulu kêrêt, hals met kringen of plooien zooals sommige menschen in de hals onder de kin hebben (B. 175) Rh. sakêrêt, of sakrêt, een door insnijding met een mes draaiende afgesneden stuk van iets dat hard en lang is (als suikerriet, bamboe). têbu °, benaming van een soort van gestreept goed JZ. I, 116. - ngêrêt, iets door insnijding met een mes afsnijden, in iets met een mes ronddraaiende insnijden; (afschillen G.). - pangêrêt, het afsnijden enz.; (snede, wond G.); dwars- of bindbalk van een dak, boven de wanden en halfweg de hoogte van het dak. ° sunduk kili, dudur molonya, BG. 301. - kêrêtan, obj. den. sneedje, schijfje. ° têbu, Tj. I, 311. kêrêdan, of krêdan. het halsstuk van een geslacht beest, het deel van den priester die 't slacht ER. II, Bijl. 68. - krêtên, wonden tusschen de teenen hebben ZG. 1868, 316.
kêrut
KN. herh.; klanknab. v. h. kraken v. iets taais bij het kauwen, als leer?, vleesch Wk., vgl. kêrot.
kêrèt
KN. klanknab. v. h. draaiende erg. uittrekken. - ngêrèt, iets zóo uittrekken, bv. het lemmer v. e. kris enz. of de mêndhak, v. e. krisgevest; fig. iem. afzetten (zie karèt); ook ° bol, Wk.
kêrot
KN. geknars met de tanden JZ. II (kêrot untu, knarsetanden, vrg. krêkêt, gêrot); zeker geluid dat een pêrkutut, maakt, onderscheiden van ambêkur, en manggung, het luidt oq, doch gerekt Wk. - ngêrot, met

--- 1 : 428 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
de tanden knarsen. - kumêrot, (geknars met de tanden R.; ook) een knarsend of krakend geluid, bv. van een deur, en van een tak van een boom (vrg. gumêrot) GR.
kirat
KW. zva. corot, Wk. straal, vooral van weêrlicht en bliksem, vrg. kilat. - kakiratan, door weerlicht bestraald? PL. II, 140.
kurut
zie bij urut.
kerat
of kherat, verk. v. akherat.
kerut
KN. meêgevoerd door water of wind, weggedreven, meegesleept (ook fig. BTDj. 438); grdv. irut, of erut, zie mirut, vrg. kèli, en katut, Gr. L. 45, 47. - ngerut = ngèli, zie ili.
kariti
KW. zva. sêmut. Wk.
kareta
of kreta, en gew. reta, KN. rijtuig, wagen, op vier wielen (vrg. bèndi, Port. carreto). ° asêp, ° api, of ° gêni, spoortrein. - ngreta, met een rijtuig vervoeren. - kretan, met een wagen vervoerd, in een rijtuig rijdende Wk.
kiriti
zie kirithi.
kurita
KW. zva. rante, oyod. Wk.
kerata
KW. (zva. pêncar, pirid, pêthèk, Wk.) de zin of beteekenis van een woord of uitdrukking; en een van een ander woord afgeleid woord S.
karatun
zie ratu.
karaton
of kraton, zie ratu.
krêtana
en kyartana, KW. zva. panah, en putus, bedreven, volleerd; dit laatste ontbr. Wk. (Skr. krěntana, snijdend); zie katana. kaputusan, Wk.
kartara
makartara, KW. zva. têguh, timbul, katara, mulad-mulad, Wk.
krêtarta
KW. zva. putus, BS. 121, kuwasa, of luwih rosa, G. (Skr. kṛtârtha, gelukkig geslaagd in een onderneming. Vrg. katarta).
kiratarupa
een bijnaam van Bathårå Guru G. (Skr. kirâtarûpa, in de gedaante van een Kirâta (wilden bergbewoner), een bijnaam van Siwa, die zich als een Kirâta voordeed om Arjuna te misleiden PK.).
krêtarja
BG. 2 uit krêta, en arja.
krêtêk
KN. 1. klanknab. v. h. geluid v. iets, dat in kleine deelen ergens op valt, als regendruppels op een dak, zand op een vloer? een zacht gekraak, zooals v. e. bamboe voordat die breekt, wanneer de eerste zwakke vezelen stuk gaan: krak! - kumrêtêk, dat geluid geven, kraken, kletteren Wk. - 2. schijn, voorkomen, waaruit iets goeds of kwaads is af te leiden, vgl. krêntêg.
krêtuk
KW. zva. gutuk, Wk.
kritik
KN. kumritik, zva. kumrutug, RI.
krotak
of karotak, KN. gekraak, zooals van brekende takken. pating karotak, overal gekraak, bv. wanneer men in een bosch drooge takken vertrapt Rh.
kartika
KW. zva. lintang, Wk. een gesternte Sri T. 8b (Skr. kṛttikâ, het zevengesternte). BG. 380: balandar kili, ginonja ° biru, 381: pindha ° ingukir, 444: lir sarpa lar kinartika. Ook benaming van een soort van troepen: priyayi °, JZ. II, 287.
krêtakrêtya
KN. zva. rarênggan? Wk. (Skr. id., die zijn taak voleindigd heeft).
kartadi
uit karta, en adi, Bab. Jo. I, 777.
kartas
of kêrtas, KN. Europeesch of Chineesch papier (Ar. [Arab], van het Gr. [Griek], Lat. charta. Vrg. daluwang). wang kêrtas, papieren geld, muntpapier.
krêtês
KN. klanknab. v. h. geluid bij het fijn drukken v. luizen e. derg., vgl. gitês.
karêtès
zie kêtès.
kartisara
KW. zva. pikukuh, Wk.
kartawan
KW. zva. kasugihan, (Skr. nomin. kṛtawân, gemaakt hebbende) Wk.
kartawaran
KW. zva. pamulangan, Wk. (? Vgl. krětawara in KS. 9, BJK. 160).
krutil
KN. nietig, gemeen; vrg. krucil.
kretol
KN. pating °, in menigte om iets hangen, gew. v. min of meer ronde dingen, bv. v. jěruk's enz., in iems. broekzakken enz. - ngretol, met moeite vooruitkomen in het gaan. kretol-kretol, freq.
kartala
KW. zva. têguh, timbul, RL. 57b, Wk.
kratalasa
KW. zva. bulus, Wk.
krêtêp
of kêrtêp, volg. Rh. ook wel satrêp, een metalen gesp vóor aan een ceintuur v. goud- of zilvergalon, ook wel van leder of andere stof door mannen gedragen; vgl. kêtimang.

--- 1 : 429 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
kêrtèp
KN. flikkering; flikkeren, glinsteren Wk.
krêtya
kêrtya, en kirtya, KW. zva. gawe, (Skr. kṛtyâ, daad, werk. Vrg. krêti). - makirtya, werken, doen, maken.
karatyan
KW. Bab. Jo. I, 375 zva. karaton, zie bij ratu.
kratyarta
KW. zva. kuwat, Wk. vgl. krêtarta.
karatyak
KW. zva. tracak, Wk.
krêtyawan
KW. zva. kaluwihan, Wk. vgl. krêtawan.
krêtayasa
KW. zva. tau, têtindhihing prang, Wk.
kartiyasa
zie tiyasa.
krêtaman
of krêtyaman, KW. zva. kabêcikan, Wk., RL. 23a.
krêtêg
1. zie bij kêtêg. - 2. ngrêtêg, veel, menigvuldig, bv. van vruchten. - kumrêteg, in poëzie vol. opgepropt, in menigte Wk., vgl. kritig, krutug, gumrêdêg. - 3. krêtêg, burg. vgl. bruk.
kritig
KN. klanknab, v. h. kletterend neervallen van kleine voorwerpen, vgl. krêtêk, kritik, en krutug. - kumritig, in menigte zijn van kleine voorwerpen. - ngritig, verminderen, zva. ngrètèg, Wk.
krutug
KN. klanknab. v. e. hagelbui van steenen of iets dergelijks. - ngrutug, een hagelbui van steenen of iets dergelijks gooien; een hagelbui, bv. v. werptuigen uitstorten op BG. 681, CS.; oneig. kinarutug bêdhil, DW. 150, vgl. BTDj. 226. - ngrutugi, mrv. een hagelbui van steenen of iets dergelijks gooien op of naar AS. 120. - kumrutug, of kumarutug, in een groote menigte en aanhoudend als een hagel- of regenbui neervallen S., RP. 139, vgl. gumrudug, kritig, krotog. - pangrutug, het gooien van een hagelbui van steenen of iets dergelijks; het schieten van een hagelbui van kogels met geweren.
krètèg
KN. ngrètèg, kaal, schraal, -zijn van het loof of de vruchten van boomen, daar weinig loof of vrucht aan is; (schraal, armoedig van iemands voedsel R.); verminderen, opraken v. iems. bezittingen, arm worden Wk., vgl. ngritig, rontog.
krotog
zva. rontog.
kirtêg
verkeerde spelling voor krêtêg.
karêtêg
zva. krêtêg.
karutug
zva. krutug.
kartaga
KW. zva. têguh, (Skr. kṛtaghna, ondankbaar?) Wk.
krêtêb
KW. zva. singsêt, grubyug, Wk.
kras
zie kêras.
krês
zie mak krês.
kris
zie kêris.
krêsa
zie bij arêp.
krusi
krosi, zie kursi.
krese
KN. gedroogde kleine visschen of garnalen Wk., vgl. gêrèh, gèsèk. kuru kaya krese, spreekwijze van imd. die zeer mager is MR. I, 89. - ngrese, kleine visschen of garnalen in de zon drogen; ook een stuk wild, bv. een vogel, van de ingewanden ontdaan, drogen.
kroso
KN. een (van boven dichte) broeikorf of hanekooi van gevlochten bamboe; een dergelijks korf, daar men wel een waterkruik in doet; een langwerpig ronde korf bij de visschers in gebruik. - ngroso, in een kroso, doen Tj. I, 943.
karsa
kêrsa, zie bij arêp.
kursi
(gew. uitgesproken als krusi, of krosi), zetel, stoel met rugleuning (Ar. [Arab]). ° palang, leuningstoel. ° tanganan, een stoel met armleuningen, vgl. dhampar. ° wadon, stoel zonder armleuningen J. - kursèn, op stoelen zitten.
karas
KW. zva. papan, kothak, gambar, en daluwang, WS. 194, Wk. KN. 1. plank; deksel van een graf (volg. and. Wk. een kuil); het bord van den band van een boek, vgl. koras, samak, de houten scheê van een Jav. degen of sabel, die soms met leder, zilver of goud overtrokken wordt, vgl. blongsong, de lijst van een schilderij of plaat. tukang karas, kastenmaker RP. 17 (eer kistenmaker), krisscheêmaker, vgl. mranggi. kêkaras, ook rand v. e. ravijn? Tj. II, 528. - 2. plaats, erf om een huis binnen den ringmuur Wk.
karês
KW. zva. balur, Wk.
kêras
of kras, KN. sterk, hevig, ferm, streng, straf AS. 273, JBr. 286, JZ. II; hard van den loop van een paard of den stroom van een rivier KB. 28; heftig, driftig WP. 317, RP. 110, vgl. kêncêng. Koppig van wijn JZ. I, 137. banyu °, sterk water, vluchtig zout; ook voor sterke drank, vgl. inuman [inuma...]

--- 1 : 430 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
[...n]. Wk. en hèr. - ngêras, KW. zva. ngêras sih, met strengheid behandelen; fermiteit toonen bij; ook zva. andêrêsi, Wk.
kêris
of kris, N. dhuwung, K. wangkingan, KI. kris, Indische dolk of ponjaard, daar de Javanen van alle standen meê gewapend zijn JZ. II (vrg. crapang, curiga, patrêm). - ngêris, poët. met de kris steken KA. kêris-kinêris, elkander met krissen steken. - kêrisan, of kakê °, dhuwungan, of dhêdhuwungan, en wangkingan, met een kris in den gordel. kêrisan, KN. de strepen, die als krissen of friesche ruiters aan den rand van het middenvak van een kêmbên, of ikêt, binnenwaarts loopen; vgl. sidhangan, modang. Ook een wijze van de kris te dragen, bv. ° klabang kapipitan, Waj. II, 473. Ook n. v. e. plant TBG. II, 377.
kiris
KW. zva. asri, T. 25a; RL. 9b, 19a.
kuras
of koras, KN. nguras, of ngoras, een vat, of al wat hol is, van binnen met water schoonmaken, uitspoelen; vgl. kurah, (ook zva. ngoras). kurasan of korasan, door uithoozing of uitspoeling als boven schoongemaakt; ook het spoelwater Wk.
kuris
1. KW. akuris, of makuris, zva. cukur, zich scheren Wk. - nguris, zva. nyukur, (ontbr. W.) iemand scheren BS. 102. - 2. nguris, KN. tot armoede komen, aan lager wal raken; verliezen, de minste zijn in den strijd, het spel enz.; beschaamd, verlegen zijn Wk.
kurès
KN. (Ar.[Arab]) naam van den Ar. volksstam waar toe Mohammad behoorde Wk.
keras
of kerasan, zie iras.
keris
acc. pass. van iris, ook fig. tenger, slank Waj. I, 27; eig. met een mes gesneden, gefatsoeneerd Rh. Waj. II, 13: jênar sarirane abêngle keris.
kèrès
zie èrès.
koras
KW. zva. kalok, KN. 1. boekdeel, ingenaaid katern papier met een omslag (Ar. [Arab], boekdeelen). tukang koras, een boekbinder. kêrtas sakoras of saêmplèk, éen katern papier Wk., vgl. karas, jilid. - ngoras, innaaien; een boek inbinden. - pangoras, het innaaien enz.; en zva. tukang koras. - 2. zie kuras.
korus
KN. achteruitgegaan in welvaart, verarmd, vgl. kuris, Wk.
koros
KN. ben. v. e. soort van kleine slangen Wk.
karisa
KW. zva. linu, mar, ngêthok, Wk.
kurasi
KN. naam v. e. soort geweven katoen (rood of) gebloemd op rooden grond. Zie ook de N.
krasah
karasah, KW. zva. sarasah, Wk.
krêsna
KW. zva. irêng, dina Wage, en sore, ook eign. van een incarnatie van Wisnu, den Vorst van Dwåråwati (Skr. kṛṣṇa). Wangs. pêksi ° = tuhu, BG. 519. puspa °, wangs. voor kêmbang sulasih, JZ. II, 270. Krêsna dasami, zva. tanggal ping sapuluh, Wk. ° paksa, (Skr. kṛṣṇapakṣa) de donkere helft van de maand.
krêsni
KW. een jonge vouw (zeer jong G. Skr. Kârṣṇi, de zoon van Krěsna, en een naam van Bathårå Kåmå).
krasan
zie bij rasa.
kursèn
zie kursi.
karsana
KW. zva. bungah, T. 23b, trêsna, en karêp, (de beide laatsten ontbr. Wk.) met iets ingenomen zijn; beminnen, begeeren G. (Skr. karṣaṇa, het trekken, aantrekken; maar waarschijnlijker Skr. âkarṣaṇa, attractie). - kakarsana, zva. bungah, triwikrama, en berag, Wk.
karsani
KN. naam v. e. heestergewas WW.
krasak
KN. geruisch of gedruisch, zooals van door een sterken wind bewogen bladen, of van een langs den grond gesleepten boomtak met bladen, ook gedruisch van een sterken stroom en van een stortregen (vrg. krêsêk, krisik, en krèsèk). Ook naam v. e. manggasoort Wk. wêdhi °, zva. wêdhi krakas, grofzand, vgl. brasak. - kumrasak, zulk een gedruisch maken; ruischen van de door den wind bewogen bladen van een boom; en zie bij krosak. van de zee R. n. N. 20.
krasik
krasikan, KN. een soort van koek of gebak Wk.
krêsêk
KN. geruisch, zooals van bladen, daar een klein dier (bv. een rat) door heen loopt (vrg. krasak, krisik, en krusuk). kumrêsêk, of kumarêsêk, zulk een geruisch maken; (gedruisch maken, zooals van een aantal kinderen R., vrg. gumêdêr), ook van veel stemmen, als er zachtjes gesproken wordt Wk.

--- 1 : 431 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
krisik
KN. geritsel of geruisch, zooals van de bladeren van een boom en andere kleine voorwerpen (vrg. krasak, en krêsêk). - kumrisik, ritselen JZ. II, BG. 245; ruischen S.; volg. Wk. ook v. d. stem; v. e. of ander kleedingstuk dat nieuw of pas gewasschen is, dat bij betasting ritselt, van daar fonkelnieuw, schoon tegenover kêmêl, Wk.
krusuk
KN. gedruisch van veel stemmen door elkander, zooals bij een garěběg, en van een menigte kwakende kikvorschen RP. 146; ook van een plasregen (vrg. krasak, en krêsêk). - kumrusuk, zulk een gedruisch maken. - ngrusuk, iets ruwweg poffen om het gauw gaar te krijgen (naar het geluid daardoor teweeggebracht), ook een huis in brand steken, vgl. kronyos, bênêm, panggang, kropok.
kresak
zie krosak.
krèsèk
KN. gedruisch of geruisch JZ. II, zva. krêsêk, doch iets zwaarder, zooals van drooge bladeren, als men er op trapt, en van het gesleep met sloffen over den vloer (vrg. krisik, krosak, en krosok); ook kèsèk en kèsrèk, gepraat, gewauwel, gebeuzel, waardoor de tijd tot handelen nutteloos verloren gaat. - kumrèsèk, of kêmrèsèk, ruischen, ritselen (ron aking °, BTDj. 469); zulk een gedruisch maken.
krosak
kresak, KN. gedruisch van bladen door een daarin veroorzaakte beweging, zooals wanneer er iets doorheen gegooid wordt JZ. II, WP. (vrg. krasak, en krèsèk). sikêp kresak, nm. van niet ten volle dienstplichtigen ER. III, 195, 196. - kumrosak, kumresak, ruischen, ritselen, bv. van een tijger in 't kreupelhout. - krosakan, mrv.; ook met veel gedruisch. nasak bêlasak °, BG. 83.
krosok
KN. gedruisch, zooals wanneer men door zwaar zand loopt; grof van zand; ook benaming van de op de West-Indische wijze bereide koffie S., en van den afval van tabaksbladeren, in den handel bekend onder den naam van shrubs ZG. 1882, 7 (vrg. krasak, krèsèk, krosak, en klithik).
karasikan
zie bij rasika.
kursut
KN. Holl. kruishout, een timmermans-gereedschap, ritshout, om een merk of streep in het hout te maken Wk.
krastin
verb. van Holl. satijn, satijnen Tj. I, 623; ook kêstin.
krêstal
Holl. kristal PL. I, 193.
krastala
? têguh ° tan ana braja tumama, Bab. Jo. I, 643, vgl. kras.
kursis
KN. biesje aan een naad (verb. v. koordjes?) vgl. pandêpun.
karêsês
het geluid dat men bij het gevoel van erge koude door het ophalen van den adem laat hooren? (vrg. êsês) KN. pating °, overal dat geluid doen hooren Tj. II, 625.
kuruswa
KW. zva. pangruwating papa cintraka, Wk.
kêrsil
KN. klein, fijn gekorreld Wk., vgl. krucil.
krêsula
of kêrsula, KN. de Javaansche sagoboom, ook wel rêmbulung, têmbulu, bulu, en taon, (Tijdschr. Ind. Landbouwgenoots. van Scheffer en Holle). Al deze namen behalve bulu, (zie ald.) ontbreken bij Ks. Bij Fil. ontbreken de namen krêsula, en taon.
karasula
1. KW. zva. lêlandhêp, Wk. - 2. KN. naam v. e. wilden boom en de vruchten Wk., vgl. kêrsula.
karêsmèn
zie rêsmi.
krêsêg
kumrêsêg, BTDj. 428 = kumrêsêk, zie krêsêk.
krawu
KN. 1. in schijfjes gesneden pisang of intip, met geraspte kokosnoot. - ngrawu. krawu, of met krawu, bereiden. - krawon, of krawun, daarmeê bereid Wk. - 2. ngrawu, of ° basa, tegen iem. met een mengelmoes van woorden uitvaren, zie krawus. - 3. of karawu, zie rau.
karwa
KW. zva. karo. Vgl. KS. 29, BJK. 163.
karawu
zie bij rau.
kurawa
korawa, zie bij kuru.
krawun
of krawon, zie krawu.
kerwan
= keron, RL. 54b.
karwana
KW. zva. wêlas, Wk.
karuwan
zie bij karuh.
karuwun
zie bij dhihin.
karowan
zie bij rowa.
krawak
KN. een zwaar gedruisch Wk. of geruisch (vrg. krasak). - kumrawak, (BG. 203) of

--- 1 : 432 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
kêmrawak, gedruisch maken, ruischen, bruischen, zooals van een waterval en van veel stemmen of geluiden (vrg. kumriwik, en kumruwuk); ook het stroomen van water door een opening van een dam (vrg. gumrawah, grojog).
kriwik
KN. 1. een hitje, een soort van kleine paarden van Kuningan BG. 143. - 2. geruisch of gemurmel van het water van een fontein of kleine beek. - kumriwik, ruischen, murmelen, bv. van een vliet (vgl. krêcik, kumrawak, en kumruwuk). - kriwikan, een vliet of kleine beek JZ. II.
kruwak
kruwêk, zie bij kuwêk.
kruwik
Holl. kruik. - 2. ngruwik, zie bij kuwik.
kruwuk
KN. gerommel van de buik enz. Vgl. klukuk, krucuk. - kumruwuk, ruischen van water, van de zee Men. IX, 142, en van vele geluiden KB. 61; rommelen van de buik; gedruisch maken van veel stemmen; aanhoudend knorren, kwaken van kikvorschen K. 7, 36 (vrg. kumrawak, en kumriwik).
kruwèk
zie kuwèk.
krèwèk
(ook krowèk, en kowèk) KN. 1. (een weinig beschadigd Wk.) met een holte of holligheid, door uitverting of uitknaging (vrg. krowok, en krowak). - ngrèwèk, enz. iets uitvreten of uitknagen; in een boog aan de einden een inkeping maken voor de pees; om zich heen vreten v. e. kleine zweer; gedurig uitloopen van water of dunne stof, bv. bij diarrhee enz. vrg. riwih, en rèwèh, ngècèr, bij icir. - 2. gemurmel als dat van een stroompje. - ngrèwèk, en kumrèwèk, murmelen.
krowak
of karowak, zva. krèwèk, 1. maar in een sterkeren graad (vrg. ook kowak, bij uwak), lading °, een soort van mes ZG. XIX, 50. - ngrowak, zva. ngrèwèk, 1. in sterker graad; (met de vingers en den duim knijpende uittrekken of uithalen? R.).
krowèk
zie krèwèk.
krowok
KN. 1. zva. krèwèk, 1. maar met dieper holte; en uitvloeien met grooter straal dan krèwèk. - kumrowok, zoo uitvloeien, uitstroomen Rh. - ngrowoki, in iets een holte of gat maken. - 2. geruisch als van een stroom, sterker dan krèwèk. - kumrowok, ruischen, bruischen, sterker dan kumrèwèk.
kriwêd
zie riwêd.
kriwid
KN. enz. zva. kriwit.
krowod
KN. ongebr. ngrowod, veldgewassen stelen. - krowodan, algemeene benaming van veldgewassen, die op těgals verbouwd worden, zooals peulvruchten, jagung, katélå enz. (met uitzondering van rijst) Gr. L. 126, vgl. kruwut, pala kapêndhêm, enz. tanêm tuwuh. Volg. Rh. ook zva. gombalan, vodden, lompen.
krawat
KN. een band, koord, touw of draad, om iets bij of aan elkander te halen en te houden; volg. Wk. een kruiselings loopend verband, zooals v. e. trom, rijgverband, bv. v. e. keurslijf (vgl. kawat). - ngrawat. iets met een band enz. bij of aan elkander halen; een gebarsten pot met een band er om heen bevestigen; een keurslijf rijgen; een soldatentrommel spannen; een scheur van een kleed met naald en draad bij elkander halen, stoppen (vrg. anjrumat).
kriwêt
zie riwêd.
kriwit
KN. pating °, in kleine gedeelten verdeeld; ook zva. pating kruwit, vgl. krêncil. - kriwitan, kleinigheden, nietigheden, vgl. briwitan.
kruwêt
KN. kumruwêt, wemelen, krielen, zooals van een menigte kleine vischjes in het water en van een menigte menschen (vrg. gumrêmêt).
kruwit
KN. veel, maar beuzelachtig, niets beduidend, vgl. kriwit, Wk.
kruwut
KW. zva. krokot, JZ. II. KN. 1. in samenst. met dhukut, allerlei voortbrengselen van boom- en plantgewassen, die op het erf of in en om de desa zijn (behalve padi) vgl. krowod. - 2. klein of kort (schraal en dun Wk.) van gewas, zooals van rijstplantjes, gras en hoofdhaar. - ngruwut, in dien toestand zijn. kruwut-kruwut, freq. ana palindhis, ... ° ngaprès, BG. 140.
krawitan
zie bij rawit.
krawis
KN. krawis-krawis, zva. kruwut-kruwut, Rh. zie kruwis.

--- 1 : 433 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
krawus
KN. harde woorden. - ngrawus, tegen iemand met harde woorden uitvaren; iemand goed doorhalen, duchtig den mantel uitgeven, vgl. krawu.
kruwês
KN. toeroep om iemand te bevelen om te draaien: keer om! Rh. - ngruwês, iets (knijpende) draaien en (drukkende) wringen, zooals waschgoed.
kruwis
KN. kruwis-kruwis, zva. kruwut-kruwut. volg. Rh. ook ongelijk, met trapjes afgeknipt hoofdhaar, vrg. krawis. - ngruwis, zva. ngruwut.
krawistha
karwistha, of karawistha, (W. alleen het laatste) KW. zva. rênggan, kranthil. - ngrawistha, ngarwistha, of ngarawistha, zva. ngrêngga, (ontbr. W.). kinarwistha, of kinarawistha, Waj. I, 295, BS. 12, zva. rinêngga. Zie wistha, en dan zou het wellicht de frequentatieve vorm kunnen zijn van kawistha, omgeven, omzet, en dus eigl. beteekenen overal omgeven of omzet. Vrg. karawisthi).
karawisthi
KW. rand. zoom; lijst, lijstwerk G., ontbr. W. (waarschijnlijk in poëzie om het rijm voor karawistha).
kriwêl
KW. zva. kroncong, Wk.
kruwêl
zie uwêl.
kruwil
of kêthuwit, KN. klein stukje, brokje, bv. kaas, met een telwoord er vóor, nietigheden, niets beduidende kleinigheden, die onnoodigen omslag veroorzaken, vgl. kruwit, cuwil. - ngruwil = ngrumil, zie rumil, Wk.
krewal
KN. een stuk, brok met een telwoord er vóor. pating °, overal met holligheden, oneffenheden. - krewalan, brok, klomp, kluit Wk.
krèwèl
KN. pating °, of krewelan, bij brokken, klompen. - krewelan, brok, klomp WW.
krowal
KN. zva. krewal, oneffenheid, ruwheid, zooals van een ongeschaafde plank. pating krowal, overal ruw, overal met oneffenheden (JZ. I, 215). burik pating krowal, zoo door de pokken geschonden, dat het gezicht diepe kuiltjes heeft Wk.; onbeschaafd van iems. taal, bv. met Ngoko en Krama door malkaar, vgl. brêkasak.
karawêle
zie ° wêlang.
karwalèn
Bab. Jo. I, 1116. Eignm. v. troepen? met karawêle = karawêlang, gewapend?
karawêlang
poët. ° wêle, nm. v. e. sabelfatsoen Wk.
karuwèg
= krowèk, klanknab. Tj. III, 270?
krawang
KN. naam van een olie of vet, dat als zalf tegen een zweerachtigen huiduitslag, en ook tegen spruw, gebruikt wordt, vgl. kawang. Ook naam van een residentie en een daar doorstroomende rivier. krawang, of krawangan, naam van een grasscheut Wk. - ngrawang, iets doorzichtig maken, open werken, vgl. srawang, Wk. en Mal. kěrawang. - krawangan, open werk in kleedjes enz., zva. trancangan, Rh.
kruwing
KN. een soort van pek of stopverf, van een zekere harssoort en aardolie gemaakt, daar men de naden van schepen mee stopt. - ngruwing, iets met zulk een specie stoppen of dicht maken PL. II, 79, vgl. dhêmpul, arpuwis. - kruwingan, obj. den.; ook de naden of reten zelf Wk.
kruwung
ook wel kluwung, KN. een hol geluid, bv. v. e. holle bamboe, als de wind er door speelt, of van een grooten waterschepper, dien men met kracht in het water dompelt; vgl. kriyung, grunggung.
krèwèng
KN. potscherf, scherf van gebroken aardewerk (vrg. lungka, bêling); volg. J. ook benaming van een gering hoofd of beambte, wien na eervol ontslag nog eenige diensten opgedragen worden, waarvoor hij een toelage ontvangt en 't gebruik van rijstvelden heeft.
karwong
KW. zva. kampil, Wk., vgl. karung.
karuwung
een helderen glans verspreiden Bab. Jo. I, 1014. - nguruwung, Bab. Jo. I, 1172, zie bij kuwung?
kral
KW. zva. kudu, rosa, bantêr. - akralkara, zva. pêksa. - makral, zva. mêksa, kumudu. - makral-kral, zva. kumudu-kudu, Wk.
karula
KW. zva. garudha, Wk.
kurala
zva. Kurawa, G.?
karêlap
zie kêlap.
krapa
KN. kakrapa, voedsel zoeken in het bosch, als aardvruchten, bladeren of wortelen, die eetbaar zijn (nl. uit gebrek. Vrg. rapa, Rh. en KO. 34) zie BTDj. 593; zich daarmee voeden als boete. - ngrapani, ook een plaats, een bosch met dat doel bezoeken; door onthouding als boven zijne wenschen tot vervulling zoeken te brengen Wk.
krêpa
of kêrpa, of karpa, eign. van een Paṇdhitå,

--- 1 : 434 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
zwager van Dronå (Skr. Kṛpa); ook KW. onbeleefd G.
krapu
KN. naam van een zeevisch, Epinephilus crapao J.?
krêpu
kêrpu, of karepu, (Waj. II, 228) KN. nm. v. e. delfstof met blinkende kristallijnachtige oppervlakten, wel gebruikt voor steentjes in ringen (en knoopjes bênik, Tj. I, 623) voor rozekransen R. en lovertjes J.; (ook zalf G.). Vlg. anderen = mas wurung, Wk.
karêp
zie bij arêp. II.
kêrap
KN. harde loop of ren van een paard; (Mad. en OJ.?) ook wel voor kêrapan, of balapan, wedren PL/ I, 111, vrg. kêrab. - ngêrap, (of angrap) hard rennen, snel en met drift spreken; iem. toesnauwen Wk. - kumêrap, zva. kumêrab. - ngêrapake, (of ngrapake) doen of laten rennen. - kêrapan, mrv. rennen Rs. 289; om het hardst loopen of rennen, wedren, ook wel van andere dieren op de wijze van paarden PL.? (bij de Madureezen van sapi's).
kêrêp
KN. dicht aan elkaâr, bv. van 't slaan op de titir Prěg. 97; nauw aan elkander gevlochten, bv. van een pàgěr en van vlechtwerk JZ. II; dikwijls, dikwerf (het tegenovergestelde van arang. Vrg. sring, asring). ngêrêp, tanden (in een kam) maken Wk. - ngêrêpi, iets dicht aan elkander doen sluiten of dicht op elkander doen volgen; ook iets dichter aan elkander doen sluiten enz. dan iets anders; iets dikwijls doen; iemand dikwijls iets doen of met iets aankomen, bv. met verzoeken. - ngêrêpake, dichter aan elkander doen sluiten. - kêrêpan = pathêt, toon Waj. II, 564. ° manyura, Waj. I, 103, 109, 110, 247. - kakêrêpên, excessief BG. 422.
kirap
zie kirab.
khuruf
Ar. ([Arab]) KN. (Arabische) letters; berekening van den dag daar de eerste verschijning van de volgende nieuwe maan op valt. (Een ander zie bij korup, onder urup).
kerup
zie irup.
korap
duidt een groote hoeveelheid aan? LK. 186: wong siji mungsuh wong sakorap.
korup
zie bij urup.
korèp
KN. 1. witte schurftige vlekjes aan den kop van een haan (door verwonding bij het vechten veroorzaakt R.); zwarte vlekken aan vruchten; ook benaming van een zekeren huiduitslag; vgl. Ml. kurap. - 2. kêkorèp, of korèp-korèp, gekookte rijst uit de pot of uit een rijstmandje (cêthing) uitschrapen (vrg. korèd). - korepan, zva. koredan, G.
karêpu
zie krêpu.
krupara
KW. zva. galak, Wk.
krapak
KN. spaanders en kleine afhaksels van hout, voor brandhout; ook krapak, of rapak, drooge bladen van suikerriet, die tot brandstof gebruikt worden. - ngrapak, hard droog, broos van droogte, zoodat het in de hand ligt brokkelt en vergruist, brokkelig. - krapakên, verdrogen der toppen v. bladen door schrale winden SG.
krêpêk
of grêpêk, KN. gekraak, bv. v. hout, bamboe en derg. - kumrêpêk, enz. kraken. - ngrêpêk, enz. iets drukken, dat het kraakt Wk.
krêpuk
KW. zva. pokah, Wk., RL. 33b. - kakrêpuk, zva. kasompok, Wk.
krêpèk
1. = krêpêk. - 2. = kêpèk.
kripik
KN. kruimelig, dun van témpé; valsch, nagemaakt van geld, zva. budhêng, (vrg. krapak). sêmut kripik, zeer kleine zwarte mieren. ° malinjo, ° tike, lekkernij van die vruchten gemaakt, die eerst tot platte dunne koekjes geslagen en daarna met olie gebraden worden Rh. - ngripik, en kumripik, kruimelig, broos van iets dat gegeten wordt. pamangane ngripik, hij eet kruimelig (weinig) JZ. II. apik kumripik, kruimelig, tot in kleinigheden kiesch of keurig.
krupuk
KN. een toespijs bij de rijst van het binnenste vleeschachtige gedeelte van buffelhuid (of ook wel van visch J.) broos in olie gebraden; vgl. krècèk, rambak.
kropak
soms ook kurpak, KN. het blad van den Tal-boom, waarop de Javanen in vroegere tijden gewoon waren te schrijven (vrg. tal, en lontar); en ook naam van de op dat blad geschreven handschriften Kr. in ZG. XXIX, 349. Wangs. pupuse gêbang kropak, voor tarik, CP.
kropok
KN. 1. sappeloos, voos van hout en suikerriet. kropok, en kumropok, maar den halven wasdom bereiken en door gebrek

--- 1 : 435 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
aan sappen verschrompelen en afvallen van een vrucht, zooals een jambu of mangga. - kropokan, kêmropokan, of kumropokan. door gebrek aan sappen verschrompeld en afgevallen van een vrucht. - pangropokan, plaats waar dergelijk uitschot v. vruchten verzameld is? (B.). - 2. ngropok, broos, met ledige holle bulten van pleisterwerk, vgl. gandhor, ook zva. nglopok, zie klopok, op een heet vuur poffen, vgl. ngrusuk. TP. zva. ngrampog. Rh.
kurpak
zie kropak.
kraput
of klaprut, KN. bemorst, zooals met bloed, vet of slik, bv. van iemands mond of handen (vrg. glaprut, gupak); zva. gubras, vgl. gaprut, Wk. kraput-kraput, (klaprut-klaprut, CP.) schraal en dun, zooals van het padigewas, het hoofdhaar en den baard; zva. kruwut-kruwut.
krêpês
KN. een zacht geluid als v. iets broos, dat onder een gewicht tot gruis wordt, of van het bijten bv. in een stuk suikerriet; ook het gevoel dat handen of tanden daarbij ondervinden; het geluid bij het uitpersen van een natten doek. - ngrêpês, dat geluid maken Wk. Zie rêpês.
krêpus
of karpus, KN. muts, slaapmuts (door kinderen gedragen ZG. XX, 283); ook de vorst van een dak, waaraan de nok bevestigd wordt J. (Port. carapuça; en vrg. wuwung). Ook bovendrempel van een deur of venster Wk.
krèpès
of trèpès, KN. vlak, plat.
kropos
KN. uitgevreten, ledig, ijl, bv. van padi en kacang; ook vermolmd, week van hout (vrg. kropok).
karpus
zie kêrpus.
kurapas
KN. klanknab. v. h. uitbreken van tranen? T. 51b.
karêpluk
zie kêpluk.
karêpèn
zie bij arêp.
karipan
zie arip.
kuripan
zva. koripan, zie bij urip.
krapyak
KN. I. een tot afschutting omheinde plaats; een omheind park voor herten en andere dieren, hertekamp Bab. Jo. I, 248; vgl. kandhang, omheining, paalwerk enz. tot omheining. - ngrapyak, een plaats door een omheining afschutten Bab. Jo. I, 1409; BTDj. 460. Wangs. kayu gêdhe (of sêndhang gêdhe) kinarapyak = singit, CS. - II. krapyak, of kêrapyak, het geluid van een geklikklak, gekletter of gerommel van tegen elkander stootende lansen of schilden, of van pijlen in een pijlkoker; getrappel van paarden of van (veel) stappende personen op een grindweg (vrg. krupyuk, kêpyak, en krèsèk). kumrapyak, zulk een geluid maken, kletteren of rammelen.
krêpyak
KN. klanknab. v. h. tegelijk iets aanpakken of verrichten van velen, vgl. krêpyêk. - ngrêpyak, zóo iets aanpakken enz. - krêpyakan, obj. den. v. e. werk (om zóo aan te pakken); vgl. kêrigan. sa °, éen keer zoo aangepakt of aan te pakken; vgl. kroyok.
krêpyêk
KN. klanknab. v. h. gedruisch v. velen, die bezig zijn om het een of ander te verrichten Rh. - kumrêpyêk, dat gedruisch maken Tj. I, 799.
krupyuk
of karupyuk, en kropyok, of karopyok, KN. gerammel, zooals van een groote hoop geld, als men het bv. uitbetaalt of naar zich toehaalt, of van een net, dat in het water geworpen wordt. bayar krupyuk, dadelijk de geheele som in gereed geld betalen (vrg. pyuk, krapyak, II en krompyang). - kumrupyuk, zulk een gerammel maken; kletteren van tegen elkander rakende wagens. - ngrupyuk, veel geld naar zich toehalen of strijken, veel geld ontvangen, vgl. kukup. - krupyukan, met een telwoord er vóor: een haal, een streek als boven v. geld, een worp v. e. net Wk.
krepyak
KN. klanknab. zva. krupyuk, een geluid zooals bij het open of dicht doen van een jaloezie; (iets van smalle plankjes nevens elkander, zooals voor een bruggetje en voor een klap in boomen tot verjaging van de vogels JR.); jaloeziën van een venster, vgl. pyak, koprak. - krepyakan, v. krepyak, voorzien, bv. v. e. venster (jandhela).
kropyak
of gropyak, KN. gestommel, gebons, bv. als de slag bij het neervallen v. e. groote bamboe, plank en derg.; ook zva. koprak. het rammelen v. leien Men. VII, 500 en zva. kêprak, Rh.

--- 1 : 436 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
kropyok
en karopyok, zie krupyuk.
karupyuk
zie krupyuk.
karopyok
zie kropyok.
krêdha
of kêrdha, KW. zva. rimbagan, Wk. manuk bayan, of manuk kêbayan, anders platuk bawang, genoemd; (ook naam van den vogel, die anders manuk dewata genoemd wordt G.).
krêdhu
of kêrdhu, ook grêdhu, of gêrdhu, KN. een groote lederen tasch, reistasch; lederen randsel Bab. Jo. I, 153 (vrg. kasang, krêga, kimpul).
kridha
kirdha, kirda, en kirta, KW. zva. ulah. (Skr. krîḍa, spel). kirdhasara, zva. ulah gêgaman. - kridha, nog zva. solah, gawe, lêlungid. - pakridhawaran, zva. juru metangi. - pakridhan, zva. pagawean, Wk. KN. kirda, en kirta, van een vrouw te doen hebben (gemeenschap hebben) met een man JZ. II. ulah kridha, Puståkå Råjå II, 273. lir sarpa kirda, Waj. II, 131. kirda sajiwa, in liefdesgemeenschap leven met een vrouw.
krudha
(ontbr. W.) krodha, BTDj. 573; kurdha, (ontbr. W.) of kurda (ontbr. W.) KW. zva. galak, srêngên, nêpsu, en bêndu, vergramd; gramschap (Skr. krudhâ, kródha en kruddha). Vrg. rudha, en rodha.
kredha
zva. kridha, DW. 6.
kardha
KW. zva. kaliwat, en kalojok, te ver gaan om terug te treden; voorthollen; kapêncil, manuk baya, Wk. (met ka °, afgeleid van ardha, zie arda).
kurdha
zie krudha.
karêdhuh
zie adhuh.
karêdhah-karêdhih
zie kêdhih.
krêdhak
of krêdhêk, volg. Rh. late opkomst van de maan, na volle maan; vrg. krêdhêk.
krêdhêk
kalêdhêk, KN. ngrêdhêk, ngalêdhêk, talmen, dralen Wk.
krudhêk
zva. krêntêg.
krudhuk
zva. krukub.
karadhuk
freq. vorm v. ongebr. kadhuk, door elkaar gemengd? BG. 5, 6.
karêdhap
zie bij kêdhap.
kridhong
zie ridhong.
krodhong
KN. gordijn of kleed, omhangsel, waarmee iets bedekt of omhangen wordt; gordijn, waarmeê een plaats binnen of buitenshuis afgesloten wordt, om daarachter een jongen te besnijden; en zva. tèdhèng, gordijn van een palanquin; zie ridhong, rodhong, (vrg. krobong). (krodhong rai, een voile R.). ° bayi, muggegordijn, waar een kind onder ligt, zva. kojong. ° tumbak, foedraal v. e. piek, gew. v. laken. krodhong, ook zich het bovenlijf dekken met een sarung of kleedje.
karja
krajya, KW. zva. gawe. Zie karya, Wk. - ngrêja, zva. nyumbana, gumuyu, Wk. KN. sakitan kêrja, dwangarbeider. - dikêrja, zóo te werk gesteld worden Waj. II, 534 (eigl. dikêrjakake, te M.), zie krakal.
krêjik
kêjik, têjik, ook têldhik, zva. rèwèl, Wk.
krêjêt
of karêjêt, KN. kleine beweging van het lichaam, zachte stuiptrekking. krêjêting ati, gemoedsbeweging, volg. Rh. ook zva. rasaning ati, gevoelen, meening (vrg. krêntêg, en kêjot). - ngrêjêt, zich een weinig bewegen, zich verroeren, zóo nog eenig teeken van leven geven, vgl. nglisik, nglilir, Wk.
krajya
zie karja.
kriya
KW. zva. gawe, Wk. T. 19b (Skr. kriyâ, werk). KN. kunstwerker, ambachtsman, zooals een smid of koperslager; ook algemeene benaming van een klasse van beambten van den Vorst voor allerlei ambachten (vrg. pandhe, en sayang) priyayi °, vgl. anon.
kruyu
karuyu, kluyu, kaluyu, KW. zva. kaluruk, Wk.
kroya
KW. zva. wringin, Wk. of kêroya, zie prih, III.
kroyo
zva. kroco, Wk.
karya
karyya, of karywa, KW. zva. gawe, en panggawe, T. 42b, JZ. II. - makarya, mikarya, zva. agawe, - ngaryakkên, mangaryakkên, zva. anggawèkake, Wk. KN. zva. gawening wong, een hoeveelheid rijstveld, als één man met zijn gezin bearbeiden kan, anders bau genoemd, het vierde van een jung. alênggah siti karya salêksa, BTDj. 17. karya nagara, heerendienst Hoezoo ZG. VI, 280. (Skr. kârya, te doen; werk; bezigheid).

--- 1 : 437 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
kang akarya, KW. de maker, de schepper. kinarya, in OJ. = kangge, CP. in TBG. XXXI, 463. - karyan, zva. gawean. - pakarya, hetz. - pakaryan. KW. en KN. zva. pagawean. iemands bezigheden, waar iemand zich mee bezig houdt Rm. 41.
kurya
zie bij prih, III.
kryan
KW. zva. ngambar, Wk.
kriyin
zie bij dhihin.
karyan
kr-n\ KW. zva. karèn, kalihan, en karo pisan.
karyan
k/yn\ zie karya.
kariyan
zie arya.
kriyak
KN. gekraak van lansen, die breken Asm. S. I, 136; krakend, knarsend of knappend geluid, zooals bij het eten van beschuit en van onrijpe vruchten (vrg. kriyêk) Tj. I, 494. - kumriyak, knappen, kraken enz. als boven, bv. v. e. vrucht die nog onrijp, of v. e. gebak, dat nog niet zacht geworden is. kriyak-kriyak, freq. - ngriyak, iets dat kraakt enz. eten of bijten Wk.
kriyêk
KN. gekraak, een krakend geluid, zooals door het trappen op doppen van noten, kastanjes en dergelijke, of door het vergruizen van iets dat broos is, zooals beschuit (vrg. kriyak, en riyêk). - kumriyêk, kraken, een krakend geluid geven; krakend.
kriyuk
KN. 1. zva. kriyak, enz., doch v. h. knappend kauwen met een min of meer gesloten mond. - ngriyuk, zva. ngriyak, ook v. d. hals gezegd: kraken bij het met een ruk buigen v. h. hoofd Wk.; vgl. kariyuk. - 2. kriyuk, of priyuk, KN. een Chineesche aarden koffiekan.
kreyak
een vogel, eenigszins gelijkende op de dhengan, Rh.
kroyok
KN. maling kroyok, ook maling koyok, dieven of roovers, die (met zijn drieën of vieren R.) 's nachts met geweld in een huis komen en zich meester maken van goederen; halve kampak's, daar men onder kampak, een grooter troep roovers verstaat (vrg. culêng). - ngroyok, en ngoyok, zóo bij iemand in huis komen en zich meester maken van zijn goed; met zijn velen aanvallen op; met zijn velen grijpen of aanpakken Bl. CP. 295; hulp verleenen (lees: met zijn velen?) op last v. d. kěpala aan iemand, die ziek is of achterstallig in den arbeid SG.; ontrukken, ont scheuren, ontweldigen (een ander ngoyok, zie bij oyok). - kumroyok, of kumêroyok, met zijn velen tegelijk op iets aanvallen, zoodat de één den ander verdringt: krielen, wemelen RP. 146; een groep vormen v. bergen (Tj. II, 699) Rh. - kroyokan, op zulk een wijze, dat men met zijn velen tegelijk ergens op aanvalt AS. In Bagěl. heeten kroyokan, alle gezamenlijke werken TBB. I, 198, 200.
kariyuk
KN. het geluid v. h. kraken bij het kauwen, bv. v. beenderen, kraakbeen K. 8, 6. kariyuk-kariyuk, croquant Rh. Zie kriyuk.
krayud
zie bij rayud.
karywa
zie karya.
kriyip
KN. herh. knipoogen uit zwakheid Wk.
kariyap
KN. ora kariyap, niet onbestemd kijken, het oog vast gericht houden op een of ander object (PJ. IV, 220) Rh. Vrg. iyap. C. 2151, bl. 260a blikken?
kroyag
zie royag, vrg. oyag.
kroyêg
KN. het zich bewegen v. veel menschen, zich in beweging stellen v. troepen; zie oyêg, orêg, kroyag.
kariyêg
kariyêgan, waggelend, waggelen (Tj. v, 107) Rh.
kriyung
een klanknabootsing van het geluid, dat waterkruiken of holle bamboezen veroorzaken, als zij in het water gedompeld worden; volg. Wk. van het zóo indringende water; het zóo vullen onder water JZ. II.? - ngriyung, iets vullen als boven Wk.
kram
KW. zva. kasêngsêm, kèrêm, karêm, ajêg, sandêr. akram, zie boven. - kumram, zva. lumrah, nyandêr, Wk., WS. 144, RL. 38b, C. 2061, bl. 23b.
krum
KW. zva. bulus, pênyu, Wk.
krama
I. KW. zva. tata, nuli, têmbung, tingkah, patrap, atur, sêmbah, nyêmbah, karsa, enggal, Wk., JZ. II, 211. Zie ook KS. 83, 128; WS. 109; BJK. 168. KN. krami, KD. heuschheid, beleefdheid in het spreken; welvoeglijkheid; heusch, beleefd (Skr. krama, geregelde, behoorlijke gang, regel, orde). ngapus krama, onder den schijn van beleefdheid

--- 1 : 438 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
bedriegen? DW. proza 106, 124, 168. basa krama, de beleefde taalsoort, die de mindere tot den meerdere spreekt, en die door ambteren en aanzienlijken tot elkander gesproken wordt. krama inggil, letterl. hoog-kråmå; zie verder Gramm. krama adi, puik beleefd in het spreken; zeer heusch, zeer zachtzinnig van aard. basa krama adi, wangs. voor uwi, [Kawi] JZ. II, 276. krama yêkti, edelmoedigheid, edelaardigheid, grootmoedigheid W. - ngramani, KN. iem. (bv. zijn gastheer of gast) hoffelijk, beleefd behandelen, onthalen enz., iem. in het krama aanspreken of hoffelijk, heusch toespreken? BTDj. 236: dipun kramani adhi. Ook zva. makramani, Bab. Jo. I, 60; II, 261. - ngramakake, een woord in het Kråmå overbrengen JZ. II. - kraman. KN. kramèn, K. tot elkander in kråmå spreken. Een ander zie ben. II. krama, in Kråmå ook wel krami, KI. van rabi, en laki, trouwen, huwen BTDj. 52; (het trouwen of huwen R.); getrouwd, gehuwd, in den echt verbonden; in poëzie ook zva. jatukrama, (zie ben.) of bojo. - mawi krama, mawi krami, hetz. BS. 143. - pakrama, of pikrama, en pikrami, KI. van parabi, en palaki, het trouwen (de voltrekking van een huwelijk). - makramani, mikramani, mikramèni, KI. van ngrabèni, en nglakèni, iemand trouwen, tot vrouw of tot man nemen. - ngramakake, BTDj. 74 (ngramèkake, BTDj. 52). makramakake, of mikramakake, en mikramèkakên. KI. van ngrabèkake, en nglakèkake, iemand doen trouwen, uittrouwen, uithuwelijken. - pakraman, of pikraman, en pikramèn, (KI. van gawe, en damêl) huwelijk, de voltrekking van een huwelijk, huwelijksfeest, bruiloft. - panakrama, WP. 172, palakrama, en palakrami, zie beneden. - kramèn, KI. trouwziek, vgl. rabèn, lakèn.
krami
zie krama.
kramu
KW. zva. wadhag, agal. Wk.
krêmi
of kêrmi, KN. maden in de buik, volg. J. ook in de aars (Skr. kṛmi, een worm in het algemeen. Vrg. krimi). krêminên, de maden hebben v. e. kip, wurmpjes en daardoor zweren aan den oogrand hebben; vgl. pilar, racêk, wude, sèt.
krimi
KW. zva. wăngsa, ulêr, JZ. II, T. 24a, Wk. (Skr. krimi, worm). Vrg. krêmi.
kruma
KN. fijne bijna onzichtbare diertjes onder de opperhuid, die groote jeuking veroorzaken.
karma
KW. zva. tata, tatakrama, basa, cipta, mari, (Skr. karma, daad) Wk. Vgl. ook KA. 9, Juynb. 166.
kirmi
KW. zva. kuthah, Wk.
kurma
1. KW. zva. pênyu, en bulus, Wk. (Skr. kûrma, een schildpad). 2. KN. dadel (Pers. [Arab]).
kharam
of haram, (Ar. [Arab] v. d. B.) KN. wat door den godsdienst verboden is, niet aangeraakt of gegeten mag worden, het tegenovergestelde van khalal, KT. 190 (vrg. najis, cêgah); ook van een persoon: vervloekt ZG. IX, 192. (ora kharam-khèrèm, in 't geheel niet verboden of ongeoorloofd JR.). mêsjiddal kharam, [Arab], de heilige tempel te Mekka. - ngaramake, iets als ongeoorloofd verbieden; iets vermijden, van iets zich afhouden KT. 191.
karêm
KW. zva. kèrêm, (Bijdr. 3e R. VIII, 223) anggoling, Wk. KN. lust, vermaak of liefhebberij in iets hebben of vinden JZ. II, BG. 12; volg. Wk. ook eenigszins aan iets verslaafd. aji ° sêmbrana, nm. v. e. tooverformulier BG. 82 (waarschijnlijk acc. pass. van marêm, zie rêm. Vrg. dhêmên). karême, voor zijn pleizier WP. 26, R. - ngarêmi, lust enz. hebben in BG. 38: iku ingkang kinarêman. - ngarêmake, ingenomen enz. doen zijn met; ook zva. marêmak. tevreden, gerust stellen, bedaren. - karêman, of kêkarêman, iemands lust of liefhebberij, waar iemand zijn lust of vermaak in vindt BTDj. 11, JZ.; volgens Wk. ook overheerschende begeerte. - pakarêman, hetz.; BG. 333, vgl. langên.
kirim
N. kintun, K. (zending, bezending van goederen RJ., en) zenden, sturen, verzenden. kakirim, kakintun, het een of ander zenden als geschenk. kêkintun wilujêng, BG. 120, de complimenten zenden. kirim wong, iem. zenden (niet als bode; dit is kongkon, maar bv.) om bij iem. te werken. kirim dowa, nm. v. e. offerande best. in apêm, bij gelegenheid van unggah-unggahan, voor de afgestorven familie Wk. kirim,

--- 1 : 439 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
ook = titip, W. en de N. - ngirim, ngintun, het noodige sturen of zenden, of ook wel zelf brengen, voor iemand, zooals het eten voor iemand die op het veld werkt BTDj. 51, of voor een gevangene. ° menyang kubur, Wk. struiken en bloemen (olie en wierook S.) zenden of brengen voor afgestorvenen naar hun begraafplaatsen in de maand Ruwah JBr. 97, 98; vgl. sadran. dikirima kêmbang borèh, schertsende verwensching van een man door een vrouw AS. - ngirimi, ngintuni, mrv.; en zenden aan BTDj. 94; meêgeven aan of met, zva. anggawani. - ngirimake, ngintunakên, zenden, toe-, op-, overzenden of overmaken aan iemand; iets meêgeven als boven; iemand, zooals een gevangene, opzenden. - kiriman, kintunan, wat gezonden wordt, het door iemand gezondene JZ. II. layang °, een brief, als algem. ben. voor brief zva. layang ibêr, tegenover layang wacan. udan °, regenbuien vóór of na de regentijd, regen in de oostmoeson; vgl. pêthatan. kintun-kintunan, mekaar 't een en ander zenden BTDj. 470; JZ. II, 125. - pakirim, pakintun, (pêparing, KI.) bezending; wat men iemand toezendt, vooral als geschenk. Zoo ook pakêkirim, en pakêkintun. - pangirim, pangintun, het zenden enz.; (ook zender G.). - pangiriman, enz. middel om te verzenden, bv. een trommel.
kèrêm
KN. verzinken, volg. Wk. zva. in den grond zinken; zinken, bv. van een vaartuig (vrg. kêlêm). ° kabêntus ing karang, BG. 86; PL. II, 121; BTDj. 519: ° pêjah ing laut, ook fig.?
karama
KW. ergens overnachten G.
kuruma
KW. zva. kruma, Wk.
krêmah
KN. naam van een plant, waarvan het blad tot geneesmiddel gebruikt wordt, Nertera depressa Banks, nat. fam. der Rubiaceae, een soort bayêm? Fil.: Kresna-gunong Sund.
kromoh
KN. kromohan, oud. versleten; zie amoh, bij moh.
kraman
KN. I. zie krama. - II. opstandeling, iemand die in opstand komt of is tegen het gevestigd gezag Wk.? (vrg. brandhal). Zie ook v. d. B. 192. In Rěmb. beteekent kraman, aandeelhouder in gemeen sawah-bezit, en sawah kramanan, sawah's in gemeen bezit ER. I, 60; zie verder bage. - ngraman, tegen het gevestigd gezag in opstand komen BTDj. 648; JZ. I, 42; opstandeling worden; als opstandeling de wapens voeren; muiten. - pangraman, infin. JZ. I, 42.
kramun
KW. zva. grimis, Wk.
kramèn
zie krama.
krêmun
KN. (vlg. v. d. Br. verb. v. e. Holl.-Jap. norimon) 1. zva. plangki, draagstoel, draagkast, zooals die, waarvan de Chineesche vrouwen gebruik maken (vrg. krobong, en tandhu). - 2. krêmun-krêmun, schemerend, onduidelijk voor het gezicht, zooals door verren afstand of door een verblindend licht (vrg. lamat-lamat) J., vgl. samun, umun.
kiraman
KN. eign. van den engel, die de rechterzijde van den mensch bewaakt (vrg. katibin) G.
kraminan
KN. naam v. e. fraaie houtsoort, waarvan krisscheden gemaakt worden Rh.
kramika
KW. zva. ulêr, Wk.
krêminên
zie krêmi.
kurmat
zie urmat.
karamat
of kramat, (Ar. [Arab]), eere, eerwaardigheid PL. I, 18; en een wonder, dat door een heilige, zooals een Wali, gedaan wordt, zonder daarom aanspraak te maken op een profetische zending JZ. II (vrg. mukjijat); vooral een wonderlijk, buitengewoon verschijnsel op het graf van een Wali; ook begraafplaats of graf AS. Ook heilig, in reuk van heiligheid staan v. e. plaats Wk.
kramas
(oudj. karamas Fi. 137) KN. jamas, KI. (kujamas, KW. ontbr. W. siram °, BTDj. 473) zich het hoofdhaar wasschen, zooals met een loog of (klei en daarna met Wk.) tamarindewater; gewasschen van het hoofdhaar. jamas rah, zich het hoofdhaar wasschen met bloed. - ngramasi, anjamasi, iemand het hoofdhaar wasschen en reinigen.
krêmês
KN. klanknab. v. h. geluid v. h. kraken v. iets droogs, bv. beschuit, een notedop enz. - krêmêsan. sa °, één kraak, voor met éen slag of in eens (Tj. v, 101?) Rh.
krêmus
zie krêngus.
krumil
zie rumil.
karêmpis
zie êmpis.

--- 1 : 440 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
krêmpêl
KN. in een dichte groep bij elkaâr; dicht aan elkander gegroeid van bladen (vrg. krompol, en kêmpêl); ook zva. krompol, doch minder groot Wk. - ngrêmpêl, zich in een dichte groep vereenigen; dicht in elkander groeien of gegroeid zijn. - krêmpêlan. een gevormde groep of bos; bij groepen, bij bossen.
krompal
KN. pating °, met veel groote scheuren v. kleederen Tj. III, 331; zie kompal.
krompol
of kompol, KN. bos, tros, zooals van met de steelen samenhangende of bij elkaâr gebondene vruchten; (en groep, troep, drom GR.), vrg. krêmpêl, en kumpul. - ngrompol, zich tot een troep vereenigen, in een troep bijeenkomen of zijn (samenscholen; samenrotten J.); in een tros of bos bijeengroeien; (iets samenbinden tot een bos GR.). - krompolan, een gevormde troep of drom; bij troepen, bij drommen GR.?
karêmpul
zie kampul.
krêmpyog
ngrêmpyog = mrabot, de N.
krampyang
KN. gerinkel. - kumrampyang, schel, helder klinken; vgl. krumpyung, Wk., Bab. Jo. I, 1296. - ngrampyang, overeenkomen om te oogsten zonder geplant of gewied te hebben, tegen 1/8 der productie, mits door lieden van dezelfde of van dichtbij zijnde desa's. Zie cêthut, SG.
krêmpyêng
KN. gegons, zooals van vliegen en andere kleine insecten (vrg. krumpyung).
krumpyang
zie krompyang.
krumpyung
KN. gegons, zooals van bijen (vrg. brêngêngêng) en van een menigte menschen op een pasar; (ook een soort vogelverschrikker, bestaande uit eenige in een bos opgehangen stukken bamboe, die, met een touw getrokken, een klinkend geluid geven J.). - kumrumpyung, of kêmrumpyung, (ook ngrumpyung, Wk.) gonzen, zooals van een zwerm bijen en van een gamělan in de verte (volg. Rh. meer bepaald van veel gamělan's); in B. 780 van een menigte huilenden.
krempyang
1. zie krompyang. - 2. ngrempyang, veel, in menigte, van oogvuil aan de ooghaartjes; vgl. sithip.
krompyang
Tj. III, 745 of krumpyang, Dj. M. 1867, n°. 35, 2 en krempyang, KN. gerinkink, zooals van vallende scherven porselein of spiegelglas, van een slepende sabel enz. AS. (vrg. krincing, en krupyuk). - kumrompyang. enz. rinkinken.
krompyong
KN. klanknab. van het geluid van bellen. - kumarompyong, zulk een geluid geven.
krompang
= ala, de N.
krêmya
KN. weinig, niet in de gewenschte mate, (maar) zóo zóo Wk. krêmya-krêmya, schraal, bv. v. e. onthaal; lusteloos, niet levendig, bv. v. e. markt, enz.
krumya
KW. zva. kurma, 1. Wk.
kromyos
KN. kumromyos = kumyus, uitbreken v. zweet BG. 515; zie nog Bijdr. 4e R. I, 524, 525; II, 508; vrg. gumrobyos, ZG. 1878, 508.
keraman
keramên, zie eram.
krêmbah
KN. een soort van kleine grauwe tijgers (tijgerkat G.); ook naam van een soort rhabarberplant, anders kalêmbak, R.?
krêmbêt
zva. klêmbrêt.
krimibat
KW. zva. sanak batih, Wk., vgl. krabat.
krambil
KN. kalapa, of klapa, K. (dial. N. en krambil, K., zie de N.) kokosnoot. wit krambil, kokosboom. ° gimbal, een kokosnoot, waarvan de bastvezels door elkander loopen, een soort die gew. veel melk zou bevatten. tuwa-tuwa krambil, oud ja, maar als een kokosnoot, d. i. wel oud, maar toch nog van nut zijn; vgl. cêngkir, enz. balung kalapa, wangs. voor iwak bêthok, [bathok] JZ. II, 282. - krambilan, met kokosnoot klaar gemaakt Wk.; ook ben. eener grassoort CP.
krêmbyah
zie bij rêmbyah.
krambyang
KN. ngrambyang, omzwerven, ronddwalen; onzin, wartaal spreken of schrijven; vgl. ngayawara, en byang, II. - krambyangan, in dolenden, zwervenden toestand zijn Wk., C. 2151, 280b?
krêmbyang
zva. rembyak, vgl. rêmbyang. krêmbyang-krêmbyang, ook weinig van groente in de soep als er slechts enkele blaadjes in drijven Wk.
krêmbêng
zva. rêmbêng, of rombong.
kurambang
zie bij kambang.
kromong
KN. een groote bonang, (met tien ketels J. nl. bij de salendro, bij de pelog, met twaalf); vgl. kêmong.

--- 1 : 441 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
karêmung
KN. freq. van êmung.
karga
kêrga, of krêga, KN. patroontasch JZ. II, 287; ook brieventasch van een postbode; en elke lederen tasch met een riem om den hals gedragen S. akalung °, BTDj. 467 (vrg. krêdhu, en kasang); ook naam van een grooten vogel G.
karag
KN. 1. gekookte en daarna in de zon gedroogde rijst of kětan, bv. voor de reis. sangune pangan karag bêras. Bab. Jo. I, 153. - ngarag, karag maken. - 2. uitvallen v. d. veêren, ruien, afvallen v. d. bladeren, vgl. kleyang. fig. arm worden, vgl. brindhil.
karug
KN. een houten werktuig, waarmeê men bij wijze van hark maar zonder handen den grond gelijk schraapt. - ngarug, met een karug, werken, gelijk maken Wk.
kêrig
KN. al de werkbare of weerbare mannen van een dorp of district te zamen; alle te zamen uitlopen, bv. v. e. troep nieuwsgierigen om iets te zien Waj. I, 412; ook v. mannen, vrouwen en kinderen bij een buitengewonen koffiepluk. wong kêrig, al de opgeroepene manschappen tot het verrichten van algemeene werkzaamheden JZ. II; JR.? vgl. aradan, sikêp. kuli °, zie ER. III, 69, 196. kêrig lampit, JZ. II, BTDj. 303. - ngêrig. al de werkbare of weerbare (BTDj. 4) mannen oproepen of bijeenbrengen BTDj. 297. - ngêrigi, mrv. BTDj. 309. - kêrigan, wat op zulk een wijze geschiedt, dat al de werkbare mannen daarbij opgeroepen worden ER. III, 87, 102, Bijl. 95; Bab. Jo. II, 411 (vgl. krêpyakan). ka °, zulk werk; al de tot een werk opgeroepene manschappen Bab. Jo. II, 129.
kêrug
en ngêrug, zva. kêrug, en ngêruk. - kumêrug. 1. den grond omwoelen. - 2. zva. gumrudug, volg. Rh. kêrug-kêrug. het afgebroken gebrul, bv. v. tijgers en leeuwen; het slepende heet gêrung.
kêrog
zva. kêrok.
kirig
KN. het lichaam schudden, zich afschudden, zooals een hond doet, die in het water geweest is BTDj. 17; de huid in beweging brengen, zooals een paard doet, als hem een vlieg steekt; het lichaam wringende bewegen wegens het een of ander hinderlijk gevoel, volg. Rh. zóo het lichaam bewegen ten teeken van afschuw, weerzin, walging enz. Zoo ook (dit volg. Wk.) kirig-kirig, BG. 253. - ngirigake, iets van zich afschudden; vgl. kerog.
kurug
KW. zva. kalung, Wk., Bijdr. 3e R. IX, 203.
kèrèg
KN. een stok met een trekker aan de punt, om de lading van een geweer uit te halen (vrg. ulir, korok); ook een stok met een kruis aan de punt, om bv. kapuk randhu daarmeê draaiende van de pitjes te zuiveren Wk., vgl. wusu. - ngèrèg. de lading met zulk een trekker uithalen W. - ngèrègi, mrv.; kapuk als boven zuiveren Wk.
kerog
KN. ongeveer zva. kirig. kerog-kerog, of kerogan, met het lijf gedurig heen en weer draaien of schudden, hetzij als een blijk van onwil (vgl. engkok) hetzij uit gewoonte of gemaaktheid, bv. onder het spreken, gew. bij vrouwen en kinderen Wk.; Men. VII, 238; vgl. Waj. II, 342.
korag
zie orag.
korog
KN. 1. ngorog, heen en weer schudden, bv. koffie of rijst in een zak, om die te laten zakken Rh. - 2. dakbedekking van alang-alang op de voegen der deelen van een Jav. dak Rh., vgl. bajing. Zie ook mêngkorog. - 3. nm. v. e. snoeperij van rijst Wk. = orog-orog.
keragan
KW. zva. kayungyun, kalimputan, kaprigêlan, Wk.
krugat-krugêt
zich verroeren (Rěmb.) te M. in TBG. XXV, 307.
krogèl
of karogèl, zie bij ogèl.
krigaji
of krigaji, KN. naam v. e. belasting in geld, van twee gulden om het half jaar van iedere jung land ten behoeve van den regeerenden Vorst Wk.; zie verder nog ER. III, 7, 13, Bijl. 10, 55.
korugan
zie urug.
koragang
KW. zva. waragang.
krabu
Ml. zva. suwêng.
kêrab
KW. zva. laron, (ontbr. W.) - kumrab, zva. nglaron, Wk. KN. het tegelijk als een zwerm voor den dag komen van een menigte menschen Bab. Jo. II, 73, 462 (vrg. kêrap);

--- 1 : 442 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
het aanvliegen v. e. haan in het gevecht, vgl. abar, het aanrukken of uitrukken, bv. v. e. leger. kêrab, Tj. II, 617, ook zva. kumêrab, tegelijk als een zwerm voor den dag komen van een menigte menschen, vgl. kirab, (ook zva. kumêlab, G.). - ngêrabake, caus. ° sawan, zijn stuipen uitschreien v. e. kind. - kêraban, vonken, sintels van ijzer of koper; vgl. kênyi, pijêr, volg. and. zva. kikiran, vijlstof Wk.
kirab
of kirap, KN. uitschudden of uitslaan van een kleedingstuk of lang hoofdhaar; uitrukken, te voorschijn komen van krijgsvolk op het slagveld (mêtu ing papan, Bab. Jo. II, 187), vgl. kêrab. Fig. de verantwoordelijkheid van zich afschudden (de handen er van afwasschen), vgl. kipat, sirat. kêkirab, zva. kirab, AS. en zich de kleêren uitschudden; (zich uitkleeden v. e. bruid, kort na hare samenkomst met den bruidegom Wk.); de vlerken uitslaan, bv. van een vogel als hij wil gaan vliegen (vgl. kêbêk), ook ngirab. Men. IX, 36. - ngirabake, een obj. uitschudden, uitslaan (Men. IX, 150); ook gedurende het gevecht vechthanen bij de vlerken optillen en neerlaten; iets, daar men verantwoordelijk voor gesteld zou kunnen worden, van zich afschudden Dj. M. 1867, n°. 52, 6; volk doen uitrukken Waj. II, 42 enz.
kurêb
KN. de voorzijde, boven- vóor of holle zijde van een voorwerp tegenover lumah, de achterzijde; het met de vóor- holle enz. zijde voorover liggen of tegen iets staan? Wk., bv. v. e. spiegel, van een omgekeerde pot, van een persoon op den buik enz. sakurêbing langit, salumahing bumi, zoover als de hemel en aarde zich uitstrekt (nl. het hemelgewelf zich uitstrekt met zijn holle zijde boven de aarde, die gedacht wordt op den rug te liggen). ratu sakurêbing langit, de vorsten, zooveel als er zijn onder het hemelgewelf, d. i. op de aarde Wk.; vrg. krungkêb. - kumurêb, (in sprkt. verk. murêb. ZG. XX, 281) voorover liggen als boven KA., JZ., ook fig. zich onderwerpen, gehoorzaam zijn? WP. 114; zie abah. - ngurêbi, voorover liggen of; zich onderwerpen aan; een eed op zich nemen. ° ubayane, Bab. Jo. I, 575?; voor iets instaan. kêkurêban, onder iets, dat voorover ligt, raken, bv. ouder een omgekeerde mand W. - ngurêbake voorover of op de voorzijde leggen, in onderwerping brengen, doen gehoorzamen Waj. Ir.; JZ. II; I, 18. - mangkurêb, of mêngkurêb, zva. kumurêb, Dj. M. 1867, n°. 2, 2; ook benaming van een kind van ongeveer vier maanden.
karaba
KW. zva. srêngenge, kêbul, Wk. (verdacht: Skr. karabha = jonge olifant, vgl. Juynb. 200).
krabah
KN. naam van een zeevisch, die boven water komend een trompettend geluid geeft JR.
kêrbin
1. zie karibin. - 2. zva. karbin. Wk.
kêrbèn
zie bij karêp, onder arêp, II.
kurban
KN. offer, offerhande (Ar. [Arab]). Vrg. sêdhêkah. - ngurbanake, iets offeren, tot een offerhande brengen.
karêbèn
zie bij karêp, onder arêp, II.
karibin
of kêrbin, Holl. karabijn BTDj. 467. - ngêrbini, met de karabijn beschieten BTDj. 604.
krêbak
krêbêk, zie bij kêbak.
krobok
zva. krobyok.
krabat
KN. nabestaande, bloedverwant (Ar. [Arab]. Vrg. akrab); ook wel zva. krèbèt, Wk.
krêbêt
zie bij kêbêt.
krêbut
zie kêbut.
krubut
of karubut, KN. een aanval van twee of meer personen tegelijk (vrg. rêbut, en but). - ngrubut, op iemand met zijn tweeën of meer tegelijk aanvallen, met zijn velen tegelijk bestormen BTDj. 94, BG. 269; zva. ngroyok, SG. - ngarubuti, mrv. - kumrubut, met zijn velen er op toeloopen, aanstormen, toestroomen of toeschieten.
krèbèt
KN. (wapperen, ook klèbèt? M. in BTDj.); vlaggetjes van papier waar de kinderen meê spelen. wayang ° wayangpoppen op een rol papier geteekend, die door den dhalang onder de vertooning bij zijn verhaal gaandeweg ontrold wordt, van daar ook wayang bèbèr, Rh., vgl. BTDj. 55. - ngrèbèt, behoeftig, arm zijn Wk.
karbil
of karêbil, Holl. korbeel, klamp, hoekklamp tot bevestiging van een gebindte, stijl of stut. kathèk karbil, hoekklamp, die met pen en gat in balk en stijl zit, een eigentlijke korbeel JR. sunduk krêbil, zie sunduk.

--- 1 : 443 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
kurubiyun
nm. v. d. engel die de hel bewaakt Wk. (Ar. [Arab] de Cherubs).
krabyak
enz. (ongeveer?) zva. klabak, enz. Wk. - krabyakan, BG. 133, zva. klabakan.
krubyuk
KN. het gedruisch en gefladder van een kleed om de bennen; door het gefladder van een kleed om de beenen gehinderd worden in het gaan; fig. beletsels ondervinden, in moeielijke omstandigheden verkeeren; ook zva. krobyok. - kumrubyuk of ngrubyuk. fladderend gedruisch maken, zooals een nieuw kleed; dit laatste ook zva. ngrobyok.
krobyok
of krobok, KN. geplas of geklots in een niet heel diep water bij het doorwaden: plas, plas! (vrg. kobok, en krubyuk). - ngrobyok, waden, plassend door het water loopen; een water doorwaden; ook de hand of handen in het water steken om er in te roeren of de handen te wasschen. JR. in deze bet. ngobok, zie bij kobok. (vrg. angguyur). Ook voor een klein deel iets dat van een ander is kosteloos mede genieten; zva. andhumpil. Wk.
krêbong
R. zie bij grêbong.
krobong
KN. zva. krodhong, en krudhuk. Wk. of grêbong, (vgl. ook kobong) een met gordijnen, kajang, en derg. omhangen draagstoel G. - ngrobong, omhangen of omspannen met een kleed of iets dergl. - krobongan, een met gordijnen afgeschoten vertrekje Tj.; een schippershut achter op een prau (vrg. tandhu, krêmun, kobong, en grêbong).
kirithi
ook wel kiriti, bijnaam van Arjunå (Skr. nomin. kirîṭî, gekroond; een Vorst; en een naam van Arjunå). Waj. II, 260 verkl. met pasanggiri.
karêthap
zie kêthap.
krathung
of kêrathung, zie bij athung.
karang
KW. karangwo, zva. karang kang ana ing banyu. karang liman, zva. karang dhapur gajah, Wk., vgl. liman. KN. kawis, KD. I. koraal, koraalsteen, rots, rif (kèrêm kabêntus ing °, BG. 86); zwarte steenen in of aan de kant van water, deze volg. Rh. watu bangkong, (vrg. parang). kêmbang karang, fraaie zeeplanten, die op koraalsteenen groeien. jamur karang, spons. karang mêlok, een bol van in elkander gestoken mělathibloemen, tot sumping, in het haar van een bruidegom Wk., BG. 94. - karangên, met koraalsteenen begroeid; vlg. Rh. het graveel hebben. - pakarangan, of karangan, een plaats waar veel rotsen of klippenzijn, allerlei soort van koraalgewassen Wk. prau karangan, een vaartuig voor het vervoeren van koraalsteenen J., zie ook bij saji. - II. (makarang, KW. zva. ambakali, Wk.) in samenstellingen zva. panggonan. gantung °, een těgalan of pěgagan na den oogst door beplanting en omheining geschikt maken tot woonerf SG. karang abang, een afgebrande plaats. karang widadarèn, (° widadari, L. 42, ° kawidadarèn, L. 48; Waj. II, 461) het verblijf van de hemelnymphen. - pakarangan, of karangan, KN. pakawisan, of kawisan, KD. woonplaats; ook de boomgaard en het erf of heem van een woning (vrg. kitri, en pomahan) AS., KT. 65, WP. 307. karangulu, of karangulu, zva. kajang sirah, KI. van bantal, hoofdkussen JZ. II. karangulu, ook nm. v. e. plant, zie cumbrang. - ngarangulu, als karangulu, gebruiken CS. anggêntèni karangulu, of ngarangulu, spr. voor met den weduwnaar van een overledene oudere zuster trouwen; ook een zuster van zijn overledene vrouw, en een broeders weduwe, trouwen JZ. II; BTDj. 481. rabi ngarangulu, een broeders weduwe trouwen. - III. maat, gissing, schatting, begrooting Wk. - ngarang, zva. ngira-ngira, gissen, ramen. - karangên, waardeeren G.? - IV. ngarang, (mangarang, KW. zva. ngèngrèng, Wk.) een schets maken, bv. van een huis; iets, bv. een verhaal of boek, vervaardigen, samenstellen (een ander zie bij arang). - pangarang, het vervaardigen enz.; auteur van een boek. - karangan, zva. anggitan, opstel, het door iemand opgestelde; (ook toekomst, toekomstig; en de uitlegging van den Koran G.). - V. kokosboom JZ. I, 75. - pakarangan, kokostuin ib.; ook erf in 't algem., vgl. karang, II, en ER. I, 12; III, 6, 203.
karêng
sakarêng, KW. zva. sanalika, sadhela, Wk.; ook sakarêngan, KA. - kakarêng, zva. kêdadak, Wk.
karing
en kêkaring, zie aring.
karung
Ml. KN. I. zva. bagor, grof matwerk van agěl-garen, waarvan zeilen en zakken gemaakt worden [wor...]

--- 1 : 444 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
[...den], van daar een groote groffe zak, van die stof voor koffie of rijst (vrg. kadut, kandhi, kampil, enz. muntir karung, een rijstzak van karung aan de opening ineendraaien, zpr. voor allerlei omwegen en slenders gebruiken bij een twistgeding Wk. - karungan. bij zakken; in zakken van die soort gedaan. - 2. ngarung, aan weêrskanten vastbinden; een paard met zijn tweeën aan weêrskanten met aan de ringen van het bit bevestigde koorden ergens vastmaken of vasthouden en leiden. De Vorst en de Prinsen en hoogste ambtenaren, tot een kliwon toe, laten zóo hun paard leiden tot staatsie, zoo ook een bruidegom. ngarung wong prakaran, iemand die bij een rechtbank een zaak heeft met zijn tweeën uitzuigen, bv. door zijn zaakwaarnemer en den jaksa; ook beide partijen in een proces helpen en van beiden geld trekken. ° wong botohan, tegen iemand met zijn tweeën valsch spelen. - karungan, obj. den. kuda °, aan weerszijde vastgehoudene, nl. reservepaarden (Men.), Rh. - pangarungan, wat dient om zóo een paard te leiden; bv. kêndharat °, JZ. I, 83 of tali °, zva. tambang.
kêrang
KN. I. mossel, mosselschelp, Cardium edule; (vrg. bukur, kuwuk, en kijing). kêrang wadung, kêrang thothok, kêrang jêmbat, verschillende soorten van mossels. - II. gevest (met een beugel of plaat om de hand te dekken), handgreep van een sabel of degen (vrg. ukiran, en garan). - ngêrangi, een sabel of degen van zulk een gevest voorzien KB. 135. kinêrangan êmas, met zulk een gevest van goud. - III. = kêmbang patra menggala, de N.
kêrêng
KN. heftig, hevig, hard, streng, gestreng (vrg. sêru, en sêrêng). - ngêrêngi, heftig zijn tegen; streng behandelen. - kêrêngan, of kêkêrêngan, gevecht, vechtpartij van mannen en jongens; met een ander of elkander vechten (vrg. tukaran, ulêng, bêngkêrêng). kêrêngan ijèn, gevecht van man tegen man GR.
kêring
KN. oud en uitgedroogd van hout en bamboe; oud en afgeleefd van een mensch (zie ook KO. 33); goed gebrand van metselsteenen en dakpannen Wk.; vgl. kênthing. Ben. van een schoffel, waarvan het ijzer den vorm van een stijgbeugel heeft SG. (vrg. gêring, garing, en kiring). - kêringan, Mal. (Jav. garingan) van panganan, drooge eetwaren, z. a. brood, koekjes Waj. I, 35.
kêrèng
KN. (de korst van de jěnang WW.). jênang kêrèng, een (harde) soort jěnang. gula kêrèng, aanzetsel (intip) van suiker, bij het koken van suikerhoudend sap Wk. - ngêrèng, die soort van jěnang maken Wk. - kêrengan, naam v. e. snoeperij Waj. II, 179.
kirang
zie kurang.
kiring
KN. een zeer oude kokosnoot, waarvan de schil uitgedroogd is JZ. II (vrg. krambil, kêring, dêgan, en cêngkir) wong kiring, zva. wong kêring.
kurang
N. kirang, K. te weinig, niet genoeg; aan iets ontbreken BTDj. 4; gebrek hebben aan iets, iets missen, niet of te weinig hebben BTDj. 60; aan iets of iemand schelen; minder, zoodat er wat aan scheelt JZ. II. kurang luwih, N. kirang langkung, K. minder of meer, plus minus. kurang luwih: mung sêthithik, is er (of het) minder of is er meer (het mag iets meer of iets minder zijn), dan maar een beetje. Zoo ook luwih kurang: sêthithik, voor plus minus, nagenoeg R. kurang sêthithik bae, er ontbreekt maar een weinig aan, volg. Wk. te Solo mèh bae. Kirang langkungipun ing paturan kula, wat ik al te verklaren heb R. kurang patang dina, over vier dagen Gr. L. 135, AS. tutuge ing Sêmarang kurang pirang pal, hoeveel mijlpalen ben ik nog van Samarang? - ngurangi, ngirangi, ergens iets afdoen of er aan onthouden, zoodat er iets aan ontbreekt T. 53a, BG. 126; te min geven; iets minder maken, verminderen. ° takêran, slechte maat geven AS. ngurangi, ngirangi, BS. gew. ngêngurangi, of ngurang-ngurangi, ngêngirangi, ngirang-ngirangi, zich gebrek laten lijden, zich onthouding of ontbering opleggen, bv. van voedsel of slaap, vgl. sirih. kêkurangan, kêkirangan, gebrek lijden of hebben KA., BTDj. 91; in gebreke zijn of blijven; te kort komen; gebrek, behoefte. ora kêkurangan apa-apa, aan niets ontbreken; in volmaakten welstand; volg. Wk. ora kurang °, naar het maleisch voor slamêt. Ook is kirangan, (volg. Wk. ka °) een Kråmå van êmbuh, een beleefde uitdrukking voor: 'k vraag excuus, ik weet het niet J. (ook in Rěmb. TBG. XXV, 260). - ngurangake, ngirangakên. iets doen verminderen, maken dat iets minder wordt

--- 1 : 445 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
PL. I, 171. pakurangan, tijd van gebrek, waarin men niet genoeg krijgt R.
kurung
KN. I. zva. rena, zie JZ. I, 80; II; de N. - II. KW. zva. kobong, cêngkêr, Wk. KN. omheining, omheind, door iets omgeven of afgesloten JZ. II; een bol van aardewerk met gaten om een Javaansche lamp Wp., opdat het licht niet uitwaaie. wringin kurung, N. wringin sêngkêran. K. benaming van twee ieder afzonderlijk ommuurde Waringinboomen midden op de Alun-alun van de kraton. ° sakêmbaran. BTDj. 520 id. damar kurung, een lamp met een bol, makurung (Må kurung) benaming van de cijferletter 5. klambi kurung, zie klambi. - ngurung, afgesloten houden, bv. binnenkamers of in een kooi. ngurung-ngurung, zva. ngapit-apit. tusschen zich in hebben, insluiten, bv. van rijen troepen (Tj.) Rh. zie bij urung. - ngurungi, N. nyêngkêri, K. (iets tot afsluiting omheinen G.); een vogel in een kooi doen. - kurungan, sêngkêran, kooi, vogelkooi JZ. II (KA. kurung, in juru kurung). ° anaman sosog, een vogel- of hanekooi in den vorm v. e. sosog, zie verder Wk. ° kutut, BG. 143. Fig. kurungan, voor 't lichaam ZG. X, 257, 261, 280; L. 116; wat afgesloten of binnen gehouden wordt (tegenover umbaran), een paard dat op stal, een vogel die in een kooi afzonderlijk gehouden wordt. jaran °, zva. jaran anggon, vgl. kungkung, sêngkêr. pêrang sajroning kurungan, gevecht binnen de kooi, voor binnenlandsche oorlog, burgeroorlog AS. 257, 258.
kerang
zie erang.
kering
1. zie bij iring, en ering. - 2. zie bij kèri.
korèng
KN. zweer, open zweer, zwerende wond (vrg. duduk, barah, borok, en palênthung). - ngorèng, gaan zweren, aan 't zweren zijn van een gezwel of wond. - korèngên, aan een zweer of zweren lijden; met zweren.
krongo
KN. een soort mug Rh.
karongron
zie bij ro.
krangrang
zie bij rang.
karungrungan
of karungrungan, zie rungrung. Ook eign. van een berg.
krangkrang
zva. rangrang, ook kêngangrang, JR. (zie bij rang).
korang-karèng
KN. klanknab. v. h. met een irus of susuk, heen en weer keeren van iets, zooals jagung, kacang, dat droog gebraden wordt; fig. geheel leeg, totaal op.
karêngkot
zie karêkot.
karangkijang
KN. nm. v. e. ijzersoort, en van een slang Wk.
krangkam
KN. nm. v. zeker zeegewas Wk.
krungkêb
zie op rungkêb.
krangkang
zie rangkang.
krangkèng
KN. een getralied hok, zooals van tijgers (vrg. kandhang), waarin ook gevangenen vervoerd worden. - ngrangkèng, in zulk een hok doen, opsluiten. - ngrangkèngi. mrv. ° ujar, zich gedurig aan laster schuldig maken Wk., vgl. nganthongi, bij kanthong.
krengkang
KN. krengkang-krengkang, zóo met moeite, met behulp van handen en voeten, voortscharrelen. ngrengkang, of kumrengkang, poging doen om de hand of handen tegen den grond houdende zich op te richten, niet te vallen of zijn val te breken. - krengkangan, freq. in den toestand zijn, dat men daartoe pogingen aanwendt, vgl. kranggehan.
kringêt
of karingêt, (oudj. haringět KS. 72, WS. 153) KN. riwe, KI. AS. zweet, uitwaseming. sugih kringêt, sterk, meer als genoeg, zweeten. ° buntêt, de zgn. roode hond, vgl. sêmutên, bidhur. kringête durung sat, L. 337 van imd. die pas aangekomen is. - ngringêt, meestal kumringêt, klam; klam zijn; uitwasemen, ook bv. v. e. nieuwe muur. - kumringêt, in dien graad van wasdom zijn van een dêgan, dat het eetbare vleeschachtige gedeelte in zijn eerste vorming zich als zweetdroppels vertoont Wk., vgl. riwih, kiyih. - kringêtên, en riwèn, of riwenên, zweeten, uitwasemen.
karingutên
zie bij ingut.
krêngês
of karêngês, een schurend of knarsend geluid, veroorzaakt bv. door het knagen van witte mieren, het bijten op iets waar zand in zit enz. krêngês-krêngês, KN. zulk herhaaldelijk geschuur, geknars, - maken. Vrg. krêngus. - ngarêngês, gedurig knagen, eten, vreten Wk.
krêngus
of krêmus, en krêngus-krêngus, of krêmus-krêmus, KN. tusschen de tanden knappen van iets dat gekauwd wordt, zooals komkommer of zooals

--- 1 : 446 ---

Javaansch-Nederlandsch Handwoordenboek, Gericke en Roorda, 1901, #918 (Bagian 10: Ka-KaRa): Citra 1 dari 1
gras tusschen de tanden van een paard. (Vrg. prêmus, krêngês). - ngrêngus, gedurig het een of ander knabbelen, daardoor den mond gedurig in beweging houden Wk.
karêngês
zie krêngês.
krangsang
KN. geraas van het water, vóór dat het doorkookt; ook van den hijgenden adem (vrg. krêngsêng). - kumrangsang, of kêmrangsang, razen van water, dat tegen den kook aan is; een dergelijk razend geluid maken; spinnen van een kat J., vgl. rangsang, ook hijgen, piepen van de adem Waj. I, 122.
krangsèng
of klangsèng, KN. dun, tenger Wk.
krêngsêng
KN. gebruis, opbruising, zooals van selterswater als men er suiker in doet; gebruis bij 't beginnen te koken van water; fig. het eerste kenteeken van iets dat aankomen of gebeuren zal; het aankomen van de barensweeën (vrg. krangsang). krêngsêng-krêngsêng, het dicht op elkander aankomen van de weeën. - kumrêngsêng, beginnen te koken, bruisen, opbruisen.
krèngsèng
zva. grèngsèng, Wk.
karangdho
KW. zva. tundha loro, Wk.
krangeyan
KN. naam van een boom, en van de kleine vrucht daarvan, die bij de samběl gegeten wordt; vlg. Ks. behoorende tot de Lauraceae.
karangmelik
Holl. karnemelk.
krengga
KN. een niet tot volle ontwikkeling of rijpheid gekomen vrucht, die door ziekte van den boom is afgevallen, gew. v. e. mangga, kwèni of pakèl (vgl. lupa, bungkik, kunthingan, kêbrangas, Wk.); fig. stumperig, een sukkel zijn JR. ° săngka ing jaran, zandruiter zijn. olèhe mêtêng °, zij heeft een miskraam gehad; vgl. konduran.
kranggehan
kranggeyan, zie bij ranggèh.
karinggêk
freq. v. inggêk, zie ald. pating °, die beweging maken, bv. bij het dansen Tj. I, 551; van slangen in het water Wk.
karangboga
KW. zva. aran dhapuring panganggo, en araning karangan sagara, Wk.
karangên
zie bij arang, en bij karang.
kerangan
zie erang.
kèringan
zie bij ering.
karangulu
zie bij karang.

 


ubêd-ubêd. (kembali)
ubêd-ubêd.
krèkèl-krèkèl. (kembali)
krèkèl-krèkèl.