Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 21: P)

1. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 01: A). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
2. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 02: B). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
3. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 03: Kh). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
4. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 04: D). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
5. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 05: J) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
6. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 06: Dh) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
7. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 07: E) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
8. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 08: Ê) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
9. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 09: G) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
10. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 10: H) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
11. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 11: I) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
12. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 12: Y) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
13. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 13: K) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
14. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 14: L) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
15. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 15: M). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
16. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 16: N) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
17. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 17: NY) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
18. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 18: NG) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
19. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 19: U) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
20. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 20: O) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
21. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 21: P) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
22. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 22: R) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
23. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 23: S) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
24. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 24: T) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
25. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 25: C) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
26. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 26: Th) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
27. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 27: W) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
28. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 27: Z) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon

P

pa :
I pc. apa, sapa. II pc. bapa.
paat :
kn. kc. pahat.
pabaratan, pabratan :
kw. papêrangan.
pabeyan :
kn. kantor mupu beya ing palabuhan; kc. beya.
pabên :
k. padu.
paboyongan :
kn. alih-alihan ênggon; kc. boyong.
pabongan :
kn. ak. sênthongan; kc. kobongan.
pabrik :
(W) kn. panggonan gawe gula lsp. sarana mêsin-mêsin.
pabrit :
êngg. pabrik.
pada :
I 1 (S) kw. sikil; 2 kn. ar. têtêngêr ing tulisan Jawa kanggo têtêngêr andhêging ukara utawa bêbukaning karangan (ukara), ar. pada andhap, madya, luhur, guru, lingsa, lungsi; 3 (ut. [x] gêdhe n. [x] agêng k) saandhêging têmbang; [x]-ning ulun kw: sampeyan dalêm; (durung, wis) [x] pc: (durung, wis) têrang ut. têtêp (tmr. rêrêmbugan);

--- 455 ---

di-[x]: 1 didèkèki têtêngêr pada; 2 pc. dicugag, dipungkasi. II (S) kw. ak: panggonan.

padagang ~ padha.

padagang :
kn. ak. sudagar; kc. dagang.
padayantra :
kn. ak. pit (sêpedhah).
padaka :
kw. intên (rêrênggan).
padakathaka :
(S) kw. ak. gêlang sikil.
(padal) :
di-[x] kn. 1 diênêtake (diduwa) nganggo sikil; 2 ak. diêmohi, ditampik, ora diturut (tmr. prentah); madal pasilan br: lunga saka ing pajagongan; madal sumbi: 1 ana kang mbrênjul (tmr. tênunan); 2 ent. ngrêndhêti rêmbug; madal tamba ak: wis ora kêna ditambani; madal wicara br: madoni rêmbug.
padalêman :
kn. ak. omah (tmr. para luhur); kc. dalêm.
padam :
kw. ak. diyan, damar.
pada-mandhala :
kw. ak. jagat.
padamêlan :
k. pagawean; kc. gawe.
padang :
kn. ak. tukang adang.
padangan :
êngg. ak. pawon.
padarakan :
ut. pidak [x] kw. wong asor (nistha).
padaringan :
kn. wadhah (simpênan) bêras.
padasan :
kn. gênthong mawa pancuran dianggo wulu; kc. abdas.
padatan :
kn. kamanuhan; [x]-e: lumrahe; kc. adat.
pada-wacana :
kw. pasêmoning rai (praèn).
padesan :
n. padhusunan k. kalumpukaning desa-desa.
padêmi :
pc. padmi.
patgata :
kw. ak. cilaka, cabar.
(padik) :
di-[x] kn. ditamat-tamatake (dititik) dhisik êndi kang prayoga; olèh [x]-an: olèh pandêngan (cong-congan); kc. widik.
padinan :
n. padintênan k. kanggo ing sabên dina.
padma :
(S) kw. kêmbang trate.
padmasana :
(S) kw. dhampar.
padmi :
(garwa [x]) êngg. kn. bojo kang baku (dudu sêlir); kc. padni.
padni, patni :
(S) kw. bojo (somah).
padu :
n. pabên k. 1 (ut. padon n. pabênan k) êngg. ak: gunêman, rêmbugan; 2 sulaya ing rêmbug padha gênti mangsuli (rêbut bênêr); 3 êngg. waton, anggêre; [x]-ne êngg. pc: mulane ... awit mula (pancèn) ...; dipadoni: dibantah, ora dirujuki; dipadokake êngg: dilantarake ênggone rêrêmbugan; padon (n. pabênan k); 1 êngg. gunêman, rêmbugan; 2 (ut. pêpadon) udur-uduran, tukaran; para padon br: wong kang dhêmên padu; kc. adu, du.
padudan :
kn. ak. bêdudan.
padudon :
kn. ak. padu, cêcongkrahan.
paduhan :
kn. kakèrèning lara cacar (cangkrang) kang bisa njalari lêlara liyane.
paduka :
1 (S) kw. trumpah, sêpatu; 2 ([x] tuwan) kn. panjênêngan (urmat bangêt); 3 br. panjênêngan (kowe).
padunungan :
kn. 1 ak. tlatah, palêmahan jêmbar; 2 panggonan kang didunungi; kc. dunung.
padupan :
kn. wadhah (anglo) pangobongan dupa.
paduraksa, padurêksa :
êngg. ak. pojoking omah kang jaba.
padusan :
kn. 1 (pasiraman ki) papan (sêndhang lsp) kang dianggo adus; 2 dina ngarêpake pasa (padha adus, rêrêsik); kc. adus, dus.
paduwan :
kn. kc. paduhan.
padon :
I n. pabênan k. kc. padu. II kn: pojok.
padon-rêksa :
(-rêsa) êngg. ak: pojoking omah kang jaba.
pados :
k. golèk.
padwan :
kw. padon.
padya :
kw. ak. banyu, wisuhan.
padyut :
kw. ak. obor, colok, diyan.
paja :
ora [x]-[x] pc. ora ... babar pisan.
pajagan :
n. pajagèn k. omah dianggo jaga.
pajagrama :
êngg. ora paja-paja.
pajakrama :
êngg. ora paja-paja.
pajal-ulihan :
kn. ak. bali manèh (marang asale, panggonane).
pajalêran :
k. palanangan.
pajamuka :
kw. ora paja-paja.
(pajang) :
I di-[x] kn. dirêngga-rêngga (supaya katona asri); [x]-an: 1 rêrênggan (ing omah lsp); 2 êngg. ak. sênthong têngah (paturon); 3 (ut. pajang-pasisiran) ak. nglakoni ayahan nêgara mênyang sajabaning kutha. II (sapi) [x]-an êngg: sapi lanang kang dipurih nurunake; kc. wajang.
pajar :
I (A) kn. 1 wayah bangun esuk; 2 êngg. padhang, rêsik; di-[x]-i êngg: dipadhangi. II êngg. k. kandha; dipun-[x]-i êngg. k: dikandhani; dipun-[x]-akên êngg. k: dikandhakake.
pajaratan :
êngg. ak. kuburan.
pajar-jêro :
(-gidib, -irêng) kn. wayah ngarêpake bangun esuk.
pajar-santun :
êngg. k. padhang bulan.
pajar-sidik :
kn. bangun esuk.
pajar-surya :
êngg. k. padhang bulan.
pajatan :
êngg. kn. kêndhurèn slamêtan ing desa.
pajêg :
I kn. ak. 1 jêjêg; 2 ajêg; [x]-an êngg: tumpukan bantal (ing paturon, dianggo rêrênggan). II n. paos k: 1 dhuwit pundhutaning nêgara; 2 ak. dhuwit pasewaning lêmah kang kabayarake marang lurah patuh; [x] bumi(-sawah, -têgal, -desa): pajêg palêmahan (landrêntê); [x] pomahan: pajêging pakarangan kang didunungi; [x]-sirah(-kêpala): pajêging wong kang baku; di-[x]-i: dibayari pajêge. III di-[x]-i êngg. kn: diêkon ngênèni kang buruh nandur (kanthi bawon); [x]-an êngg: bawon marang wong kang buruh nandur.
pajêksan :
kn. omah (kantor) jêksa.
pajêng :
k. 1 payu; 2 êngg. payon; 3 êngg. payung; 4 êngg. paju.
pajêrat :
êngg. kn. pacêklik, pailan.
paju :
kn. wêsi (kayu) gèpèng dianggo mbiyak sigaring kayu; di-[x]: dibyarake nganggo paju.
pajung :
kn. ar. iwak loh.
paju-pat :
(-têlu) ak. maju-pat(-têlu).
pajut :
kw. diyan, colok, pêpadhang.
padha :
n. sami k. 1 tunggal (trêp) kaanane; 2 ([x] karo) ora beda karo; 3 kanggo panêrang [panê...]

--- 456 ---

[...rang] nelakake akèh, up. padha mangan sêga: [x] dene n. sami dening k: 1 padha kaanane (bangête lsp) karo; 2 timbang, padha; [x] mayan êngg: dumadakan, ing nalika iku banjur; [x] sadhela n. sami sakêdhap k: sanalika iku uga; [x] sanalika(-sakala br): ing nalika iku uga; pêpadha n. sêsami k: kang padha karo (pangkate, kaanane, uripe); [x]-[x]: 1 ora ana bedane (kacèke); 2 timbang, padha wangsulane (kaanane lsp); di-[x]: digawe padha karo; dipadhani: 1 dikêmbari padha karo; 2 ak. ditimbangi, ditandhing;[1] dipadhakake: dianggêp (diarani, digawe) padha karo, diupamakake padha karo (kaya); kc. kêpadhan.

padhahi ~ paguyon.

padhahi :
kw. ak. têtabuhan gamêlan.
padhak :
I êngg. kn. papan dianggo gawe uyah. II madhak kw: marak, nyêdhak; ing [x]-an ak: ing papan kang cêdhak (adhakan).
padhalangan :
kn. kawruh (kagunan, crita lsp) kang gêgayutan karo dhalang ing wayang.
padhang :
I kn. 1 ora pêtêng; 2 êngg. wis dibabadi (tmr. palêmahan); 3 ak. rêsik, tanpa was-sumêlang; 4 pc. têrang, cêtha (tmr. pangêrti, prakara, pandêlêng); 5 ([x] atine, [x] langite) ora sêdhih, katon sênêng; [x] bulan(-sasi) n. [x] wulan k: pinuju rêmbulan nêrangi alam; wêruh [x] hawa: lair (mêtu saka ing guwa-garba); pêpadhang: apa-apa kang njalari padhang; di-[x]-i: disoroti supaya padhang; di-[x]-ake atine(-pikire): dilipur supaya mari susah, ditêrangake supaya mangêrti. II di-[x] êngg: dipangan; [x]-an êngg: panganan.
(padhar) :
di-[x] êngg. kn. dipepe ana ing sawah (tmr. pari kang mêntas diênèni).
padharan :
ki. wêtêng.
padhas :
kn. lêmah kang atos saèm. watu; [x] blêndhi, [x] kapur, [x] krokos, [x] pasir, [x] lêmpung: bngs. padhas sing êmpuk; [x] karang, [x] curi: padhas kang atos ing sêgara (pasisir, gunung).
padhas-pèrèng :
êngg. pc: pamêtu mirunggan.
padhati :
n. padhatos k. êngg. bngs. grobag.
padhawangan :
kn. ak. bngs. bulus gêdhe: bêdhawangan.
padhe :
tan [x] kw. ak. ora padha karo.
padhepokan :
kw. papan patapan; kc. dhepok.
padhêk :
êngg. kn. cêdhak.
padhêm :
êngg. k. pati, mati; dipun-[x]-i êngg. k: dipatèni.
padhêpan :
ing [x] êngg: ingarêpan.
padhêt :
kn. têtêl bangêt (kaya upamane lêmah diênêt-ênêt).
padhidhing :
kn. ak. mangsa adhêm; kc. bêdhidhing.
padhiyan :
kn. ak. bêdhiyang.
padhilan :
sapi [x] êngg. sapi pajangan.
padhung :
êngg. kn. bngs. dhingklik kayu.
padho :
kn. layar ngarêp kang kapindho (prau layar).
padhola mangambak-ambak :
kw. orêg gonjing (tmr. bumi).
pae :
êngg. ak. beda, seje; ora(tan) [x] ak: ora beda.
paedah :
kn. piguna; maedahi: migunani, ana gunane.
(paeka) :
di-[x](-ni) kn. diapusi (dipialani) sarana krenah; paekan ak: krenah, rêrekan dianggo mialani.
paelan :
êngg. kn. pacêklik (larang pangan).
(paèlu) :
di-[x] kn. digatèkake, diturut.
paèran :
kw. padusan.
paès :
(ut. pêpaès) kn. ak. 1 rêrênggan; 2 rêrênggan gambaran ing bathuk (tmr. pangantèn lsp); 3 macak (rambut ut. rai); 4 ent. samudana; di-[x]-i: 1 ak. dirêngga, dipacak; 2 dikêrik sinome lan alise, banjur dipidih diêtrapi cênthung (tmr. pangantèn wadon).
paèsan :
I kn. 1 pacakaning bathuk kang dipaèsi; 2 (kaca [x]) ak. bngs. pangilon dianggo ngilo yèn pinuju dandan; kc. paès. II êngg. kn: maesan, maejan.
paèstrèn :
kn. ak. sawah ing têpining kali; kc. pawèstri.
paethe :
êngg. kn. pacêklik, larang pangan.
paewahan :
k. ak. paowahan (owah-owahan).
paga :
kn. saèm lincak. sungsun-sungsun dianggo wadhah abrag pawon.
pagajagan :
kn. ak. kasar-kasaran, groboh.
pagajih :
kn. ak. palêmahan walêd (saka ing kali).
pagadhean :
(pagadhèn ak. ) n. pagantosan k. papan nampani barang kang digadhèkake.
pagagan :
(pagagèn êngg. k) kn. palêmahan kang ditanduri pari gaga.
pagah :
kw. panggah.
pagak :
kn. ak. pogogan pang; kc. magak, pragak.
pagandhangan :
êngg. kn. têmbang; kc. gandhang.
(pagang) :
di-[x] êngg. kn. diadhang.
pagas :
ut. di-[x] kn. dipancas pucuke (tmr. pang lsp); [x] sarat br: ngiris gulu minangka tandha sêtya; [x]-an: pancasan.
pagègèran :
kn. ak. dahuru, gègèr.
pagemu :
êngg. ya gene, sêbab apa.
pagêblug :
kn. ngungsum lêlara nular.
pagêdhongan :
kn. 1 critaning dhalang nalikane wayange durung dipitongtonake; 2 ent. pêpakêm, paugêran.
pagêh :
kw. panggah, kukuh, sêntosa.
pagêlaran :
kn. paseban ing sitinggil.
pagêr :
kn. 1 aling-aling ut. êlêt-êlêting pakarangan (têtanduran lsp); 2 ([x] gêdhèg) gêdhèg dianggo mbrukuti omah; [x] bata (-banon k), [x] tembok: pagêr kang digawe bata; [x] wayang: pagêr ing padesan; [x] salira br: ora pasah ing gêgaman; [x] mangan tandur pr: dipracaya rumêksa, malah ngrusak (nganggo) rêrêksane; ungak-ungak [x] arang pr: nêdya njajagi kapintêran ut. kasugihaning liyan; kêpêngkok [x] suru pr: kêna ing rêribêd ut. pakewuh; ngrusak [x] ayu pr: ndhêmêni bojoning liyan; di-[x]-i: dipasangi (ditrapi, dialing-alingi) ing pagêr; kc. magêr.
pagêring :
kn. ak. pagêblug.
pagir :
êngg. kn. gigiring gunung.
paguyuban :
êngg. kn. pirukunan, pakumpulan.
paguyon :
n. pagujêngan k. ak. gêguyon; kc. guyu.

--- 457 ---

pagulingan ~ pak.

pagulingan :
kw. paturon.
pagunêman :
n. paginêman k. gunêman, pacalathon; kc. gunêm.
pagunungan :
n. parêdèn k. palêmahan kang akèh gununge.
pagupon :
kn. ak. gupon (omah dara).
paguron :
kn. 1 piwulang (babagan kasampurnaning urip); 2 panggonaning guru; kc. guru.
pagustèn :
êngg. kn. sêsêbutaning bupati ngamanca; kc. gusti.
pagut :
I kw. têmpuk, pêthuk, têmpuh; 2 êngg. tumêka ing umur sêlapan dina (tmr. tandur, winih pari); di-[x] kw: ditêmpuh, dipêthuk(-ake); kc. magut.
pago :
êngg. kn. bngs. dhingklik.
(pagol) :
di-[x]-i kn. diêgol-êgoli (dialang-alangi, diênggrêg-ênggrêgi) lakune; di-[x]-ake: dikênakake ing apa-apa supaya ora mlèsèd (ora têrus lakune); [x]-an: apa-apa kang magoli (ent. alangan, rêribêd).
pagon :
kn. 1 êngg. têtêp, kukuh, kêncêng; 2 ak. sanggan (ganjêl) kang kukuh; di-[x]-i êngg: ditêtêpake, disanggêmi; kc. magon.
pagongan :
kn. ak. papan gamêlan (nalikane ditabuh); kc. gong.
pagowong :
kn. pêtêng ing wayah awan (marga grahana).
pagriyan :
k. ak. pomahan.
pahal :
êngg. ak. pagawean, panguripan.
pahala :
kw. piguna, paedah, ganjaran.
paham :
êngg. pc. 1 ngêrti bangêt marang salah sawijining bab; 2 panêmu, pangêrti; di-[x]-ake êngg. pc. dingêrtèkake têmênan.
pahambanan :
kw . pangabdi, pangawula; kc. hamba.
(pahat) :
I di-[x] êngg. kn. didèrès, ditêrês dijupuk banyune (tmr. oyod lsp). II di-[x] kn: dipupulake dadi barang cuwèr (tmr. uwab, gawe lênga wangi); [x]-an: olèh-olèhane mahat, wis dipahat.
pahêman :
kw. 1 pirêmbugan; 2 gêgolonganing wong kang padha awèh rêmbug.
pahim :
êngg. k. paham.
pahyas :
kw. paès.
pahuman :
kw. 1 sanggar palanggatan; 2 pakumpulan.
pai :
êngg. pc. beda; kc. pae.
(paibên) :
k. paido.
paidah :
kn. ak. piguna; kc. paedah.
(paido) :
di-[x] n. dipunpaibên k: 1 ora diandêl (kandhane, omonge); 2 êngg. pc. disrêngêni, disalahake.
paidon :
kn. (pa-)kêcohan ki. wadhah idu; kc. idu.
paila :
êngg. kn. pacêklik (larang pangan).
pailan :
kn. ak. pacêklik (larang pangan).
pailit :
pc. jatuh (tmr. dêdagangan lsp).
paimpunan :
kw. paklumpukan; kc. impun.
paing :
kn. ar. dina pasaran kang kalima.
paingan :
êngg. kn. têrang bangêt, mêsthi.
pait :
I kn. 1 rasa kaya dene rasaning bratawali; 2 ar. inuman kêras (jênèwêr); 3 ([x] wèwèh) ora loma, angèl dijêjaluki; 4 pc. ora enak, ora nyênêngake. II di-[x]-i kn: dipawiti (diwènèhi pawitan); [x]-an: pawitan.
pait-juruh :
(-gula, -kilang, -madu) kn. lêgi (manis) bangêt.
pait-gêtir :
kn. ak. rêkasa, kangelan (prakara sing ora nyênêngake).
paya :
I kw. sarana; di-[x] ak: digolèki; kc. upaya. II (S) kw. ak: banyu.
payadan :
kn. ak. pawadan.
payah :
êngg. kn. 1 salah, kêsêl bangêt; 2 pc. rêkasa, angèl.
payang :
kn. 1 (jaring [x]) bngs. jaring gêdhe; 2 (prau [x], payangan ar. prau rada gêdhe dianggo misaya iwak ana ing sêgara; kc. mayang.
payu :
I n. pajêng k. 1 wis dituku (ent. wis ana kang gêlêm ngêpèk bojo tmr. prawan); 2 diêdol kanthi rêga ...; 3 kêna dilirokake (ditukokake) tmr. dhuwit; 4 pc. akèh kang nggugu (ngandêl, nganggo lsp) tmr. rêmbug, panêmu; dipayokake: diêdol, diijolake supaya payu (tmr. dhuwit palsu); kc. payon. II di-[x] n. dipunpajêng k. êngg: ditrapi payon; kc. payon.
payudan :
kw. papêrangan; kc. yuda.
payudara :
kw. susu.
(payung) :
di-[x]-ake kn. ak. rada didhoyongake; kc. mayug.
payun :
kw. ak. payon.
payunan :
êngg. ak. bandulan; kc. iyun, yun.
payung :
kn. songsong ki. eyub-eyub udan (panas) kêna diêgarake lan diingkupake; di-[x]-i: diaubi ing payung; 2 diayomi, dijangkung; [x]-an: 1 (ut. pêpayungan) nganggo payung; 2 motha diemba payung dianggo anjlog saka ing balon lsp.
payung agung :
kn. payung gêdhe nganggo dikrodhongi ing jingga lsp. (klêbu upacara).
payung bèbèk :
kn. eyub-eyub kang digawe blarak diênam kawangun bundêr mawa cagak siji.
payung kalong :
(-lawa, -motha) kn. payung kang digawe bngs. motha (lumrahe irêng).
payung sungsun :
kn. payung kang sungsun têlu ut. luwih (klêbu upacara).
payung cina :
kn. payung kang digawe dluwang dilapis ing bngs. lênga.
payus :
kn. pucêt kurang caya.
payo :
êngg. ak. ayo!; mèlu [x]-[x] pc: mung mèlu ombyak ing akèh; nèk ana [x]-[x] pc: nèk ana apa-apa.
payodara :
(S) kw. susu.
payoman :
kw. 1 papan kang eyub; 2 pangayoman, pangauban.
payon :
I n. pajêngan k. dagangane payu; kc. payu. II kn: krakab tutuping omah (kang digawe atêp, gêndhèng lsp); kc. payu.
payowaha :
(S) kw. ak. mêndhung
pak :
I pc. 1 bapa, bapak; 2 panyêluk marang wong lanang kang rada asor pangkate; [x] gêdhe êngg. 1 êmbah lanang; 2 uwa lanang; [x] cilik ([x] alit k): paman; [x] tuwa ([x] sêpuh k) êngg: uwa lanang. II di-[x] kn: 1 diêpuk-êpuk, ditêpak- [ditêpak...]

--- 458 ---

[...-] têpak; 2 dirèmèhake, diina; kc. pak-pak. III pc: buntêlan, bêngkêkan dhus lsp; di-[x](-i): dibuntêli, dibêngkêki (tmr. dhus lsp). IV ([x] apyun, [x] gadhe) kn. ak: majêgi marang nêgara supaya kêna adol apyun ut. bukak gadhean; di-[x]: 1 dipajêki; 2 ditêbas, diborong.

pakabaran ~ pakra.

pakabaran :
kn. pawarta; kc. kabar.
pakah :
kn. mawa pang ut. cawang (tmr. lajêring wit); kc. makah.
pakakas :
kn. ak. piranti-piranti; kc. bêkakas.
pakakèn :
kn. 1 ak. sikilan diyan ut. lilin; 2 ukuran dawa wêwaton kaki; kc. kaki.
pakal :
I êngg. kn. dhêmpul, kruwing lsp. kang dianggo nyumpêt bolongan (rênggangan) ing prau; di-[x] êngg: disumpêt (didhêmpul, dikruwing). II êngg. kn: panggaotan, pagawean.
pakan :
(-an) kn. 1 pangan ut. ingon (tmr. kewan); 2 apa-apa sing dilêbokake ing (gêni, gilingan lsp); 3 kang dipasangake supaya dipangan (tmr. pancing lsp); 4 kang dianggo isèn-isèn malang (tmr. tênunan, nam-naman); di-[x]-i: 1 diwènèhi pakan, diingoni; 2 dilêboni pakan; dipakakake: 1 diwènèhake supaya dipangan; 2 dilêbokake ing (gêni, tênunan, nam-naman).
pakang :
êngg. kn. pang gêdhe.
pakangkang :
pating [x] kn. ak. padha tiba pating gloso.
pakangsal :
k. ak. pakolèh.
pakaulan :
kn. papan dianggo ngluwari ujar (kaul).
pakardi, pakaryan, pakarti :
kw. panggawe, pagawean.
pakarangan :
(pakawisan êngg. k. ) kn. pomahan, palêmahan kang diênggoni.
pakarêman :
kn. kang dikarêmi bangêt; kc. karêm.
pakatul :
kn. ak. (bê-)katul.
pakathik :
êngg. kn. batur (tukang nuntun jaran).
(pake) :
dipakèhi kn. 1 ditrapi abah-abah (tmr. jaran); 2 pc. diênggoni; [x]-an (pakeyan): 1 sandhangan cara Eropah (clana karo jas); 2 abah-abah jaran.
pakèhan, pakeyan :
kn. (ing) kumpulan wong akèh.
(pakèkèh) :
di-[x]-ake kn. dijangkahake nisih (tmr. sikil); kc. pèkèh.
pakèl :
I kn. 1 bngs. pêlêm; 2 êngg. pêlêm ênom. II êngg. kn: kèlèk.
pakeling :
kw. eling.
pakèn :
k. pakon.
(pakèngkèng) :
di-[x]-ake kn. ak. dibênggang sikile.
pakering :
kn. ak. ering, wêdi urmat; di-[x]-i ak: diwêdèni, dieringi.
pakewuh :
n. pakèwêd k. 1 rêribêd, alangan: 2 apa-apa sing njalari rêkasa (kangelan); 3 nandhang ribêd, ewuhaya; 4 nandhang kangelan (rêkasa); di-[x]-i: diribêdi, dialang-alangi; kc. ewuh.
pakêbonan :
kn. palêmahan jêmbar ditanduri wit-witan.
pakêh :
kw. ak. paku, ugêr-ugêr.
pakêkêran :
kn. ak. papan kang disinggêt (dikêkêr); kc. kêkêr.
pakêm :
kn. layang wêwaton (crita padhalangan, anggêr-anggêr lsp); di-[x]-i: dicathêti (didadèkake wêwaton); kc. makêm.
pakên :
êngg. k. paku.
pakêna :
kw. ak. piranti, sarana.
pakênira :
kn. ak. kowe (ratu marang kawula), kowe (basa kêdhaton).
pakênêng :
pating [x] kn. padha kêncêng otote; kc. bêkênêng.
pakêpêl :
êngg. ak. (panganan lsp) pawèwèh marang dhêdhuwuran (ing nalikane slamêtan desa lsp).
pakêrti :
kw. 1 panggawe, pagawean; 2 watak.
pakêcapan :
kn. caraning ngucapake wanda ut. têmbung.
pakêcohan :
ki. paidon.
pak gadhe :
êngg. kn. pagadhean.
pak glèdhèg :
êngg. kn. bngs. grobag.
pakhis, pakès :
(W) êngg. pc. gudhang uyah.
pakinangan :
kn. wadhah kinang.
pakir :
kn. pandhita ngêmis; kc. fakir, pêkir.
pakis :
kn. ar. têtuwuhan.
pakis-aji :
kn. ar. têtuwuhan bangsa pakis.
pakiwan :
kn. panguyuhan (W. C. ).
pakiwèn :
êngg. k. pakuwon.
paklaring :
n. paklantun k. êngg. layang katêrangan.
paklèkèk :
kn. ak. pajêg nyêmbêlèh rajakaya.
paku :
kn. bngs. pantèk ut. sindik cilik kang digawe wêsi ut. kuningan, dene arane; [x] jamur, [x] idêp, [x] kêling, [x] rèng lsp; di-[x], dipakoni: dipantèk nganggo paku.
pakuburan :
kn. jaratan; kc. kubur.
pakudhung :
kn. ak. layang turunan piagêm, pêpancasing pangadilan lsp.
pakulèn :
kn. sawah darbèking desa (umum); kc. kuli.
pakundhèn :
kn. panggonan gawe grabah; kc. kundhi.
pakuncèn :
kn. omahe (panggonane) juru-kunci.
pakungkung, :
[x] kn. padha sumèlèh mbêngkêluk gêgêre.
pakupon :
pc. gupon.
pakurmatan :
kn. pratandhaning ngajèni (ngurmati); kc. kurmat.
pakuwon :
êngg. ak. 1 palêrêban ing sawêtara mangsa; 2 omah ut. palêmahaning kuwu (lurah desa); kc. kuwu.
pakojan :
kn. kampung koja.
pakolèh :
(pakolih êngg) n. pikantuk k. 1 ak. olèh, entuk; 2 oleh-olehan, katêmahane; 3 ana gunane, bisa olèh; 4 mapan bangêt. cocog (pantês); kc. olèh.
pakon :
n pakèn k. dhawuh ki. pituduh supaya nindakake; kc. akon, kon.
pakongkong :
pating [x] kn. padha linggih (ngadêg) mbêngkuk.
pakopèn :
kn. kêbon (tanduran) kopi.
(pak-pak) :
di-[x] kn. 1 ditêpak-têpak (êndhase); 2 dirèmèhake, jina.
pak-pakan :
pc. lurahing palanyahan; kc. bapak, pak.
pakra :
ora [x] pc. ora mèmpêr (aji, -apik).

--- 459 ---

paksa ~ palilah.

paksa :
I kn. ak. panjilat; kc. pêksa. II (S) kw. ak: paro, sisih, iringan, swiwi; cs. 2.
paksama :
(upaksama) kw. ak. pangapura.
paksi :
I êngg. k. ak. manuk. II (upaksa) kw. ak; wêruh.
pak siyêr :
êngg. kn. bngs. dhokar.
pakta :
êngg. kn. uwa (lanang).
pal :
I di-[x] kn. 1 ak. diwêca (sarana petungan kêrtu lsp); 2 pc. dipêthèk, mêsthi ora bisa, diina. II kn: ukuran dawa (1507 m).
pala :
I (S) kw. 1 woh; 2 ent. piguna, pakolèh, lêlabuhan. II kn: ar. woh sarta wite (dianggo bumbon crakèn). III di-[x] kn. ak: digitiki, digêbugi.
palabuhan :
kn. papan kang dianggo labuh prau.
pladèn :
kn. tukang ngladèni (ing nalikane pista lsp).
paladhu, paladho :
êngg. kn. 1 mangsa ungsum banjir; 2 mangsa rêrêgan mudhun; kc. ladhu.
palagan :
kw. papêrangan; kc. laga.
palagara :
êngg. ak. pawèwèh marang lurah (dhêdhuwuran) ing nalikane mantu lsp.
pala-gumantung :
(-kirna) kn. woh-wohan kang gumandhul ing wit.
palairan :
kn. ak. cathêtan bab lair.
palak, palakiyah :
(ngèlmu [x]) ngèlmu palintangan.
palakarta :
kw. ak. rampung.
palakêrti :
kw. prabot-prabot, uba-rampe.
pala-kêpêndhêm :
kn. wowohan sing kêpêndhêm ing lêmah (tela lsp).
pala-kêsimpar :
kn. wowohan kang wite rumambat (bêsusu, timun lsp).
(palaki) :
dipalakèkake kn. ak. dilakèkake (diomah-omahake).
palakitri :
kn. ak. woh ut. têtanduran ing pakarangan.
palaku :
I êngg. ak. 1 gêbayan ing desa; 2 wong kang dianggo kongkonan; 3 opahane wong kang dikongkon. II (n. palampah k) kw: panjaluk; kc. laku.
pala-krama :
(-krami) kw. 1 pakurmatan, taklim; 2 bêbojoan, rabi (laki).
palal :
(A) kn. ak. kamurahan ut. sih (ing Allah).
palamarta :
kw. wêlas-asih bêbudène.
palambang :
kn. ak. pralambang.
palana :
kn. ak; lapak gajah.
palanangan :
n. pajalêran k. kalam ki. wêwadining wong lanang.
palandan :
n. palandèn k. ak. palêmahan; kc. landa.
palandang :
êngg. kn. juru ladèn pangantèn (ut. nayuban).
palang :
kn. 1 kayu (pring lsp) kang malang; 2 (ut. palangan) ak. peranganing krêtêg (kursi lsp) kang dianggo cêkêlan ut. lendheyan tangan; 3 (ut. pêpalang, palangan) ak. alangan, rêribêd; 4 êngg. ak. sêsêbutaning glondhong (lurahing lurah); 5 êngg. sêsêbutaning pulisi desa; di-[x]-i: 1 dipasangi (didèkèki, ditrapi) palang; 2 ak. dicandhêt, dipênggak; di-[x]-ake ak: dialangake; kc. alang, malang, kêpalang.
palanggaran :
kn. babagan nêrak anggêr-anggêr; kc. langgar.
palanggatan :
kw. sênthong (pamujan lsp).
palaur :
kn. ak. plaur.
palapuran :
kn. 1 katêrangan katur marang pulisi (panggêdhe); 2 andharan (cathêtan) prakara kang dirêmbug (ing pakumpulan lsp); 3 katêrangan bab wêwijangan panganggoning dhuwit lsp; kc. lapur.
(palar) :
di-[x] êngg. ak. 1 dijupuk sarta dianggo (tmr. wiji); 2 dijaluk; di-[x]-i ak: dijaluki tulung.
palar-pinulir :
kn. ak. tulung-tinulung.
palara-lara :
kn. ak; 1 para nyai isih ênom (ing kraton); 2 sêlir kang durung diningkah.
palarapan :
kw. bathuk; kc. larap.
palarasan :
kw. (lunga) dhêdhêmitan; kc. laras.
palastra :
kw. mati.
palastha, palêstha :
kw. 1 rampung; 2 êntèk.
palacidra :
kw. ora tuhu, cidra.
pala-wija :
I kn. 1 tanêm-tuwuh kang ditandur ing sawah (têgal) saliyane pari; 2 ak. pisungsung marang ratu wujud wowohan, têtuwuhan, bêkakak, sajèn lsp. II kn: abdi-dalêm kalangênan wujud wong-wong kang cacad. kyt. picak, bucu, bêngkuk lsp.
paljayan :
êngg. kn. palonthèn.
lalèlèr[2] :
êngg. ak. pawèwèh marang batur wujud sandhangan.
palèn :
êngg. kn. bakul(-an) klithikan.
palèran :
kn. 1 ak. lêlapisan kang jumèrèng; 2 êngg. leleran (sawah kang wis kari nanduri); kc. lèr.
palèrènan :
n. pakèndêlan k. papan kang dianggo lèrèn; kc. lèrèn.
palêm :
(W) kn. 1 ar. têtuwuhan ut. wit bngs. krambil kang cilik-cilik dianggo tamanan; 2 ak. 1 dm.
palêmahan :
n. pasitèn k. 1 (wujud, jinis) lêmah; 2 êngg. pakarangan, lêmah kang jêmbar; kc. lêmah.
palêng :
êngg. kn. lara ngêlu.
palênggahan :
k. palinggihan.
palêson :
kn. ak. papan dianggo ngaso (têturon); kc. lêso, lêson.
palêstrèn :
kn. ak. paèstrèn.
palêstha :
kw. 1 rampung; 2 êntèk.
pali, pêpali :
kn. ak. larangan (pêpacuh) saka wong tuwa-tuwa turun-tumurun; jarit [x]: jarit lurik ciyut corake malang sok dianggo sarat sarana ut. uba-rampening sasrahan.
palibaya :
kw. sanak (uga dianggo atêgês kowe).
palih :
k. paro.
palihan, paliyan :
sêdulur [x] ak. sêdulur tunggal susu.
(palihara) :
di-[x] kw. ak. disikara, diganggu, ditêmpuh.
paliyas :
(-an) kw. panulak.
palikrama :
kw. pakurmatan, taklim; kc. palakrama.
palilah :
kn. idin.

--- 460 ---

paliman ~ pambêdhil.

paliman :
br. pangapura; kc. alim.
palimarma, palimirma :
kw. sih kawêlasan, wêlas marang; di-[x]: diwêlasi, dipurih bêcik; kc. pirma.
palimêngan :
kw. pêpêtêng, papan kang pêtêng; kc. limêng.
palimunan :
kw. pangilangan, ora katon.
palindhukan :
kn. ak; papan pandhêlikan; kc. lindhuk.
palindhungan :
kn. ak; pangungsèn, pangayoman.
palintangan :
kn. (ngèlmu [x]) kawruh babagan lintang-lintang.
paling :
êngg. kn. pangling.
palinggihan :
kn. papan kang dianggo linggih.
(palir) :
di-[x] kn. dikêruk (didokoki cluwokan) nggalur; [x](-an): lêgokan dawa, cluwokan dawa.
paliran :
êngg. kn. dalan cilik.
paliwara :
1 kw. pawongan, cèthi; 2 kw. kongkonan, pawarta; 3 êngg. ak. kongkonan, pulisi.
palyas :
kw. panulak; kc. paliyas(-an).
palu :
kn. gandhèn wêsi (pukul bêsi); tapak [x]-ning pandhe br: gêgaman; di-[x]: dithuthuk ing palu;palon: kang wis (ênggone) malu.
palud :
kn. bngs. kayu gabus.
palujêngan :
êngg. k. basuki.
palugon :
1 kw. pêrang, papêrangan; 2 kn. ar. têmbang têngahan.
paluh :
êngg. kn. blêthokan, jêblongan; [x]-an êngg. palêmahan walêd (ing pasisir).
palulusan :
kn. ak; palilah; kc. lulus.
palung :
kn. ar. iwak sêgara; cangkêm [x] ks: drêmba, dhêmên mêmangan.
palungan :
n. pakesahan k. ak. lungan, lêlungan; kc. lunga.
palungguh :
n. palênggah k. ak. (sang [x]) pandhita, ajar.
palungguhan :
n. palênggahan k. êngg. palinggihan.
palupi :
kw. 1 pola, tuladha; 2 layang, tulisan.
palupu :
kw. ak. kidung, rêrêpèn.
paluruhan :
êngg. kn. pawuhan.
paluwanu, palowanu :
kw. dhampar.
paloncèngan :
kn. jagragan (mênara lsp) panggonan loncèng.
palonthèn :
kn. panggonan lonthe.
palsu :
(ut. palson) kn. dudu sing tulèn (lmr. tmr. dhuwit); di-[x]: dilironi (disêdul lsp) kang tiron.
palwa :
kw. prau.
palwaga :
kw. kêthèk.
palwa-udara :
kn. ak. kapal mabur.
pama :
pc. upama.
pamade :
I k. ak. pangêdol. II (ut. pamadya) kw: panêngah; kc. madya.
pamajêgan :
n. pamaosan k. ak. palêmahan kang disewa (dipajêgi); kc. pajêg.
pamajikan :
êngg. kn. lêlurah (kang mènèhi pagawean).
pamagangan :
kn. 1 êngg. papan pêtêmpukaning wong dol-tinuku (ing pinggir dalan); 2 pasebaning para magang (ing kraton).
(pamah) :
di-[x] kn. digilut ki. ak. dimamah; kc. mamah.
pamahatan :
kn. piranti (tukang) mahat.
pamahyan :
kw. wêtuning (-ginêm lsp); kc. wahya.
pamayangan :
êngg. kn. bngs. prau dianggo misaya iwak ing sêgara; kc. payang.
pamayung :
kn. ak. tukang mayungi (nggawa payung).
pamalêm :
kn. ak. pawèwèh saka bêkêl marang lurah patuh ing mangsa pasa.
pamalês :
kn. ênggone malês, wêwalês; kc. walês.
pamali :
kn. ak. pêpali; kc. pali.
pamalik rai :
kn. ak; bngs. pajêg (pawèwèh) marang wong kang nyewakake lêmah ing nalikane ana owah-owahan.
pamaling :
n. pamandung k. ak. prakara colong-jupuk.
paman :
kn. 1 êngg. adhining bapa ut. biyung (pak cilik); 2 ak. panyêbut marang wong kang rada asor pangkate sarta umur-umurane satêngah umur.
pamanah :
(-an) k. pamikir.
pamanjang :
k. pandakwa.
pamancak :
jago(jaran) [x]. jago (jaran) kang dipurih turune.
pamancal :
kn. ak; dhuwit kawènèhake marang wong wadon nalikane arêp dipêgat; kc. pacal.
pamancana :
kw. panggodha, pangrenah; kc. bancana.
pamangan :
n. panêdha k. ênggone mangan; kc. pangan.
pamanggih :
k. panêmu.
pamara :
kn. 1 ênggone mara (mbage); 2 cacah kang dianggo mara; kc. para.
pamardi :
kn. ênggone mardi, panggulawênthah; kc. pardi, pêrdi.
pamarentah :
kn. kang marentah nêgara, gupêrmèn.
pamarsudi :
kn. pangudi.
pamarta :
kw. kang agawe rahayu slamêt (Sang Kristus).
pamasa, pamase :
kw. ratu.
pamasaran :
kw. ak. kuburan.
pamatungan :
êngg. kn. patikèn (pacandon); kc. patung.
pamawang :
kn. ak. pamikir, pangira; kc. wawang.
pamawas :
kn. pandêlêng, panêmu; kc. wawas.
pambage :
kn. ênggone mbage; kc. bage.
pambagya :
kw. 1 pambage; 2 ênggone mbagèkake, pakurmatan.
pambayun :
kw. 1 pambarêp; 2 susu.
pambalang :
kn. 1 ênggone mbalang; 2 (sa-[x]) dohe padha karo tibaning watu kang dibalangake.
pambadharan :
kn. ak; pabeyan (ing plabuhan).
pambantu :
kn. wong kang (ut. ênggone) mbantu.
pambaon :
kn. kayu palang panggantungan layar (ing prau); kc. bau.
pambarêp :
n. pambajêng k. kang dhisik dhewe (ênggone lair).
pambêdhil :
kn. 1 anggone mbêdhil; 2 (sa-[x]) dohe padha karo tibaning mimis kang dibêdhilake.

--- 461 ---

pambêkan ~ pamulang.

pambêkan :
kn. 1 watak, bêbudèn; 2 êngg. umuk, sêngguh; kc. ambêk.
pambêkta :
k. panggawa.
pambêlah :
kn. tukang mêlahi, tukang nyabrangake; kc. bêlah.
pambêng :
k. alangan; dipun-[x]-i k: 1 dialang-alangi; 2 dipalangi; [x]-an k: 1 alangan; 2 êngg. lagi nggarap sari.
pambêsmèn :
k. pangobongan.
pambêsmi :
k. pangobong.
pambudi :
kn. 1 pangêrti, bêbudèn; 2 ênggone ngudi; kc. budi.
pambuntut, pambontot :
êngg. kn. wuragil; kc. buntut, bontot.
pamburi :
n. pawingking k. 1 ak. kang dumunung ing buri (rada asor pêpangkatane); 2 ([x]-ne) têmahane, kang bakal kêlakon ing têmbe; kc. buri.
pambuwangan :
n. pambucalan k. 1 papan dianggo mbuwang rêrêgêd lsp; 2 pawuhan; 3 papan dianggo ngukum wong kang dibuwang; kc. buwang.
pamedan :
kw. palataran, alun-alun.
pamèk :
kn. golèk; kakehan [x] pc: kakehan lêlewa (panjaluk).
pamemean :
êngg. pamepean kn. papan lsp. kang dianggo mepe; kc. pe, pepe.
pamèr :
kn. mitongtonake (ngumukake) kabagusane ut. barang panganggone; di-[x]-i: dituduhi barang lsp. kang bêcik (anèh); di-[x]-ake: dipitongtonake (diumukake) marang; [x]-an: apa-apa kang dipamèrake, sandhangan kang dianggo yèn pinuju ana gawe.
pamèsêm :
kn. ak; èsêm.
pamètan :
êngg. kn. ilèn-ilèn banyu.
pamêdal :
k. pamêtu.
pamêgat :
kn. ak. (layang [x]) layang pêgat (talak).
pamêkak :
kn. ak. 1 ênggone mêkak; 2 bngs. sabuk dianggo ningsêtake bangkekan; kc. pêkak.
pamêkas :
kn. ak. 1 (ut. pamêling) wêlingan, wêkasan; 2 kang kari (ênom) dhewe; kc. wêkas.
pamêksa :
kn. (layang [x]) layang mratelakake kudu mbayar pajêg; kc. pêksa.
pamêksi, pamêsi :
kn. dhuwit kawènèhake marang wong kang duwe hak lêmah (ut. desa) supaya olèh wêwênang nganggo palêmahan mau.
pamêlikan :
kn. lêmah kang didhudhuki dijupuki pêlikane; kc. pêlik.
pamêncana :
kw. panggodha.
pamênthangan :
kn. 1 pring ut. kayu kang dianggo mênthang; 2 salib; kc. pênthang.
pamênggak :
kn. larangan; kc. pênggak.
pamêngkang :
kn. 1 ak. lêlowahan, antara; 2 êngg. pakarangan kang ditanduri; 3 dalan ing kiwa têngêne sitinggil; kc. wêngkang.
pamêngku :
kn. kasabaran; kc. wêngku.
pamêsthi :
(-an) kn. ak. bagean, buruhan (opahan); kc. pêsthi.
pamêtara :
n. pamêtawis k. pangira-ira; kc. watara.
pamêtêngan :
êngg. kn. ak. jaga malêm, pulisi; kc. pêtêng.
pamêtu :
n. pamêdal k (pamijil, pamiyos k. ak): 1 wulu wêtuning palêmahan; 2 dhuwit olèh-olèhane nyambut-gawe; kc. wêtu.
pami :
k. pc. upami.
pamiarsa :
kw. pangrungu; kc. piarsa.
pamidikan :
kw. langgar, papan sêmadi; kc. padik, widik.
pamijèn :
kn. kang dipiji ut. dipijèkake kanggo; kc. piji.
pamidhangan :
I kw. pundhak.
pamidhangêt :
ki. ak. pangrungu.
pamiyara :
êngg. kn. babagan miyara raja kaya lsp; kc. piyara.
pamikara :
kw. tindak sawênang-wênang; kc. wikara.
pamikir :
n. pamanah n. panggalih k. 1 panêmu, pikiran; 2 pangrêmbug marang; kc. pikir.
pamilang :
n. pamical k. ênggone ngetung (milang); kc. wilang.
pamili :
(W) êngg. pc. kula-warga, kadang.
pamilih :
kn. ênggone milih; kc. pilih.
pamiluta :
kw. pambujuk, têmbung manis; kc. pilut, piluta.
paminangkêrti :
kw. cinthung, tênung; kc. pinangkêrti.
pamindhah :
êngg. k. pamêgat; kc. pindhah.
paminta :
kw. panjaluk; kc. pinta.
paminggir :
kw. klangênan (sêlir); kc. pinggir.
pamipitan :
kn. piranti dianggo mipit (gawe lênga kacang lsp); kc. pipit.
pamirasa :
n. pamiraos k. ak. ênggone nggothak-gathukake surasa; kc. wirasa.
pamirêng :
k. pangrungu.
pamirma :
kn. ak. ênggone nggumatèni (wêlas, owêl lsp) marang; kc. pirma.
pamirsa :
kn. ak. pandêlêng, kawruh; kc. pirsa.
pamit :
kn. 1 palilah (arêp lunga, mulih, ora mlêbu nyambut gawe lsp); 2 njaluk palilah arêp mulih, lsp; di-[x]-i: dijaluki palilah arêp pisah (lunga, nglowongi pagawean lsp); di-[x]-ake: dijalukake pamit marang; [x]-an: 1 njaluk pamit marang; 2 padha pamit arêp pêpisahan.
pamitran :
kn. 1 têtêpungan, kêkancan; 2 pc. kanca; kc. mitra.
pamicara :
kn. 1 têtêmbungan, gunêm; 2 ênggone pintêr gêgunêman; kc. wicara.
pamicis :
kn. (mantri [x]) priyayi kapatah nglumpukake (nariki) pajêg.
pamiwal :
. 1 kw. luwar, uwal; 2 kn. ak. dhuwit kawènèhake marang wong lanang supaya gêlêma awèh layang pêgat; kc. wiwal.
pamlukon :
kn. ak. kang dianggo mluku; kc. wluku.
pamuja :
kn. ak. sêmbahyang marang dewa; kc. puja.
pamujan :
kn. papan dianggo mêmuja (sêmbahyang); kc. puja.
pamuji :
kn. 1 pandonga; 2 pangarêp-arêp supaya slamêt lsp; kc. puji.
pamuk :
kw. 1 ênggone ngamuk; 2 gêgêdhuging prajurit; kc. amuk.
pamulang :
kn. ak. cara lsp. ênggone mulang; kc. wulang.

--- 462 ---

pamulangan ~ panas-jêro.

pamulangan :
kn. papan dianggo mêmulang, sêkolahan; kc. wulang.
pamulasara :
kn. cara lsp. ênggone mulasara; kc. pulasara.
pamulu :
kw. wujuding praèn.
pamungkas :
kw. kang pungkasan; kc. pungkas.
pamupu :
kn. ak. cara lsp. ênggone mupu; kc. pupu.
pamuragil :
kw. wuragil.
pamurih :
kn. ak. pamrih, mangudi supaya; kc. purih.
pamurung :
kn. ak. sarana kang dianggo murungake; kc. wurung.
pamursita, pamuwus :
kw. gunêm, têtêmbungan; kc. wursita, wuwus.
pamutihan :
n. pamêthakan k. 1 panggonane tukang mutih (ngumbahi); 2 kampung padunungane para ngulama Islam; kc. putih.
pamoyok :
kn. ak. pêpoyok.
pamondhokan :
kn. papan dianggo mondhok (numpang, nginêp); kc. pondhok.
pamong :
kn. ak. wong kang ngêmong; kc. mong.
pamor :
. 1 kw. campuran, ênggone amor, nunggal dadi siji; 2 waja putih kang digêmblèng ing kêris, tumbak lsp. mujudake gêgambaran warna-warna; pêcah [x]-e pc: wis wiwit diwasa (tmr. bocah lanang ut. wadon); kc. wor.
pamotan, pamomotan :
kn. ak. papan dianggo momot, momotan; kc. momot.
pamotong :
(pajêg [x]) kn. pajêg nyêmbêlèh rajakaya; kc. potong.
pampêt :
kn. wis mari mili (tmr. gêtih); di-[x]: ditutup (dibuntu) supaya ora mili.
pampus :
kn. ak. bngs. sêpatu tanpa tungkakan.
pamprang :
kn. ak. iwak loh.
pamrayoga :
n. pamrayogi k. pitutur (rêmbug) murih prayogane.
pamrih :
kn. 1 tujuan (karêp) murih ...; 2 kamelikan.
pamwit :
kw. ak. pamit.
pan :
I kw. 1 jêr; 2 rak; 3 ananging. II wis [x] êngg: 1 wis ana; 2 wis mangêrti. III (W) kn: panggorengan kuwih ut. roti; di-[x]: digaringake ing pan.
pana :
kw. 1 ilang, êntèk, putus; 2 uwal saka bêbandaning badan (pancadriya); 3 têrang pangêrtine, putus pamawase; 4 pc. pintêr bangêt.
panabda :
kw. gunêm, clathune; kc. sabda.
panabur, panambur :
kn. ak. mimis cilik-cilik.
panadaran :
kn. ak. dianggo ngluwari nadar (kaul).
panajung :
(-an) kn. ak. ar. pangkating priyayi kang sawahe sajung.
panagan :
êngg. kn. tumpukan pari ing sawah (kang mêntas diênèni).
panagihan :
kn. ak. layang lsp. mratelakake nagih utang lsp.
panah :
n. jêmparing k. ar. gêgaman mawa bedhor dilêpasake sarana gêndhewa; di-[x]: dilêpasi panah; [x]-an: 1 (n. jêmparingan k) lêlangên kasukan panah; 2 kn. ar. manuk.
panaiban :
kn. ak. omah (padunungane) naib.
panayagan :
êngg. kn. niyaga.
panakawan :
kn. abdi pandhèrèk; kc. parêpat.
panakrama :
kw. pakurmatan, pambage slamêt.
panaksi :
êngg. kn. dhuwit saksi.
panalawe :
kn. ak. ar. pangkating priyayi rèrèhane salawe.
panalika :
kw. pandêlêng, pamandêng; kc. talika.
panambang :
kn. wanda kang kawuwuhake ing lingganing têmbung, kyt: -an, -i, -ake; kc. tambang.
panambangan :
kn. papan ut. prau dianggo nambangake; kc. tambang.
panambeyan, panampeyan :
êngg. k. kowe; kc. sampeyan.
panambur :
kn. 1 tukang nabuh tambur, 2 ak. mimis cilik-cilik.
panampa :
n. panampi k. 1 ênggone nampa; 2 ak. opahan ênggone mupu pajêg; 3 panêmu, pangrasa (sawise dikandhani lsp); kc. tampa.
panampan :
kn. 1 ak. bngs. talam (tembor) wadhah sandhangan kang arêp dianggo; 2 êngg. dina padusan (ngarêpake pasa).
panandhon :
I kn. ak. tukang mikul tandhu. II kn. ak. sawah pasangoning putrining ratu kang ditrimakake.
panantang :
kn. layang lsp. mratelakake nantang; kc. tantang.
panancang :
kn. ak. cara lsp. ênggone nancang, apa-apa kang dianggo nancang; kc. cancang.
panancangan :
kn. cagak lsp. dianggo nancang; kc. cancang.
pananggalan :
kn. 1 almênak; 2 ak. (dibayar) sabên sasi; 3 êngg. dhuwit kang kawènèhake marang wong kang dilindhungi (sabên sasi); kc. tanggal.
pananggap :
kn. 1 èmpèring pêndhapa; 2 ak. juru mupu pajêg; 3 dhuwit opahing mupu pajêg; kc. tanggap.
pananggung :
n. pananggêl k. ênggone nanggung, wong kang nanggung; kc. tanggung.
panangkilan :
kw. papan palênggahaning ratu kang sinewaka; kc. tangkil.
panarik :
kn. ênggone narik (pajêg lsp); kc. tarik.
panarima :
n. panarimah k. panuwun ki. rasa ngrumangsani (ngakoni) kabêcikan ut. kaluhuraning liyan; kc. trima.
panas :
n. bêntèr k. 1 kb. adhêm; 2 lara awake krasa sumlêngêt; 3 ak. njalari cilaka (tmr. pakarangan, omah lsp); 4 ([x] atine) muring lan mèri marang liyan; pêpanas: dhedhe, dolanan lsp. ana ing papan kang panas; di-[x]-i: digênèni lsp. supaya panas; 2 dijaili (dinêpsoni) marga kêmèrèn; di-[x]-ake: disèlèhake ana ing papan kang panas, didadèkake panas; [x]-an: 1 papan kang panas; 2 sênêng manasi liyan.
panasar :
. 1 ki. susur; 2 kn. ar. canthing dianggo nembok bathikan.
panasaran :
kn. kawruh (ngèlmu, agama) kang ora nyata; kc. sasar.
panasbaran, panasbranan :
kn. ak. brangasan, nêpson, panastèn.
panas-jêro :
n. (-lêbêt k): lara panas nanging awake ora krasa panas (tipês).

--- 463 ---

panas-pêrih ~ panjêr.

panas-pêrih :
kn. rêkasa lan kangèlan (susah).
panastèn :
kn. ak. sênêng panasi liyan marga kêmèrèn; di-[x]-i ak: dipanasi.
panastis :
kn. lara kadhêmên banjur panas (Malariah).
panata :
kn. ak; 1 cara lsp. ênggone nata; 2 wong kang nata; kc. tata.
panataran :
kn. ak. unggah-unggahan, undhak-undhakan; kc. plataran, tatar, patar.
panatas tali :
kn. ak. dhuwit pituwas dibayarake nalika tuku omah lsp; kc. tatas.
panatus :
êngg. kn. lurah desa.
panacad :
kn. panyedha; kc. cacad.
panacahan :
kn. ak; 1 cara (srana lsp) ênggone nacahake (ngetung); 2 piranti dianggo nacah; kc. cacah.
panawa :
kn. ak. panawar; kc. tawa.
panawar :
kn. sarana dianggo nawar wisa lsp; kc. tawar.
panawèn :
(sa-) kn. sakojong (tmr. bêras).
pandadar :
kn. 1 panyoba nyumurupi murni lan orane (nglèlèr êmas lsp); 2 (ut. pandadaran) ak. èksamên; [x]-an: piranti (watu) dianggo nglèlèr mas lsp; kc. dadar.
pandaya :
kw. 1 juru misaya iwak; 2 piranti.
pandak :
pc. (ora [x]) (ora) bêtah, (ora) bisa tahan.
pandakwa :
kn. patrap (têtêmbungan lsp) ndakwa marang; kc. dakwa.
pandam :
kw. pêpadhang, diyan.
pandamêl :
k. panggawe.
pandamêlan :
k. panggawean.
pandangon :
I kn. minggu kang suwene 9 dina. II ki: pitakon.
pandarakan :
kw. wong asor; kc. padarakan.
pandawa :
n. pamanjang k. ujur, sisih kang dawa.
pandêk :
êngg. kn. 1 têtêp; 2 kuli kang têtêp ngladèni prabot desa; kc. pandak.
pandêl :
(W) kn. bngs. gêndera.
pandêlar :
kn. ak. ajug-ajug lilin.
pandêlêng :
n. paningal k. 1 kang dianggo ndêdêlêng (mata); 2 (sa-[x]) dohe padha karo dohe barang kang didêlêng nganti lamat-lamat; kc. dêlêng.
pandêlik :
pating [x], [x]-an kn. matane padha diwêngakake amba, di-[x]-i: dipanthêlêngi.
pandêlo :
pating [x] kn. matane padha katon amba kaya mêtu.
(pandêng) :
di-[x] kn. didêlêng mripate ora kêdhèp-kèdhèp; [x]-an: 1 ak. apa-apa kang dipandêng (marga bêcik lsp); 2 ent. tujuan, ênêr; 3 êngg. kang diincêng, sipatan, sawangan; 4 êngg. ak. papan dianggo mapanake raja-kaya (dijaga aja nganti ucul).
pandêpun :
kn. plipidan ing pinggir.
pandika :
kw. têtêmbungan, gunêm; kc. andika.
pandirang :
pating [x],, [x]-an kn. matane julalatan marga kagèt lsp.
panduk :
kw. tanduk (tumindaking pakaryan), cak-cakan; di-[x] kw: kêna ing, ditamani; kc. tanduk.
panduka :
êngg: paduka.
pandulu :
kw. pandêlêng.
pandum :
kn. 1 bagean; 2 br. pêpêsthèn (bêgja-cilaka); di-[x] ak: diêdum, dibage; di-[x]-i ak: diwènèhi bagean; [x]-an ak: bagean; kc. dum.
pandunungan :
êngg. bêndara, lêlurah; kc. dunungan.
pandung :
k. 1 ak. pangling; 2 maling.
pandom :
(-an) kn. piranti dianggo nyumurupi keblat; kc. dom.
pandon :
kw. 1 tanduk, cak-cakane; 2 panglantih; 3 wasana, pungkasan; kc. don.
pandonga :
kn. pamuji supaya slamêt lsp; kc. donga.
pandriya :
kw. ati, panca-driya.
panja :
. 1 kn. têkênan dianggo gawe cluwokan kang arêp diisèni wiji (jagung lsp); 2 k. ak: jalu; di-[x]: 1 dicluwoki nganggo panja; 2 êngg. diêlih saka pawinihan (tmr. wiji pari); 3 pc. dipialani; kc. tanja.
panjajap :
êngg. kn. ar. prau cilik.
panjaga :
kn. 1 wong kang jaga; 2 patrap lsp. ênggone njaga.
panjait :
êngg. kn. grêji.
panjak :
êngg. wk. 1 anthèk ing pandhe; 2 niyaga.
panjalin :
n. panjatos k. ar. têtuwuhan wite digawe dandanan warna-warna.
panjalma :
kn. ênggone manjalma dadi manungsa, sipat wêwujudan manungsa kadadean saka lêlêmbut lsp; kc. jalma.
panjaluk :
n. panêdha k. 1 (panyuwun ki) kang dijaluk, patrap lsp. ênggone njaluk; 2 kang kudu ditêtêpi; kc. jaluk.
panjang :
I k. dawa. II (-giri, -piring, -putra, -watu) kn: ar. piring gêdhe.
panjangan :
êngg. kn. punjungan.
panjang-ilang :
kn. janur diênam diwangun kaya panjang.
panjang kidung :
br. (dadi-) misuwur, dadi ojating akèh.
panjangka :
kn. kang dijangka; kc. jangka.
panjara :
(S) kw. kunjara, bluwi; di-[x] kw: dikunjara.
panjarwa :
kw. makna, têgês; kc. jarwa.
panjatos :
k. panjalin.
panjawat :
kn. 1 ak. wulu ing suwiwi kang pinggir; 2 prajurit ing barisan kang pinggir; kc. jawat.
panjêl :
êngg. kn. banjêl.
panjêlut :
pating [x] kn. krasa kaya dipuntir-puntir wêtênge.
panjênêngan :
1 ki. têkên; 2 ([x] dalêm, [x] sampeyan) ki. kowe; 3 pêpangkatan kang luhur, paprentahan (pamarentah).
panjêr :
I di-[x] kn. 1 diêdêgake (ditancêbake) bae (tmr. gêndera, tumbak lsp); 2 diulukake banjur dipanthêng bae (tmr. layangan); 3 ora dipatèni (tmr. diyan, ting lsp); [x]-an bêndera: garan gêndera; diyan [x]-an: diyan kang ora tahu dipatèni (tansah diurubake). II kn: dhuwit kang dianggo pakêncênging têtuku (sadurunge dibayar sah); di-[x]-i: diwènèhi panjêr; kc. manjêr. [manjêr...]

--- 464 ---

[....]

panjêr-esuk ~ panêmbung.

panjêr-esuk :
n. (-enjing k): ar. lintang kang katon ing wayah esuk.
panjêr-sore :
n. (-sontên k): ar. lintang kang katon ing wayah sore.
panji :
1 kw. gêndera; 2 kn. ar. sêsêbutaning darahing ratu; 3 kn. ar. pangkat (lêlurahing prajurit); 4 kn. ak. ar. pangkat saèm. wêdana.
panjidhur :
kn. jidhur.
panji-klanthung :
pc. wong kang nganggur.
panjilma :
kn. ganti wujud, panjalma.
panjing :
kw. anggone manjing; kc. anjing, manjing.
panji-panji :
kn. ar. clana (irêng ut. biru) ing dhêngkul nganggo bênik.
panjudhi, panjodhi :
êngg. kn. wong kang pinracaya (nampani dhayoh lsp).
panjul :
êngg. kn. lêlurah, jêjênggul.
panjunan, panjonan :
êngg. kn. palonthèn.
panjurung :
kn. 1 pamuji, pandonga; 2 sumbangan; kc. jurung.
panjut, panjuta :
kw. pêpadhang, diyan.
panjutu, panjoto :
pating [x] kn. padha katon abuh mlêmpung.
panjuwalan :
kn. papan dianggo adol candu ut. uyah.
panjor :
kw. dhêdhasaring wêwaton.
panjorangan :
êngg. kn. ugal-ugalan.
panjoto :
kn. kc. panjutu.
panjrah :
kw. sumêbar wrata; kc. jrah.
pandhadha :
kn. anak kang katêlu.
pandhak :
kn. ak. cebol.
pandhalungan :
kn. ak. gunêman ora karuwan unggah-ungguhe; kc. gêndhalungan.
pandhan :
kn. ar. têtuwuhan wite saèm. nanas.
pandhapa :
kn. omah ingarêp kang lumrah adhapur limasan.
pandhapi :
k. ak. pandhapa.
pandhara :
êngg. kn. bêndara.
pandharat :
êngg. ak. 1 kêndharat, tampar; 2 juru ladèn; kc. kêndharat.
pandhatos :
k. êngg. 1 cikar; 2 dhokar; kc. pêdhati.
pandhe :
kn. tukang gawe dandanan wêsi; di-[x]: digêmblèng.
pandhega :
1 kw. lêlurah, pangarêp; 2 kn. ak. panjak, anthèking pandhe; 3 kn. ak. punggawa prau; dipandhegani kw: dipanggêdhèni, dikêpalani.
pandhekar :
kw. wong kang pintêr ulah gêgaman (pêdhang lsp).
pandhèrèk :
kn. pangiring, wong kang ndhèrèkake.
pandhêdhêpan :
kn. papan kang diênggo ndhêdhêpi; kc. dhêdhêp.
pandhêdhêran :
kn. papan dianggo ndhêdhêr wiji.
pandhêkêl :
pating [x] kn. krasa kaya ana kang ngganjêl (ing gulu lsp).
pandhêlikan :
kn. papan dianggo ndhêlik.
pandhêlis, pandhêlus :
pating [x] kn. padha katon mêncungul sarta katon gilap.
pandhêlong :
mak [x] kn. ak. sanalika kêndho (tmr. tali lsp).
(pandhêm) :
di-[x] kw. dibandhêm.
pandhêmèn :
(W) kn. bêbatur ut. têtalêsing omah kang dipêndhêm.
pandhês :
kn. (dikêthok, ditêgor) nganti têkan ing dhasare, (dicukur) nganti mêpêt bangêt.
(pandhi) :
di-[x] kn. ak. dipanggul kasèndhèkake ing pundhak (tmr. gada lsp).
pandhik :
kn. ak. ar. piranti dianggo misaya iwak.
pandhikil :
pating [x] kn. padha mbrênjul cilik-cilik.
(pandhing) :
di-[x](-i) êngg. kn. ditandhing(-i).
pandhiran :
êngg. kn. omong-omongan.
pandhisil, pandhèsèl :
pating [x] kn. padha mbrênjul mêtu.
pandhita :
(S). 1 kw. wong kang putus ing kawruh; 2 wong ahli tapa, guru ngèlmu kasampurnan; 3 kn. ngulama Kristên Protèstan; [x] êndhog(antêlu) pr: wong kang sumuci-suci.
pandhuk :
I kn. 1 ak. pêthukan, kêtêmu; 2 êngg. têpung manèh (mari sulaya). II (ut. [x]-an) kn: tanpa nganggo tambahan (tmr. liron), tanpa tukon ut. pawèwèh liyane (tmr. jêjodhoan).
pandhukul, pandhokol :
pating [x] kn. padha pating brênjul.
pandhulus :
pating [x] kn. saèm. pandhêlis nanging luwih gêdhe.
pandhusul, pandhosol :
pating [x] kn. padha katon mbrênjul sêmu mêtu.
(pandhuwur :
n. panginggil k) sa-[x]; kabèh kang kawêngku ing golongan ing dhuwur; di-[x]-ake: diunggahake, diingsêr luwih dhuwur tinimbang maune.
(pandho) :
mandho kn. mulungake tangan karo pisan kaya patrake wong arêp nênampani.
pandhoga :
kn. woh pandhan.
pandhok :
êngg. pc. ênggon, padunungan kang têtêp; kc. andhok.
pandhosa :
kw. bandhosa.
pane :
êngg. kn. layah, lèmpèr.
(panèk) :
di-[x] êngg. kn. dipènèk.
panèkêt :
kn. ak. ar. pangkating priyayi.
panèn :
kn. (mangsa) ngundhuh pari; [x] mata pc: mung bisa nyawang (ndêlêng) bae.
panèwu :
kn. 1 ar. pangkat kang rada dhuwur; 2 ak. asistèn-wadana.
panêdah :
k. panuduh.
panêdya :
kw. sêdya, niyat.
panêdha :
k. 1 panjaluk; 2 pamangan; 3 ak. panarima.
panêgar :
kn. tukang ngajari jaran tunggangan; kc. têgar.
panêkar :
kn. ak. gêbayan, pulisi ngiras kêpala kampung.
panêkuk :
I kn. ênggone nêkuk; kc. têkuk. II (W) kn: ar. kuwih (roti).
panêksi :
êngg. kn. dhuwit saksi; kc. saksi, sêksi.
panêlah :
kw. jênêng, aran; kc. têlah.
panêlawe :
kn. ak. ar. pangkat.
panêluhan :
kn. ak. donga ut. kawruh bab têluh.
panêmbahan :
kn. ak. sêsêbutaning wong luhur (pandhita, tilas ratu).
panêmbangan têbu :
kn. ak. mangsa ngrêmbang têbu; kc. têmbang.
panêmbung :
kn. 1 ak. panjaluk; 2 ar. pêprincèning gamêlan; kc. têmbung.

--- 465 ---

panêmbrama ~ pantang.

panêmbrama :
kn. têmbang dianggo mbagèkake ut. ngurmati; di-[x]: dikurmati (dibagèkake) sarana têmbang.
panêmu :
n. pamanggih k. 1 rêrekan olèh-olèhane nggagas (mikir); 2 gagasan, angên-angên; 3 pangira; kc. têmu.
panêngah :
kn. ak. (anak) kang têngah dhewe.
panêngên :
kn. 1 kang kagolong ing sisih têngên; 2 ent. piwulang ngèlmu lsp. kang bênêr; kc. têngên.
panêngêran :
kw. 1 têtêngêr, tandha; 2 unyêng-unyêngan; 3 jênêng; kc. têngêr.
panênggah :
(-an) kw. jênêng, sêsêbutan.
panênggak :
ki. panggulu; kc. tênggak.
panênggèk, panênggik :
kn. ak. pacêklik.
panêpèn :
kn. ak. papan dianggo nênêpi (sêmadi lsp); kc. sêpi.
panêrus :
kn. 1 pungkasan ut. sambunganing êmpyak (payon); 2 (bonang [x], gêndèr [x], saron [x]) bonang gêndèr, saron rangkêpan (larase luwih cilik tinimbang sisihane); kc. têrus.
panêrpas :
pc. panêmu; kc. têrpas.
panhis :
êngg. pc. pagadhean.
pani :
I kn. piranti dianggo ngulur lawe ing panênunan. II (S) kw. ak: tangan.
panibasampir :
kw. pawèwèh pangantèn lanang marang pangantèn wadon.
panida :
kw. ênjêt.
paniganan :
kn. ak. wadhah kinang; kc. nigan.
panil :
(W) kn. ar. peranganing lawang.
panili :
(W) kn. ar. têtuwuhan kang wohe arum bangêt ambune.
panimbal :
kn. palu kang kapindho; kc. timbal.
panimpang :
êngg. kn. blumbang dianggo ngingu iwak, tambak.
panindak :
kn. ênggone nindakake (ngêcakake); kc. tindak.
panindhês :
kn. ênggone nindhês (siya-siya marang); kc. tindhês.
paninisan :
kn. ak. papan dianggo ngisis; kc. ninis.
paningal :
k. pandêlêng.
paningalan :
ki. ak. pangilon.
paningrat :
kw. èmpèr; kc. panirat.
paningron :
kn. ar. dina paringkêlan kang kalima.
paningsêt :
1 ki. sabuk; 2 kn. pawèwèhe calon pangantèn lanang marang calon pangantèn wadon minangka pakêncêng; kc. singsêt.
panirat :
kn. ak. èmpèr.
panitah :
kw. ênggone nitahake; kc. titah.
paniti :
I (-priksa) kn. ênggone niti-priksa; [x] petung: ênggone nggênahake panganggone dhuwit. II kn: bngs. dom nganggo rêrênggan dianggo nangkêpake blêdhèhan klambi (tmr. wong wadon).
panitih :
kn. ak. kang ana ing dhuwur dhewe, kang nunggang; kc. titih.
panitisan :
kn. 1 cithakan gula krambil (arèn); 2 ngèlmu lsp. bab nitis (urip manèh angslup marang wong lsp); 3 pangincêngan ing bêdhil; kc. titis.
panitra, panyitra :
kn. juru nyathêti, sèkrêtaris.
panitya :
kn. komisi (ing pakumpulan).
panicil :
kn. ênggone nicil; kc. cicil.
panithikan :
kn. ak. watu dianggo gawe gêni; kc. thithik.
panu :
kn. ar. lêlaraning kulit wujud putih-putih pating blêntong.
panuduh :
kn. 1 ak. kang nuduhake, ênggone nuduhake; 2 (driji [x]) driji kang kapindho saka ing jêmpol; kc. tuduh.
panuju :
kn. ak. 1 ênggone nuju; 2 cocoging ati; 3 pinuju; kc. tuju.
panujuman :
kn. ngèlmu pêthèk sarana lintang lsp.
panuhun :
kn. ak. panarima.
panukang :
êngg. kn. wong desa kang tampa ayahan ana ing prabot desa lsp.
panuku :
n. panumbas k. dhuwit kang dianggo tuku.
panukma, panuksma :
kw. titisan; kc. sukma.
panulad :
kn. ak. caraning nulad; kc. tulad.
panulak :
kn. sarana ut. cara ênggone nulak; kc. tulak.
panuli :
kn. piranti dianggo nyungging.
panulisan :
n. panyêratan k. (meja [x]) meja piranti dianggo nulis.
panumbak :
kn. 1 ênggone numbak; 2 prajurit kang nggawa tumbak.
panunu :
kw. pangobong; kc. tunu.
panunuk :
,pating [x] êngg. pc. katon pating pathuthuk.
panuntun :
kn. 1 caraning nuntun (nuduhake); 2 wong kang nuntun, pangarêping pakumpulan ut. pêrgêrakan; kc. tuntun.
panunggalane :
n. panunggilanipun k. kang tunggal (sajinis) kaanane; kc. tunggal.
Panunggal Suci :
kn. Roti tanpa ragi kang wis malih dadi date slira Dalêm Sang Kristus (Agama Katulik).
panunggul :
kn. 1 (driji [x]) driji kang têngah; 2 intên kang ditrap ing têngah (tmr. ali-ali lsp); 3 ki. kuluk; 4 ar. laras ing gamêlan.
panungkul :
kn. ak. caraning nungkul (têluk), pisungsung tandha yèn wis têluk; kc. tungkul.
panutan :
kn. 1 panuntuning agama kang diênut (Nabi); 2 kang diturut, pangarêp; 3 ak. anak pèk-pèkan (dianggo sarat supaya bisa duwe anak dhewe).
panutup :
kn. kang dianggo nutup (pungkasan), pungkasaning wawasan lsp; kc. tutup.
panutur :
kw. dêdalan, sarana.
panuwun :
1 kn. êngg. molo; 2 ak. panjaluk; 3 ki. panarima; kc. suwun.
panon :
kn. ak. pandêlêng; kc. ton.
panontonan :
kn. ak. papan dianggo mitongtonake ut. nonton; kc. tonton.
panongsong :
kn. tukang nggawa payung (mayungi, tmr. para luhur).
panrima :
n. panrimah k. panuwun ki. kc. panarima.
pansiyun :
(W) kn. bayar minangka pituwasing lêlabuhan kang wis dilakoni; di-[x]: dibayar ora susah nyambut gawe.
pantaka :
kw. pati, mati.
pantang :
êngg. pc. larangan, sirikan.

--- 466 ---

pantara ~ pancongol.

pantara :
kw. 1 (patawis k) wong kang nglantarake; 2 nganti, kongsi; kc. antara.
pantaran :
kn. mèh padha umur-umurane (mèh barêng laire).
pantat :
êngg. ks. jubur.
pante :
kw. pasisir, pinggiring kali; kc. tambang.
pantèg :
êngg. kn. wantèg.
pantèk :
kn. sindik gêdhe dianggo ngêncêngake sambungan kayu lsp; di-[x]: ditrapi pantèk.
pantekostah :
kn. riyaya tumurune Hyang Roh Suci (agama Kristên).
pantèn :
kn. ak. 1 anggèr, thole; 2 kowe.
pantesawa :
kw. bandosa.
pantêlung :
kn. tumungkuling pang; di-[x]-ake: ditiyungake (tmr. pang).
pantês :
1 k. patut; 2 kn. ora nguciwani, wis prayoga (bêcik); 3 êngg. pc. layak bae, ora nggumunake yèn; di-[x] ak: digawe supaya pantês, dipatut.
panti :
kw. omah panggonan.
pantis :
êngg. kn. sob, surud (tmr. banyu).
pantun :
k. pari.
pantog :
kn. 1 anjog ing; 2 wis ora bisa têrus (tmr. mlaku lsp) pungkasan.
pantos :
, botên [x] êngg. k. ora pati.
pantya :
br. panti.
panca :
(S) kw. lima.
pancabaya :
kn. bêbaya warna-warna.
pancabakah :
kw. pasulayan, kêrêngan.
(pancad) :
di-[x](-i) kn. 1 sikile ditapakake lan diênêtake (arêp mènèk); 2 ent. diwiwiti; [x]-an: 1 apa-apa kang dipancadi (untu andha, undhak-undhakan lsp); 2 kang minangka wiwitan (tmr. sinau, ngrênggêp pangkat lsp).
pancadriya :
kn. 1 piranti ngrêrasakake ing angganing manungsa (pandêlêng, pangambu, pangrasa, pangrasa ilat, pangrungu); 2 kw. hardaning karêp marang rasa kawadhagan.
(pancah) :
di-[x](-i) kn. diwancahi.
(pancak) :
I di-[x] kn. 1 êngg. ditampani (ditadhahi); 2 êngg. ditêpak (tmr. walang lsp). II di-[x] kn. ak: dilakèni (tmr. raja-kaya).
pancaka :
kw. pangobongan mayit.
panca-kaki :
êngg. kn. pinituwa ing desa.
pancakan :
êngg. kn. anyaran.
pancakara :
kw. pêrang, kêrêngan.
pancak-suji :
kn. pagêr kang digawe wêsi nganggo adêg-adêg bata.
pancal :
I [x] donya kn. mati; di-[x]: 1 dijêjak lan diênêtake ngêgèt; 2 ak. dipêgat dening kang wadon sarana mènèhi dhuwit; kc. kêpancal, mancal. II kn: mawa ulês putih ing sikile (tmr. jaran lsp).
pancalang :
kn. 1 ak. kongkonan kang ndhisiki laku; 2 êngg. ak. pulisi; kc. pacalang.
pancama :
(S) kw. ak. kang kalima.
pancanaka :
(S) kw. kuku lima.
pancaniti :
kw. palênggahaning ratu yèn pinuju rêrêmbugan.
pancarian :
êngg. pc. panggaotan, pagawean.
pancaruba, pancawora :
kw. prahara, angin gêdhe.
(pancas) :
di-[x] kn. dikêthok mayat (tmr. pang lsp); di-[x]-i ak: dirampungi; [x]-an ak: putusan, katêtêpan, karampungan.
pancasuda :
kn. ar. petungan pasatuan.
pancasona :
kn. ar. aji-aji njalari luput ing pati.
pancawala :
kw. bocah lêlima.
pancawara :
kn. ar. japa-mantra dianggo nyranani murih enggale lairing jabang bayi lsp; di-[x]: didongani pancawara.
pancèn :
kn. kc. panci.
pancèrèt :
pating [x] kn. katon gilap sumunar.
pancêd :
kn. ak. ora owah-owah, wis têtêp; di-[x] ak: wis ditêtêpake (tmr. rêrêgan lsp).
(pancêlèk) :
di-[x]-ake kn. disilakake tutupe (tmr. palanangan lsp).
pancêngès, pancêngis :
mak [x] pc. dumadakan ngguyu mringis.
pancêr :
kb. 1 lajêr, oyod lajêr; 2 ([x] lanang, [x] wadon) aluran turun saka (-lanang, -wadon); 3 kang dadi baku, undêraning prakara; 4 kang dadi ugêraning panuthuk (tmr. nabuh gamêlan); 5 ([x]e marang) ak. ênêre têrus marang; 6 (jênêng [x]) jênêng kang baku, jênêng miturut kulawargane; di-[x] ak: diincêng, diincêr.
pancêrêng :
pating [x] kn. padha pandêng-pandêngan matane katon sêrêng.
panci :
I êngg. (ut. pancèn) kn. 1 bagean kang wis dipêsthi; 2 ak. pêpêsthèn (bêgja cilaka); 3 mula wis mêngkono, bênêre mula mêngkono; 4 wis sabênêre bae; 5 wis gênah, têtêp, têrang; di-[x]: ditêtêpake bageane (pangane, pamêtune lsp); dipancèni: dibubuhi, dipatah, dingèngèhi pangan lsp; dipancèkake: dipêsthèkake, dijagakake; pancèn: 1 (ut. [x]-e) bênêre kudu ...; 2 (ut. pêpancèn) wong kang dipatah nindakake pakaryan ana ing prabot desa lsp. II kn: bokor ut. kuwali wêsi dilapis email.
(pancik) :
di-[x]-i kn. ak. dianggo ngadêg; kc. ancik, mancik.
pancilak :
pating [x], [x]-an kn. matane katon mêncêrêng.
pancing :
kn. ar. piranti misaya iwak wujud dom lsp. mbêngkuk dicancang ing kênur diolèhake walêsan; di-[x]: 1 diwisaya nganggo pancing (tmr. iwak); 2 pc. dijontrot, didolop.
pancingên :
kn. lara ing gorokan yèn dianggo ngêngulu krasa slêngkring-slêngkring.
(pancud) :
di-[x] kn. ak. digawe sêmu lancip; kc. mancud.
pancuhan :
êngg. kn. pathokan ing bêndungan.
panculat :
kn. mlêtik mêncolot.
pancungul :
mak [x] kn. sanalika ngaton (êndhase, pucuke munggah).
(pancur) :
di-[x]-ake kn. ak. diilèkake mancur; kc. mancur, cur.
pancuran :
kn. banyu kang mancur.
pancurat :
kn. sumirating banyu.
(panco) :
di-[x] êngg. kn. diwaoni, diwancahi.
pancolot :
kn. mlumpat ngêgèt.
pancono :
pating [x] pc. padha mênyonyo ...
pancong :
êngg. kn. bngs. cethok gêdhe garane cêndhak.
pancongol :
kn. saèm. pancungul.

--- 467 ---

pancorong ~ Pangangsalan.

pancorong :
kn. wêtuning pêpadhang (sorot).
pancorot :
kn. wêtuning sorot.
pantha :
ut. pêpanthan kn. 1 golongan; 2 grombolan; di-[x]: 1 (ut. di-[x]-[x]) dibage-bage gêgolongan; 2 (ut. di-[x] garwa) kw. dipèk bojo; pêpanthan: gêgolongan.
panthalèt, panthalit :
pating [x] kn. padha pêpulêtan.
(panthang) :
di-[x]-i êngg. pc. dilarangi.
panthangulan :
kn. ak. ora duwe isin.
pantheyot-pantheyot, panthèyètan :
êngg. pc. mlaku rêkasa bangêt dening kabotan gêgawan lsp.
panthelangan :
kn. ak. ugal-ugalan.
panthèngèl :
mak [x] kn. sanalika êndhase mêncungul.
panthêlêng :
pating [x] kn. padha ngêngakake matane; di-[x]-i: dipandêng karo manthêlêng.
(panthêlèt) :
di-[x]-ake kn. dilêmpètake wêtênge.
(panthêng) :
di-[x] kn. êngg. ditarik kêncêng (tmr. tali lsp); kc. manthêng.
panthêngil :
mak [x] kn. ak. sanalika mêncungul.
panthingil :
pating [x] kn. padha katon mêtu (tmr. wiji lsp).
panthungul :
kn. saèm. pancungul.
panthuran :
êngg. kn. pancuran.
pantholos :
pating [x] kn. padha gundhul klimis.
panthongol :
kn. saèm. pancongol.
panyaban :
êngg. kn. panggonan dianggo sêsaba; kc. saba.
panyade :
k. pangêdol.
panyadranan :
kn. 1 kiriman kêmbang ing kuburan; 2 papan kang dianggo nyadran; kc. sadran.
panyak :
pc. wiwit tumandang.
panyakit :
kn. lêlara.
panyamah :
kn. têtêmbungan lsp. kang ngasorake; kc. camah.
panyampah :
kn. pêpoyok; kc. campah.
panyana :
kn. gagasan, pangira; kc. nyana.
panyatur :
n. panyantên k. ak. ênggone nggunêm (nyatur); kc. catur.
panyènyèh :
pating [x] pc. padha ngêmu banyu tmr. tatu, gudhig.
panyènyèngan :
pc. gêmbèlèngan kurang ajar.
panyêkêl :
n. panyêpêng k. cara lsp. ênggone nyêkêl; kc. cêkêl.
panyêlanan :
kn. ak. kang dianggo sêla-sêla (lêt-lêt); kc. sêla.
panyêlak :
k. panyêdhak.
panyêndhak :
n. panyêlak k. alange, ukurane kang cêndhak.
panyinyang-panyinying :
pc. rada jiguh, rada wêdi.
panyukuran :
kn. (lading [x]) lading kang dianggo nyukur; kc. cukur.
panyumplêng :
kn. ak. saèm. pajêg kêpala (pajêg omah).
panyuwun :
ki. panjaluk.
panyonyo :
pating [x] pc. padha bênjut.
pang :
kn. cawang ing wit.
pangabaran :
kn. ak. aji kanggo mêpêr kadigdayaning mungsuh; kc. abar.
pangabdèn :
kw. sajroning dadi abdi.
pangabêkti :
kn. sêmbah sungkêm (pakurmatan).
pangadêg :
kn. (sa-[x]) saanggon, saprangkat (tmr. panganggo); kc. adêg, dêdêg.
pangadilan :
kn. 1 putusaning kukum; 2 bêbadan pagaweane mutusi prakara; kc. adil.
pangadolan :
n. panyadean k. ak; papan dianggo adol; kc. adol, dol.
pangadon, pangaduan :
n. pangabênan k. ak. papan diangggo adu-adu.
pangajaran :
kn. ak. piwulang; kc. ajar.
pangajêng :
k. pangarêp.
pangajêng-ajêng :
k. pangarêp-arêp.
pangaji :
I n. pangaos k. êngg. ênggone ngaji; kc. aji. II n. pangaos k. êngg: 1 aji; 2 rêga, rêrêgan; dipangajèni êngg. dirêgani; kc. aji.
pangagêm :
ki. panganggo.
pangagêman :
ki. panganggon.
pangagêng :
k. panggêdhe.
pangayunan :
kw. (ing) pangarêpan; kc. ayun.
pangayoman :
kn. 1 ak. papan kang ayom, eyuban; 2 pitulungan sarta panjaga; 3 wong kang ngayomi; kc. ayom.
pangaksama :
kè. pangapura.
pangala-ala :
n. pangawon-awon k. gunêm ut. têtêmbungan ngala-ala marang liyan; kc. ala.
pangalapan :
kn. ak. papan kang angkêr (lêlêmbute sok ngalap wong, kewan lsp).
pangalasan :
kw. ar. pangkat abdi; kc. alas.
(pangalor :
n. pangalèr k) sa-[x]: kabèh kang kalêbu ing sisih lor; di-[x]-ake: diingsêt (diêlih) mêngalor; kc. lor.
pangambu :
n. pangambêt k. panca driya kang dianggo ngambu, cara lsp. êngone ngambu.
pangan :
n. têdha k. dhahar ki. 1 rêjêki (sêga, lêlawuhan lsp); 2 ak. sêga; 3 pc. sarananing urip; 4 êngg. pc. bayar, pamêtu; di-[x]: 1 dilêbokake ing cangkêm banjur dimamah lan diulu; 2 ditrajang ing (gêni, ama lsp); 3 pc. dilêbokake ing ati (tmr. piwulang, lsp); 4 êntèk dianggo (dipigunakake; [x]-an n. têtêdhan k. dhaharan ki. 1 lêlawuhan; 2 kuwih-kuwih lsp.
pangandêl :
kn. 1 êngg. ak. kapracayan, iman; 2 (kang dianggo) tanggungan; kc. andêl.
pangandika :
ki. kandha, clathu; kc. andika.
panganjur :
kw. pangarêp, panggêdhe.
panghandhap :
k. pangisor.
panganiaya :
kn. patrap lsp. ênggone nganiaya.
pangantèn :
kn. wong kang lagi diningkahake (ditêmokake dadi jodho); [x]-an: 1 sih-sinihan; 2 dolanan cara pangantèn.
panganti-anti :
n. pangantos-antos k. ak. (dadi) pangarêp-arêp, tansah diêntèni.
pangantyan :
kw. pangantèn.
panganyang :
n. pangawis k. (rêrêgan, patrap lsp) ênggone nganyang.
panganggo :
n. pangangge k. pangagêm ki. 1 cara (patrap lsp) ing nganggo ut. migunakake; 2 sandhangan (êngg. uga rêrêngganing badan); kc. anggo, ênggo.
pangangguran :
kn. 1 sajroning waktu nganggur; 2 pc. wong-wong kang padha nganggur (ora duwe pagawean); kc. anggur.
pangangsalan :
êngg. k. Pêkalongan.

--- 468 ---

pangangson ~ panggang.

pangangson :
kn. 1 papan kang diangsoni; 2 ent. kang dianggo pitakonan, kang diguroni (diangsu kawruhe); kc. angsu.
pangapêsan :
kn. ak. cacad lsp. kang njalari apês.
pangapuntên :
k. 1 pangapura; 2 êngg. êmbuh; kc. apuntên.
pangapura :
n. pangapuntên k. lunase paukumaning panggawe ala (-dosa); kc. apura.
pangarah :
n. pangangkah k. 1 niyat, sêdya; 2 pamrih arêp melik, panêmpuh ngarah; di-[x]: diudi supaya, dimelik (ditêmpuh arêp dimelik ...); kc. arah.
pangarak :
kn. 1 ak. anggone ngarak, arak-arakan; 2 mata intên kang jèntrèk ngubêngi panunggul; kc. arak.
pangaran :
kw. jênêng, aran; dadi pangaran-aran br: dadi ojating akèh, akèh wong kang ngarani ala. .
pangarang :
kn. 1 wong kang ngarang; 2 cara (patrap lsp) ênggone ngarang; kc. karang.
pangarasan :
ki. pipi; kc. aras.
pangarètan :
, lading [x] ak. lading cilik dianggo ngêrik tulisan mangsèn.
pangarêm-arêm :
kn. (sawah [x]) sawah digadhuhake bêkêl kang wis lèrèn (minangka pènsiun).
pangarêp :
n. pangajêng k. kang ana ingarêp, panuntun; di-[x]-i: dituntun ing, dipanggêdhèni; di-[x]-ake ak: diajokake; kc. arêp.
pangarêp-arêp :
n. pangajêng-ajêng k. kang diarêp-arêp; di-[x] ak: diarêp-arêp; kc. arêp.
pangargya :
kw. pakurmatan.
pangaribawa :
kw. prabawa, daya.
pangarih :
kn. ak. wong wadon kang dadi kanthining pangantèn wadon; kc. arih.
pangaruh :
kn. daya (pangawasa) kang ndayani.
pangaron :
kn. kuwali gêdhe dianggo ngaru lsp.
pangarsa :
kn. pangarêp, presidhèn.
pangarsa-arsa :
kw. pangarêp-arêp.
pangasahan :
kn. kang dianggo ngasah ut. ngasahi.
pangasih :
kn. wiron jarit kang ana ing jêro (ingiringan).
pangasihan :
kn. aji (donga lsp) supaya disihi; kc. asih.
panga(ng)silan :
kn. pamêtu, olèh-olèhane nggaota; kc. asil.
pangason :
kn. papan kang dianggo ngaso.
pangaturan :
êngg. pc. tatanan, aturan.
pangastawa, pangastuti :
kw. pamuji, pangalêm, pangabêkti.
pangawak :
kn. mawa sipat wêwatakan, up. [x] setan.
pangawasa :
kw. panguwasa.
pangawat :
kn. ak. 1 panjawat; 2 pangirit.
pangawikan :
kw. kawruh, sêsurupan.
pangawin :
(-an) kn. ak. bngs. tumbak dianggo ngarak ut. ngiring.
pangawula :
(n) kn. pangabdi marang; kc. kawula.
pangawon-awon :
k. pangala-ala.
pangawruh :
kn. ak. kawruh, sêsurupan.
pangde :
kw. ak. panggawe.
pangèdhêpan :
kw. aji kanggo nêlukake mungsuh; kc. èdhèp.
pangèksi :
kw. pandêlêng.
pangeling-eling :
n. pangèngêt-èngêt k. sarana lsp. kang dianggo ngeling-eling.
pangemut-emut :
k. ak. pangeling-eling.
pangèmpêr :
kn. ak. pêpadhan, têtimbangan; kc. èmpêr.
pangèn :
k. pangon; [x]-an k: pangonan.
pangèngèran :
kn. pangabdi marang; kc. ngèngèr.
pangeran :
kn. 1 Gusti (panyêbut marang Allah); 2 ak. bêndara (panyêbut marang pandhita); 3 ([x] arya, [x] putra, [x] sêntaya)[3] sêsêbutaning darah luhur (putraning ratu, sêntana kang diangkat putra lsp). di-[x]: dipundhi-pundhi kaya dene Allah.
pangeran adipati arya :
kn. sêsêbutaning Mangkunagaran lan Pakualaman.
pangeran adipati anom :
kn. sêsêbutaning putrane ratu kang bakal gumanti nata.
pangeran pati :
kn. kc. pangeran adipati anom.
pangeran angabèhi :
(-bèhi) kn. sêsêbutaning putraning ratu kang sêpuh dhewe (miyos saka garwa ampeyan).
pangèstu :
kn. bêrkah, pandonga.
pangetan :
sa-[x] kn. kabèh kang kalêbu golongan wetan; di-[x]-ake: diingsêt (diêlih lsp) mêngetan; kc. wetan.
pangewan-ewan :
kn. (dadi [x]) dadi akèh wong kang padha ewa.
pangêban :
kn. pangayoman, pandhêlikan.
pangêbang :
kn. ak. ganjaran kang bakal diwènèhake; kc. bang.
pangêdol :
n. panyade k. ênggone adol, olèh-olèhane adol.
pangêla-êla :
kn. patrap, têtêmbungan lsp. manis; kc. êla.
pangêlêt :
êngg. ak. sewan.
pangêndhang :
kn. niyaga kang nabuh kêndhang.
pangêpean :
kn. ak. pamepean.
pangêrèn :
kn. ak. papan kang akèh êrine.
pangêrêt :
kn. ar. peranganing balungan omah wujud balok (kayu) pambêngganging cagak.
pangêrta :
êngg. k. dhuwit.
pangêrti :
n. pangêrtos k. pathining surasa (têgês); kc. êrti.
pangêcapan :
kn. papan kang dianggo ngêcap.
panggah :
êngg. kn. 1 kukuh sêntosa; 2 ora owah gingsir; di-[x]-i ak. dikukuhi, disêntosani.
panggayuh :
kn. patrap lsp. ênggone nggayuh, apa-apa kang digayuh.
panggal :
(-an) êngg. kn. gangsingan; [x]-an êngg: dolanan gangsingan; kc. kêpanggalan.
panggalih :
(-an) ki. ati, pikir(-an); di-[x] ki: dipikir.
panggampe :
êngg. kn. èmpèr (-tambêlan), omah cilik.
panggantungan :
kn. papan ut. piranti kang dianggo ngukum gantung.
panggang :
kn. kang diratêngi (diolah) sarana digaringake ing gêni, up. roti [x]; di-[x]: digarang, dipanasi (digaringake) sarana katumpangake ing gêni; [x]-an: 1 kang wis dipanggang, ênggone manggang; [mang...]

--- 469 ---

[...gang;] 2 pc. piranti dianggo manggang, garangan.

panggape ~ pangkêluk.

panggangpe :
kn. èmpèr (-tambêlan), omah cilik.
panggaota :
(-n) kn. pagawean, panggawean.
panggawa :
n. pambêkta k. 1 patrap lsp. ênggone nggawa; 2 ([x] saka) wis gawan saka sabab dening dhasaring wêwatakan (kaanan); kc. gawa.
panggawangan :
êngg. kn. gawangan (dianggo mbathik).
panggawe :
n. pandamêl k. 1 cara lsp. ênggone gawe, patraping gawe; 2 ak. kalakuan, tindak-tanduk; 3 ak. srana ut. donga kanggo mialani liyan (gawe lara lsp; di-[x]: disranani (dimantrani lsp) supaya lara, edan lsp; kc. gawe.
panggawean :
n. pandamêlan k. apa-apa kang ditindakake kanggo panggaotan; kc. gawe.
panggenan :
k. panggonan.
panggèndèng :
kn. (daya [x]) daya panarik; kc. gèndèng.
panggêdhe :
n. pangagêng k. lêlurah, kang dadi pangarêp, dhêdhuwuran; dipanggêdhèni: dilurahi, dipangarêpi; kc. gêdhe.
panggêh :
kw. panggah.
panggêl :
kn. 1 cêndhak kaya gondhokên (tmr. gulu); 2 tangane diukêl banjur disawang (patraping jogèd).
panggêndèr :
kn. niyaga kang nabuh gêndèr.
panggêng :
êngg. kn. 1 ora owah gingsir; 2 lêstari (ora owah-owah); kc. langgêng.
panggêsangan :
k. panguripan.
panggih :
k. têmu; dipun [x] k: ditêmu.
panggil :
I pêpanggil kn. ak. panjaluk (ing bocah wadon nalikane dilamar lsp). II (layang) [x]-an pc: (layang) pangundang.
panggilingan :
kn. papan ut. piranti nggiling.
(panggya) :
kw. têmu.
panggugat :
n. panggigat k. gugat, kêlah.
(pangguh) :
ke-[x] kw. kêtêmu.
(panggul) :
di-[x] kn. digawa katumpangake ing pundhak.
panggulawênthah :
kn. cara ut. pratikêle nggula wênthah.
panggulu :
kn. anak kang kapindho; kc. gulu.
panggung :
(-an) kn. 1 omah kang dhuwur (nganggo lotèng); 2 mênara; 3 omah-omahan cagake dhuwur gladhage (jrambahe) ora kambah lêmah; 4 êngg. kêlir kang wis tinata dianggo wayangan; 5 êngg. gantangan manuk.
panggunggung :
kn. 1 ak. pangalêm; 2 ênggone nggunggung; kc. gunggung.
panggok :
I êngg. kn. gubug nganggo panggungan. II di-[x]-i pc: diênggrêg-ênggrêgi, dipagoli; kc. kêpanggok, manggok.
panggonan :
n. panggènan k. papan, padunungan; kc. ênggon.
panggorèngan :
kn. wajan lsp. dianggo nggêgorèng.
panggorohan :
. 1 gunêman kang ora nyata, prakara kang ora nyata; 2 êngg. pc. gugun-tuhon;[4] kc. goroh.
panggorokan :
kn. ak. (graji [x]) graji tanganan.
panggota :
(-n) pc. panggaota(-n).
panggrajèn :
kn. papan kang dianggo nggraji; kc. graji.
panggraita :
kn. angên-angên; kc. graita.
panggrayang :
kn. pangrasa nalika nggrayangi; [x]-an: 1 rasa (nalika digrayangi); 2 pandakwa ala; kc. grayang.
panggrêsah :
kn. pasambat.
pangidul :
sa-[x] kn. kabèh kang klêbu ing wêwêngkon kidul; di-[x]-ake: diingsêt (diêlih lsp) mêngidul.
pangidhupan :
êngg. pc. panguripan.
pangilèn :
I kn. ilèn-ilèn banyu; kc. ili, mili. II kn: pangungsèn; kc. ili, ngili. III k: pangulon; kc. kulon.
pangilon :
kn. paningalan ki. kaca piranti dianggo ngilo.
pangimaman :
kn. sênthongan ing mêsjid papane imam sêmbahyang.
pangimanan :
pc. pangimaman.
pangimbaran :
kn. papan sangarêping mimbar ing mêsjid.
pangimpèn :
kn. (ing [x]) ing sajroning ngimpi.
panginang :
sa-[x] kn. ak. sasuwene wong nginang.
pangindhung :
kn. wong kang ngindhung ing pomahaning liyan lsp; kc. indhung.
panginêpan :
n. panyipêngan k. omah (papan) dianggo nginêp; kc. inêp.
panginggil :
k. pandhuwur.
pangirid :
kn. 1 ak. kewan kang nggèrèd grobag lsp; 2 wong kang ngirid, panuntun;kc. irid.
pangirim :
n. pangintun k. 1 wong kang kirim (ngirimake); 2 barang kang dikirimake; kc. kirim.
pangiring :
kn. wong kang ngiring, abdi; kc. iring.
pangiritan :
kn. mangsa lsp. ngirit (nggêmèni).
(pangisor :
n. pangandhap k. ) sa-[x]: kabèh kang kalêbu golongan ingisor; di-[x]-ake: diudhunake; kc. sor.
pangiwa :
kn. 1 kang kalêbu ing sisih kiwa; 2 kawruh lsp. kang nyimpang saka karsaning Allah; 3 êngg. gêbayan desa.
pangiwal :
kn. pamancal.
(pangkal) :
di-[x]-i êngg. kn. dialang-alangi; [x]-an: 1 alangan; 2 êngg. babagan (saèm. palabuhan).
pangkarag :
mak [x] kn. sanalika njêgrag wulune.
pangkat :
I kn. 1 (ut. pêpangkatan ak) perangan, golongan; 2 kalungguhan, drajat; 3 kêlas; 4 (a-[x]) duwe kalungguhan ut. drajat; di-[x] ak: diwènèhi pangkat; di-[x]-[x] ak: diperang-perang pêpangkatan. II kn: 1 ênggone mangkat; 2 êngg. mangkat.
pangkat desa :
êngg. prabot (punggawa) desa.
pangkèng :
pangking (C) êngg. kn. sênthong paturon.
pangkêlang-pangkêlung :
kn. ak. ora lêmês, atos.
pangkêluk :
kn. plêngkungan (tmr. garis

--- 470 ---

lsp); pating [x]: padha mbêngkêluk; di-[x]-ake: dibêngkuk, dibêngkêlukake.

pangkêlung ~ pangowêl.

pangkêlung :
kn. ak. pantêlung (ing pang lsp); di-[x]-ake ak: ditêlungake, dipantêlungake.
pangkêrêdan :
kn. tansah mêngkêrêd.
pangkirig :
mak [x] kn. sanalika njêgrik wulune (marga wêdi lsp).
pangkling :
êngg. pc. pangling.
(pangku) :
di-[x] kn. 1 dilinggihake (disèlèhake) ana ing sadhuwuring pupu (ing nalikane linggih); 2 ak. dirèhake lan dikuwasani; 3 ak. disangga (dijaga) ing sakabutuhane, diajangi (tmr. wong duwe gawe mantu lsp); kc . mangku, pangkon.
(pangkuk) :
amangkuk kw. ak. ndhodhok.
(pangkul) :
di-[x] êngg. kn. dirangkul, digawa.
pangkur :
kn. 1 ar. têmbang macapat; 2 ar. iwak sêgara.
pangkon :
kn. 1 sadhuwuring pupu sakarone (tmr. wong linggih); 2 (sa-[x]) sarancak (tmr. gamêlan); 3 pc. patèn (...);[5] kc. pangku.
pangkorog :
mak [x] kn. sanalika njêgrag wulune.
(pangkring) :
di-[x] pc. diunggahake (diundhakake) rêgane; kc. plangkring.
panglah :
kw. pasambat.
pang-lap :
pc. landhêp (mandi) bangêt.
panglari :
êngg. kn. blandar.
panglarisan :
kn. ak. srana (sarat) njalari laris.
panglangkung :
êngg. k. panglawe.
panglawe :
kn. ak. ar. pangkating priyayi.
panglèkèk :
êngg. kn. pajêg mragad raja-kaya; kc. klèkèk.
panglèlèran :
kn. (watu [x]) watu dianggo nglèlèr mas.
panglêng :
kw. panyawang marang.
panglima :
kw. ak. senapati.
panglimunan :
kn. aji murih bisa ngilang (pangilangan).
panglindhungan :
kn. ak. pandhêlikan, pangauban, pangungsèn.
pangling :
I kn. lali rupane (wujude); ora [x]: ngêrti têmênan marang, ora kêsamaran, isih kèlingan wujude (rupane); manglingi: njalari pangling. II kw: anggone clathu; kc. ling.
panglipur :
kn. kang njalari lipuring ati.
pangliwêt :
kn. 1 ak. ênggone ngliwêt; 2 (sa-[x]) ak. sasuwene wong ngliwêt; kc. liwêt.
pangluh :
kw. pasambat; kc. angluh.
panglus :
kn. ak. piranti dianggo ngêlus.
(pangloh, pangluh) :
di-[x] êngg. diundhamana.
panglong :
kn. ora katon wutuh (tmr. rêmbulan).
pangloropan :
kn. kang dianggo ngloropake; kc. lorop.
panglocita :
kw. gagasan, pangrasaning ati.
pangu :
sa-[x] kw. sadhela.
pangudakara :
n. pangudakawis k. ak. pangira.
pangudarasa :
n. pangudaraos k. kw. gagasan, pangrasaning ati.
pangudasmara :
kw. gagasan, pangrasaning ati.
pangukan :
êngg. kn. pangungakan; kc. ungak.
pangukuman :
kn. ak. piranti ut. panggonan dianggo ngukum.
pangul :
kn. pongol, watu ut. karang kang mongol.
pangulu :
I kn. 1 ([x]-ning agama) pangarêping agama, imam; 2 panggêdhening punggawa mêsjid; 3 ([x] landrat) warganing pangadilan landrat kang binubuhan nyumpah lsp. II kn. ak: anggone ngulu; kc. ulu.
pangulu banyu :
êngg. ak. ulu-ulu.
pangulon :
I kn. omah ut. kantoraning pangulu. II n. pangilèn k. sa-[x]: kabèh kang kalêbu wêwêngkon ing kulon; di-[x]-ake: diingsêt (diêlih lsp) mêngulon; kc. kulon.
pangungakan :
kn. papan (ing bètèng lsp) dianggo ngungak.
pangungapan :
kn. ak. pangungakan.
pangungun :
kn. rasa gumun; kc. ngungun.
pangungrum :
kn. wêtuning têtêmbungan manis mratelakake sih.
pangungsèn :
kn. papan lsp. kang dianggo ngungsi.
pangupaboga :
kw. panggawean, panggaotan.
pangupajiwa :
kw. panggawean, panggaotan.
pangupaya :
kw. ênggone golèk; kc. upaya.
pangupakara :
kn. cara lsp. ênggone ngupakara.
pangupaksama :
kw. pangapura.
panguparêngga :
kw. asrèn-asrèn lan rêrênggan.
pangur :
êngg. kn. 1 tatah cilik; 2 pasah; di-[x]-i êngg: dipasahi (untune).
panguripan :
n. panggêsangan k. 1 kang njalari urip; 2 panggaota, pagawean; kc. urip.
pangus lêngus :
kw. brangasan, nêpson; kc. lêngus.
pangusungan :
kn. kang dianggo ngusung; kc. usung.
pangucap :
kn. ak. gunêm, têtêmbungan; kc. ucap.
pangucalan :
êngg. k. pamulangan.
panguthik-uthik :
êngg. kn. bngs. lading mbêngkêluk pucuke.
panguwasa :
kn. wêwênang nguwasani.
pangobèng :
kn. wong kang buruh ngobèng.
pangobong :
n. pambêsmi k. ênggone ngobong; [x]-an n. pambêsmèn k: papan, piranti lsp. kang dianggo ngobong; kc. obong.
pangombèn :
kn. pangunjukan ki. wadhah, gêlas lsp. kang dianggo ngombe.
pangon :
n. pangèn k. wong kang angon rajakaya lsp; [x]-an: palêmahan kang dianggo ngêngon rajakaya lsp.
pangongangan :
kn. ak. pangungakan.
pangot :
kn. bngs. lading pucuke lancip.
pangowêl :
kn. rasa eman; kc. owêl.

--- 471 ---

pang-pèl ~ parah.

pang-pèl :
êngg. kn. pang kang mung tumancêb ing kulit.
pang-pung :
êngg. kn. pang garing.
pangran :
kw. pangeran.
pangrantunan :
kn. 1 wêktu ngaso lan mangan; 2 papan kanggo nata pangan kang diladèkake (nalika pista).
pangrasa :
n. pangraos k. 1 rasa rumasa ênggone ngrasakake; 2 pangira, panêmu mungguh ing; kc. rasa.
pangrasak :
êngg. kn. bêbungah marang kaum lsp. (nalikane ngijabake).
pangrèh :
kn. 1 cara lsp. ênggone ngêrèhake; 2 kang ngêrèh, kang mangarêpi pakumulan lsp.
pangrèh agung :
kn. pangrèhing palumpulan kang baku (dudu pangrèhing cabang).
Pangrèh Luhur :
kn. pamarentah (Gupêrmèn, nêgara).
pangrèh praja :
kn. priyayi kang ngêrèh wong cilik (B. B. ).
pangrêbab :
kn. niyaga kang nabuh rêbab.
pangrêmbe :
(bumi [x]) kn. ak. sawah (palêmahan) kagunganing ratu; abdidalêm [x] ak: ar. priyayi abdidalêm kraton; garwa [x] ak: sêlir, klangênan.
pangrêngkuh :
kn. anggone ngrêngkuh; kc. rêngkuh.
pangrêsaya :
êngg. pc. panjaluk tulung.
pangrik :
kw. ênggone nywara ngêrik (jaran lsp).
pangrungrum :
kw. kc. pangungrum.
pangrungu :
n. pamirêng k. 1 pancadriya kang dianggo ngrungu; 2 ênggone ngrungu; 3 ana kang dirungu (dirungokake); kc. rungu.
pangsi :
(C) kn. sutra Cina.
pangsit :
(C) kn. ar. lêlawuhan Cina.
pangwasa :
kw. panguwasa.
paugêran :
kn. wêwaton, pathokan; kc. ugêr.
pauyuhan :
kn. ak. wadhah uyuh.
pauk-pauk :
êngg. kn. mbêngok njaluk tulung; di-[x]-i êngg: dibêngoki.
paukuman :
kn. pidana saka ing pangadilan; kc. ukum.
paul :
êngg. kn. biru ênom.
paung-paung :
êngg. kn. tansah ngolah-ngalih; kc. kêpaung.
Paus :
(Kangjêng [x]) kn. Raja Pandhita ing Rum (agama Katulik).
pausur :
kn. ak. ar. pajêg.
paut :
êngg. 1 kn. cocog, patut; 2 (sampun [x]) k. wis tau.
pao :
(-pao) (C) êngg. kn. kanthongan wadhah dhuwit (têmbako lsp).
paok :
êngg. kn. bodho, ora aji.
paolan :
kn. ak. palilah ora nindakake.
paoman :
kw. sanggar pamujan.
paos :
k. 1 pajêg; 2 êngg. dawa; 3 êngg. pae (beda).
papa :
I (S) kw. 1 nistha, ala, 2 cilaka, sangsara. II ora [x] pc: ora apa-apa.
(papag) :
di-[x](-i) kn. dipêthuk; di-[x]-i ak: dilêksanani (tmr. pangarêp-arêp, panjaluk); di-[x]-ake: dipêthukake; [x]-an: pêthukan.
papah :
kn. gaganging godhong gêdhang (blarak lsp).
papahan :
êngg. kn. paga.
papak :
I kn. 1 ora lancip; 2 wrata ora ana kang nyongat (mbrênjul); 3 ent. babag, lamak, padha karo; kc. mapak. II di-[x] kw. ak. diarih-arih, dirêrêmih.
papal :
I ut. di-[x] kn. dikêthoki dicêndhakake (tmr. rambut lsp). II di-[x]-i êngg. ak . dipadoni (tmr. dhawuh, prentah), dialang-alangi (diwurungake, tmr. rêmbug lsp).
papaka :
(S) kw. ak. grêma.
papan :
I kn. 1 panggonan, ênggon; 2 êngg. pc. blabag; 3 blabak lsp. pêsagi dianggo dolanan dham-dhaman lsp; 4 êngg. blabag digambari (ditulisi) cathêtan bab mangsa, tanggal lsp; di-[x]-ake: didunungake ing; kc. mapan. II kw: tamèng.
papar :
êngg. ak. papak, wrata; di-[x]-i: dirata.
(papas) :
di-[x] kn. 1 ak. dipunggêl, dikêthok pucuke; 2 disirnakake, dirusak; 3 dipêdhot (tmr. gunêman lsp).
papasan :
kn. ar. têtuwuhan lan wohe, ar. manuk.
papat :
n. sakawan k. wilangan 4; kc. pat.
papeka :
kw. sêmbrana (ora ngati-ati).
papon :
kn. wadhah ênjêt (ing wadhah kinang); kc. apu.
(papral) :
di-[x] êngg. kn. dipapal.
paprangan :
kn. papan kang dianggo pêrang; kc. prang.
(papras) :
di-[x] êngg. kn. dipapas.
paprêman :
kw. paturon.
papriman :
kn. ak. ngêmis; kc. priman.
papringan :
kn. panggonan kang akèh pringe.
par :
êngg. kn. pèrès (papak) karo; kc. papar.
para :
I kn. panêrang kang mratelakake akèh, up. [x] bupati; [x] (kang) ...: wong-wong kang ... II kn: (-têlu, -pat, -lima, -nêm lsp): 1/3, 1/4, 1/5, 1/6 lsp; di-[x] (-têlu, -papat lsp): dibage (diperang) (dadi 3, 4 lsp); di-[x]-[x] (pêparanan ak): diperang-perang, diprinci-princi; kc. paran. III kn: ora adèn-adèn, ala jinise, up. piring [x]. IV pêpara kw: lêlungan midêr-midêr (mbêbêdhag, cangkrama lsp); diparani n. dipunpurugi k. ditêdhaki ki: dicêdhaki, ditêkani; kc. paran, mara. V kw: kowe, -mu; kc. pakênira. VI pc: rada ...; kc. kêpara. VII kn: bakul ngêdolake mas-intên lsp; pêpara: bêbakulan mrana-mrana. VIII êngg. kn: paga.
(parab) :
pêparab kn. ak. jênêng; di-[x]-i: 1 êngg. diwènèhi jênêng liya; 2 br. dijênêngi, diarani; [x]-an êngg. jênênge liya (jênêng pêpoyok lsp).
parajaya :
(S) kw. kalah, kasoran; kc. prajaya.
parag :
kn. ak. trajang, têrak; ke-[x]: kêtrajang ing (ama lsp).
parah :
I êngg. kn. bngs. tenggok dianggo takêran. II di-[x] kw: disigar. III [x]-[x] (ut. pêparah) kn. ak: 1 nganggo dipikir (êmpan papan); 2 walak-walak, miturut kaanane.

--- 472 ---

parahita ~ pari.

parahita :
(S) kw. ak. trêsna asih marang pêpadha.
parak :
I êngg. pc. ênêr, arah; di-[x]-ake n. dipunpurugakên k: 1 digawa mênyang ing; 2 diênêrake marang; 3 dijalari, disêbabake; kc. paran. II di-[x] kn. diadhêp (disowani) ing wong wadon; kc. kêparak.
parakan :
êngg. kn. blumbangan dianggo ngingu iwak.
parakasak :
kn. ak. pangrasak.
parakirna :
kn. ak. palakirna.
parakrama :
kw. 1 kakêndêlan; 2 pakurmatan; 3 laki-rabi; kc. palakrama.
parama :
(S) kw. ak. kang pinunjul (-pêrlu, -linuwih).
paramakawi :
(S) kw. 1 pujangga linuwih; 2 putus ing kawruh basa (kêkarangan).
paramarta :
(S) kw. 1 ak. luhur panjangkane; 2 ambêk wêlasan, bêcik bêbudène.
paramasastra :
(S). 1 kw. ak: kawruh luhur (linuwih); 2 kn. wêwaton bab panulis sarta tatananing têtêmbungan ing basa.
paramastuti :
(S) kw. ak. pamuja, panyêmbah.
paramarêsi :
(S) kw. ak. pandhita linuwih.
paramatatwa :
(S) kw. ak. kanyataan luhur.
paramean :
kn. ak. kasênêngan, kasukan; kc. rame.
paramèng basa :
kw. putus ing babagan basa.
paramèng kawi :
kw. kc. paramakawi.
paramèswara :
(S) kw. ak. ratu.
paramèswari :
(S) kw. ak. ratu putri, garwaning ratu.
paramèsthi :
kw. dewa linuwih.
paramita :
kn. juru rêmbug; kc. paranpara.
paran :
I kw. 1 apa; 2 kapriye. II n. purug k: 1 (ing [x]) ing sajroning lêlungan, papan kang dianggo lêlungan; 2 ([x] marang) ênêring laku mênyang ing; di-[x]-i: ditêkani, dicêdhaki; kc. para, parak. III kn: etungan bab mara; pêparan: olèh-olèhane mara. IV br: pangeran.
paran-baya :
kw. apa baya, gèk apa ta.
parandene :
n. parandosipun k. ak. ewadene mêksa, suprandene.
paranpara :
. 1 kw. panuntun, pangirid; 2 kn. juru rêmbug; kc. parampara.
paran tutuh :
(-an) pc: (dadi [x]) ditutuh ing wong akèh.
paranyai :
kn. abdi-wadon (tmr. para luhur).
parang :
I êngg. kn. karang, wadhas ing sêgara. II êngg. kn: pathèk; [x]-ên êngg: pathèkên. III êngg. kn: bêndho. IV ([x] rusak, [x] kêncana lsp) kn: ar. coraking bathikan.
parangmuka :
kw. mungsuh.
parapadu :
n. parapabên k. ak: pêpadon, pasulayan.
parapèn :
kn. luwêng gêni ing kêmasan, pandhe lsp; kc. api
paras :
I di-[x]-i kn: 1 br. dikêthok (êndhase); 2 dipêcèli (dioncèki) sêpête kang dhuwur disêdhiyakake yèn arêp diombe banyune (tmr. dêgan). II ki: cukur; [x] suci kn: cukur dianggo sarat yèn arêp dadi imam (Katulik). III [x]-[x] kw. ak: lading. IV êngg. kn: padhas.
parasdya :
kw. niyat, karêp (maksud).
parasu :
(S) kw. 1 wadung; 2 bangke.
parastra :
kw. mati.
parat :
I kn. bngs. patri. II ks: kêparat.
paratantang :
kn. ak. sênêng kêkêrêngan.
paratra :
kw. pati, mati.
paracampah :
kn. ak. sênêng nyênyampahi.
paracidra :
kw. sênêng laku cidra, ora nêtêpi jangji.
parawadulan :
kn. ak. sênêng wêwadul.
parawan :
kn. ak. prawan.
parawantên :
êngg. kn. sajèn.
parawasa :
(ka-[x]) kw. katawan ing mungsuh, kalah.
parbata :
kw. gunung.
(pardi) :
di-[x] kn. ak. dipêrdi; kc. pêrdi.
pardika :
kw. 1 aran; 2 têgês, makna: dipardikani kw: ditêgêsi, ditêrangake maknane; kc. pêrdikan.
parji :
(A) kn. ak. pawadonan.
pare :
kn. (-alas, -ayam, -ula, -wêlut) ar. têtuwuhan rambat sarta wohe saèm. bêstru.
pare-anom :
kn. ijo lan kuning (coraking gêndera lsp).
pare karantan :
kn. ar. gêlungan pucuke diklèwèrake.
parentah :
kn. ak. 1 panguwasa, pangrèh; 2 dhawuh, pakon; kc. prentah.
parèsan :
êngg. ak. 1 papan kang dianggo ngukum, kunjara; 2 wong kang diukum.
paresidhènan :
kn. tlatah kang kabawah ing residhèn.
parewanan :
pc. (nênindakake) ora kalawan têmên-têmên.
parêdèn :
k. pagunungan.
parêk :
êngg. kn. cêdhak; kc. marêk.
parêkan :
kn. paranyai (ing kraton).
parêm :
kn. bêbakan bêras kêncur lsp. dianggo mblonyo awak; di-[x]-i: diblonyo ing parêm.
parêmas :
kw. sinulam ing bênang mas.
parêng :
I kw. barêng; [x]-an kn. ak: kêbêrêran, pinuju; pêparêngan ak: pantaran; marêngi: mbênêri, bêbarêngan karo. II ([x] ing ngarsa) kn: lêga, sênêng; yèn [x] pc: yèn olèh (awèh, kêna); di-[x]-i ak: dililani, olèh; di-[x]-ake: olèh, dililani; kc. kêparêng.
parêpat :
kn. 1 ak. batur; 2 ([x] desa) tangga desa; kc. panakawan.
parêpatan :
kn. pakumpulan (srasehan).
parêpotan :
êngg. kn. palapuran; kc. rêpot.
parêsikan :
kn. ak. bêrsihan.
pari :
n. pantun k. ar. têtuwuhan kang wohe ditutu dadi bêras; [x] jêro(-dalêm): pari kang tuwane luwih saka nêm sasi; [x] gaga: pari kang tinandur tanpa

--- 473 ---

diêlêbi banyu; [x] genjah: pari kang enggal awoh lan enggal tuwa; nandur [x] jêro pr: gawe kabêcikan marang liyan kanthi pangarêp-arêp bisaa olèh wêwalês.

paribasan ~ pasa.

paribasan :
kn. têtêmbungan ut. ukara saèm. saloka nanging têgêse wantah dudu pêpindhan; diparibasani ak: ditrapi ing paribasan; diparibasakake: ditêmbungake nganggo paribasan.
paribawa :
1 kw. panyamah, pangapêsan; 2 (ka-[x]) kw. kalah, kasoran; 3 kw. daya, prabawa, pangaruh.
paributa :
(S) kw. ak. disêwiyah, dicêcamah.
paridan :
kn. kerekan layar.
pariga :
kw. gada, kênthès.
parigraha :
(S) kw. ak. 1 nggêpok; 2 jodho, bojo; 3 ênggon.
parihasa :
kw. ak. cêcampah, pêpoyok.
(parik) :
[x]-[x] êngg. ak. lêlarikan, jèjèr-jèjèr.
parikan :
kn. 1 sêsindhenan ut. têmbangan mung rong ukara nganggo purwakanthi swara, up. abang-abang ora lêgi, tiwas magang ora dadi; 2 ukara nganggo têtêmbungan wangsalan, up. ora ngapêm landa (ora ngrêti, roti); sugih [x]-an pc: sugih reka, sugih ada.
parikêna, sêmbranan :
[x] kn. arêp olèh apa-apa panêmbunge kanthi sêmbranan (kaya ora têmênan).
parikudu :
n. parikêdah k. ak. kumudu-kudu, kudu.
parikrama :
(S) kw. 1 mubêng-mubêng, midêr; 2 kalawan tatanan, ngênggoni subasita.
pariksa :
kn. ak. kc. priksa.
(paril) :
di-[x] êngg. kn. wis pinêsthi.
parimana :
(S) kw. 1 ukuran, takêran; 2 watês, wangênan.
parimarma, parimirma :
kw. kawêlasan; kc. palimarma.
paring :
(ut. pêparing) ki. 1 pawèh; 2 wèwèh; di-[x]-i(-ake) ki: diwènèhi(-ake).
paripadu :
n. paripabên k. ak. pêpadon.
paripaos :
êngg. k. paribasan.
paripêksa :
kw. pamêksa, pêksa.
paripih :
I di-[x]. 1 kw. dilipur sarana ditamani têmbung manis; 2 êngg. ditakoni lsp. kanthi alus asarèh; kc. pripih. II jimat [x] kw: jimat awujud têmbaga (mas, slaka lsp) blebekan ana kang mawa tulisan [...][6]
paripuja :
(S) kw. pakurmatan, pangaji-aji.
paripurna :
(S) kw. 1 wutuh, ganêp; 2 rampung; 3 mari; kc. sampurna.
paripolah :
kn. ak. solah tingkah, tindak-tanduk.
paris :
I di-[x]-i êngg. kn. diirisi (tmr. krambil); [x]-an êngg. k: lading. II kn. ak: bngs. tamèng.
paritustha :
(S) kw. bungah (marêm) bangêt.
paritrana :
(S) kw. ak. pitulungan, pangayoman.
paricara :
(-ka) (S) kw. ak. batur.
paricari :
(S) kw. ak: batur wadon.
pariwada :
kn. ak. panyampah, pêpoyok.
pariwara :
I kw. wara-wara, pitutur. II (S) kw: batur, pandhèrèk.
paryangka :
kw. ak. palungguhan.
parman :
kw. sih kawêlasan (ing Allah).
parnah :
kw. prênah, ênggon; di-[x] kw: didokokake, didunungake.
parnèl :
pt. planèl.
paru :
kn. kêbuk, maras.
parud :
kn. piranti dianggo nisir krambil. lsp; di-[x]: disisir nganggo parud; [x]-an: kang wis diparud.
paruh :
kw. cucuk.
paruk :
êngg. kn. bngs. pêngaron.
parukunan :
kn. ak. cocoging rêmbug; kc. rukun.
parul :
kn. ak. parol.
parung :
I kn. 1 jurang kang ora pati jêro; 2 êluking kêris; ke-[x] ak: kêcêmplung ing parung (jurang). II di-[x] êngg. kn: dibênêm, dibakar (tmr. tela lsp).
(parupuh) :
di-[x] kw. 1 digêbugi; 2 dipaprasi; kc. pupuh.
(parusa, parosa) :
di-[x] kn. ak. dipêksa; kc. prusa.
parusya :
(S) kw. ak. kasar, (têmbung) bêngis.
paro :
n. palih k. perangan kang sasisih (tmr. barang kang disigar lsp. dadi loro); di-[x]: 1 disigar (dibagi, diperang) dadi loro; 2 siji-sijine tampa saparo; diparokake: diêkon nanduri sawah lsp. pamêtune saparo edhang; kc. maro, paron.
parol :
(W) kn. têtêmbungan kang dianggo patêmbayan.
paron :
I kn. wêsi landhêsan (dianggo nggêmblèng). II n. palihan k: 1 kang wis diparo; 2 (ut. paron-paron) padha dene olèh saparo; kc. paro.
(parot) :
di-[x]-i êngg. kn. disimpêni, diumpêtake.
parotèn :
kn. ak. panggonan tukang gawe roti.
parpat :
br. parêpat.
parsada :
kw. ak. kc. prasada.
parsudi :
kn. ak. kc. pêrsudi, prasudi.
parswa :
(S) kw. (lambung-, sikil-) gunung.
partidesa :
êngg. kn. bêrsih desa.
partikêlir :
(W) kn. dudu yêyasan nagara, dudu dhinês; [x]-an: cara lumrah (ora dhinês).
partisara :
kw. piyagêm, layang katêrangan (dhiploma).
partiwa :
(S) kw. ratu, mantri.
parwa :
I (S) kw. ak. perangan, bab ing layang. II kw: paro.
parwan :
kw. paron.
parwata :
(S) kw. gunung.
pas :
I ut. pasan êngg. kn. banjur, nuli. II (W) kn: layang olèh idin lêlungan, ngingu bêdhil lsp. III (W) kn: 1 trêp, ora kurang ora luwih; 2 cocog. IV kw. ak: bulus.
pasa :
I n. siyam k. 1 ora mangan lan ora

--- 474 ---

ngombe; 2 sasi Ramêlan; kc. puwasa. II (S) kw. ak: kala, jirêt.

pasaban ~ pasèk.

pasaban :
kn. papan kang dianggo sêsaba (kêrêp ditêkani).
pasabinan :
k. pasawahan.
pasabrangan :
kn. ak. papan kang dianggo nyabrang.
pasadon :
kw. regol, gapura; kc. sadu.
pasadranan :
kn. ak. 1 sêsaji ngirim kêmbang ing kuburan lsp; 2 papan kang suci (dianggo nyadran); kc. sadran.
pasaja :
kn. 1 barès, tanpa rêrênggan lsp; 2 blaka; dipasajani kn: diblakani.
pasaji :
kn. ak. sajèn.
pasadharan :
êngg. kn. pasamuwan.
pasagèn :
kn. kang wangun pasagi.
pasagi :
kn. 1 wangun maju-pat; 2 êngg. pc. wis tata.
pasagi mbata
[x] dawa n. ([x] mbanon, panjang k). lumah (raèn) pêsagi kang alang lan ujure ora padha.
pasagi miring :
kn. raèn (lumah) pêsagi kang pojoke ora mangun 90º.
pasagi kubuk :
kn. kang awangun dhadhon.
pasah :
I kn. 1 bisa tumama (tmr. tamba, ent. tmr. wêwadul), bisa rumasuk karo wedange (tmr. tèh, kopi lsp); 2 (ora [x]) (ora-) têdhas ing (gêgaman lsp); 3 ar. piranti dianggo ngêlus kayu awujud kaya tatah kêlêbokake[7] ing undhuk; 4 (kêthik ki) ngêlus untu sarta dipapak pucuke; di-[x]: diêlus nganggo pasah; di-[x]-i: diêlus lan dipapak untune. II kw: pisah, pêgat. III kn: pêgatan kang dipêgatake dening pangulu lsp. marga saka panjaluke sing wadon.
pasak :
kn. ak. 1 padhêt; 2 ajêg, têtêp ora owah; kc. pasêk.
pasakitan :
kn. wong kang diukum (ut. kang kêna ing dakwa).
pasaksi :
kn. ak. pasêksèn.
pasal :
kn. bab (ing layang anggêr lsp).
pasalatan :
kn. papan sêmbahyang, kawruh bab caraning salat (sêmbahyang).
pasalin :
n. pasantun k. ak. pawèwèh awujud sandhangan sapangadêg isih anyar; kc. salin.
pasamiran :
kw. paturon.
pasamunan :
kn. papan kang sêpi.
pasamuwan :
kn. 1 pakehan, paklumpukaning wong-wong sawêtara; 2 ak. pista mangan enak; 3 ak. kumpulan, srasehan; 4 gêgolonganing wong-wong kang padha tunggal agama (Protèstan), greja; 5 ([x] suci) Pakumpulan yasane Sang Kristus kang dipangarsani Kangjêng Paus ing Rum (Katulik).
pasanakan :
pc. sêsanakan, sanak sêdulur; kc. prasanakan.
pasanjan :
kn. papan kang disanjani; kc. sanja.
Pasantênan :
êngg. k. Pathi.
pasantrèn :
kn. 1 êngg. langgar; 2 pondhok kanggo sinau ngaji lan sinau agama Islam; kc. santri.
pasang :
kn. 1 nata, atrap, ngêtrapake; 2 (ut. pasange) êngg. sêmune, katone kaya; di-[x]: 1 diêtrap(-ake), dirakit, ditata ing; 2 êngg. diêdêgake (tmr. omah lsp), ditata, disulêd (tmr. diyan lsp); 3 diunèkake (tmr. mriyêm lsp), dirakit (tmr. sapi, jaran lsp); di-[x]-i: ditrapake (ditata) dianggo srana maeka ut. mêngarah. II (sa-[x]) kn: sajodho (tmr. sêpatu lsp), sarakit (tmr. sapi lsp). III êngg. kn: rob, banjir.
pasang aliman tabe :
br. pakurmatan mbagèkake (ing padhalangan).
pasangan :
kn. 1 rakitan, tatanan; 2 angkul-angkul ing gulu sapi lsp. (kang dianggo nggêgèrèd); 3 piranti dianggo masangi tikus lsp); 4 êngg. pc. bata kang ditrap digawe tembok, bêbatur lsp; 5 aksara Jawa kang matèni wanda ngarêpe (dhuwure).
pasangan kosongan :
(-kothongan) kn. bata (watu) kang dipasang tanpa diplêstèr.
pasang angkuh :
pc. umuk, pambêkan.
pasang bêndera :
kn. 1 ngêdêgake bêndera; 2 ent. nêdya ngraman, nêdya wani.
pasanggiri :
kw. 1 sayêmbara nganggo ginantungan ganjaran; 2 pêpanggil.
pasanggrahan :
kn. 1 omah sajabaning nêgara (kanggo palêrêpan panjênênganing nata ut. para agung); 2 omah panginêpan sadhiyan para priyayi kang lagi nindakake ayahan pêpriksa lsp.
pasang liring :
br. mbalang liring (mlerok, nglirik).
pasang grahita :
(-cipta) br. sumadhiya supaya bisa mangêrti.
pasang ulat :
(-sêmu) kn. ngatonake ulate (sêmuning praèn) supaya dingêrtènana karêpe.
pasangon :
kn. dhuwit sanguning lêlungan; kc. sangu.
pasang-rakit :
kn. 1 (ut. pasang-wangun) tata pangrakiting gêgawean lsp; 2 pc. sêmuning praèn, katone.
pasang walat :
kn. ngêtrapake walate marang.
pasapon :
kn. bngs. pajêging wong dodolan ing pasar ut. warung (minangka opahaning nyaponi).
pasar :
n. pêkên k. 1 papan kang dianggo dol tinuku barang-barang; 2 (sa-[x]) 5 dina; pêpasar kn. ak: mênyang ing pasar; [x]-an: 1 dina kang kèhe ana lima (Lêgi, Paing, Pon, Wage, Kliwon); 2 mangsa (dina) ing pasar mbênêri rame; 3 dolanan dol tinuku.
pasar-malêm :
kn. karamean nganggo tontonan lsp. (ing wayah bêngi).
pasarean :
ki. 1 paturon; 2 pakuburan (kramatan); kc. sare.
pasatan :
kn. jarit dianggo têlêsan nalikane adus; kc. asat.
pasatowan :
kn. petungan nyumurupi bêgja cilakane wong kang bakal dijodhokake lsp.
pasawahan :
n. pasabinan k. kêklumpukane sawah-sawah.
paseba :
n. pasowan k. ak. têka ngadhêp marang; paseban n. pasowanan k: 1 ayahan seba marang; 2 panggonan kang dianggo seba.
pasèh :
kn. cêtha lan bêcik (ênggone ngucapake têmbung Arab, ngaji lsp).
pasèhat, pasèkat :
kn. gunêman (ngaji lsp) bêcik.
pasèk :
(A) kn. ak. tanpa agama.

--- 475 ---

pasendhean ~ pastur.

pasendhean :
kn. ak. kang dianggo sendhean; kc. sendhe.
pasèran :
êngg. kn. bngs. wadhah mawa payonan dianggo nggaringake kopi lsp.
pasèt, gosokan :
[x] kn. ar. gosokan intên.
pasetran :
kn. ak. papan pambuwangan mayit; kc. sedra.[8]
pasewakan :
kw. paseban; kc. sewaka.
pasewan :
kn. ak. sewan; kc. sewa.
pasêgahan :
k. pasuguhan.
Pasêdhahan :
êngg. k. Pasuruhan.
pasêk :
kn. ak. padhêt; 2 ajêg, ora owah; di-[x] êngg: 1 diênêtake; 2 diurugi lêmah banjur dipadhêtake (tmr. sumur mati, bolongan lsp); 3 ks. dipêndhêm, dikubur, dipatèni.
pasêksèn :
kn. 1 tandha yêkti, bukti katêrangan; 2 (ut. pasêksi) dhuwit minangka opahaning saksi (ning wong dol tinuku lsp); kc. sêksi.
pasêmon :
kn. 1 wanguning praèn, polatan; 2 solah tingkah ut. têtêmbungan kang dianggo nyêmoni (awèh sasmita); 3 crita lsp. kang dianggo pêpadhan (upama); kc. sêmu.
pasêpèn :
kn. ak. papan kang sêpi.
pasêpiran :
êngg. kn. kunjara; kc. sêpir.
pasêr :
kn. 1 ak. bngs. tumbak cêndhak ing buntare nganggo wulu yèn namakake ditlorongake; 2 dom (lêlandhêp) bongkote nganggo kapuk (wulu) dilêpasake sarana tulupan; 3 saèm. panah cêndhak ing cêdhak bedhor mawa bandhul dilêpasake sarana dibalangake; 4 êngg. ak. jarum jam; di-[x]: ditamani ing pasêr; [x]-an: dolanan pasêr (nganggo totohan).
pasêtrèn :
kn. ak. paèstrèn.
pasih :
êngg. kn. ajaran, juringan (ing wowohan).
pasihan :
kn. lagi padha sih-sinihan (tmr. pangantèn anyar); 2 ak. kêkasih; 3 tandhaning sih; kc. asih, sih.
pasiyar :
kn. ak. bêsiyar.
pasiyun :
pc. pansiyun, pènsiyun.
pasik :
kn. tanpa agama; kc. pasèk.
pasikon :
kn. 1 ak. sikon; 2 ki. wêdhung; 3 êngg. pc. wanguning praèn; kc. siku.
pasilan :
I kn. ak. linggih sila, pajagongan; kc. sila. II pc: pangasilan; kc. asil.
pasimpênan :
kn. kang disimpên ut. kang kanggo nyimpên.
pasinaon :
kn. 1 piwulang; 2 babagan sinau, kursus; kc. sinau.
pasindhèn :
kn. wong kang nyindhèni gamêlan; kc. sindhèn.
pasingèn :
kn. ak. papan nyithak (nyingi); kc. singi.
pasingidan :
kn. ak. pandhêlikan; kc. singid.
pasir :
kn. 1 wêdhi; 2 (ut. pêpasir) êngg. lêmah wêdhi, pawêdhèn (gunung wêdhi).
pasirah :
kn. 1 ak. panggêdhe (lurah); 2 (pajêg [x]) pajêg kêpala.
pasiran :
1 (êndhog-) kn. (êndhog-) bulus sêgara; 2 êngg. k. gambir.
pasir-awukir :
kw. mawa gumuk lan gunung-gunung.
pasiraman :
ki. padusan.
pasisir :
kn. 1 (palêmahan) pinggir sêgara; 2 tanah-tanah kang cêdhak karo sêgara; 3 tanah-tanah saurute sêgara Jawa (sêgara sisih lor); 4 pc. wêwêngkon sajabaning tanah kêjawan.
pasisiran :
kn. nindakake ayahaning parentah mênyang sajabaning kutha.
pasitèn :
k. palêmahan.
Paskah :
(-an) kn. riyaya wungune Sang Kristus (agama Kristên).
(paskuwèl) :
di-[x] kn. ak. didakwa ala, ditibani layang budhêg.
pasu :
I kn. balung ing poking irung (antaraning mata). II êngg. kn: palsu. III (S) kw. ak: kewan (sapi lsp).
pasujudan :
kn. (lèmèk, panganggo lsp) kang dianggo sêmbahyang; kc. sujud.
pasugatan :
kn. ak. pasuguhan, sêsuguh.
pasuguhan :
n. pasêgahan k. ak. apa-apa kang disuguhake marang dhayoh; kc. suguh.
pasuk :
kw. ak. lumêbu, lêbu; sa-[x]: sawêwêngkon, kang kalêbu ing; di-[x]-i kw: dilêboni, dianjingi.
pasukêtan :
kn. palêmahan kang kathukulan sukêt.
pasulayan :
kn. cêcongkrahan; kc. sulaya.
pasuluhan :
kn. ak. suluhan.
pasumbang :
kn. ak. sumbangan; kc. sumbang.
pasunatan :
kn. ak. lading kang dianggo nêtaki (nyêmbêlèh).
pasung :
I kn. 1 balung irung, poking irung; 2 ([x]-an) êngg. awangun kaya kukusan; 3 êngg. ar. panganan. II kw: pawèwèh, pisungsung; kc. asung.
pasungsung :
kn. ak. pisungsung.
pasuryan :
ki. 1 rai; 2 praupan.
pasucèn :
(pasucian êngg. ) kn: papan dianggo sêsuci (wulu).
paso :
êngg. kn. bngs. jêmbangan gêdhe (wadhah banyu lsp).
pasobatan :
pc. pamitran, mitra.
(pasog) :
di-[x]-i kn. dijogi dagangan lsp.
pasogan :
I êngg. kn. pasimpênan; kc. sog. II kn. ak: papan dianggo nyoga; kc. soga.
pasok :
kn. asok (mbayar) marang; di-[x]-i (-ake): dibayarake marang (tmr. pajêg lsp); [x]-an: bayaran pajêg lsp; kc. asok, sok.
pasokan :
êngg. kn. bngs. jêmbangan.
pasowan :
k. paseba; pasowanan k: paseban.
pasrah :
kn. 1 mènèhake apa-apa marang; 2 ([x] pati-urip) wis kari sumarah marang; di-[x]-i: diwènèhi apa-apa dikon njaga lsp, dibubuhi nindakake, dikon ngrumati lsp; di-[x]-ake: diwènèhake (dibubuhake) marang; kc. asrah, srah.
pasrah ngalah :
pc. pasrah ing Allah (sumarah marang takdir).
pasraman :
1 kw. patapan; 2 padununganing para pandhita Kristên (Katulik).
pasrangkara :
kw. aruh-aruh (gunêman) kanthi sumèh.
pasrèn :
kn. 1 rêrênggan; 2 êngg. ak. pajangan (sênthong têngah); kc. asri.
pastil :
kn. ar. panganan (kuwih).
pastur :
(W) kn. ngulama pamomonging wong-wong Katulik; [x]-an: omah panggonaning pastur.

--- 476 ---

pascima ~ patikèn.

pascima :
kw. kulon.
pasthi :
kn. ak. pêsthi.
pat :
n. (sa-) kawan k. 4; kc. papat, patang.
pata :
êngg. kw. supata, upata.
patadhahan :
kn. bngs. tembor wadhah sandhangan lsp.
patagihan :
kn. 1 panagih; 2 kumudu-kudu kêpengin mangan lsp. marga wis manuh (kulina); kc. tagih.
patah :
I kn. ([x]-e) pancèn wis dhasare; di-[x]: dipiji dikon nindakake, ditanggênah. II kn: bocah wadon (-lanang) didandani cara pangantèn dianggo kêkanthining pangantèn. III kw: tugèl; di-[x] kw: ditugêl, diputung.
pataka :
kw. 1 piala, duraka; 2 bilahi, bêbaya, kacilakan; 3 gêndera.
patakon :
(-an) n. patakèn(-an) k. ak. pitakon(-an).
pataksi :
kw. patakon.
patala :
(S) kw. (alam sangisoring) bumi.
patalunan :
êngg. kn. babadan ing pagunungan; kc. talun.
patamanan :
kn. pakêbonan kang ditanduri kêkêmbangan; kc. taman.
patanèn :
I kn. ak. babagan têtanèn; kc. tani. II kn: sênthong têngah.
patani :
kw. paturon; kc. patanèn.
patang :
n. kawan k. 4 (dianggo ing sangarêping têmbung aran, ut. ugêring wilangan), up. patang puluh, patang atus, patang sèn, patang rupiyah lsp.
patang-aring :
kn. aling-aling singgêtaning sênthong têngah.
patangèn :
kn. ak. ênggone tangi.
pataunan :
êngg. kn. riyaya taunan ing desa.
patapan :
kn. papan kang dianggo tapa (papaning pandhita); kc. tapa.
patar :
I kn. bngs. kikir gêdhe; di-[x]: digosok (dilus) nganggo patar. II ut. [x]-an êngg. kn: tataran.
patarana :
kw. palungguhan.
patarangan :
kn. tenggok lsp. didokoki mêrang lsp. dianggo ngêndhog (tmr. pitik); kc. tarang.
patarèn :
(-an) n. patarosan k. ak. juru rêmbug; kc. tari.
patatri :
kw. ak. 1 manuk; 2 panah.
patbêlas :
n. kawan-wêlas k. 14.
patèhan :
kn. 1 bintang, teko lsp. praboting ngombe wedang tèh; 2 papan dianggo nyêdhiyakake wedang (tèh lsp); 3 ak. kêbon tèh.
patèk :
I êngg. kn. pantèk. II ora [x](-na) pc: ora pati. .
patekah :
kn. ar. bab kang kapisan ing kuran.
patèn :
I 1 n. pêjahan k. ora kêna dibukak (dicopot, diowah-owah lsp) tmr. anjing-anjingan lsp, ditutup ut. ditingkêm (tmr. layang); 2 kn. ar. têtêngêr ing tuliasan Jawa; dianggo (digawe) [x]: dianggo bêbantên; kc. pati. II (W) kn: kang wis diayomi ing anggêring nêgara ora kêna ditiru lsp, tamba [x].
pateta-patete :
kn. katon kumênthus (kumintêr).
patete :
mak [x] pc. sanalika mêtu molèr; kc. mete.
patètèng-patètèng :
(patèntèng-patèntèng) kn. solah tingkahe katon gumaib.
patêbon :
kn. palêmahan kang ditanduri têbu.
patêdhan :
. 1 k. ak. pangan (bayar, panguripan); 2 ki. ak. pawèwèh (marang sorsoran); dipatêdhani ki. ak: diwènèhi; kc. paring.
patêlêsan :
kn. 1 pasatan (kang dianggo adus); 2 pc. jarit kang dianggo padinan.
patêmbaya :
(n) kw. sêmayan; kc. têmbaya.
patêmbayatan :
kn. ak. rêrukunan.
patêmbungan :
kn. ak. têtêmbungan, pitêmbungan.
patêmon :
n. pêpanggihan k. padha kêtêmu (kaklumpukan) omong-omongan; kc. têmu.
patêr :
I kw. gludhug, blêdhèg. II kn. ak: (-gadhe, -pyun lsp) wong kang ngêpak gadhean, apyun lsp.
pati :
I n. pêjah k. seda ki. 1 pisahing nyawa (sukma) saka ing badan wadhag; 2 ak. tanpa, ora nganggo, up. [x] diyan, [x] rasa; 3 ([x]-ning tanggal, -sasi) êntèking tanggal (-sasi); di-[x] n. dipunpêjah k: 1 br. dipatèni; 2 ak. (ditalèni, dikancing, ditutup lsp) têtêp ora bisa diowah-owah; dipatèni: 1 disirnakake uripe, digawe mati; 2 disirêp (tmr. gêni, diyan lsp); 3 ak. (ditalèni, dikancing, ditutup lsp) têtêp ora bisa diowah-owah; 4 disumpêt, dibuntu ditablêg (tmr. bolongan, kalèn, dalan, sumur, tuk. lsp); 5 dicorèk (tmr. tulisan), ora dikanggokake (tmr. tulisan cathêtan lsp); 6 disigêg (tmr. aksara); dipatèkake: 1 digawe mati, diênêngake (diêntèni) nganti mati; 2 ditêtêpake ora diganti-ganti; 3 diênêngake bae, ora dikatutake; kc. kêpatèn, mati, patèn. II ora [x] n. botên patos k: 1 ora ... bangêt, mung rada; 2 (ut. ora [x]-[x]) ora bakal ... (yèn ora ...); [x]-[x] br: bangêt-bangêt; kc. kêpati. III (S) kw: ratu.
pati bogor :
(diêdol [x]) êngg. diêdol têrus (ora kêna ditêbus).
patibrata :
(S) kw. ak. sêtya ing bojo.
patiganan :
kn. ak. wadhah kinang; kc. tigan.
patigawe :
êngg. dhuwit minangka gêgêntining pagawean gugur-gunung lsp.
pati-gêni :
n. pêjah latu k. 1 tanpa nganggo karamean lsp (tmr. mantu lsp); 2 nglakoni ora mangan ora ngombe ana ing sênthong bae (7 dina ut. luwih).
patih :
(ut. pêpatih) kn. 1 priyagung kang nindakake paprentahaning nêgara (êmbaning ratu); 2 ar. pangkat sangisoring bupati.
patihah, patikah :
(A) kn. ar. bab ing bêbukaning kitab kur'an.
patik :
I kw. 1 abdi, batur; 2 kawula(aku). II kn. ak: plêtik, dlêmok; bêras [x]: bêras putih kang kacampuran bêras abang; di-[x] (ing intên) br: ditrapi mata intên; kc. kapatik, pinatik. III êngg. kn: pating.
patik-aji :
kw. 1 abdining ratu; 2 kawula(aku).
patikbra :
kw. kawula-dalêm (aku).
patikèn :
kn. ak. kantor (panggonan) adol candu; kc. tike.

--- 477 ---

patikêlintên ~ pacak gulu.

patikêlintên :
êngg. k. partikêlir.
patikêlir :
êngg. pc. partikêlir.
patil :
kn. lêlandhêp ing siwaring lele; di-[x]: 1 dicocok ing patil; 2 dilakèni (tmr. jaran).
patilasan :
kn. papan (omah lsp) tilas kraton, patapan lsp. ing jaman biyèn; kc. tilas.
patilêman :
k. paturon.
patiman :
kn. piranti dianggo ngêtim; kc. tim.
pating :
kn. têtêmbungan kanggo ana ing sangarêping têmbung kang atêgês pratingkah ut. kaanan ut. kang mawa sêsêlan l, r, mratelakake: 1 kabèh padha kadunungan kaanan (nindakake), up. [x] brêkuh, [x] glimpang; 2 babar pisan padha ... ut. bangêt, up. [x] sruwèk, [x] jluwog.
patinggi :
êngg. kn. lurah desa.
patiurip :
n. pêjah gêsang k. babagan mati tuwin urip.
patirahan :
kn. papan kang dianggo tirah.
patirtan :
kw. padusan; kc. tirta.
patita :
(S) kw. ak. tiba.
patitis :
kn. cêtha lan têrang (tmr. têtêmbungan, gunêman lsp); di-[x]-ake pc: 1 ditamatake têmênan; 2 ditimbang-timbang, ditandhing; kc. titis.
patlikur :
n. kawan-likur k. 24.
patlum :
pc. patrum.
patlop, patlot :
êngg. pc. potêlot.
patuh :
I di-[x]-ake kn. dimanuhake, dikulinakake; kc. kêpatuh, matuh. II kn: 1 êngg. (sêsanggan, pagawean lsp) kang wis ditêtêpake, wong kang ajêg nindakake; 2 (lurah [x]) ak. lurah tabon.
patuk :
kn. 1 ak. cucuk; 2 êngg. tatah; di-[x]: 1 ak. dicucuk; 2 ak. ditêmpuh, ditrajang; 3 êngg. ditatah.
patukangan :
kn. babagan pagawean tangan; kc. tukang.
patuku :
n. patumbas k. ak. panuku.
patukon :
n. patumbasan k. ak: tukon., panuku; kc. tuku.
(patung) :
di-[x]-i êngg. ak. diiloni bathon têtuku (dêdagangan); [x]-an êngg. ak: bathon têtuku (dêdagangan); kc. matung.
patungkas :
êngg. k. piwêling; kc. pitungkas.
paturan :
. 1 kn. (layang lsp) kang diaturake marang dhêdhuwuran; 2 kn. gunêm kang katur marang; 3 êngg. ki. êmban-êmban; kc. atur, matur.
paturasan :
ki. panguyuhan.
paturon :
n. patilêman k. pasarean ki. (sênthong, ambèn lsp) kang dianggo turu.
patusan :
êngg. kn. ilèn-ilèn (kalènan) banyu; kc. atus.
patut :
kn. 1 (ut. pêpatutan) ak. rujuk, mupakat; 2 cocog, salaras karo; 3 pc. pantês, bêcik (prayoga); 4 mèmpêr karo kaanane (wujude); 5 (ut. patute, patutane) êngg. layak bae yèn, ayake; di(pê)[x]: 1 dicocogake karo, dilarasake supaya patut; 2 ak. ditata (dipacak, didandani) supaya bêcik; [x]-an: 1 sarwa patut (yèn mênganggo); 2 duwe anak karo, ênggone jêjodhoan duwe anak; kc. pantês, tut.
patuwas :
kn. ak. pituwas (pêpulih gantining kangelan ut. rêkasa kang dilakoni); kc. tuwas.
patobat :
kn. tandhaning tobat ut. kapok.
patohan :
kn. 1 angèl dikalahake, mênangan; 2 pc. bangêt, kêluwih-luwih.
patoman :
kn. têgal tom.
patontong, patotong :
pating [x] pc. padha katon mêtu molèr dawa.
patopan :
I êngg. kn. omah (ut. papan) dianggo ngabotohan. II kn. ak: prahara gêdhe; kc. topan.
patorongan :
êngg. kn. patarangan.
patos, botên :
[x] k. ora pati.
patoto :
mak [x] pc. sanalika mêtu molèr dawa.
patra :
I (S) kw. 1 godhong; 2 layang; anirna [x] pr: nyelaki prajanjian lsp. kang tinulis; ngreka [x] pr: malsu layang prajanjian lsp. II lênga (n. lisah k) [x] êngg. lênga pitroli.
patrajurit, patrayuda :
kw. pêrang.
patralalita :
kw. ar. têmbang gêdhe.
patraliyun :
êngg. kn. (lênga [x]) lênga pitroli.
patramanggala :
kw. ar. têmbang gêdhe.
patrap :
kn. 1 tindak-tanduk, solah tingkah; 2 caraning nindakake (nggarap); 3 pc. cak-cakan ênggone nganggo (migunakake); 4 ak. wiwit tumindak (tumandang); di-[x] ak: diêcakake, ditindakake; di-[x]-i paukuman ak: diukum; di-[x]-ake ak: dicakake marang (tmr. paukuman lsp); [x]-an ak: ukuman; kc. trap.
patrasèli :
kn. ar. kêmbang bngs. kênikir.
patrèn :
kn. kang dipatri.
patrêm :
kn. bngs. cundrik (kêris cilik).
patri :
kn. campuran logam kang dianggo ngrakêtake logam (blèg, slaka lsp); di-[x], dipatrèni: dirakêtake nganggo patri.
patrum :
(W) kn. jubungan isi obat lan mimis.
patrol :
(W) kn. 1 (ut. patroli) nganglang njaga; 2 êngg. ak. rondha ing pakampungan (padesan); 3 (ut. patrolan) êngg. gêrdhu pajagan.
patros :
êngg. k. patri.
patwa :
(A) kn. ujaring ngulama ahli kitab.
paca :
êngg. kn. sida.
pacak :
kn. 1 (ut. [x]-an) solah-tingkah kang ginawe bêcik; 2 êngg. ak. wiwit, miwiti; 3 ([x]-e) pc. sêmune kaya; pêpacak) 1 wêwaton kang kudu diturut; 2 tatanan, larangan; 3 (pojok, sisih lsp) kang digawe wêwaton gawe maju têlu (tmr. ngèlmu wangun ut. ngèlmu ukur); di-[x]: 1 disèlèhake kanthi tata, ditata bêcik; 2 didandani (diênggoni rêrênggan lsp) supaya bêcik; 3 diêmot (disêbutake) ana ing (layang kabar, anggêr-anggêr lsp); 4 ditrap ana ing, didèkèk ing; di-[x]-i: 1 êngg. diparasi (tmr. dêgan); 2 dilarangi, dianggêr-anggêri; [x]-an: 1 kang dipacak; 2 rêrênggan; 3 êngg. pc. mênganggo sarwa bêcik; kc. macak, pancak, pacêk.
pacak baris :
kn. tata baris arêp nêmpuh ut. nanggulang mungsuh.
pacak gulu :
kn. nglenggokake gulu (ing jogèd).

--- 478 ---

pacal ~ pathethah-pathèthèh.

pacal :
kn. ar. iwak loh; 2 êngg. bngs. patar.
pacalang :
n. pacambêng k. 1 ak. prajurit kang ndhisiki lakuning baris; 2 êngg. ak. bngs. pulisi ing desa; kc. calang.
pacandon :
kn. ak. panggonan adol candu.
pacanthèlan :
êngg. dhukuh.
(pacang) :
di-[x]-[x] kn. ak. digadhang-gadhang; di-[x]-ake: digadhang bakal dijodhokake (didadèkake bojo); [x]-an: calon bojo.
pacar :
(-banyu, -cina, -kuku) kn. ar. têtuwuhan (pacar kuku sok dianggo ngabang kuku); di-[x]: diabang nganggo pacar kuku (tmr. kuku).
pacara :
br. upacara.
pacar-wutah :
kn. gotri (mimis) akèh dilêpasake barêng; di-[x]: dibêdhil nganggo pacar-wutah.
(pacas) :
di-[x] êngg. dipancas.
pacaton :
êngg. kn. sawah kang digadhuhake minangka bayar; kc. caton.
pacawis :
k. pacara.
pace :
I kn. ar. wit sarta wohe. II êngg: pacak; kc. mace. III di-[x] pc: diapusi, diblithuk.
pacèran :
êngg. kn. pacêrèn.
pacèt :
êngg. kn. ar. dolanan bocah nganggo kêmiri.
pacètan :
êngg. kn. pacitan.
paceca-pacece :
kn. sajak kumênthus.
pacêh :
kw. ak. gumuyu latah-latah.
pacêk :
I êngg. kn. bngs. pathokan, sindik gêdhe; [x]-an: bngs. tumbak cilik; kc. pamacêk. II êngg. kn: 1 oyod lajêr; 2 aluran (ing turun). III [x]-ên êngg. kn. lara ing dhadha pating slêngkrang. IV pêpacêk êngg. kn: pêpacak; di-[x]-i êngg: dipacaki (dilarangi, dipacuhi); kc. pacak. V êngg. kn: pacêt (bngs. lintah).
pacêklak :
ak. pacêklik kn. mangsa larang pangan.
pacêl :
kn. 1 pantèk (sindik) gêdhe; 2 pc. sêntosa, patohan; di-[x]: dipantèk, disindik nganggo pacêl; di-[x]-ake êngg: dilêbokake ing.
pacêlathon, paclathon :
n. pawicantênan k. pagunêman; kc. clathu.
pacêncêngan :
êngg. kn. pathênthêngan.
pacêngès, pacêngis :
mak [x] kn. ak. sanalika ngguyu mringis.
pacêrèn :
kn. jogangan lsp. pambuwangan banyu rêgêd.
pacêt :
kn. 1 bngs. lintah cilik; 2 ar. lêlara; 3 gacuke tiba lêt sapêcak karo gasangane (tmr. dolanan bèngkat).
pacima :
kw. kulon.
pacina :
kn. ak. jaman pêrang (kraman) Cina ing Kartasura.
pacing :
kn. ar. têtuwuhan bngs. glagah nanging wite êmpuk bangêt.
pacingkaran :
êngg. kn. mênjila, misah.
pacir :
kc. pocar-pacir.
pacira :
êngg. kn. èmpèr.
paciri :
kn. ak. ciri, têngêr.
pacitan :
kn. nyamikan (panganan kang dipangan nalikane wedangan lsp); dianggo [x] omong pc: dianggo sambèn omong.
pacical-pacicil :
kn. pandêlak-pandêlik matane.
(pacuh) :
pêpacuh kn. larangan, wêwalêr; di-[x]-i: dilarangi, diwalêri.
pacuk, pacok :
êngg. pc. congkok (tukang ngrêmbugake wong kang arêp jêjodhoan); di-[x]-i êngg. pc: dilantarake ênggone rêrêmbugan dol tinuku lsp; di-[x]-ake: disêmbranani dipacangake.
pacul :
kn. 1 ar. piranti dianggo ngadhuk lêmah lsp. awujud wêsi pêsagèn landhêp digarani doran; 2 êngg. cucuk dhandhang; di-[x](-i): dikêdhuk lsp. nganggo pacul.
pacul bawak :
kn. pacul kang wêsine nganggo urung kayu.
pacul jêjêg :
(-unêt) êngg. kn. lêncèg, klênyêm.
pacul-gowang :
kn. kang sasisih lowah ora tinutupan (tmr. wanguning omah, tudhung).
pacul kolong :
(-slandhok) kn. pacul kang digawe wêsi sakolongane pisan.
paculan :
(wong [x]) êngg. wong kang bêburuh gawe jugangan lsp.
pacumplêng :
kn. ak. ar. pajêg omah.
(pacung) :
di-[x]-ake kn. ak. dituduhake marang, dipatah; kc. acung, macung.
pacuri :
êngg. kn. pakarangan; kc. cêpuri.
pacuca-pacucu :
kn. cangkême tansah mêcucu.
pacuthat :
pating [x] kn. padha masêlat adoh
pacok-pacokan :
pc. gênti macokake; kc. pacuk.
pacrabakan :
kw. pamulangan.
patha :
(S) kw. gêbêr ginambaran; kc. pêtha.
pathak :
kn. 1 balung cumplung (tmr. kewan); 2 ks. êndhas; di-[x] pc: dibalang êndhase (nganggo barang atos).
pathakilan :
kn. ak. tansah arêp mêmènèk (brangkangan).
pathangkrèk, pathangkrik, pathangkring, pathangkruk, pathangkrok, pathangkrong :
pating [x] kn. padha linggih lsp. ana ing dhuwur (ing pang lsp).
pathangthang, pathanthang :
pating [x] kn. padha linggih sikile dialangake.
pathathus :
pating [x] pc. padha linggih njathus.
pathèk :
kn. ar. lêlara kulit saèm. gudhig êmplèk-êmplèkan; [x]-ên: nandhang lara pathèk.
pathekol, pathêkêl :
pating [x] kn. mawa daging atos kiyêng (tmr. lêngên lsp).
pathèngkol :
pating [x] kn. ora lêncêng (tmr. pang lsp).
pathèngkrèkan :
kn. linggih (ngadêg) ana ing papan kang dhuwur sêmu murang tata.
pathèngkrèng :
pating [x] kn. padha linggih ing papan kang dhuwur (murang tata); di-[x]-ake: disèlèhake ing papan kang dhuwur.
pathèngthèngan, pathènthèngan :
kn. umuk (kumêndêl, nantang lsp) tangane malang kêrik.
pathethah-pathèthèh :
kn. ak. (linggih) sikile dijênggarake.

--- 479 ---

pathèthèk ~ pèdhêk.

pathèthèk :
mak [x] kn. ak. linggih sikile sanalika dijênggangake.
pathêk :
êngg. kn. pathok(-an).
pathêkêl :
kn. kc. pathekol.
pathêngkukan :
kn. ak. (linggih) mbungkuk.
pathêngkrêng :
pating [x] kn. mung tansah padha linggih bae (ora tumandang).
pathênthêng :
pating [x] pc. padha abuh mênthêng-mênthêng; [x]-an: katon mêmpêng bangêt.
pathês, dêrês :
[x] êngg. pc. dêrês bangêt (tmr. udan).
pathêt :
I di-[x] kn. 1 ditarik kêncêng (ora diulur); 2 ak. dicandhêt, dipênggak, ora diuja; 3 êngg. dicêndhakake, dilongi. II kn: dhasar dhuwuring larasing swara gamêlan.
pathêtên :
kn. ora bancar wêtune (tmr. wong nggarap banyu).
pathêthêk :
pating [x] kn. katon pêpunthukan akèh.
pathi :
kn. 1 (glêpung) kênthêlan pêrêsan tela (garut, sagu, onggok lsp); 2 êngg. santên krambil; 3 ak. sari, perangan kang alus, kênthêlaning surasa lsp; di-[x]: didadèkake pathi, dijupuk pathine.
pathingkrang, pathingkrik, pathingkring :
pating [x] kn. padha linggih ing papan kang dhuwur murang tata. .
pathingthing, pathinthing :
pating [x] kn. padha katon kêncêng (singsêt).
pathir :
kc. pothar-pathir.
pathis :
êngg. kn. gathuk adhamis, trêp; kc. mathis.
pathithil :
kn. ak. cêthil (gêmi bangêt).
pathu :
di-[x] kn. dikênani ing gangsingan kang diubêngake.
pathuk :
kn. ak. pojok tikungan (ing kali, gunung lsp).
pathungkruk, pathungkrung :
pating [x] kn. ak. padha linggih njingkrung.
pathungthung, pathunthung :
pating [x] kn. padha mlênthung akèh.
pathok :
kn. 1 kayu, pring lsp. kang ditancêbake dianggo ugêr-ugêr, têtêngêr lsp; 2 êngg. pc. têtêp ora owah (ora kêna diênyang lsp); 3 êngg. papan paklumpukaning wong-wong rondha; 4 êngg. sawah bagean kang baku; 5 êngg. anggêr, waton; 6 êngg. pc. wong sing dadi srayaning bakul dodolan supaya olèh panganyang akèh (ethok-ethok ngêjori panganyang lsp); di-[x](-i): 1 didokoki pathok; 2 ditêtêpake, dipancêd ora kêna diênyang, dikurangi lsp; 3 diwatoni, diugêri; [x]-an: 1 pathok; 2 êngg. têtêp, ora-owah-owah; 3 wêwaton, paugêran; kc. mathok.
pathok-bangkrung :
(-bangkrong) kn. 1 pc. têtêp, ora bisa owah; 2 wis ditêtêpake ora kêna diênyang.
pathokol :
pating [x] kn. ak. pating pathekol.
pathol :
I di-[x]-i êngg. kn. dithotholi, dicucuki. II êngg. kn: jêjênggul (ing kêrêngan lsp). III pc: pathèk; [x]-ên pc: pathèkên.
pathola :
(S) kw. bngs. cindhe (sutra alus).
pathon :
kn. dolanan gangsingan; kc. pathu.
pathongkrong :
pating [x] kn. padha linggih ing papan kang dhuwur (sêmu mbêngkuk).
pathothok :
pating [x] kn. padha njênggar sikile, lakange lsp.
pawadan :
kn. 1 santolan, ethok-ethok; 2 gunêm; kc. awad.
pawadonan :
n. pawèstrèn k. wêwadining wong wadon.
pawayangan :
n. paringgitan k. ak. papan kang dianggo mitongtonake wayang (antarane pandhapa karo omah).
pawaka :
(S) kw. gêni; cs. 3.
pawakan :
kn. dêdêg-pangadêg, wanguning badan; kc. awak.
pawana :
(S) kw. angin, cs. 5.
pawar :
êngg. kn. gêbayan ing desa; kc. uwar.
pawarsakan :
kw. pananggalan, almanak.
pawarta :
n. pawartos k. kabar; kc. warta.
pawat :
kw. ak. pawèwèh.
pawaton :
kn. ak. palêmahan kang awujud watu.
pawèh :
kn. ak. pawèwèh.
pawèstri :
kw. (wong) wadon.
pawèstrèn :
kn. 1 padununganing wong wadon; 2 papan sêmbahyang ing mêsjid mligi tumrap wong wadon; 3 k. ak. pawadonan.
pawèstrènan :
k. pawadonan.
pawèwèh :
kn. apa kang diwènèhake; kc. wèh, wèwèh.
pawêdhèn :
kn. tumpukan (panggonan) wêdhi.
pawijènan :
kn. ak. pawinihan pari; kc. wiji.
pawiyatan :
kw. pamulangan, sêkolahan.
pawinihan :
kn. pandhêdhêran wiji ing sawah.
pawingking :
k. pamburi.
pawira :
(S) kw. ak. tumbak; kc. prawira.
pawitan :
kn. dhuwit lsp. kang dianakake (dianggo bêbakulan lsp).
pawitra :
(S) kw. suci, bêning, rêsik.
pawicantênan :
k. pacêlathon.
pawuhan :
kn. jugangan lsp. pambuwangan uwuh.
pawukon :
kn. petungan bab wuku, tanggal lsp; kc. wuku.
pawohan :
kn. ak. wadhah kinang.
pawon :
kn. 1 êngg. luwêng; 2 omah (papan) kang dianggo olah-olah; kc. awu.
pawong :
(-an) kn. ak. batur wadon, para-nyai.
pawong-mitra :
(-sanak) kn. ak. mitra (kanca) kang cakêt.
pe :
I kn. ar. kewan sêgara kulite kaya kikir. II di-[x] kn: digaringake ana ing panasan; kc. pepe.
mpean :
êngg. k. 1 kowe; 2 êmbuh.
pèang :
êngg. kn. mbêndhul, njêndhul (tmr. êndhas).
pedah :
kn. ak. paedah.
pedokan :
kn. ak. panggonane wong wedok.
pedon :
êngg. kn. padon, pojok.
(pèjèt) :
di-[x](-i) kn. diênêtake nganggo jêmpol; [x]-an: (cênil, sêmprot lênga wangi, lsp) kang dipèjèt.
pedhak, pedhêk, pêdhak, pêdhêk :
êngg. kn. cêdhak.
pedhal :
kn. pancadan ing obèngan pit.
pèdhèt :
(-ên) kn. bithêt ing tlapukaning mata kang dhuwur.
pèdhêk :
êngg. kn. cêdhak.

--- 480 ---

pèdhês ~ pènmès.

(pèdhês) :
di-[x] êngg. pc. dipithês, diplindhês.
(pègès) :
di-[x] kn. diiris mayat (mèncèng); kc. pagas.
pegin :
êngg. kn. isih.
pego :
kn. ora lumrah ênggone ngucapake basa Jawa (kaya cara Bagêlèn).
pegon :
kn. 1 êngg. ora mligi cara Jawa (modhèl campuran); 2 basa Jawa ditulis nganggo aksara Arab; 3 êngg. dhokar.
(pegos) :
di-[x] kn. digawe ut. diênêrake mayat (ngèncèng-èncèng); kc. megos.
pèh :
I kn. impês ing puyuhan. II êngg. kn: kalenan sidhatan, ilèn-ilèn ing tanggul lsp. III êngg. kn: 1 ora aji; 2 kêndho, ora sigrak; kc. èmpèh. IV pc: dupèh, dumèh. V dadi pèhan pc: dadi tutuhan.
pehak :
êngg. pc. 1 ênêr; 2 sisih, golongan (parte).
pèhcun :
(C) kn. riyaya Cina (ing sasi Juni).
pèi :
(C) kn. ar. mainan nganggo kêrtu cilik.
peyat-peyot :
êngg. pc. pating jluwog.
pèyèk-pèyèk :
êngg. pc. dhèyèk-dhèyèk.
peyuban :
kn. ak. papan kang eyub.
peyok :
I pc. pesok. II pc: swaraning pitik dipêndèl (wis kalah lsp).
peyor :
I êngg. kn. anak macan. II êngg. ak: mleyor, ora jêjêg (-kukuh).
(pèk) :
I di-[x] n. dipunpêndhêt k. dipundhut ki. 1 didadèkake darbèke; 2 (-anak, -mantu lsp); 3 êngg. dijupuk; kc. apèk, pèk-pèkan. II êngg. karêbèn; [x]-e êngg: karêbène. III [x] ngonoa, [x]-none n. (pèknotêne k) êngg: mula nyata têmênan.
peka :
I pêpeka kw. sêmbrana, ora nggatèkake. II dipekani êngg. kn: dipaeka.
pèkèh :
di-(êmban) [x] kn. diêmban ing bangkekan sikile dikêthapêlake; kc. mèkèh.
pekoh :
kn. mlaku sikile mênga sêmu medong-medong.
pekong :
pc. têpekong.
pèk-pèkan :
kn. 1 sing mênang ngêpèk (tmr. adu jago lsp); 2 (anak [x]) anak ênggone ngêpèk, anak pupon.
pèl :
I kn. gombal lsp. ditêlêsi dianggo ngrêsiki jobin lsp; di-[x]: dirêsiki nganggo pèl. II kn: 1 wilangan lêmbaran dluwang; 2 dluwang kang dianggo nggaringake tulisan mangsèn; di-[x]: digaringake nganggo dluwang pèl. III (ut. pèl-pulisi) pc: pulisi sing manganggo cara sêrdhadhu.
pela, pelah :
kn. ak. tênunan sêrat dianggo sabuk.
(pela) :
dipelani êngg. diopèli.
pelad :
êngg. kn. celad, cedhal.
pelag :
kw. bêcik (bagus, ayu).
pelah, pèlêh :
pc. blêngkêran rodha (pit, montor lsp).
pelan :
kn. ar. manuk.
pela-pèlu :
I kn. ak. banyu yiyid (tmr. wong manak, jaran, sapi manak). II êngg. kn: bngs. cathak.
pelas :
I kn. ar. lêlawuhan kang digawe kêdhêle karo parudan krambil; kc. tangkêp pelas, cathok pelas. II êngg. kn: 1 sapele, rèmèh; 2 imbuh (tmr. têtuku).
pèlèt :
kn. 1 mawa corak lorèng-lorèng (tmr. kayu, pênjalin lsp); 2 (lênga [x]) lênga iwak dhuyung dianggo nggunani; di-[x]: 1 dilèlèti lênga pèlèt (digunani, didhuyung); 2 êngg. dilepa (tmr. tembok).
(pelih) :
di-[x] êngg. dipilih.
peling :
kn. 1 ak. pitutur ngelikake; 2 br. sing ngati-ati, sing eling; 3 pc. imbuh (sabên 10 ... 1, dianggo ngeling-eling nalikane ngetung lsp); pêpeling ak: pitutur ngelikake; di-[x]-i: 1 ak. dipituturi, dielikake; 2 pc. diwènèhi peling (imbuh); kc. eling, pèngêt.
pelut :
ora [x] êngg. ks. ora bisa.
pelo :
kn. ora cêtha pakêcapane tmr. gunêman (kaya bocah cilik, wong lara bangêt lsp).
pelog :
kn. ar. larasing gamêlan.
peloh :
kn. lêmês miyar-miyur, ora kaku.
pelor :
êngg. pc. mimis.
pelot :
kn. ak. bengkong mbêngkêluk (tmr. lading, kêris lsp); kc. melot.
pèlpulisi :
(W) kn. pulisi kang mênganggo cara sêrdhadhu.
pema :
k. ak. poma.
pemahan :
k. pomahan.
pèmès :
(W) kn. lading gapit.
pemut :
k. ak. peling.
pemutan :
k. ak. cathêtan.
pèn :
(W) kn. waja lsp. lancip dianggo nulis sarana diclupake ing mangsi.
penah :
kn. ak. pèn kang digawe gagang wulu.
penak :
pc. kapenak.
penakan :
k. êngg. pc. ponakan; kc. kaponakan.
penal :
kn. ak. 1 thèthèl, dhidhal kulite; 2 têngêran (ciri) ing gêgêr ing kêrtu (dianggo ciri yèn arêp nggadhung lsp).
penang :
kn. ak. sabrayat, saturunan ut. sapranakan (tmr. pitik lsp).
pendah :
kw. beda, seje; tan [x] kaya kw: ora beda kaya, padha karo; lir [x] kw: saèmpêr, kaya dene; kc. mendah.
pèndèng :
kn. gèpèng (marga dipènèt).
pèndêl :
kn. bngs. lênga wangi.
pènjol :
kn. ora bundêr kêplêng (ana kang mênjoto).
pèndhèk, pêndhèk :
êngg. pc. 1 cêndhèk; 2 cêkak, cêndhak; pèndhèke, pèndhèkên êngg. pc: cêkake.
(pènèk) :
di-[x](-i) kn. diunggahi sarana dipancad lan diangkrok (tmr. wit lsp); kc. mènèk.
(pènèt, pênèt) :
di-[x] kn. diênêtake nganti gèpèng.
pènêng :
(W) kn. saèm. dhuwit dianggo têtêngêr, ciri, kalung lsp.
pèni :
kn. bêcik lan arang anane (akèh rêgane); [x]-[x] br: barang barang kang pèni (raja brana).
pènmès :
êngg. kn. lading gapit.

--- 481 ---

pènsiyun ~ petak.

pènsiyun :
(W) kn. pansiyun.
pèntil :
(W) kn. bngs. pipa karèt dianggo nglêbokake angin ing ban, bal lsp.
pèncèng :
kn. ora pênêr; kc. mèncèng.
(pènclok) :
[x]-an êngg. kn. pencokan; kc. menclok.
(pencut) :
mencutake kn. njalari kêsêngsêm, menginake bangêt; kc. kêpencut.
(pencok) :
di-[x]-i kn. diencoki; [x]-an: kang diencoki; kc. mencok.
pencong :
kn. 1 pèncèng; 2 êngg. bngs. cethok.
pencor :
kn. pêpês sarta muntir siji (tmr. sikil).
pencos :
pc. pencong, pèncèng.
penthong :
kn. bengkong muntir (tmr. sikil).
pènyèt :
êngg. kn. pèndèng (diênêtake); di-[x] êngg: dipênèt.
(pèngès) :
di-[x] kn. dipègès; ke-[x]: kiris (tangane lsp).
pèngêran :
durung wêruh [x] br. durung pêcah nalare (isih bocah).
pèngêt :
kn. 1 peling; 2 sing eling marang; di-[x]-i: dicathêti; [x]-an: 1 cathêtan; 2 pangeling-eling.
pèngèl :
êngg. kn. (sa-[x]) sakênong (tmr. sêga).
(pengin) :
di-[x]-i kn. dikarêpake lan diarêp-arêp bangêt; dipêpengin: digawe kêpengin; [x]-an: 1 ak. gampang kêpengin marang; 2 ut. pêpenginan) apa-apa kang dipèngini; kc. kêpengin.
pengkal :
I di-[x] kn. disepak nganggo sikil buri (tmr. jaran). II kn: ar. sandhangan ing aksara Jawa (...)[9]
pengkolan :
kn. ak. têkukan kang bêngkêluk; kc. mengkol.
pèngkrang :
êngg. kn. pincang.
pènglèh :
êngg. pc. peloh, sèngklèh.
pengo-pengo :
êngg. kn. menga-mengo dening mambu sing ora enak lsp.
(pengos) :
di-[x] pc. dipègès, dipegos.
pengot :
êngg. kn. pangot.
pepe :
kn. ak; seba dhedhe ana ing alun-alun pêrlu nyuwun pangadilan (ing panjênênganing nata); di-[x]: diêpe; [x]-an: 1 apa-apa kang diêpe; 2 piranti mepe; kc. pe.
(pèpèd) :
di-[x]-i kn. dicêdhaki, didhêsuk nganti ndhèmpèl; di-[x]-ake: didhêsêk (diênêtake) nganti mèpèd; kc. kêpèpèd, mèpèd.
(pèpèh) :
di-[x] kn. ak. dithuthuki supaya dadi lèmpèngan (tmr. mas).
pepeka, pêpeka :
kw. sêmbrana, kurang ngati-ati.
(pèpèl) :
di-[x]-i pc. dicuwili; kc. papal, pipil.
pèpèr :
kn. 1 ngrêsiki wêwadi (dubur) mung sarana dikêsud (tanpa banyu); 2 gombal, dluwang lsp. kang dianggo ngrêsiki wêwadi (dubur); di-[x]-i: dirêsiki sarana dikêsud ing dluwang lsp (tmr. wêwadi, dubur).
(pèpès) :
di-[x] êngg. kn. dipès; [x]-an: lêlawuhan kang dipès.
pèpèt :
êngg. kn. kèpèt.
(pèprèk) :
di-[x]-i êngg. kn. diplupuh, dipupuh (digêbugi).
(pèprèl) :
di-[x]-i pc. dicuwili, dipêcahi; kc. mèprèl.
pèr :
I êngg. kn. babag, padha; kc. par. II êngg. kn. kreta arodha loro (bngs. dhokar); kc. pir.
perak :
I êngg. kn. 1 slaka; 2 rupiyah. II ut. di-[x] êngg. kn: pisah, dipêgat; [x]-an êngg: pisahan, pêgatan.
peran :
kn. ak. Pangeran.
(perang) :
di-[x](-[x]) kn. diprinci-princi, didadèkake bêbagean; [x]-an: 1 pêprincèn; 2 ak. bagean; 3 ak. pêpanthan (golongan) kang kaping(-têlu, papat lsp).
pere-pere :
êngg. pc. ora tanja, mubadir, tanpa aji; kc. kêpara-kêpere.
pèrèdan :
êngg. kn. ikêt-ikêtan wirone cilik mlipis.
pèrèng :
kn. palêmahan kang mayat ing lambung gunung ut. bambing kali.
pèrès :
kn. kêbak wrata karo lambene ut. bambinge (tmr. wadhah, takêran, kali).
pèrèt :
êngg. kn. 1 pangêlusan grabah nalikane digawe (kang lumrah sing digawe pandhoga); 2 pethak têkan ing irunge (tmr. sapi lsp); [x]-an êngg: ikêt-ikêtan wirone tinata alus; kc. mèrèt.
pèrêk, pêrêk :
êngg. cêdhak.
pèrêmas :
kw. bngs. cindhe (sutra).
pèrês :
(W) kn. 1 pangêcapan layang kabar lsp; 2 layang kabar.
pèrês-dhêlik :
(W) kn. kaluputan marga ngarang ing layang kabar kang surasane mbêbagus, ngala-ala lsp.
pèron :
(W) kn. 1 èmpèring sêtasiyun; 2 (karcis-[x]) karcis mlêbu ing peron.
(perong) :
di-[x] êngg. kn. diclonèhi.
perot :
kn. 1 mèncèng ora sipat (tmr. cangkêm, wange ngisor nisih); 2 penjol, ora pênêr.
pès :
I di-[x] kn. dibuntêl ing godhong banjur dipanggang (tmr. iwak loh lsp). II êngg. kn: 1 ora olèh-olèhan, ora olèh gawe; 2 ora dadi, wurung; di-[x] êngg: diina, dirèmèhake. III (W) kn: ar. lêlara nular.
pèsèk :
kn. dhêmpok (ora mbangir) tmr. irung.
pèsèr :
êngg. kn. bribil.
(pesing) :
ke-[x] kn. kêbêlêt ngising.
peso :
êngg. kn. lading.
pesok :
kn. dhêkok, lêgok (tmr. topi, kuluk lsp).
pèsta :
kn. ak. pista.
pèt :
I di-[x] kn. 1 êngg. dipèk; 2 ak. dijupuk, disuprih, dianggêp kaya; kc. amèt, mèmèt. II (W) kn: topi mawa tèbèng ingarêpe (kaya kang dianggo priyayi pangrèh praja yèn dhinês). III kn: (lênga [x]) lênga pitroli.
petak :
I êngg. kn. bngs. lalêr gêdhe sok ngrubung kêbo lsp. II êngg. kn: guthêkan, lowahan kang disinggêt-singgêt; 2 (omah-[x]) omah gêdhe kang diguthêk-guthêk sêsênthongan dianggo

--- 482 ---

sewan; di-[x]-[x] êngg: diguthêk-guthêk.

petan ~ pêkir.

petan :
kn. ulik ki. golèk tuma srana dibiyaki rambute; di-[x]-i kn. diulik ki: 1 digolèki tumane; 2 pc. dijlimêt, dititi-priksa têmênan.
petang :
(-an) k. petung(-an).
(petar) :
di-[x] kn. ak. dibendrongi nganggo mriyêm.
petung :
n. petang k. 1 (ut. [x]-an) wilangan, cacah (kèhe); 2 êngg. gêmi bangêt (kabèh digênahake lan tietung); di-[x]: 1 dietung, dicacahake; 2 dilêbokake ing petungan; 3 pc. kêlêbu ing wêwilanganing ...; kc. etung.
petor :
êngg. ak. 1 priyayi pangrèh praja bangsa Wlanda (Gêzaghêbbêr); 2 asistèn residhèn.
pecak :
I êngg. kn. picak. II di-[x] êngg. kn: disepak (ing jaran).
pece :
kn. picak sasisih.
(pècèl) :
di-[x](-i) êngg. kn. dipêcèl(-i).
pèci :
kn. 1 topi pèt; 2 kupluk.
pècis :
êngg. kn. pèci.
pecok :
kn. 1 bngs. wangkil; 2 êngg. bngs. wadung; 3 êngg. bngs. pacul cilik.
pethak :
kn. corak putih ing bathuk ut. êndhas (tmr. jaran).
pèthèk :
I kn. 1 bngs. cakil ut. canthèlan sanggan êmpyak lsp; 2 rambut kaya gombak ing iringan (liyane dicukur); di-[x]: 1 diulukake (diumbulake) nalikane arêp diundha (tmr. layangan); 2 ak. dicukur diturahake kaya gombak ing iringan. II kn: ar. iwak sêgara sok digawe gêrèh.
(pèthèl) :
di-[x]-i êngg. kn. disêmpali (tmr. pang); kc. prèthèl.
petho :
êngg. kn. kêthul.
pethot :
pc. melot.
pêda :
kn. gêrèh iwak kêmbung.
pêjah :
k. 1 pati; 2 mati.
pêjah-kêlir :
êngg. k. patukêlir.
(pêjang, pêjêng) :
di-[x] êngg. ak. digujêngi, dicêkêli kêncêng.
pêjuh :
ks. 1 kama, 2 anak.
pêdhaya :
êngg. kn. tlèdhèk; kc. bêdhaya.
pêdhak, pêdhêk :
êngg. cêdhak.
pêdhang :
kn. ar. gêgaman landhêp bngs. klewang; di-[x]: ditamani pêdhang.
pêdhang suduk :
kn. pêdhang kang lêncêng.
pêdhang warangan :
kn. pêdhang nganggo pamor.
pêdhati :
n. pêdhatos k. êngg. bngs. grobag.
pêdhèt :
kn. anak sapi (sapi cilik).
pêdhês :
kn. 1 rasa kaya dene rasaning lombok, mrica lsp; 2 pc. rasaning kulit kaya yèn dipêcut lsp; 3 pc. nylêkit, nyêrikake bangêt (tmr. têtêmbungan lsp); pêpêdhês: lêlawuhan lsp. kang rasane pêdhês.
pêdhês-pêrih :
pc. kangelan sarta rêkasa (sakèhing kasusahan).
pêdhidhing :
kn. ak. bêdhidhing.
pêdhut :
kn. 1 uwabing banyu kang katon kandêl kaya mega; 2 ent. kasusahan; di-[x]-i êngg: ditutupi pêdhut.
pêdhot :
kn. 1 tugêl tmr. tali, sambungan, dalan lsp; 2 kanggêg (lakune, crita lsp); 3 kalah (tmr. jago, ngabotohan lsp); 4 uwal (tmr. mêmitran, sêsanakan lsp); 5 pêgat, pisah (tmr. bêbojoan); ora (tan-) ak: tansah; di-[x]: ditugêl (tmr. tali lsp), ora ditutugake (tmr. crita lsp), dipisah (tmr. mêmitran lsp), dimarèni (tmr. pakarêman ala lsp); [x]-an: 1 apa-apa kang wis pêdhot (dipêdhot); 2 kang wis kalah (tmr. jago, wong kêrêngan lsp); 3 andhêging napasan ing sabên sapadan (tmr. têmbang macapat); kc. pêgat, mêdhot.
pêga :
kn. 1 êngg. sumpêg; 2 kêbul, kêluk.
pêgat :
kn. 1 ak. pêdhot; 2 pêpisahan, talak (tmr. bêbojoan); ora (tan-) [x] tansah; di-[x]: 1 ak. dipêdhot; 2 ditugêl (êndhase); 3 diwènèhi talak (wis ora didadèkake bojo); di-[x]-i: 1 pc. dicêgati; 2 ak. dicêgat ing dalan, dialang-alangi, diadhangi; di-[x]-ake: dikon pêgatan; [x]-an: 1 pêpisahan (tmr. bêbojoan); 2 pisah.
pêgat mati :
kn. bêbojoan pisahan marga salah sijine mati.
pêgat urip :
kn. pêgatan sarana layang pêgat (isih padha urip).
pêgat-pêgat :
br. pêdhot-pêdhot (ênggone gunêman lsp).
pêgawan :
kn. ak. bagawan.
pêgêl :
kn. 1 krasa kêmêng kaku (tmr. boyok, athik-athikan lsp); 2 êngg. kêsêl bangêt; 3 ([x] atine) anyêl, mangkêl bangêt.
(pêgêng) :
di-[x]: 1 kn. ak. diampêt (tmr. napas); 2 ki. disapih (ênggone nusu); kc. mêgêngan.
pêgogok :
pc. bêgogok.
pêgot :
êngg. kn. pêdhot.
pêhan :
kw. ak. puhan.
pêyik :
êngg. kn. piyik.
pèk :
mak [x] kn. katêrangan ut. sabawaning napuk lsp.
pêkah :
kn. 1 pc. kayaning wong lanang marang bojone; 2 êngg. pamêtu, pikolèh, piguna; kc. nipkah.
(pêkak) :
di-[x] kn. 1 dicandhêt supaya ora mbandhang (tmr. jaran); 2 dicandhêt (tmr. hawa nêpsu).
pêkakas :
êngg. pc. bêkakas.
pêkangkang :
pating [x] pc. padha linggih lsp. sikile mênga.
pêkara :
I êngg. sampeyan. II n. pêkawis k. pc: prakara.
pêkatul :
kn. ak. bêkatul.
pêkèkèh :
pating [x] pc. padha ngadêg lsp. sikile mênga; kc. pèkèh.
(pêkèngkèng) :
di-[x]-ake pc. dibênggang sikile; kc. bêkèkèng.
pêkèt :
kn. tungguk, jaga.
pêkewuh :
n. pêkèwêd k. pc. pakewuh.
(pêkêk) :
di-[x] êngg. kn. dipêkak.
pêkên :
k. pasar; [x]-an k: pasaran.
pêkênêng :
pating [x] kc. padha katon kêncêng otote; kc. bêkênêng.
pêkêngkêng :
pating [x] kc. padha linggih lsp. katon kaku; kc. bêkêngkêng.
pêkih :
(A) kn. 1 ngulama ahli anggêr-anggêr; 2 kawruh bab anggêring agama.
pêkik :
kw. bagus.
pêking :
kn. 1 ar. manuk êmprit cilik; 2 (saron [x]) saron kang cilik (pênacah); [x] abuntut mêrak pr: prakara cilik tundhone dadi prakara gêdhe.
pêkir :
I kn. pandhita pêpriman; [x] miskin: pandhita pêpriman lan wong-wong mlarat.

--- 483 ---

II pc: wis ora kanggo (marga wis lawas, wis rusak lsp).

pêklaring ~ pêndhêm.

pêklaring :
êngg. pc. (pêklantun êngg. k): 1 katêrangan; 2 prosèspêrbal.
(pêkul) :
di-[x] kw. dirangkul.
pêkungkung :
pating [x] pc. padha sumèlèh gêgêre mbêngkuk.
pêkok :
pc. 1 lêgok, dhêkok; 2 ks. budhêg bangêt; 3 ks. bodho bangêt.
pêkongkong :
pating [x] pc. padha mbêngkuk (linggih lsp).
(pêkrok) :
di-[x]-ake kn. diêgarake (tmr. suwiwi lsp); kc. mêkrok.
pêksa :
kn. panjiyat supaya tumindak; 2 ak. kumudu-kudu; di-[x]: dijiyat, dikudokake tumindak (tumandang); pêksan: 1 kang dipêksa; 2 gêlême marga kêpêksa; kc. kêpêksa, mêksa.
pêksa wani :
br. kêndêl bangêt.
pêksi :
1 k. manuk; 2 kn. sindik kang tumancêb ing ukiraning kêris.
pêkti :
br. upêkti.
pêla :
êngg. rêmpêla.
pêlag :
êngg. kn. palangan êlêt-êlêt (singgêtan); di-[x]-ake êngg: dialangake ing antarane; kc . kêpêlag.
pêlak :
I di-[x] êngg. ak. digêlak, dienggalake. II kn: anak iwak kakap.
pêlana :
kn. ak. lapak gajah.
pêlat :
(W) kn. blebekan kuningan lsp, piringan gramopon; kc. plat.
pêlèn :
kêbo [x] êngg. ak. kêbo lanang.
pêlêg :
êngg. ak. kêbak bangêt, têtêl; kc. mêlêg.
pêlêk :
I ut. [x]-an êngg. ing pungkasan (waktu lsp). II di-[x] êngg¨digêlak; kc. pêlak.
pêlêm :
kn. ar. wit sarta wohe.
pêlêng :
kw. èsthi (ênêr) ing pamikir; di-[x]: 1 diênêr (dituju) sarana nyawijèkake pikiran; 2 ak. disawijèkake; kc. mêlêng, pamêlêngan.
pêli :
ks. palanangan.
pêlik :
sa-[x] kn. 1 sathithik (tmr. pangangahing gêni); 2 sapêthil (tmr. kêmbang); pêpêlik êngg. anting-anting nganggo intên, cêplik; [x]-[x] pc: apa-apa kang gumêbyar mawa cahya (intên lsp); di-[x]: 1 ak. dirêsiki (tmr. intên, mas lsp); 2 didhudhuk dijupuki (tmr. logam, intên lsp); [x]-an: 1 apa-apa kang kadhudhuk saka sajroning lêmah (mas, intên, lsp); 2 ak. batur bocah; kc. mêlik, pêrlik.
pêling :
pc. bêcik bangêt; kc. pling, kêmpling.
pêlit :
êngg. êntèk-êntèkan.
pêluh :
kn. ora bisa kaku (tmr. palanangan).
pêluk :
sa-[x] kn. ak. saprangkul; di-[x] ak: dirangkul.
pêlung :
kn. ar. manuk.
pêlur :
I ut. pêluru kn. ak. mimis. II (W) kn: jrambah (jogan) kang dijobin.
pêlus :
kn. 1 bngs. wêlut gêdhe; 2 êngg. bngs. lintah; 3 ks. palanangan.
pêloh :
êngg. pc. pêluh.
pêlok :
kn. isi (wiji) pêlêm, kwèni lsp; kc. mêlok.
(pêlong) :
[x]-[x] kn. 1 (-matane) pc. katon amba (matane); 2 mawa corak bundêran, cêplok lsp. kang gêdhe-gêdhe (tmr. bathikan); kc. mêlong, plong.
pêlpèn :
(W) pc. gagang pèn mawa isi mangsi.
pêna :
êngg. sampeyan (kowe).
pênak :
kn. sêga digolong (ut. diênêt-ênêt) dibuntêl ing godhong.
pênapa, pênapi :
k. ak. apa.
pênat :
kw. kêsêl, sayah.
pênatu :
kn. (pênatos êngg. k) tukang sêtrika.
pênatus :
êngg. kn. lurah desa; kc. panatus.
pênacah :
kn. (saron [x]) saron pêking.
pêndara :
êngg. kn. 1 bêndara; 2 sêtagèn.
pêndèl :
I êngg. ak. 1 palu; 2 saèm. kampak. II di-[x](-i) kn: 1 dicucuk(-i) lan dikabruk(-i); 2 diajak padu, dipadoni.
pêndêlik :
pating [x], [x]-an kn. matane padha diwêngakake amba; di-[x]-i: dipênthêlêngi.
pêndêlo :
pating [x] pc. matane padha katon amba kaya mêtu.
(pêndêng) :
di-[x] kn. dipêlêng, dipindêng; kc. mêndêng, pêndêng.
pênding :
kn. sabuk kang digawe blebekan slaka lsp.
(pêndir) :
di-[x] kn. ak. diwènèhi pagawean kang abot (rêkasa).
pêndirang :
pating [x], [x]-an kn. matane julalatan marga kagèt lsp.
pêndiringan :
pc. mrinding dening wêdi.
pêndul :
I kn. 1 kandêl kaya abuh (tmr. mata); 2 kêmbang pête, kêdhawung lsp; kc. mêndul. II di-[x]-i êngg. kn: diadhuk, dipaculi (tmr. lêmah).
pênjait :
êngg. kn. grêji (tukang gawe klambi lsp).
pênjalin :
n. pênjatos k. ar. têtuwuhan rambat wite digawe dandanan.
pênjawat :
kw. suwiwi; kc. panjawat.
pênjete, pênjutu, pênjoto :
pating [x] pc. padha katon abuh (mlênte) mêtu.
pênjorangan :
êngg. ugal-ugalan.
pêndhak :
kn. 1 êngg. sabên ing (dina, sasi lsp), sabên-sabên; 2 ing dina (sasi, taun lsp) kang padha karo saiki; [x] pisan, [x] pindho: slamêtan wong mati ing sataun (2 taun) sabakdane; [x]-[x] ak: kêrêp; di-[x]-i: dislamêti pêndhak pisan (-pindho); kc. mêndhak.
pêndhalungan :
kn. ak. gunêman ora karuwan unggah-ungguhe.
pêndhapa :
kn. (pêndhapi k): omah ingarêp kang lumrah adhapur limasan.
pêndharat :
êngg. kn. kêndharat, tampar (dianggo nêncang); kc. pandharat.
pêndhatos :
êngg. k. 1 cikar; 2 dhokar.
pêndhega :
êngg. kn. 1 anthèking pandhe; 2 punggawa prau; kc. pandhega.
pêndhèk :
êngg. cêndhèk, cêndhak.
pêndhêlis, pêndhêlus :
pating [x] kn. padha katon mêncungul sarta katon gilap.
pêndhêlong :
mak [x] pc. sanalika kêndho; kc. kêndhêlong.
pêndhêm :
kn. 1 kang tumancêb (dumunung) sajroning lêmah (tmr. cagak lsp); 2 (ut. [x]-an) ak. kuburan; di-[x]: 1 didokok ing sajroning lêmah (diurugi); 2 ks.

--- 484 ---

dikubur; [x]-an: apa-apa kang dipêndhêm; kc. mêndhêm.

(pêndhêt) ~ pênthêlêng.

(pêndhêt) :
dipun-[x] k. 1 dijupuk; 2 dipèk.
pêndhêtan :
êngg. k. Parakan.
pêndhikil :
pating [x] pc. padha mbrênjul cilik-cilik.
pêndhil :
êngg. kn. kêndhil.
pêndhisil :
pêndhèsèl, pating [x] pc. padha mbrênjul mêtu.
pêndhita :
kc. pandhita.
pênjulus :
pating [x] pc. saèm. pating pêndhêlis.
pêndhusul, pêndhosol :
pating [x] pc. padha katon mbrênjul sêmu mêtu.
pêndhok :
n. kandêlan k. srasah urunging gandar kêris (kang digawe slaka, êmas lsp); golèk [x] pc: golèk alêm.
pênèkêr :
êngg. kn. kênèkêr.
(pênèt) :
di-[x] êngg. dipênêt.
pênêd :
êngg. ak. 1 bêcik, tata; 2 endah; kc. pênêt.
pênêk :
êngg. kn. pênak.
pênêr :
kn. 1 ênêr, arah; 2 bênêr ing, tumuju ing; kc. ênêr, kêpênêr.
(pênêt) :
di-[x](-ake) kn. diênêtake, dipêtêk.
pêniti :
kn. kancing klambi ngiras rêrênggan.
pênuh :
kw. kêbak, jêjêl akèh bangêt.
(pêntal) :
di-[x] êngg dikontalake.
pêntas :
ora [x] êngg ora bisa.
pêntasan :
kn. 1 papan padusan ing kali lsp; 2 ing papan kang ora ana banyune; 3 papan kang dianggo wiwit (tmr. dolanan bengkat lsp); kc. êntas, mêntas.
pêntèl :
êngg. kn. pênthil.
pêntêlung :
pc. pantêlung.
pêntil :
kn. woh kang isih cilik.
pênting :
êngg. pc. pêrlu bangêt.
pêntog :
pc. notog ing; kc. kêpêntog, pantog.
pêncak :
kn. main selat (tangkis-tinangkis).
pêncalang :
êngg. kn. pulisi desa; kc. pacalang.
pêncar :
I kn. sumêbar wrata (dadi akèh); di-[x]-ake: 1 disêbar diwratakake, didadèkake akèh; 2 ditandur diwratakake (tmr. wiji lsp); kc. mêncar. II sa-[x] êngg. kn: saunting (tmr. pari kang mêntas diênèni).
pêncarian :
êngg. pc. panggaotan, pagawean.
pêncar-karang :
kn. ak. wis gawe omah dhewe ora têtunggalan karo wong tuwane (tmr. pangantèn anyar, anak kang wis omah-omah).
(pêncas) :
di-[x] pc. dipancas.
pêncèrèt :
pating [x] pc. katon gilap sumunar; kc. mêncèrèt.
(pêncèt) :
di-[x] êngg. kn. dipijêti.
pêncêlat :
pating [x] pc. padha mêncolot adoh; kc. mêncêlat.
(pêncêlèk) :
di-[x]-ake kn. diwêngakake (ikute lsp); kc. mêncêlèk.
pêncêngès, pêncêngis :
mak [x] pc. sanalika ngguyu mringis.
pêncêrêng :
pating [x] kn. matane padha mênthêlêng.
pêncig :
êngg. kn. dlamakane sikil kang siji nggêjojor (lakune pincang).
(pêncil) :
di-[x] pc. dipêthukake (diajak kêrêngan lsp) nalikane kêtêmu padha ijèn; kc. képêncil, mêncil.
pêncilak :
pating [x], [x]-an kn. matane katon amba mêncêrêng; di-[x]-ake ak: dicilakake, diambakake.
pêncinat :
êngg. kc. pêncilak.
pêncing :
êngg. kn. 1 ujuran; 2 dhuwit rêruba, bêsêl; di-[x] êngg: dijaluki ujuran; di-[x]-i êngg: 1 diwènêhi ujuran; 2 dibêsêli.
(pêncir) :
I di-[x] êngg. kn. dithothok lirih; kc. mêncir. II di-[x]-i kn. ak: diwuwuhi (diimbuhi) sathithik (supaya mundhak bêcik lsp).
pêncit :
kn. ak. puncak kang dhuwur dhewe, pucuk; kc. mêncit.
(pênclok) :
di-[x] êngg. dipêncok.
pêncu :
kn. 1 pêndhukul ing gong, kênong lsp; 2 êngg. awangun brunjungan (tmr. omah); kc. mêncu.
(pêncug) :
di-[x] êngg. kn. 1 ditugêl, dijugag; 2 dijupuk (dijujug) ing têngah (tmr. apa-apa kang pancène kudu urut-urutan).
pênculat :
kn. mlêtik mêncolot.
pêncungul :
mak [x] kn. sanalika ngaton (êndhase, pucuke munggah); kc. mêncungul.
pêncurat :
kn. sumirating banyu; pating [x]: padha sumirat.
(pêncok) :
I di-[x] êngg. kn. dibacok dipancas. II kn: 1 ar. lêlawuhan; 2 bngs. pilis (mata).
pêncolot :
kn. mlumpat ngêgèt.
pêncongol :
mak [x] kn. sanalika mêncungul; kc. mêncongol.
pêncono :
pating [x] pc. padha abuh.
pêncorong :
kn. 1 pêpadhang kang sumorot; 2 (sa-[x]) sasasi; pating [x]: padha sumorot mblêrêngi; kc. mêncorong.
(pêncos) :
di-[x] êngg. pc. dipêncas, dipancas, dipêncok.
pêncrit :
êngg. pêncit.
pênthalèt, pênthalit :
pating [x], [x]-an kn. padha pêpulêtan.
(pênthang) :
di-[x] kn. 1 dibêndhèng ditarik (tmr. gêndhewa), ditarik ngiwa nêngên (tmr. mepe wlulang lsp); 2 disalib, diukum ing pamênthangan; kc. pamênthangan.
pênthangulan :
kn. ora duwe isin (kumintêr lsp).
pêntheyat-pêntheyot, pênthèyètan :
êngg. pc. katon rêkasa dening kabotan momotan.
pênthelangan :
kn. ak. ugal-ugalan.
(pênthèng) :
di-[x] kn. dibêndhèng, dipênthang; kc. mênthèng.
pênthèngèl :
mak [x] pc. sanalika mênthungul êndhase.
pênthèr :
I kn. 1 têrang ut. padhang (mari mêndhung); 2 ent. mari sêdhih (-susah); di-[x]-ake atine pc: dibêbungah. II di-[x]-ake kn. ak: dijèrèng, diandharake.
(pênthès) :
di-[x] êngg. pc. ditêmênani (dikêrasi) ênggone mulang muruk lsp.
pênthèt :
I kn. ar. manuk. II di-[x] êngg. kn: diincup; kc. pêthèt.
(pênthèlèt) :
di-[x]-ake wêtênge pc. dilêmpètake wêtênge; kc. mênthêlèt.
pênthêlêng :
pating [x] pc. padha ngêngakake [ngêngak...]

--- 485 ---

[...ake] matane; di-[x]-i: dipandêng kanthi sêrêng; kc. mênthêlêng.

pênthêngil ~ pêpêt.

pênthêngil :
mak [x] pc. sanalika mêncungul.
pênthiyètan :
êngg. pc. pênthèyètan.
pênthil :
kn. mundri ki. cênil ing pucuking susu; di-[x]: diunyêr-unyêr (digiyêr) pênthile.
pênthingil :
pating [x] pc. padha mêtu nyongat cilik-cilik.
pênthul :
kn. ak. pênthol, bêndhul; kc. mênthul.
pênthung :
kn. kayu gilig dianggo nggêbug lsp; di-[x]: 1 digêbug ing pênthung; 2 pc. diblithuk, diapusi, dibathi akèh.
pênthungul :
mak [x] pc. mak pêncungul.
pênthol :
kn. 1 peranganing têkên, bêdudan lsp. kang awangun bundêr; 2 êngg. jêjênggul, pangarêp (ing kècu lsp); 3 êngg. kc. wong bodho; [x]-an: kang mbêndhul; kc. mênthol.
pêntholos :
pating [x] pc. padha nggundhul; kc. mêntholos.
pênthongan :
êngg. kn. kênthongan.
pênthongol :
pating [x] pc. padha mêncungul êndhase.
(pênyak) :
di-[x] kn. ak. dipidak.
pênyakit :
êngg. pc. 1 lêlara; 2 ks. wong ala.
pênyanyakan :
kn. ak. biyayakan ora tata.
pênyènyèng :
pating [x] pc. padha kumênthus kurang ajar; kc. mênyènyèng.
(pênyèt) :
di-[x] pc. dipènyèt.
pênyinyang-pênyinying :
pc. minggrang-minggring.
pênyu :
kn. 1 bngs. bulus; 2 thothoking kewan kasêbut (digawe jungkat lsp).
(pênyuk) :
di-[x] êngg. pc. 1 dipidak (tmr. barang kang jênês); 2 diblusukake (dicampurake) ing prakara kang ora prayoga.
pênyunyangan :
pc. ndhugal, clinthisan; kc. mênyunyang.
(pênyok) :
di-[x] êngg. pc. dipênyuk.
pênyon :
ora [x] êngg. pc. ora bisa.
pênyonyo :
pating [x] pc. padha abuh (tilas diantêmi lsp); kc. mênyonyo.
pêng :
I mak [x] (kupinge): krasa sumiyut ing kuping (marga ditabok lsp). II di-[x] êngg. pc: ditindakake (digarap lsp) kalawan têmên-têmên; kc. mêmpêng, pêng-pêngan.
pêngak :
kn. ak. saèm. sêngak.
pêngangah :
kn. crêmomonging gêni mawa; kc. mêngangah.
pêngar :
kn. ambu kang sumêgrak (kaya lobak).
pêngaron :
kn. saèm. jêmbangan cilik.
(pênggak) :
di-[x] kn. dicandhêt, dielikake supaya aja mbanjurake tindake kang ora bêcik.
pênggang :
êngg. kn. bênggang, rênggang; di-[x] êngg: dibênggang.
(pênggêl) :
di-[x] êngg. kn. didum-dum (diperang-perang).
pênggik :
kn. ak; perangan kang mênggik; kc. ênggik, mênggik.
(pênging) :
di-[x] kn. dielikake (dilarangi) murih aja nglakoni.
pêngkangan :
êngg. kn. lowahan; kc. pamêngkang.
pêngkarag :
mak [x] pc. sanalika njêgrag wulune (marga wêdi lsp).
pêngkêlang-pêngkêlêng :
pc. atos kaku (tmr. sêsukêr, têtêmbungan).
pêngkêluk :
pc. bêngkêluk, têkukan; pating [x] pc: padha mbêngkêluk; di-[x]-ake: ditêkuk, dibêngkêlukake.
pêngkêlung :
kn. ak. pêntêlung (ing pang lsp); di-[x]-ake: ditêlungake.
pêngkêr :
êngg. k. buri; dipun-[x]-i(-akên) k: diungkuri(-ake); ke-[x] k: kêpungkur; [x]-an k: 1 pungkuran; 2 ki. gêgêr.
pêngkêrêd :
mak [x] pc. sanalika dadi cêndhak.
pêngki :
êngg. kn. bngs. kranjang uwuh.
pêngkirig :
mak [x] pc. sanalika njêgrig wulune (marga wêdi lsp).
pêngkuh :
kn. 1 kukuh ora gampang rusake (tmr. dandanan, pawakan lsp); 2 santosa, kuwat (ent. tmr. bêbudèn);di-[x]-i ak: dikukuhi disêntosani.
(pêngkuk) :
di-[x](-ake) pc. dibêngkuk, dibêngkêlukake.
(pêngkul) :
di-[x] kw. dirangkul; kc. pêkul.
(pêngkok) :
di-[x] (-ake) kn. 1 ak. dipêthukake, dicêgat; 2 dipapagake (dipèpètake) nganti ora bisa oncat (ent. tmr. rêrêmbugan ut. pêpadon); kc. kêpêngkok.
pêngkorog :
mak [x] pc. sanalika njêgrag wulune.
pêngkrêdan :
pc. tansah mêngkêrêd.
pênguk :
kn. ambu kaya dene ambuning têmbako lawas.
pêngulu :
pc. pangulu.
pêngung :
1 kw. suwung, kothong; 2 êngg. sumpung; 3 (kumprung [x]) ak. bodho bangêt.
pêngur :
kn. prêngus.
pêngus :
kn. ak. prêngus.
pêngong :
êngg. kn. bodho bangêt; kc. pêngung.
pêng-pêngan :
êngg. pc. 1 kang dipêng bangêt; 2 bêcik (santosa, pintêr lsp) bangêt, kang bêcik dhewe; kc. pêng, mêmpêng.
(pêp) :
di-[x] kn. disumpêt nganti ora kêna hawa.
pêpak :
kn. 1 (ut. [x]-an) kabèh wis ana (ora ana kêkurangane); 2 wis ganêp (ora ana kang kari, kang cicir); di-[x]-i (di-[x]-ake ak): diwuwuhi (diganêpake) supaya pêpak.
pêpeka :
kw. sêmbrana, ora ngati-ati; kc. peka.
(pêpêg) :
di-[x] kn. ak. dipêkak (tmr. kêndhali lsp).
pêpêr :
I kn. 1 suda landhêpe (tmr. lading lsp); 2 ent. suda kadigdayane lsp; di-[x] ak: 1 disuda landhêpe; 2 dilêrêmake (nêpsune), dikêndhakake. II di-[x] kw: dilacak, ditakon-takoni.
pêpês :
kn. 1 ilang kakuwatane (tmr. anggotaning badan lsp); 2 ent. tanpa krêkat, ilang dayane; di-[x](-ake) ak: diilangake dayane (kakuwatane, kaluwihane); kc. mêpês, mlêpês.
pêpêt :
kn. 1 buntu ora têrus (tmr. dalan lsp); 2 ora bisa têrus mili (tmr. kalenan

--- 486 ---

lsp); 3 ([x] atine) judhêg bangêt, ora bisa mêmikir; 4 ak. jêjêl riyêl ora kêna dipiyak (tmr. gêgrombolaning wong); 5 (ut. ulu [x] ak) ar. sandhangan ing sastra Jawa (...);[10] di-[x]: 1 (ut. di-[x]-i) dibuntu, diadhangi nganti ora bisa têrus; 2 didokoki sandhangan pêpêt.

pêpêthan ~ pêrlak.

pêpêthan :
kn. wêwujudan kang minangka gambaran (têtiron); kc. pêtha.
pêra :
kn. akas ora plikêt (tmr. sêga lsp); ora dhêmbêl (tmr. lêmah, rambut, lawe lsp).
pêrak :
kn. cêdhak.
pêrak-esuk :
n. (-enjing k) êngg: wayah ngarêpake bangun esuk.
pêrang :
I di-[x] êngg. kn. dibacok, ditêgor; ke-[x]: kiris. II adu gêgaman (kakuwatan) arêbut mênang; di-[x]-i: 1 ak. ditêmpuh (dimungsuh); 2 dipadoni, dilawan; kc. prang.
pêrang brubuh :
kn. pêrang amuk-amukan akèh pêpati.
pêrang dharat :
kn. pêrang ana ing dharatan.
pêrang dhêmit :
kn. ak. sêsatron kang disamun.
pêrang laut :
kn. pêrang ana ing sêgara.
pêrang lèrès :
kn. pêrang dhêdhêlikan sarana nglimpe.
pêrang ngarêp :
kn. pêrang adu arêp ora limpe-linimpe.
pêrang sabil :
kn. pêrang karana agama Islam; kc. sabil.
pêrang tandhing :
kn. para[11] padha ijèn.
pêras :
êngg. kn. sajèn.
pêrasaan :
êngg. pc. pangrasa, rasa rumangsa.
pêrbal :
kn. cathêtan papriksaning prakara kang bakal katur marang pangadilan; di-[x]: dicathêti prakarane (bakal dilapurake marang pangadilan).
pêrban :
(W) kn. blêbêd (gudhig, lêlara lsp); di-[x]: diblêbêd.
pêrbatang :
kn. ak. kayu (wit) kang wis rubuh.
pêrbêng-pêrbêng :
kn. katon abang raine arêp nangis (marga susah lsp).
pêrbil :
I pc. tuladha, conto. II pc: kêrbil.
(pêrdi) :
di-[x] kn. 1 diwulang-wuruk amurih bêcike, dimanuhake nindakake tatapranata kang bêcik; 2 ak. dipêrsudi, diudi.
pêrdikan :
kn. kaluputake ing pajêg (tmr. desa, pasantrèn, lsp).
pêrduli, pêrdulèn :
pc. mèlu ngrêmbug marang (prakaraning liyan).
pêrduntên :
êngg. k. pêrduli.
pêrdondi :
kn. ak. pêpadon, sulaya.
(pêrjaya) :
di-[x] kw. dikalahake, dipatèni.
pêrjanjian :
pc. prajanjian.
(pêrjit) :
di-[x]-[x] pc. diperang-perang, didum-dum.
perjiwatan :
kw. sih-sinihan.
pêre :
êngg. kn. ringkih, apêsan; kc. mêre.
pêrèh :
êngg. pc. pêrih.
pêrèk-pêrèk :
êngg. pc. bêngok-bêngok; kc. bêrèk.
pêrêd :
kn. ora lunyu, ora gampang mletre.
pêrêk :
êngg. cêdhak.
pêrêng :
kn. ak. gêsêng, gosong; kc. porong.
(pêrêp) :
di-[x]-i kw. dicêdhaki; kc. prêp.
(pêrês) :
di-[x] kn. 1 diwênyêt (dipijêt-pijêt lsp) supaya apuh; 2 dipuh lsp (tmr. sapi lsp); 3 ak. dipêsu ngluwihi kakuwatane (tmr. pamikir lsp), diplindêr ing pagawean (murih ngêtokake hasil akèh); siram [x] ki. ak: adus wuwung; [x]-an: 1 olèh-olèhane mêrês, kang dipêrês; 2 ak. puhan (sapi lsp); 3 (sapi [x]-an) sapi kang dijupuk puhane.
pêrêt :
pc. pêrêd.
pêrgêdèl :
pc. ar. lêlawuhan kang digawe iwak cacahan karo kênthang lsp.
pêrgigah-pêrgigih :
pc. agahan arêp tumandang.
(pêrgul) :
di-[x], [x]-an kn. disêpuh ing êmas ut. slaka.
pêrguruan :
êngg. pc. paguron.
pêrguwa :
êngg. kn. gêdhe dhuwur (kaya buta).
(pêrgogok) :
di-[x]-ake pc. disèlèhake; kc. bêrgogok.
pêri :
I kn. ar. lêlêmbut wadon ayu rupane (bngs. widadari). II dipêrèkake êngg: diupamakake, dipadhakake.
pêrih :
kn. 1 krasa lara kaya dene kiris; 2 krasa ngêlih (tmr. wêtêng); 3 br. sêdhih, susah, kasusahan, rêkasa; kc. prihatin.
pêrkakah :
pating [x] pc. padha mbapang njênggar (tmr. pang lsp).
pêrkakas :
pc. bêkakas.
pêrkangkang :
pating [x] pc. padha mêkangkang.
pêrkatak, pêrkètèk :
pating [x] pc. 1 padha nywara krètèk-krètèk; 2 padha katon kuning-kuning (tmr. pari lsp).
pêrkèkèh :
pating [x] pc. padha mbêgègèh sikile.
(pêrkèngkèng) :
di-[x](-ake) kn. dibêkèkèng, dibêgagahake sikile.
pêrkewuh :
n. pêrkèwêd k. pc. pakewuh.
pêrkênêng :
pating [x] pc. pating pêkênêng.
pêrkênêngan :
pc. bêkênêngan.
pêrkêngkêng :
pating [x] pc. padha katon kaku (kêncêng).
pêrkêtêk :
mak [x] pc. nywara krêtêk-krêtêk.
pêrkinding, pêrkinting :
pating [x] pc. krasa pating prinding.
pêrkis :
kn. ak. cilik bêcik.
pêrkisong :
ut. dhop pêrkisong kn. bumbungan patrum bêdhil.
pêrkitik :
pating [x] pc. padha nywara kritik-kritik.
pêrklaring :
(W) kn. (layang) katêrangan.
pêrkul :
kn. bngs. pêthèl.
pêrkungkung :
pating [x] pc. padha mêkungkung.
pêrkutuk :
I pating [x] pc. katon brontok (tmr. kulit). II di-[x] kn. ak. dipêksa, dijiyat.
pêrkutut :
kn. ar. manuk.
pêrkongkong :
pating [x] pc. padha linggih mêkongkong.
parkotok :
pating [x] pc. 1 padha nywara krotok-krotok; 2 padha brontok (kulite).
pêrlaya :
êngg. kn. pagêblug; kc. pralaya.
pêrlak :
(W) kn. cita kang linapis sabangsa karèt.

--- 487 ---

pêrlambang ~ (pêsa).

pêrlambang :
kn. ak. pralambang.
pêrlawanan :
pc. pasulayan, mêmungsuhan.
pêrlègên :
ora [x] êngg. pc. ora isin, ora wêdi.
(pêrlèng) :
di-[x] êngg. pc. diulur, diundur (wêktune lsp).
pêrlik :
pating [x] pc. katon padha kêrlip-kêrlip.
pêrlip :
(-pêrlipan) êngg. pc. dhêmênan.
pêrlu :
(A) kn. 1 kudu ditindakake (yaiku nglakoni sêmbahyang 5 waktu tmr. Islam); 2 pc. nindakake salat; 3 kudu; 4 butuh migunakake (nganggo); 5 wigati; 6 ak. atas saka dhêdhuwuran; ana [x]: ana prakara kang kudu ditindakake (dilakoni); duwe [x] pc: duwe gawe (mantu lsp); [x] kanggo: gunane dianggo; dipêrlokake: 1 dianggêp pêrlu; 2 ditindakake kalawan têmên-têmên.
pêrlup :
êngg. pc. 1 pêpacangan; 2 wis ora sêrêd (tmr. sêkrup, ajing-anjingan lsp).
pêrlok :
pating [x] pc. padha katon gilap-gilap.
pêrlop :
(W) kn. 1 sawatara dina (sasi) ora nyambut gawe; 2 dilèrèni marga saka panjaluke dhewe.
(pêrlos) :
di-[x] kn. ak. 1 dilèrèni, dicopot; 2 diuwali, diluwari.
pêrmadani :
kw. babud; kc. prangwêdani.
permainan :
êngg. pc. dolanan.
pêrmana :
kn. ak. cêtha tamat pandêlênge; kc. pramana.
pêrmati :
kn. kalawan bêcik (panjagane, panyimpêne lsp).
pêrmèl, pêrmil :
kn. kayu plêngkungan dianggo sanggan (cithakan) pagêr bata kang mlêngkung (buk lsp).
pêrmèn :
kn. 1 kêmbang gula kang sumriwing; 2 (lênga [x]) lênga sumriwing dianggo têtamba.
pêrmili :
êngg. kn. sanak sêdulur, kadang.
pêrminil :
êngg. pc. 1 kriminil; 2 pêrlu, wigati.
pêrmingsi, pêrmisi :
(permiyos k) êngg. pc. 1 pamit; 2 idin, palilah; 3 lèrèn saka panggawean.
pêrmumuh :
pating [x] pc. katon padha ngêmu banyu (tmr. gudhig).
pêrmomong, pêrmongmong :
pating [x] pc. padha katon murub mêngangah.
pêrnah :
kn. 1 dunung, ênêring ênggon, up. [x] kulon; 2 wis dumunung (sumèlèh) ing papan kang prayoga; 3 gêgayutaning saduluran kapênêr, up. [x] kakang; 4 êngg. wis krasan; di-[x]-ake: didunungake ing, disèlèhake ing papan kang prayoga; kc. kapêrnah.
pêrnèng-pêrnèng :
êngg. kn. katon sumorot; kc. mêrnèng.
pêrnès :
(-an) kn. 1 têtêmbungan ut. pratingkah kang ginawe-gawe (lumrahe ngêmu rasa miluta, mêmencut); 2 êngg. pêrdulèn marang, kumudu-kudu wêruh.
pêrnis :
(W) kn. bngs. cèt gilap; di-[x]: dicèt gilap.
pêrngangah :
kn. ak. abanging urubing gêni; pating [x]: 1 padha katon mêngangah; 2 padha katon abang sumorot (tmr. praèn lsp).
pêrngèngès, pêrngingis :
mak [x] pc. mak cêngèngès(-cêngingis).
pêru :
êngg. kn. rêmpêlu.
pêrung :
ut. di-[x] kn. diilangi godhohe (tmr. kuping).
pêrut :
kn. padha njêkêthut (tmr. kuping).
pêron :
kn. ar. têtuwuhan rambat.
(pêrpak) :
di-[x]-i kw. dicêdhaki, diparani.
pêrpat :
kn. ak. pangiring, batur; kc. parêpat.
(pêrpêk) :
di-[x]-i kw. dicêdhaki, diparani.
pêrplèstêr :
(W) kn. wong wadon kang mulasara wong lara (ing dhoktêran).
pêrpondhêng, pêrpondhing :
(W) kn. pajêg bale pomahan.
pêrsabên :
pc. 1 kandha marang, awèh wêruh; 2 êngg. pamit, njaluk palilah; kc. prasabên.
pêrsah, pêrsak :
pc. krasa ngêrês (kurang rêsik).
pêrsanakan :
pc. prasanakan.
pêrsandha :
kw. supata, sumpah, niyat ora bakal nglakoni.
pêrsèn :
I (W) kn. 1 ganjaran, pawèwèh mirunggan; 2 opah, bêbungah; di-[x]-i: diwènèhi pêrsèn. II (W) kn: praatus ( % ). III (W) kn: ana.
pêrsendhean :
êngg. kn. sendhean ing.
pêrsêkot :
pc. êmpingan (bayar, sewan lsp).
pêrsikan :
kn. ak. bêrsihan.
pêrsil :
(W) kn. bumi nêgara kang disewa 75 taun.
pêrsis :
pc. trêp bangêt, mèmpêr bangêt.
pêrslah :
pc. palapuran.
(pêrsudi) :
di-[x] kn. diudi murih, ditêmênani.
pêrsobatan :
êngg. pc. mêmitran.
pêrsonil :
(W) kn. 1 punggawa; 2 (pajêg [x]) ar. pajêg.
(pêrtal) :
di-[x] pc. disalin ing basa liya; [x]-an pc: salinan ing basa liya.
pêrtapan :
pc. pratapan.
pêrtelan :
pc. pratelan.
(pêrti) :
I dipêrtèni êngg. pc. diopèni kanthi bêcik.
pêrtidesa :
II êngg. kn. bêrsih desa.
pêrtingkah :
pc. pratingkah, tingkah.
pêrtingsing :
kakehan [x] pc. kakehan santolan.
pêrcados :
êngg. k. pracaya.
pêrcadosan :
êngg. k. prajangjian.
pêrcaya :
pc. pracaya.
pêrcat-pêrcèt :
mak pêrcèt pc. lunga tanpa sraba-sraba.
pêrcêt :
mak [x] pc. 1 sanalika lair (mêtu); 2 ks. lair.
pêrcil :
kn. kodhok cilik.
pêrcumah :
êngg. pc. 1 lêlahanan; 2 tanpa guna.
pêrcobakan :
pc. jajalan, pacoban.
pêrwande :
n. pêrwandos k. êngg. wis mêsthi.
(pêrwasa) :
di-[x] êngg. kn. dikaniaya; kc. prawasa.
(pêrwinci) :
di-[x] êngg. kn. diprinci-princi.
pês :
mak [x] pc. sanalika kimpès.
(pêsa) :
di-[x] pc dipêksa.

--- 488 ---

pêsaja ~ pêcêrèn.

pêsaja :
pc. pasaja.
pêsagi :
pc. pasagi.
pêsan :
pc. pêksan.
pêsat :
kn. 1 wilah ut. pring jêpataning lawangan bêkungkung, pasangan tikus lsp; 2 jêpatan; 3 ak. pir jam; di-[x] (-ake): dijêpatake; kc. bêsat, mêsat.
pêsêng :
êngg. kn. pasang.
pêsi :
I ancêring lading, kêris lsp. kang manjing ing garane. II k. pc: manuk; kc. pêksi.
pêsiyar :
kn. ak. bêsiyar.
pêsing :
I kn. ambu kaya dene ambuning uyuh. II ut. pêpêsing kn: pawèwèh (lumrahe wujud jarit) saka pangantèn lanang marang êmbane (êmbahne) pangantèn wadon; kc. pêcing.
pêsisir :
kn. pasisir.
pêsmèn :
pc. pasêmèn.
(pêsu) :
di-[x] kn. diudi (diêtog) kalawan têmên-têmên (tmr. badan, budi lsp).
(pêsud) :
di-[x] êngg. kn. diusap, dibêsud.
(pêsus) :
di-[x]-i êngg. kn. dipususi (tmr. bêras).
pêsut :
kn. ar, iwak loh.
pêrtangan :
êngg. kn. sapu-tangan (kacu).
pêstil :
pc. pastil.
pêstul :
pc. pistul.
pêstrèn :
pc. paèstrèn (sawah pinggir kali).
pèsthi :
kn. 1 (ut. pêpêsthèn) lêlakon kang wis ditêmtokake (ing kêrsaning Allah); 2 ak. kudu kêlakon (ora kêna ora); 2 ditêtêpake kèhe (wêktune lsp), dicumpi; dipêsthèkake: dijagakake, dianggêp wis mêsthi; kc. mêsthi.
pêt :
kn. 1 (mak [x]) pc. sanalika ilang padhange; 2 êngg. trêp têkan ing; 3 êngg. samangsa, wiwit saka.
pêtak :
I kn. ak. pambêngok, pênggêrtak; mêtu [x]-e pc: ngêtokake kamêmpêngane (kadigdayane); lindhu [x] br: lindhu kang nggênjot; di-[x]-i êngg: digêtak, dibêngoki digusah (tmr. cèlèng lsp). II dipun-[x] k. ak: dipêndhêm, dikubur.
pêtasan :
êngg. kn. mrêcon.
pête :
kn. ar. woh sarta wite.
pêtèk-pêtèk :
pc. pêpindhan swaraning pitik.
pêtèntèng :
pating [x] pc. padha katon umuk.
pêtengge :
pating [x] pc. padha linggih ana ingarêp.
pêtete :
mak [x] pc. sanalika mulur-mêtu.
pêtete-pêtete :
pc. solah tingkahe katon kumênthus.
pêtètèng :
pc. kc. pêtèntèng.
pêtêk :
I di-[x]: 1 kn. ak. diênêtake; 2 (ut. di-[x]-i) ki. dipijêt(-i); 3 (ut. di-[x]-ake) pc. dikudokake nglakoni (tumindak). II êngg. kn: bngs. sabuk. III di-[x] êngg: dipêndhêm; kc. pêtak.
(pêtêl) :
di-[x] kn. diênêtake; di-[x]-ake pc: dikudokake tumandang (nglakoni).
pêtêng :
kn. 1 ora padhang; 2 ora têrang (tmr. prakara lsp); 3 ora absah ut. ora miturut anggêr-anggêr (tmr. barang colongan, slundupan, sêkongkêlan lsp); 4 bunêg ut. susah (tmr. ati, pikiran); 5 katon mrêngut (tmr. polatan); di-[x]-i: dialing-alingi (ditutupi lsp) nganti pêtêng; [x]-an: 1 papan kang pêtêng; 2 kêbênêr ora ana rêmbulan (tmr. wayah bêngi); 3 pc. jaga-malêm; kc. kapêtêngan.
pêtêng ndhêdhêt :
(gagap ak) kn. pêtêng bangêt.
pêtik :
kn. ak. (pam-)bêngok; di-[x]: dibêngoki (nèmpèl ing kuping, tmr. wong ora eling lsp); dadi [x]-an ak: sumaput, ora eling.
pêtinggi :
êngg. kn. lurah desa.
pêtis :
kn. kênthêlan duduh iwak (urang lsp).
pêt-klampêt :
pc. banjur ora tau ngaton.
pêtung :
kn. ar. pring gêdhe.
pêtok :
(-pêtok) pc. pêpindhan swaraning babon.
pêtontong, pêtotong :
pating [x] pc. 1 padha mêtu ndolèr dawa; 2 padha umuk-umukan.
pêtoto :
mak [x] pc. sanalika mêtu moto-moto.
pêt-pêtan :
kn. krasa pêtêng pandêlênge (marga sumaput lsp).
pêtrèk-pêtrèk :
kn. bêngok-bêngok ngundang (tmr. wong wadon).
(pêtri) :
dipêpêtri kn. 1 diopèni bangêt; 2 diajèni bangêt (tmr. kuburan lsp).
(pêca) :
di-[x] kn. ak. diwêca.
pêcah :
kn. 1 rusak (rêmuk) pisah-pisah tmr. cangkir, piring lsp; 2 pisah-pisah dadi perangan cilik-cilik; 3 ent. pisah-pisah tmr. pamitran, sêduluran, pakumpulan lsp; 4 ([x] nalare) bisa mikir lan migunakake nalare; 5 konangan ing akèh (tmr. prakara wadi); di-[x]: diperang (dirêmuk lsp) supaya pêcah; di-[x]-ake: ditibakake lsp. nganti pêcah; [x]-an: 1 apa-apa kang wis pêcah; 2 cacah kang kurang saka sawutuh; kc. mêcah.
pêcak :
I kn. 1 (sa-[x]) sadawaning sikil ditapakake (saka tungkak têkan driji); 2 ([x] pisan) ak. lagi wiwitan, lagi wiwit nindakake; di-[x]-i: diukur dawane nganggo pêcak. II êngg. kn: jaring cilik nganggo palangan cawangan. III êngg. kn: ar. bumbu (gula, asêm, kêtumbar) dianggo mbumboni iwak.
pêcal :
êngg. k. sawah.
pêcalang :
n. pêcambêng k. êngg. bngs. pulisi; kc. pacambêng.
(pêcat) :
di-[x] kn. ak. 1 dicopot, dirucat; 2 dilèrèni saka pagawean; 3 diuculi; mêcati: sêkarat ngarêpake mati.
pêcat mati :
pc. nganti tumêka ing pati.
pêcat sawêd :
kn. (wayah) nguculi sawêding sapi kang dimêgawèkake.
pêcèh :
êngg. kn. rèmbès (matane).
(pêcèk) :
di-[x](-i) kn. dibacoki dicuwil-cuwil.
pêcèran :
êngg. kn. pacêrèn.
pêceca-pêcece :
kn. solah tingkahe katon kumênthus.
pêcêl :
kn. ar. lêlawuhan kang digawe jêjanganan karo sambêl.
pêcêncêngan :
êngg. pc. pêthênthêngan.
pêcêngès, pêcêngis :
mak [x] pc. sanalika mringis.
pêcêrèn :
pc. pacêrèn.

--- 489 ---

pêcil ~ pêthithil.

pêcil :
êngg. k. anak.
pêcing :
I kn. 1 ak. ambu kang bangêr; 2 gombal diclup ing uyuh lsp. ditancêbake ing sawah dianggo nulak ama (cèlèng lsp); luput [x] pr: ora kêna dipalangi kêkarêpane. II ut. pêcingan êngg. kn: ujuran; di-[x] êngg: dijaluki ujuran; kc. pêncing.
pêcical-pêcicil, pating pêcicil, pêcicilan :
kn. matane pêndêlikan (marga nêpsu lsp).
pêcuk :
kn. 1 (ut. pêcruk) ar. manuk pakanane iwak loh; 2 (Landa [x]) êngg. ks. Landa pranakan (asor); 3 êngg. pecok, kc. mêcuk.
pêcus, pêcrus :
ora [x] pc. ora bisa.
pêcut :
kn. cêmêthi garane dawa; di-[x](-i): 1 disabêt(-i) ing pêcut; 2 pc. digirèkake supaya mêmpêng.
pêcuca-pêcucu :
pc. cangkême maju mundur (marga ora sênêng lsp).
pêcoh, pêcroh :
kn. 1 cucuk-cucukan; 2 pc. pêpadon; di-[x]-i: dicucuki, dipêndèl; 2 ent. dipadoni, tansah dibêbeda.
(pêcok) :
di-[x](-i) kn. dikêthok(-i), dipancas(-i) nganggo arit lsp. (tmr. pang lsp).
pêcot :
êngg. kn. copot; kc. pêcat, copot, pocot.
pêcruk :
kn. ar. manuk pakanane iwak loh; kc. pêcuk.
pêcroh :
kn. cucuk-cucukan; kc. pêcoh.
pêtha :
kn. êngg. ak. gantha, wêwujudan; 2 (ut. pêpêthan) wêwujudan têtironing barang; 3 ak. cêngkorongan, karêp; 4 ak. caraning tumindak; di-[x]: 1 ak: diwangun, diwujudake; 3 digambar (diwujudi) kaya dene; kc. pêpêthan.
pêthak :
k. putih.
pêthakan :
êngg. k. 1 slaka; 2 mori.
(pêthakil) :
di-[x]-ake kn. digubêdake ing (tmr. sikil); [x]-an: 1 sikile tansah dipêthakilake; 2 pc. sugih reka kang ala.
pêthal :
kn. uwal sarta pisah; di-[x]: 1 diuwalake lan dipisah; 2 (ut. di-[x]-i) dipaculi (tmr. pojokaning sawah sing ora katut (diwluku).
pêthangkrèk, pêthangkrik, pêthangkring, pêthangkruk, pêthangkrok, pêthangkrong :
pating [x] pc. padha linggih ana ing papan kang dhuwur.
pêthangthang, pêthanthang :
pating [x] pc. linggih sikile dibêgagahake.
(pêthar) :
di-[x]-ake kn. ak. diêlar diambakake (tmr. ali-ali lsp); kc. pêthèr.
pêthat :
I kn. 1 pêdhot pisah (ora gêlêm campur manèh); 2 ak. lèrèn mari udan (tmr. mangsa rêndhêng); di-[x]: dipisah diuwalake (kanthi pêksa); kc. bêthat, pêthèt. II ki: jungkat.
pêthathak :
pating [x] pc. padha linggih sikile mbêgagah (tmr. wong wadon).
pêthathus :
pating [x] pc. padha njathus.
pêthèk :
kn. pambadhe, pamêca; di-[x]: 1 diwêca, dibadhe lêlakone kang bakal kêlakon; 2 pc. dibêdhèk, dibatang.
pêthekol :
pating [x] pc. lêlêkêran kiyêng (tmr. lêngên).
pêthèl :
kn. wadung cilik nganggo sangkal; di-[x](-i): tamani pêthèl.
pêthèn :
kn. pêthi cilik.
pêthèngkol :
pating [x] pc. pating prenggok (tmr. pang lsp).
(pêthèngkrèng) :
di-[x]-ake pc. disèlèhake ing papan kang dhuwur.
pêthèngthèngan, pêthènthêngan :
pc. padha katon umuk tangane mêthènthèng.
(pêthèr) :
di-[x]-ake kn. diêlar diambakake (tmr. ali-ali lsp); kc. mêthèr.
(pêthès) :
di-[x] kn. dikêrêngi têmênan (ênggone mulang muruk).
pêthèsèl :
pating [x] pc. katon cilik-cilik nanging kiyêng.
pêthèt :
I di-[x](-i) kn. diêlih ditandur (ing tamanan lsp); [x]-an: têtuwuhan kang dipêthèt (lumrahe tamanan). II êngg. kn: jungkat; kc. pêthat. III di-[x]-i pc: dicêthèti ing biting lsp. tmr. gangsir sing diêdu.
pêthethah-pêthèthèh :
pc. linggih sikile njênggar.
pêthèthèk :
pating [x] pc. dhêngkule mênga (linggih, mêmènèk lsp).
pêthethe-pêthethe :
pc. pating pêtèntèng.
pêthêkêl :
pating [x] pc. lêlêkêran kiyêng (tmr. lêngên).
pêthêl :
kn. tumêmên tabêri ing gawe; di-[x]-i: ditabêrèni.
pêthêngkukan :
pc. (padha) linggih mbungkuk.
pêthêngkrêng :
pating [x] pc. padha linggih mênêng bae.
(pêthêt) :
di-[x](-i) kn. dikêthok (diiris) pucuke sathithik.
pêthêthêk :
pating [x] pc. padha têtumpukan ora tata (tmr. panganan lsp).
pêthi :
kn. wadhah wangun pêsagèn mawa tutup.
pêthik :
I kn. 1 ak. piranti dianggo ngulir sêkrup; 2 êngg. palu cilik, tatah. II di-[x](-i) kn. 1 dipêthil saka ing gagange (tmr. kêmbang, godhong lsp); 2 dicuplik diêmot ing layang (koran) liya tmr. karangan; 3 dipilihi; (pê-)[x]-an: 1 cuplikan saka layang (koran) liya; 2 pilihan.
pêthil :
I kn. uwal saka ing gantilane; di-[x]: 1 diuwalake saka ing gantilan; 2 êngg. dipirid, dipêthik, dicuplik; 3 dijupuk (dituku) sasêle (tmr. barang gêgandhokan); 4 dipilih dipatah nindakake; [x]-an: 1 kang wis pêthil, kang dipêthil; 2 crita mung saperangan (tmr. wayang lsp). II kn: palu cilik (kêmasan).
(pêthing) :
di-[x] kn. ak. dipilih (dianggêp) kang bêcik dhewe; pêpêthingan: pêpilihan kang bêcik dhewe.
pêthingkrang, pêthingkrik, pêthingkring :
pating [x] pc. padha linggih ana ing papan kang dhuwur.
pêthingthing, pêthinthing :
pating [x] pc. katon kêncêng singsêt (tmr. nganggo sandhangan).
pêthit :
kn. perangan kang pungkasan (tmr. buntut ula, têkên, gambang lsp); kc. mêthit.
pêthithil :
pc. cêthil bangêt.

--- 490 ---

pêthuk ~ pikarêpan.

pêthuk :
I kn. ak. gathuk, kêtêmu, cocog karêpe; di-[x]: dipapag; di-[x]-ake: dipapagake; [x]-an: 1 kêtêmu gathuk; 2 barang-barang lsp. kang mêthuk (pangantèn lsp); kc. kêpêthuk. II ut. [x]-an êngg. kn: buntêlan; di-[x] êngg: dibuntêl. III kn: layang katêrangan ut. kwitansi (pajêg lsp).
pêthungkruk, pêthungkrug :
pating [x]: pc: padha linggih gêgêre mbungkuk.
pêthungthung, pêthunthung :
pating [x] pc. padha abuh mlêmpung.
pêthut :
kn. wong kang kêndêl sarta atos, jêjênggul.
pêthuthuk :
pating [x] pc. padha umpuk-umpukan; di-[x]-ake pc: disèlèhake umpuk-umpukan.
(pêthok) :
I di-[x]-i êngg. kn: dithuthuki (tmr. slarak kandhang, sindik, ganjêl lsp, supaya manjing); lênga [x]-an êngg. ak: lênga klêntik lsp. kang dipipit. II êngg. pc: layang pêthuk.
pêthokol :
pating [x] pc. pating pêthekol.
(pêthol) :
di-[x]-i êngg. kn. diidak-idak lsp. supaya lêmbut (tmr. gêmpalan lêmah kang atos ing sawah ut. têgal).
pêthongkrong :
pating [x] pc. padha linggih ana ing papan kang dhuwur.
(pêthot) :
di-[x](-i) kn. 1 dibêthot, diuwalake kanthi pêksa; 2 dipisah (disapih) kanthi pêksa; kc. bêthot, pêthat.
pêthothok :
pating [x] pc. pating pêthathak.
piadu :
kw. pêpadon, padu.
piagêm :
kn. layang pratandha prajanjian (pikêncêng lsp).
piala :
n. piawon k. tindak kang ala; dipialani: digawe cilaka; kc. ala.
piandêl :
kn. 1 ak. tanggungan; 2 prakara kang diandêl; kc. andêl, pangandêl.
pianjur :
kw. pangarêp; kc. panganjur.
pianggêp :
kw. gagasan, panganggêp; kc. anggêp.
piangkah :
kw. maksud, pangangkah; kc. angkah.
piangkuh :
kw. umuk; kc. angkuh.
pi-api :
kn. api-api (ethok-ethok).
(piarsa) :
dipiarsakake kw. dirungokake; kc. miarsa.
piatu :
êngg. kn. bocah lola.
piblik, publik :
êngg. pc. wong umum.
pidak :
I di-[x] kn. diidak; [x]-an ak: kêmiri adon. II wong [x] (-padarakan) kw: wong asor.
pidana :
kw. siksa, paukuman; di-[x]: diukum, disiksa.
pidari :
kw. 1 lêrêb, palêrêban; 2 palêmahan.
pidèh :
êngg. pc. pidih.
pidêksa :
kn. gêdhe lan dhuwure timbang (tmr. pawakan, pangadêg).
pidih :
I di-[x] kn. 1 diênêtake ing jêmpol ut. driji; 2 ent. dikêrasi, diplindêr; 3 êngg. ak. dipêsu. II kn: malam dicampuri lênga, godhong dhandhang-gula lsp. dianggo ngirêng alis, maèsi lsp; di-[x]: diirêng nganggo pidih.
pidikan :
kw. langgar, sanggar pamujan.
piduwung :
kn. ak. rasa gêtun; kc. kêduwung.
pidosa :
kw. kaluputan, dosa; kc. dosa.
pijana :
kw. taman, patamanan.
pijar :
I êngg. kn. mokal, nglêngkara. II êngg. kn: pijêr (tansah).
pijêr :
I kn. tansah. II kn: bngs. ganda-rukêm dianggo ngadoni patri. III kn: plêtikan (cuwilan) wêsi kang digêmblèng. IV kn: kupu cilik-cilik.
pijêt :
kn. pêtêk ki. diênyêt-ênyêt badane supaya mari sayah lsp; di-[x]: 1 diênêtake nganggo driji, dipèjèt; 2 (ut. di-[x]-i) diênyêt-ênyêt badane supaya mari sayah.
pijêtan :
kn. langsêb.
piji :
I di-[x] kn. dipatah (ditanggênah) nindakake sawijining pagawean. II kn: ar. wit bngs. jambe.
(pijig) :
di-[x] êngg. ak. dipiji.
(pijir) :
di-[x](-[x]) kn. ak. dietung tliti bangêt; kc. ijir.
(pijrah) :
di-[x] kn. ak. dipijir; kc. ijrah.
(pidhangêt) :
di-[x]-ake ki. ak. dirungokake.
pigêgêl :
êngg. kn. tandha-mata, tandha pangeling-eling; kc. gêgêl.
pigujêngan :
k. ak. gêguyon.
pigurah, pigorah :
êngg. kn. wêngku gambar potrèt lsp.
piguna :
kn. ak. paedah, guna; migunani: maedahi.
pih :
êngg. kn. kalenan; kc. pèh.
pihak :
êngg. pc. pehak.
(piyagah) :
di-[x] kn. ak. ditindakake miturut sasênênge dhewe; kc. wiyagah.
piyayi :
n. piyantun k. pc. priyayi.
piyak :
kn. sumisih ngiwa nêngên; di-[x]: 1 disisihake ngiwa nêngên; 2 ak. dibukak (wadine lsp); kc. wiyak.
piyambak :
k. dhewe.
piyambêk :
êngg. k. dhewe.
piyantên :
êngg. k. piyara.
piyapat :
kn. ak. kawruh, wirasat.
(piyara) :
di-[x] êngg. kn. 1 diingu; 2 diopèni lan dipêpêrti.
(piyarsa) :
I dipiyarsakake kw. dirungokake. II di-[x] êngg. ak: didêlêng, ditonton; kc. pirsa.
piyas :
êngg. kn. biyas.
piyatu :
êngg. kn. bocah lola.
piye :
pc. kêpriye.
piyèk-piyèk, piyik-piyik, piyêk-piyêk :
pc. pêpindhan swaraning pitik cilik.
(piyêk) :
di-[x] kn. ak. dipidak, ditindhês.
piyik :
kn. dara ut. manuk ênom.
piyul :
(W) kn. bngs. rêbab wêton Eropah.
pik :
I di-[x]-[x] pc. diowah-owah (dianggo, diêlongi). II pc: ping. III pc. dhisik. IV êngg. pc: mung.
pikajêngan :
k. pikarêpan.
pikalah :
n. pikawon k. ak. ênggone kalah.
pikandêlan :
kn. ak. pracaya, ngandêl.
pikantuk :
k. pakolèh.
pikang :
êngg. kn. pukang.
pikangsal :
êngg. k. ak. pakolèh.
pikarêpan :
n. pikajêngan k. ak. kang dikarêpake (maksud, pêpenginan).

--- 491 ---

pikat ~ pinanggawe.

pikat :
kn. 1 manuk kang dianggo njontrot manuk liyane; 2 golèk manuk sarana pasangan; di-[x]: 1 dicêkêl (dipasang) ing pikat; 2 ent. dijontrot.
pike :
kn. ar. cita.
pikèt :
I (W) kn. tungguk, jaga; kc. pêkèt. II (W) kn: pathokan (dianggo têtêngêr lsp).
pikêr :
êngg. kn. cikêr.
pikir :
(-an) n. pamanah(-an) k. panggalih(-an) ki. 1 gagasan; 2 kakuwatan batin dianggo nglêlimbang, nggothak-nggathukake pangrêti; di-[x] n. dipunmanah k. digalih ki: dilimbang-limbang sarana pikiran; 2 dirêmbug, digatèkake.
piklah, pikne :
êngg. cikbèn, karêbèn.
pikudhung :
kn. ak. layang têdhakan (turunan) layang kêkancingan putusan lsp.
pikukuh :
n. pikêkah k. ak. layang pratandha bab kontrak, dol tinuku, têtêpan pangkat lsp.
pikul :
I n. rêmbat k. 1 gêgawan kang panggawane nganggo pikulan; 2 (wong [x] ut. pêpikul ak) jagul, kuli; 3 (wong [x]) êngg. wong desa kang baku mèlu duwe sawah sarta sanggan; di-[x]: 1 digawa nganggo pikulan; 2 disangga (wragade, lsp); [x]-an n. rêmbatan k: 1 gêgawan kang dipikul; 2 sêsanggan; 3 pring ut. kayu kang dianggo mikul (sarana ditumpangake ing pundhak, gawane digandhulake); 4 êngg. sawah sangganing wong sadesa. II (-dhacin) kn: 100 kati (61,761 kg).
pikun :
kn. (tuwa [x]) jêmpo, tuwa bangêt.
(pikut) :
di-[x] kn. ak. dicêkêl, dicandhak.
pikuwat :
kn. sarana kang dianggo nguwatake.
pikolèh :
n. pikantuk k. pakolèh.
pikrama :
n. pikramèn kw. ijab, ningkah, laki-rabi.
piksa :
. 1 atur [x]: awèh wêruh, kandha marang; 2 êngg. k. êmbuh.
piksir :
(W) kn. didadèkake gambar (tmr. potrèt).
pil :
(W) kn. glintiran tamba (lumrahe kênini).
pilag :
kw. bagus, ayu; kc. pelag.
pilah :
kn. pisah karo panunggalane; di-[x](-[x]), di-[x]-ake: 1 dipisah didhèwèkake, ora dicampur; 2 ak. dipisah.
pilakon :
n. pilampahan k. ak. lêlakon, kalakuan; kc. laku.
(pilala) :
di-[x] kn. 1 diêthing-êthing, diaji-aji; 2 diopèni (digulawênthah, dipiyara) kalawan têmên-têmên; 3 digolèki (dipilih) dening dianggêp aji bangêt.
pilalah :
ut. di-[x] kn. ak. aluwung, angur; kc. plalah.
pilalan :
kn. kang dipilih (dipilala).
pilalu :
ut. di-[x] êngg. kn. aluwung, angur.
pilampu :
ut. dipilampu, lampu êngg. kn. aluwung, angur.
pilang :
kn. ar. wit.
pilang-pilang :
kn. wis bêgja dene ..., wilang-wilang.
pilaur :
ut. di-[x] kn. ak. aluwung, angur.
pilapilu :
kw. yiyid.
pilapuran :
kn. ak. palapuran.
pilar :
I di-[x] kn. disigar mujur (tmr. kayu pring lsp); [x]-an: (kayu lsp) sigaran. II (W) kn: saka gêdhe kang digawe tembok.
pilara :
n. pisakit k. ak. ênggone gawe lara; di-[x]: digêbugi lsp. nganti lara.
pilas :
(-an), pilasi, pilasèn êngg. pc. luwihan kang ora kêpetung.
pilèh :
di-[x] êngg. pc. dipilih.
pilèk :
êngg. ks. anak.
pilêg :
kn. lara irunge tansah ngêtokake umbêl.
pilênggah :
k. pilungguh.
pilênggahan :
kn. ak. padha jagongan.
pilêrên :
kn. lara ngilêr (tmr. pitik).
(pilês) :
di-[x] êngg. kn. 1 diuntir (tmr. tali lsp); 2 diulêd (tmr. lêmpung lsp); kc. ilês.
pilêt :
êngg. k. pilih.
pilih :
I kn. 1 (ut. [x]-[x]) mbedakake êndi kang dadi panujuning ati; 2 êngg. aluwung; 3 (ut. [x]-[x]) êngg. pc. walak-walak, gumantung marang; ora [x]: ora nganggo mawang; di-[x]: 1 (ut. di-[x]-i) dijupuki êndi kang dadi panujuning atine; 2 ditêtêpake dadi (lurah, pangarsa lsp); [x]-an: 1 caraning milih; 2 kang dipilih; 3 pinunjul tinimbang panunggalane. II ut. pilih-pilih kn. ak: arang-arang, ora sabên, up. [x] jalma kang udani. III kw: 1 yèn, mênawa; 2 bilih.
pilih asih :
(-kasih) kn. ora adil, ana salah siji kang diêsihi.
pilih bobot :
(-tandhing) kn. ak. arang-arang kang bisa nandhingi.
pilih-lalab :
ora [x] pc. kabèh dirampêd padha bae.
pilingan :
kn. lêkokan ingiringaning êndhas sangarêping kuping.
pilis :
I kw. pilingan; kc. kêpilis. II kn: tamba kang dilarikake (ditèmplèkake) ing bathuk ut. ing pilingan; di-[x]-i: dilariki pilis. III êngg. kn: imbuh saluwihing takêran; kc. ilis.
pilulusan :
kn. ak. idin, palilah; kc. lulus.
pilungguh :
n. pilênggah k. ak. 1 dêdunung ing, manggon ing; 2 ak. bngs. pisungsung tandha bêkti (saka priyayi kang mêntas diangkat); di-[x](-ake): diaturake marang (tmr. prakara, panyuwunan lsp); kc. lungguh, palungguh.
pilus :
kn. ar. panganan.
(piluta) :
di-[x] kw. digêgèndèng atine supaya sih lsp.
pilong :
êngg. kn. picak; kc. pithong.
pilpèn :
kn. gagang pèn mawa isi mangsi.
pin :
kn. lêt wirama panuthuking gamêlan.
pinadu, pinadonan :
br: dipadu, dipadoni.
pinal :
kn. penal.
pinandamêl :
k. ak. pinanggawe.
pinandhita :
Sang [x] kw. Sang Pandhita.
pinang :
I kn. ak. sagrombol, sabrayat (tmr. pitik lsp). II êngg. kn: jambe; di-[x] kw: dilamar.
pinangantèn :
Sang [x] br. Pangantèn.
pinangeran :
Sang [x] br. Pangeran, bêndara.
pinanggawe :
n. pinandamêl k. ak. dipanggawe (digunani lsp).

--- 492 ---

pinanggih ~ pinggan.

pinanggih :
k. tinêmu (kêtêmu).
pinangka :
I kn. asal, sangkan. II dipinangkani kn. dianani (dituruti) kang dadi panjaluke lsp.
pinara :
kn. 1 dipara; 2 cacah kang dipara; kc. para.
pinarak :
ki. linggih.
pinarbutan :
kw. dirêbut ing akèh; kc. rêbut.
pinarêk :
êngg. ki. linggih.
pinarêmas :
kw. dirêngga ing êmas (tmr. panganggo); kc. parêmas.
pinarigi :
kw. ditrapi tambak watu; kc. prigi.
pinaringan :
br. diparingi (diwènèhi).
pinarsada :
kw. dicandhi, ditumpuk; kc. prasada.
pinarwasa :
kw. dipêksa, dikalahake; kc. prawasa.
pinasthi :
br. wis dipêsthi.
pinasthika :
kw. kang pinunjul dhewe.
pinatèn :
(-an) n. pinêjahan k. br. dipatèni.
pinatik :
kw. dirêngga ing (intên lsp); kc. patik.
(pindêng) :
di-[x] êngg. kn. dipêlêng; kc. pêndêng.
(pindêr) :
di-[x] kn. diplindêr; di-[x] liring br: tansah disawang.
(pindi) :
di-[x] kn. ak. 1 diênêtake (tmr. kapuk ing pangantihan); 2 tansah digêjêg (ing pitakon lsp).
pinjal :
kn. 1 tuma asu, kucing lsp; 2 ciprataning banyu udan; [x]-an: panuthuke lêt lan mlumpat (tmr. nabuh gamêlan).
pinjêman :
êngg. pc. silihan, utangan.
pinjung :
(-an) kn. tapihan kang poncode kang dhuwur dilangkip dianggo nutupi susu (tmr. prawan cilik); kari [x] pc: nganti mlarat bangêt (ênggone nglabuhi sing lanang).
pindha :
kw. mèmpêr, kaya; di-[x](-[x]) kw: dièmpêr kaya, diwangun kaya; pêpindhan kw: têtiron.
pindhah :
I [x]-an k. ak. pêgatan. II dipun-[x]-i êngg. k: dipilihi. III k: ngalih; dipun-[x] k: diêlih. IV (babar [x]) k. ak: (babar) pisan; sa-[x] k. ak: sapisan. V [x] wulan(-taun) êngg. ak: ganti sasi (-taun).
pindhang :
kn. ar. lêlawuhan.
pindhang wutah :
pc. duwe gawe (mantu) wis sumêkta sanalika ora sida (marga pangantène lunga lsp).
pindho :
(ut. ping [x]) n. kaping kalih k: 1 ambal ping loro; 2 urut-urutan kang ping lorone; 3 ping loro; di-[x] ak: dipindhoni n. dipunkapingkalihi k: diambali manèh, dibalèni nganti ping loro; pindhon kn: 1 kang dibabar manèh (tmr. bathikan); 2 kang wis tau kanggo; kc. mindho.
pine :
kc. kapine.
pinèrêmas :
kw:dirêngga ing êmas (tmr. panganggo).
pinis :
(W) kn. bngs. paku jamur.
pinèt :
kw. diêpèk, dipurih; kc. pèt.
pinêjahan :
k. pinatèn.
pinêksa :
br. dipêksa.
pinêsthi :
br. dipêsthi.
pini :
kc. kapini.
pinidana :
kw. diukum; kc. pidana.
piniji :
br. dipiji.
pinihan :
pc. pawinihan.
pinilala :
br. dipilala.
pinilara :
br. dipilara.
pinilih :
br. 1 dipilih; 2 kang dipilih, pilihan.
piniluta :
kw. dipiluta.
pinitaya, pinitados :
br. (kang) dipitaya.
pinituwa :
n. pinisêpuh k. 1 (ut. pinikolot, piniwayah êngg) wong kang dianggêp tuwa dadi juru rêmbug lsp; 2 pangarêping gêgolongan wong agama Protèstan.
pinuju :
kn. lagi kêbênêr; kc. panuju, tuju.
pinunjul :
br. linuwih; kc. punjul.
pinupus :
br. dipupus (ditrimakake).
pinurba, pinurwa :
kw. 1 diwiwiti; 2 digawe, dikuwasani; 3 ([x] tanpa dosa asal) dilairake tanpa dosa asal (R. K. ).
pinusus :
udan lir [x] kw. udan kaya barêng angin diputêr (prahara); kc. pusus.
pinutra-putra :
br. dilêlithing kaya anake (dianggêp anak).
pinrawasa :
kw. dikalahake, dipêksa; kc. prawasa.
pinrêp :
kw. ditêmpuh; kc. prêp.
pinrih :
kw. dipurih.
pinta :
I di-[x](-[x]) kn. dipanci (dicawisi) sapira kang kudu digarap (dianggo lsp); pêpintan ak: pêpancèn. II di-[x] kw: dijaluk.
pintèn :
kn. ar. têtuwuhan.
pintên :
k. pira.
pintêr :
kn. 1 sugih kawruh lan panêmu apa dene bisa ngêcakake; 2 wasis, julig, sugih reka; di-[x]-i: direkani, diapusi.
pinti :
êngg. kn. tali, kênur (pancing lsp).
pintu :
êngg. pc. lawang.
pintu air :
kn. gêjligan ing kalenan.
pintu angin :
kn. lawang mawa tutupan sungsun-sungsun.
pintu monyèt :
(-an) kn. lawang tutupane paron.
pinton :
kn. barang kang dianggo conto (arêp diêdol lsp); di-[x]-i: dituduhi apa-apa dijaluki rêmbug; di-[x]-ake ak. dipintokake: dituduhake marang (pêrlu dijalukake rêmbug).
(pincad) :
di-[x](-[x]) êngg. ak. dipilah-pilah.
pincang :
kn. 1 ora jêjêg; 2 jonjang (ênggone mlaku); 2 ent. ora timbang, ora ganêp, kurang.
pincuk :
kn. godhong gêdhang ditêkuk sarta dibitingi ingisor lancip (dianggo wadhah sêga lsp); di-[x]: digawe pincuk (tmr. godhong), diwadhahi ing pincuk.
(pinyak) :
di-[x] pc. dipidak; kc. pênyak.
(pinyêt) :
di-[x] pc. dipênyêt.
ping :
kn. 1 (-têlu, -pat lsp) katêlu, kapat lsp; 2 ambal ut. tikêl; di-[x]-ake: ditangkarake, ditikêlake (tmr. cacah).
pinge, pinghe :
kw. putih.
pinggahan :
k. ak. punggahan.
pinggala :
(S) kw. ak. 1 abang tuwa; 2 julig.
pinggan :
êngg. kn. ar. wadhah saèm. mangkok gêdhe.

--- 493 ---

pinggang ~ pisah.

pinggang :
kw. bangkekan.
pinggêl :
I di-[x] êngg. kn. diperang-perang (ditugêl-tugêl). II kw: gêlang; kc. binggêl.
pinggêt :
kn. 1 gêrêt ut. lêkik marga dijiwit, ditalèni lsp. (tmr. kulit); 2 ([x] atine) pc. sêrik, lara atine; [x]-an atèn pc: laran atèn, gampang sêrike.
pingging :
kw. bodho.
pinggir :
kn. 1 têpi; 2 têpining kali lsp; di-[x]-ake: dilakokake lsp. mênyang ing pinggir; kc. minggir, paminggir.
pingil :
I (A) kn. ak. 1 tindak-tanduk, kalakuan; 2 kasil (panguripan). II kn. ak: petungan.
(pingit) :
di-[x] kn. dikêkêr ut. disimpên kanthi prêmati (tmr. bocah wadon lsp); [x]-an: kang dipingit.
(pingkêl) :
kc. kêpingkêl-pingkêl.
pingul :
I di-[x](-i) kn. ditegos (dipapras) lingirane (tmr. dandanan kayu); [x]-an: lingir kang dipingul. II kw: putih.
ping-ping :
n. kaping-kaping k. pc. kêrêp bangêt.
ping-pingan :
kn. tangkaran.
pingsêng :
êngg. kn. 1 pisêk (irunge); 2 bindhêng.
piutang :
kn. utang.
pipa :
kn. sambungan rokok, srutu lsp; 2 wuluhan wêsi, gêlas lsp; 3 blombongan dalan kêbul ing pabrik, sêpur lsp.
pipi :
kn. pangarasan ki: peranganing rai ing sadhuwuring wang; [x] lawang: pinggiraning lawang.
pipih :
I kn. 1 (ut. pipèh, pipihan êngg) gombal; 2 indhing kêmpitan (tutup pawadonan yèn pinuju nggarap-sari). II di-[x] kn. ak: dithuthuki (tmr. arit, pacul lsp. supaya landhêp manèh).
(pipik) :
di-[x]-ake pc. dipilihake dianggo nalangi; kc. mipik.
pipil :
I di-[x] kn. 1 dithithili (dicoploki) saka sauntu (tmr. jagung); 2 pc. dijupuki (digarap lsp) saka sathithik; 3 ditabuh ora dicaruk (tmr. nabuh crêmpung); [x]-an: 1 olèh-olèhane mipil; 2 ora carukan (tmr. nabuh crêmpung). II êngg. kn: girik ut. pêthuk (pajêg).
pipilika :
(S) kw. ak. sêmut.
pipir :
êngg. kn. 1 pinggir; 2 cêdhak; kc. mlipir.
pipis :
I êngg. kn. ar. panganan diwungkus ing godhong banjur digodhog. II di-[x] kn: didhêplok (dilêmbutake) nganggo gandhik ana ing pipisan (tmr. tamba, jamu lsp); [x]-an: watu pêsagi piranti dianggo mipis.
pipit :
kn. rapêt tanpa sêla (tmr. wong jèjèr-jèjèr lsp); di-[x]: 1 diênêtake (diplèpèt) nganggo watu tangkêban lsp. (tmr. gawe lênga kacang lsp); 2 pc. ditindhês, diplindêr ing pagawean, digapit; [x]-an êngg. pc: piranti dianggo mlèpèt.
pir :
(W) kn. 1 wilahan waja tipis lan mêndal (ing rodha kreta, uwêr jam lsp); 2 (ut. cikar [x]) kreta arodha loro; 3 êngg. plênthong listrik.
pira :
n. pintên k. 1 (pirang n. sangarêping têmbung aran) pitakon nakokake kèhe, cacahe, ukurane, rêgane, wêktune lsp); 2 (ut. pira-pira) pc. wis luwung (bêgja) dene ...: 3 (ut. pira-pira) pc: sênadyan sathithik (bangêt lsp); ora piraa pc: ora bangêt, ora mingsra; kc. mira, sapira.
pirabara, pirangbara :
n. pintên banggi k: 1 pancène luwih prayoga yèn ...; 2 mêngkono kuwi wis jênêng lumayan, tinimbang ora ...
pira bêtahan :
pc. apa bêtah (kuwat).
pirail :
ilmu [x] (A) kn. ak. bab andum warisan; kc. prail.
pirak :
êngg. kn. pisah, pêgat; di-[x] êngg: dipisah, dipêgat; [x]-an êngg: pisahan, pêgatan.
piralagi :
(yèn) êngg: luwih-luwih yèn.
pirampungan :
êngg. kn. pungkasan, karampungan; kc. rampung.
piranti :
n. pirantos k. 1 prabot (dianggo ...); 2 abrag, bêkakas; 3 ak. srana, gunabisa; dipirantèni: dicawisi, dicêpaki disadhiyani prabot-prabote; kc. pranti.
pirang :
n. pintên k. pira dianggo ing sangarêping têmbung aran); [x]-[x] pc: akèh bangêt.
pirangbara :
n. pintên banggi k. kc. pira bara.
pirasat :
kn. ak. wirasat.
(pire) :
dipirèkake kn. ak. disimpangake, disisihake; kc. mire.
pirêmbugan :
n. pirêmbagan k. pangrêmbug, rêrêmbugan; di-[x]-ake ak: dirêmbugake.
pirêna :
kn. ak. sênêng; kc. rêna.
(pirêng) :
dipun-[x]-akên k. dirungokake; kc. mirêng, rungu.
(pirid) :
di-[x] kn. 1 ak. diurut, dipêrês sarana diurut; 2 ditulad, diturut; 3 dipêthik (tmr. karangan lsp); 4 dijupuk surasane (tmr. piwulang lsp); di-[x]-i ak: ditamatake, digatèkake; (pê-) [x]-an: 1 tuladan (kang dijupuk surasane); 2 pêthikan (tmr. kêkarangan); 3 kang pantês ditulad (ditiru); kc. mirid, plirit.
(pirik) :
di-[x] êngg. kn. dijangka, dièsthi, dimelik.
piring :
I kn. cawan gêdhe dianggo wadhah sêga, lêlawuhan lsp; [x]-an: 1 padha diwadhahi ing piring; 2 kang wangune kaya piring (plat gramopon lsp). II di-(pê-)[x]-i kn. ak: dipituturi (dingrêtèkake) sarana alus, disêmoni; kc. iring.
pirit :
kn. ak. kc. pirid.
pirma :
kn. ak. kawêlasan; di-[x], dipirmakake: dieman(diwèhi rêmbug lsp) murih bêcike.
pirmah :
êngg. pc. pakumpulan dagang kang wargane padha mèlu tanggung jawab.
pirus :
(A) kn. intên ijo.
piroga :
kw. lêlara.
pir-piran :
kn. nganggo pir.
pirsa :
pc. kc. wêruh.
pis :
pc. sabawa nggusah kucing lsp; 2 sabawa ngêlokake bocah waing; di-[x]-ake pc: ora dipaèlu, dirèmèhake bae.
pisah :
kn. ora ut. mari gandhèng (-kumpul, -sambung); di-[x]: 1 dipilah supaya ora gandhèng (-kumpul, -sambung); 2 ditêngahi [di...]

--- 494 ---

[...têngahi] supaya mari padu (-kêrêngan); (pê-)[x]-an: 1 mari kumpul (-barêngan); 2 pêgatan; kc. misah.

pisah ~ pitrah.

pisah kêbo :
kn: bêbojoan ora tunggal saomah (marga pasulayan ut. purik).
pisaid :
kn. ak. pasêksi, pasêksèn.
pisak :
kn. ak. pisêk.
pisalin :
n. pisantun k. ak. pawèwèh awujud sandhangan sapangadêg.
pisan :
kn. 1 (ut. sapisan) sarambahan, ambal ping siji; 2 kabèh dikatutake (dibarêngake), up. sêgane panganên pisan; 3 sanalika bêbarêngan; 4 pc. mêsthi bae, up. lara [x] lah wong kok thuthuk; kc. misan.
pisang :
k. gêdhang.
pisarat :
kn. ak. sarat, srana.
pisaca :
(S) kw. ak. (wong-) cebol.
pisêk :
kn. pèsèk, dhêkok (tmr. irung).
pisêr :
kn. ak. mimis; di-[x] ak: diplintir, dipuntir (tmr. bolah, tampar kênur lsp).
pisin, pising :
êngg. kn. piring cilik, cawan (lèpèk).
pisita :
(S) kw. ak. daging.
piskucing :
kn. ar. têtuwuhan.
pisuh :
kn. têmbung kasar ut. pêpoyok kang saru; di-[x]-i: diujar-ujari têmbung saru (kasar).
pisuka :
kn. ak. panujuning ati; kc. suka.
pisuna :
(S) kw. panyambah, pangala-ala; kc. wisuna.
pisungsung :
kn. pawèwèh (marang dhêdhuwuran) minangka tandhaning pakurmatan; di-[x]-ake: diaturake marang.
pispot :
(W) kn. wadhah sêsukêr (-uyuh).
pista :
kn. 1 riyaya gêdhèn; 2 (ut. pistan) êngg. tayuban; 3 kasukan mangan enak bêbarêngan wong akèh.
pistul, pistol :
(W) kn. bngs. bêdhil cilik lan cêndhak.
piston :
kn. obat ing patrum ut. ing panithiking bêdhil.
pit :
I kn. panuli cina (dianggo ing mangsi bak). II (W) kn: sêpedhah; [x] kêblak êngg. pitmotor: pit dilakokake mêsin montor.
pita :
I (S) kw. kuning. II (S) kw. ak: bapa. III (Prt) kn: cita ciyut dawa (mawa warna).
pitaya :
n. pitados, pitajêng k: 1 ngandêl marang; 2 pracaya ut. masrahake pakaryan lsp. marang; 3 wong kang dipracaya (dipasrahi nindakake); 4 ak. kukuh, sêntosa, kêna diandêlake; di-[x]: diandêl, dipracaya (nindakake, ngrêksa lsp); dipitayani: dipasrahi nindakake apa-apa; mitayani: kêna dipitaya, kukuh; dipitayakake: dipasrahake (dikon ngrêksa lsp) marang.
pitak, pitêk :
êngg. kn. cathak, petak.
pitakon :
n. pitakèn k: 1 (pandangon ki) apa kang ditakokake, cara ênggone takon; 2 ak. takon marang; di-[x]-i ak: ditakoni; [x]-an: wong kang ditêtakoni (dijaluki rêmbug lsp); dadi [x]-an pc: isih durung têrang; kc. takon.
pitara :
(S) kw. ak. para lêluhur.
pitawa :
kn. ak. putusaning para ahli anggêr-anggêr (agama).
pitêdah :
k. pituduh.
pitêdhan :
ki. ak. pawèwèh; kc. patêdhan.
pitêkur :
kn. ak. linggih ngêningake cipta (nggagas prakara gaib).
pitêmbung :
kn. ak. panêmbung.
pitêmbungan :
kn. 1 têtêmbungan; 2 ak. kaklumpukane têmbung-têmbung.
pitênah :
(A) kn. 1 panggawe ala kang dianggo maeka ing liyan; 2 panguman-uman, panyamah; di-[x] 1 dipanggawe, dipialani (sarana gunabisa, reka lsp); 2 dicamah, diala-ala, dirusak jênênge.
(pitêrang) :
mitêrang kn. njaluk katêrangan, nêrang marang; di-[x]-ake ak. dijalukake katêrangan marang; kc. têrang.
pitik :
1 êngg. kuthuk; 2 n. (ayam k) bngs. kewan iwèn; [x] trondhol dibubuti pr: wong mlarat dirog dhuwite (barang darbèke); [x] trondhol diumbar ing padaringan ( -saba ing lumbung) pc: wong kêkurangan dipasrahi nyêkêl dhuwit lsp.
pitu :
kn. 7; dipitoni: 1 diganêpi dadi pitu; 2 dislamêti ing nalikane mêtêng pitung sasi.
pituduh :
n. pitêdah k. 1 kang dituduhake; 2 pitutur.
(pituhu) :
di-[x], dipituhoni kn. ak. digugu lan dilakoni (sabarang dhawuhe lsp); kc. tuhu.
pitulas :
kn. 17.
pitulung :
(-an) kn. srana kang dianggo nulung; di-[x]-i: ditulungi; kc. tulung.
pituna :
kn. ak. karugian; mitunani: njalari tuna, ora migunani.
pitung :
kn. 7 (dianggo ing sangarêping têmbung aran); [x] puluh: 70; [x] atus: 700 lsp.
pitungan :
kn. ak. petungan.
pitungkas :
kn. ak. wêkas; di-[x]-i ak: diwêkas.
piturut :
kn. ak. mbangun-turut; di-[x] ak: digugu, diturut; kc. turut. miturut.
pitutur :
kn. 1 (awèh) piwulang kabêcikan; 2 (awèh) pêpeling sarta pamrayoga (supaya ora nindakake kang ora pantês); di-[x]-i: 1 diwulang kabêcikan; 2 dikandhani supaya tumindak kang bêcik; kc. tutur.
pituwah :
I kn. ak. 1 kasil ut. wohing pakaryan lsp. kang migunani (ut. kang aji bangêt); 2 êngg. tandha pangeling-eling; 3 pusaka; 4 kang tuwa, wiwit kuna mula. II kn. ak: pitutur (babagan agama).
pituwas :
kn. 1 opahan lsp. kang dianggo lêliruning kangelan; 2 (sawah [x]) ak. sawah digadhuhake marang bêkêl kang wis lèrèh minangka pansiyun.
pituwi, pituwin :
kw. tur, lan uga.
pitobat :
kn. ak. pamartobat, tandhaning tobat.
(pitongton, pitonton) :
di-[x]-ake kn. dikebarake supaya ditonton.
pitrah :
(A) kn. 1 dana wujud bêras lsp. lumantar marang kaum sabên lêbaran; 2 (sa-[x]) kèhing bêras lsp. satangan ditangkêbake lan dicêkodhongake; di-[x]-i: dijakati pitrahe (anak, bojo lsp).

--- 495 ---

pitrang ~ (planggêr).

pitrang :
êngg. ak. bngs. kala.
pitroli :
êngg. pc. lênga patra (-latung).
picak :
kn. matane karo pisan ora kêna dianggo ndêdêlêng; di-[x]-ake ks: dianggêp picak, dianggêp ora wêruh.
pice :
êngg. kn. pece.
picêk :
êngg. kn. picak.
picik :
êngg. pc. rupêk (kurang jêmbar kawruhe).
picis :
I êngg. kn. 1 dhuwit; 2 pc. kêtip (10 sèn). II di-[x] kn. ak: diukum kisas sarana diiris saka sathithik.
(pithat) :
I di-[x] kn. ak. dipilah, didhèwèkake. II di-[x]-i kn. ak: dipilihi kang bêcik.
(pithês) :
di-[x] kn. 1 dijapit ing driji lan dipênêt (tmr. irung); 2 dipênêt ing driji (tmr. kewan cilik-cilik).
pithêt :
I di-[x] êngg. kn. dipithês, dipênêt. II êngg. kn: bithêt.
pithi :
kn. 1 bngs. kranjang (tenggok) cilik (dianggo takêran, wadhah bumbu lsp); 2 ar. tikus; 3 ar. kêrtu cilik.
pithil :
kn. pêthil perangane; kc. prithil.
pithing :
pc. kêpithing; di-[x] pc: dijapit nganggo pupu.
pithut :
pc. kandêl sarta ciyut (tmr. mata).
pitho, pithong :
êngg. pc. 1 pece; 2 ks. picak.
piwadul :
kn. ak. wêwadul.
piwalês :
kn. 1 pamalês; 2 wêwalês ala; kc. walês.
piwêlas :
kn. ak. kawêlasan.
piwêling :
kn. ak. wêling, wêlingan.
piwulang :
kn. pitutur, wêwarah, pangajaran; kc. wulang.
piwucal :
êngg. k. piwulang.
pyah :
mak [x] pc. sanalika pêcah sigar lsp.
pyayama :
kw. matur, kandha.
pyayi :
n. pyantun k. pc. priyayi.
pyak :
mak [x]: sanalika pilah (biyak); kc. piyak.
pyambak :
k. pc. dhewe; kc. piyambak.
pyan :
kn. 1 plangitan; 2 kepang rangkêpan payon.
pyang-pyangan, pyang-pyêngan :
pc. kumudu lunga bae.
pyang-pyèng :
pc. pêpindhan swaraning kêmpyang lsp.
pyèk, plêk :
mak [x] pc. katêranganing apa kang tumangkêp.
pyuh :
I mak [x] pc. sanalika tiba pêcah. II rêmuk [x] kn. ak: 1 rêmuk ajur; 2 kagèt bangêt.
pyuk :
mak [x] pc. katêranganing ngapyuk, têmpuk lsp; kc. gapyuk, kapyuk.
pyung :
mak [x] pc. sanalika padha lunga bêbarêngan (kaya lalêr, tawon lsp); [x]-[x]-an: padha mabur gêgrombolan akèh (tmr. lalêr, lêmud lsp).
pyur :
mak [x] pc. katranganing kumêpyur ut. sumawur; di-[x]-i pc: disawuri; kc. kêpyur.
pyur-pyuran :
pc. dhêg-dhêgan atine (kumêpyur).
pyoh :
mak [x] pc. sanalika pêcah (tiba) banyune mêtu.
pyok :
mak [x] pc. pêpindhan swaraning dhuwit diopyok-opyok lsp.
plajêng :
k. playu.
plaga :
kw. ak. kêthèk; kc. plawaga.
plak :
I mak [x] pc. sabawaning nabok lsp; kc. kêplak. II êngg. pc: padha trêp, jiblès; kc. plêk. III di-[x](-i) pc: ditèmplèki.
plakangan :
êngg. kn. wlakang.
plak glèdhèg :
êngg. kn. bngs. cikar.
(plakên) :
di-[x]-i n. dipunplampahi k. ak. dijaluki, dikon; kc. palaku, mlaku.
plak-plêk :
pc. sabawaning nênabok, ngantêm, nèmplèkake lsp.
(plaksana) :
di-[x] kw. 1 diroda-pêksa (dikaniaya lsp) pêrlu dianggo tuladha supaya wong liyane aja tumindak mêngkono; 2 diukum.
plaksègêl :
(W) kn. sègêl dianggo pikêncêng nalikane tampan-tinampan dhuwit lsp.
plak siyêr :
êngg. kn. dhokar arodha karèt.
plaksik :
pating [x] êngg. pc. pating bêsasik.
(plala) :
di-[x] kn. ak. dipilala.
(plalah) :
di-[x] kn. ak. dipilalah, dilampu.
plalu :
êngg. ak. luwung, pilalu.
plamar :
kn. ak. tampar (tali) dipanthêng; kc. klamar.
plampitan :
êngg. kn. pipitan lênga; kc. pipit.
plana :
kn. ak. lapak.
planangan :
n. pajalêran k. kalam ki. wêwadining wong lanang.
(plandang) :
di-[x] kn. ak. ditêmpuh; kc. wlandang.
(plandêr) :
di-[x] êngg. pc. 1 diowahi (tmr. tulisan); 2 dicorèk.
planjêr :
kn. prêngkêlan daginging wlakang ut. gulu (marga lara).
plandhèn :
êngg. kn. bngs. kerekan layar.
plandhungan :
ki. konthol.
(plantrah) :
di-[x]-ake kn. ak. diplantrangake.
(plantrang) :
di-[x]-ake kn. 1 ditêrusake nganti kêladuk; 2 disasarake, dilorobake; kc. kêplantrang.
planca :
êngg. kn. ambèn.
plancur :
pating [x] kn. ak. padha katon sumurat.
plancoh :
êngg. kn. pathokan dinggo uwat-uwat wit, cancangan prau lsp.
(plancong) :
mlancong kn. lunga plêsir-plêsir; [x]-an: dolan-dolan mlaku-mlaku, plêsiran.
planthangan :
kn. 1 pring lsp. kang ditrap malang (dianggo mepe têmbako lsp); 2 bngs. ukuran kang digawe pring; kc. klanthang, mlanthang.
planthasan :
pc. gundhul plonthos.
planthingan :
pc. kurang ajar, ugal-ugalan.
(planthir) :
di-[x] kn. dikêdhuki digawe kalenan; [x]-an: kalenan.
planyahan :
kn. lonthe.
plang :
pc. 1 blabag (dianggo nyênyèlèhake lsp); 2 blabag lsp. tèkên (jênênging wong, desa lsp).
planggangan :
kn. ak. planggrangan.
planggaran :
kn. kaluputan bab nêrak anggêr (undhang); kc. langgar.
(planggêr) :
di-[x]-i kn. ak. diwatoni, ditêtêpake ing undhang-undhang (dilarangi); [x]-an êngg: têtêp, maton, mêsthi; 2 wêwaton, pêpacak; ora [x]-an êngg: ora mêsthi, ora ajêg.

--- 496 ---

(planggrang) ~ plèrèh.

(planggrang) :
di-[x]-ake kn. ditumpangake ing jagrag, sanggan lsp; [x]-an: jagrag, sanggan (dianggo mlanggrangake), ganjêl apa-apa sing digarang.
planggrok :
(-an) êngg. pc. papan ut. gubug palerenan (pajagan).
planggrongan :
kn. gubug lsp. ing wit. witan ut. nganggo cagak (dianggo njêjêpi buron alas lsp).
plangi :
kn. sutra mawa corak kêkêmbangan (dianggo kêmbên, slendhang lsp).
plangitan :
kn. êpyan, tutup têmpat tidhur (kreta lsp).
plangka :
kn. kacampuran plonthang putih (tmr. ulêsing jaran, sapi lsp).
plangkah :
kn. pawèwèh (wujud sandhangan lsp) marang sadulur tuwa kang dilangkahi ênggone omah-omah.
plangkan :
kn. 1 ak. dhampar, palinggihan; 2 jagragan sanggan kêndhang, payung, tumbak lsp).
plangki, plangkèn :
kn. ak. bngs. joli.
(plangkring) :
mlangkring kn. 1 mencok ing pang lsp. (tmr. manuk); 2 pc. ngundhakake rêga (marga sing tuku katon sênêng); [x]-an: wilah (kayu) dianggo pencokan manuk (ing kurungan); kc. pangkring.
plangkrong :
pating [x] kn. padha linggih ana ing pang lsp.
plang-plêng :
pc. 1 diantêmi lsp. bola-bali; 2 tansah lunga.
plaur :
ut. di-[x] kn. aluwung, dilampu.
plapah :
êngg. kn. bumbu olah-olahan.
plapat :
kn. ak. ngalamat, ilapat; di-[x] êngg: dingalamati, oleh ilapat.
plapuran :
kn. kc. palapuran.
(plara) :
di-[x] ak. dipilara.
(plarah) :
di-[x] êngg. kn. digrayangi.
plas :
mak [x]. lumêpas bantêr; kc. blas.
plas-plasan :
pc. tansah lunga.
plasa :
kn. ar. wit.
plat :
(W) kn. 1 blebekan (lêmbaran) sing[12] lsp; 2 blèg lsp. ditulisi ciri angka, jênêng lsp. (ing montor, kreta lsp); 3 piringan gramopon.
plataran :
I êngg. kn. undhak-undhakan; kc. tatar. II kn: palêmahan jêmbar sangarêping omah; kc. latar.
platuk :
I kn. 1 ([x] bawang) ar. manuk; 2 tukang nêgor wit krambil; di-[x]: 1 ak. dicucuk; 2 ditêgor (tmr. glugu); 3 ks. disanggama; di-[x]-i ak: dijampangi dijangkung. II ut. [x]-an ak: panithiking pistoning bêdhil.
platun :
kn. ak. kopral; kc. plêton.
plato :
(W) kn. palêmahan wrata ing pagunungan.
platok :
êngg. kn. platuk.
placêk :
êngg. kn. pathokan jèjèr-jèjèr (ing sawah).
plathas :
êngg. kn. dolan-dolan, plancongan; [x]-an êngg: tansah dolan-dolan, plancongan; kc. kêplanthas.
(plathok) :
di-[x]: disigar (tmr. barang kang atos, kayu lsp).
plawaga :
kw. kêthèk.
plawahan :
êngg. kn. jugangan jêro; kc. blawah.
plawangan :
kn. ak. wong kang jaga lawang.
plawangga :
kw. kêthèk.
plawungan, plawongan :
kn. planggrangan wadhah tumbak lsp.
pledhang :
êngg. kn. tukang patri kang idêr-idêr.
pledhungan :
êngg. kn. plegungan.
(plegung) :
di-[x]-ake kn. dilèrènake ana ing eyuban (tmr. sapi lsp); [x]-an: pangasoning sapi lsp. ing eyuban.
pleyak-pleyok :
kn. ora kukuh.
pleyat-pleyot :
kn. 1 pleyak-pleyok; 2 pc. miyar-miyur, melat-melot.
plèyèk :
pating [x] pc. tansah padha nêkuk mayat; kc. lèyèk.
plèk :
I mak [x] pc. sanalika tumèmplèk. II pc: pêpindhan swaraning nyablèk lsp. III êngg. pc: blêntong rêgêd ing klambi lsp.
plekat :
kn. sarung tênunan lirik-lirik.
plèkèk :
êngg. kn. paklèkèk (pajêg nyêmbêlèh rajakaya).
plèlèh :
êngg. pc. sambêl mung lombok karo uyah.
plèlèr :
êngg. ak. pawèwèh wujud sandhangan marang batur; kc. lèlèr.
plendho :
mak [x] pc. jêbul ora nuhoni jangji (ora nêrusake garapane, ora ndayani).
(plènèt) :
di-[x] pc. diênêtake nganti pèndèng (gèpèng).
(plèntèk) :
di-[x] êngg. kn. ditakok-takokake (digolèki) mênyang êndi-êndi.
plencang-plèncèng :
pc. tansah nylèwèng (ora pênêr).
(plèncèng) :
di-[x]-ake pc. dienggokake ênêre, diblasukake; kc. mlèncèng, pèncèng, plencong.
(plencong) :
di-[x]-ake kn. ak. dienggokake ênêre, disèwèngake;[13] kc. mlencong.
plenthas :
kn. gundhul plonthos; kc. plethas.
plenga-plenge :
pc. tansah ngguyu mangap.
plengah-plèngèh :
pc. tansah ngguyu.
plenggrongan :
êngg. kn. planggrongan.
plengkok :
pating [x] pc. padha têtêkukan ora kêncêng.
(plengkrang) :
di-[x]-ake pc. (sikile) ditumpangake ing dhuwur.
plengos :
mak [x] kn. (sanalika) mengo êmoh ngingêtake (marga ora sênêng).
plèngsèngan :
êngg. kn. plèrèdan watu ing tanggul dalan sêpur lsp.
plèsèd :
kn. wilah (kayu) tangkêban dianggo njapit supaya gèpèng ut. rêmuk (kanggo adu kêmiri lsp); di-[x]; 1 dijapit lan diênêtake (kêmiri diêdu lsp); 2 didhêsêk saka kiwa têngên.
plerah :
mak [x] pc. mak plèrèh.
plerak-plerok :
kn. tansah mlerok.
pleran :
êngg. kn. leleran, lalahan; kc. lèr, paleran.
plera-plere :
kn. tansah mletre ngolah-ngalih; kc. lera-lere.
plèrèd :
(-an) kn. 1 dronjongan dalan banyu ing bêndungan ut. ing pintu air; 2 dronjongan dianggo mlorod.
plèrèh :
I ut. [x]-an êngg. kn. palèrènan; kc. lèrèh. II mak [x] pc: sanalika katon abang (gêtih lsp).

--- 497 ---

plèrènan ~ plêncut.

plèrènan :
n. pakèndêlan k. papan kang dianggo lèrèn.
(plero) :
dipleroni kn. ak. dipleroki.
(plerok) :
mlerok kn. ngèncèngake ênêring mata (marga ewa lsp); di-[x]-i: diingêtake panyawange mlerok.
plès :
I mak [x] pc. sabawaning napuk, nabok lsp. II êngg. pc: gêndul.
(plèsèd) :
mlèsèd kn. 1 mletre, mlere (marga lunyu); 2 ora pênêr, nyimpang saka ênêre; 3 pc. luput, ora nêtêpi, ora kêlakon kaya kang diarêp-arêp; di-[x]-ake: 1 diplètrèkake; 2 dikewal têtêmbungane; [x]-an kn: gêgunêman kewalan.
plèsèh :
kn. padha gumluntung ing lêmah (wong mati lsp); kc. lèsèh.
plèstêr :
I (W) kn. tamba tatu; di-[x]; ditambani ing plèstêr. II ut. plêstèr, plèstêr êngg. kn: campuraning wêdhi, gamping, sêmèn lsp. dianggo nglapis jrambah, jogan lsp; di-[x]: dilapis ing plêstèr (tmr. jrambah lsp); kc. mêstèr.
pleta-plete :
êngg. pc. sêmbrana, gêguyon.
pletra-pletre :
pc. tansah mlorod (mletre).
pletre :
mak [x] pc. sanalika mlèsèd (mlorod) marga lunyu.
(plètrèk) :
di-[x]-ake kn. diplorodake sathithik (mudhun).
(plècèt) :
di-[x](-i) kn. dioncèki (diilangi) kulite (tmr. kacang, cangkok lsp); 2 pc. diblèjèti, diwudani sandhangane; kc. mlècèt.
(plèthès) :
di-[x] êngg. kn:ditutu diilangi kulite (tmr. kopi lsp).
(plèthèt) :
di-[x](-i) kn. dipèjèt (dipênêt lsp) supaya mêtu isine (tmr. wowohan lsp); kc. mlèthèt, plothot.
plethot :
pating [x] pc. padha bengkong têtêkukan (tmr. kêris, lsp); kc. pethot.
plèwèhan, plèwèkan :
pc. bolongan, blèwèhan.
(plêbêk) :
di-[x]-ake pc. diblêbêkake.
plêbuhan :
êngg. kn. pawuhan.
plêdhing :
pating [x] pc. padha katon bokonge; di-[x]-i pc: 1 diathungi bokong kang dibukak; 2 ks. ora dipaèlu, dirèmèhake, diisin-isin.
plêgak-plêguk, plêgukan :
pc. ora lancar (gunême).
plêk :
kn. 1 pc. pêpindhan ut. katêranganing ngantêm lsp; 2 nyamlêng (ora kurang ora luwih); 3 padha trêp, jiblès; di-[x]-i: dipadhani trêp.
plêkah :
pating [x] kn. padha rêngka (tmr. lêmah lsp); kc. mlêkah.
plêkak-plêkèk :
(-plêkuk) êngg. kn. mungkag-mungkug arêp mutah.
plêkara :
êngg. pc. prakara.
plêkat :
I êngg. kn. alun-alun. II kn. ak: wara-wara, undhang-undhang.
(plêkak-plêkok) :
di-[x]-ake kn. dibêndhèng diwêngakake (mêcah durèn lsp).
plêkèt :
êngg. kn. tungguk, caos; kc. pêkèt, pikèt.
plêkikên :
kn. klêlêgên ênggone ngulu.
plêkrok :
pating [x] pc. padha katon mêkrok; kc. mêkrok.
(plêksana) :
di-[x] kw. diukum; kc. plaksana.
plêlang :
-plêlêng pc. tansah mandêng.
(plêlêng) :
di-[x](-i) kn. dipandêng, dipênthêlêngi.
plêlu :
êngg. pc. prêlu.
plêmbas-plêmbis :
(-plêmbus) êngg. pc. tansah katon umpluke.
plêmbir :
êngg. kn. blèg lsp. kaêtrap ing pit, grobag lsp. tandha yèn wis mbayar pajêg.
plêmbung :
pating [x] kn. padha mlêndhung (kisèn angin); di-[x]-ake: disêbul (diisèni angin lsp) supaya mlêndhung; [x]-an: 1 kêndhangan wadhah uyuh (ing puyuhan); 2 êngg. têlih, gondhok; 3 balonan (karèt lsp); 4 umpluk sabun kang mlêndhung (dolanan bocah); kc. mlêmbung.
plêmbung-anginên :
kn. 1 lara masuk angin ing wêtêng, krasa kêmplung-kêmplung wêtênge marga kakehan ngombe; 2 kulite padha mlêmpung (tmr. pitik).
plêmpas-plêmpus :
pc. umuk, umbag.
plêmpêng :
kn. bumbungan dalan banyu.
plêmpung :
pating [x] pc. padha abuh kulite; kc. mlêmpung.
plêndak-plêndèk :
pc. 1 ora ndêmênakake ênggone mangan (sajak ora doyan); 2 ora kêncêng kêkarêpane.
plêndèk :
mak [x] pc. sanalika mandhêg ora nêrusake niyate, jêlèh.
(plêndêr) :
di-[x] êngg. kn. diplêndir.
(plêndir) :
di-[x] kn. dipêksa dikon nindakake pagawean kang abot (ngungkuli liya-liyane).
(plêndrêng) :
di-[x] êngg. kn. diplêndir.
plêndhing :
pc. blêndhing.
plêndhung) :
di-[x]-ake kn. saèm. diplêmbungake; [x]-an êngg. pc: plêmbungan.
(plênèt) :
di-[x] pc. diplènèt.
plênêt :
mak [x] pc. sanalika mêtu (sêsukêr); [x]-an ks: sêsukêr.
plênik :
pc. tutul cilik.
plênis :
pating [x] pc. katon cilik-cilik klimis (wowohan lsp).
plêncar :
pating [x] kn. ak. padha pêncar ana ing êndi-êndi.
plêncat :
[x]-[x], pating [x] kn. ora ajêg antarane, ora urut-urutan, padha mrênca; di-[x]-ake: 1 ak. dipênculatake; 2 (ut. di-[x]-[x]) disèlèhake mrênca (ut. ora diurutake); [x]-an (atine): ora jênjêm, ora têtêp atine.
plêncat-plêncut :
pc. 1 bola-bali lunga; 2 ora ajêg, gonta-ganti ênggon (ut. gagasan); kc. plêncut.
plêncing :
I mak [x] pc. lunga dadakan; [x]-an êngg: dolan-dolan nunggang pit; kc. mlêncing. II êngg. kn: 1 anak warak; 2 pêntil randhu.
plêncung :
kn. 1 wilah lsp. dianggo mbalangake blêthok (gêmpalan lêmah); 2 ar. lêlagon suluking dhalang; di-[x](-i): dibalangi nganggo plêncung; di-[x]-ake (diplêncutake êngg): dibalangake (dilêpasake) mlêsat bantêr.
plêncut :
pating [x] pc. padha mlêsat;

--- 498 ---

di-[x]-ake êngg: diplêncungake; mlêncuti: wis ana sawêtara kang mêtu wulène (tmr. pari ing sawah).

plênthas-plênthus ~ plêthok.

plênthas-plênthus :
pc. umbag sugih omong.
(plênthèt) :
di-[x]-ake (wêtênge) pc. dijêngkêrutake wêtênge (sarana ngêdên).
plênthi :
mlênthi pc. katon cilik nyêmpli.
plênthing :
(-ên) lara cacar; kc. mlênthing.
plênthu :
pating [x] pc. padha katon kaya pêncu.
plênthuk :
kn. ak. ar. wadhah bêling mblêndhuk ingisor (wadhah inuman).
plênthung :
kn. prênthilan ing kulit isi nanah ut. arêp dadi wudun; pating [x] pc: padha mlênthung; kc. mlênthung.
plênthus :
mak [x] pc. sanalika mundhak gêdhe (tmr. wêtêng).
plênthon :
kn. ak. wêwangunan kang bundêr; kc. plênthu.
plênthong :
êngg. kn. 1 bundêran cilik; 2 bundêran bêling ing diyan listrik; kc. kêplênthong.
plênyak-plênyèk :
pc. katêranganing midak barang kang jêmèk.
plênyèk :
mak [x] pc. sanalika jêmèk; kc. mlênyèk.
plênyok :
mak [x] pc. saèm. mak plênyèk; kc. kêplênyok, mlênyok.
plêng :
mak [x] kn. 1 sanalika lunga mak lêng; 2 mak clêng (rasaning kuping ut. êndhas); 3 katêranganing ngantêm; kc. cês-plêng.
plêngah-plêngèh :
pc. plengah-plèngèh.
plêngak-plêngok :
pc. thingak-thinguk (marga gumun).
plêngang-plêngong :
kn. ak. thingak-thinguk katon bodho.
plêngèh :
mak [x] pc. sanalika ngguyu.
plênggang-plênggong :
kn. katon gêla ut. cuwa.
plênggong :
mak [x] pc. sanalika gêla (cuwa); kc. mlênggong.
(plêngkang) :
mlêngkang kn. ngadêg sikile mbêgagah; kc. kêplêngkang.
plêngkuk :
pating [x] pc. padha mbêngkêluk (bengkong); di-[x]-ake pc: dibêngkêlukake.
plêngkung :
I ut. [x]-an kn. 1 wêwangunan kaya saparoning buwêngan (kang ngadêg); 2 tembok kang wangun saparoning buwêngan (gapuraning kutha lsp); 3 gapura pakurmatan; di-[x]-ake: dibêngkêlukake awangun plêngkungan; kc. mlêngkung.
(plêp) :
di-[x] pc. diêmplêp.
plêpah :
êngg. k. plupuh; kc. mlêpah.
plêpak-plêpêk :
pc. 1 tansah mlêbu (tmr. barang cuwèr, umbêl lsp); 2 tansah (kêrêp) ngombe.
plêpêk :
I [x]-[x] pc. ora bisa ambêkan kalawan kêpenak; kc. kêplêpêkên. II di-[x]-ake pc: diblêbêkake, diblêdhêsake ing banyu.
plêpêr :
mak [x] pc. sanalika mabur; kc. blêbêr, mlêpêr.
plêpuh :
pating [x] pc. padha mlênthing.
plêpuk-plêpuk, plêpus-plêpus :
êngg. kn. mêtu prêntilaning umpluk (tmr. wedang umob).
plêrak-plêruk :
(-plêrêk ak). katon pêtêng ulate.
plêrêk :
mak [x] pc. sanalika pêtêng ulate; kc. mlêrêk.
plêruk :
pating [x] pc. padha katon pêtêng ulate; di-[x]-i pc: diingêtake kanthi ulat kang pêtêng; kc. mlêruk.
plês :
mak [x] pc. sanalika amblês (-lunga, ilang).
plêsat :
pating [x] kn. padha lumêpas adoh; kc. mlêsat, pêsat.
plêsir :
(-an) pc. mlancong, dolan-dolan.
(plêsit) :
mlêsit kn. ak. mêncil, mênjila; kc. kêplêsit.
plês-plêsan :
pc. trêp bangêt, cukup; kc. cèplês.
plêsta :
êngg. k. rampung; kc. palastha.
plêstèran :
kn. dilapis (disrasah) ing campuraning wêdhi, gamping, sêmèn lsp. (tmr. jrambah, jogan); kc. plèstêr.
(plêtêr) :
di-[a] kn. 1 dioyak; 2 (-ing gawe) tansah dikon nyambut gawe; 3 3 diujêg, digêjêg ing panjaluk.
plêtik :
kn. 1 pêliking gêni kang mênculat; 2 plênik putih ing têlênging mata; [x]-[x], pating [x]: 1 padha mênculat gênine (mêtu plêtike); 2 padha ana plênike putih (tmr. mata, rambut); di-[x]-i: kêna plêtiking gêni; kc. mlêtik.
plêtuk :
pating [x] kn. ak. katon putih marga akèh plênik-plênike putih (tmr. rambut lsp); kc. mlêtuk.
plêtun :
kn. gêgolonganing prajurit (saradhadhu); kc. platun.
plêton :
kn. tembok sêmèn; kc. bêton.
plêca-plêcu :
pc. tansah mêcucu cangkême; kc. mlêcu.
plêcas-plêcus :
pc. sugih omong ora ana kanyataane.
(plêcèk) :
di-[x]-ake pc. dilangkip (di-bukak) kulite.
plêcèt :
mak [x] pc. sanalika lunga tanpa pamit, sanalika bali.
plêcis :
mak [x] pc. têmahan ora nyata.
(plêcit) :
di-[x] kn. dioyak têrus, diplêtêr.
(plêcu) :
mlêcu pc. cangkême mêcucu.
plêcus :
mak [x] êngg. pc. têmahan ora nyata; [x]-an pc: sugih umbag ora nyata.
plêcut :
pating [x] êngg. pc. pating plêncut; kc. plêncut.
plêthèk :
I kn. 1 (ing srêngenge) wêtuning srêngenge; 2 ([x] sasi, [x] tanggal) wiwitaning sasi (-tanggal); 3 ent. wiwitaning panggarap (tumindak); kc. mlêthèk. II mak [x] pc: pêpindhan swaraning gêdhah pêcah lsp.
(plêthês) :
di-[x] pc. 1 ditindhês; 2 dipatèni; kc. mlêthês.
plêthêt :
mak [x] pc. mak plênêt.
plêthik :
mak [x] pc. saèm. mak plêthèk nanging luwih lirih; kc. mlêthik.
plêthis :
mak [x] pc. sanalika copot (-lêpas); kc. mlêthis.
plêthus, plêthos :
mak [x] pc. sanalika njêblug (-pêcah); kc. mlêthus, mlêthos.
plêthok :
kn. pêpindhan swaraning mrêcon lsp; kc. mlêthok.

--- 499 ---

pliyasan ~ plompang-plompong.

pliyasan :
kw. panulak.
plikan :
pc. pêlikan.
plikêt :
kn. jêmèk krakêt.
plikplikêr :
pc. juru ngrêksa wong lara (ing hospital).
plikplok :
êngg. pc. plokplik.
plilahan :
pc. kanthi palilah (idin).
(plilis) :
di-[x] êngg. kn. dilêlês, ditampar.
plilit :
pating [x] kn. krasa kaya dipuntir-puntir (ing wêtêng); di-[x] êngg: dilêlês, ditampar, diplintir.
plilitan :
kn. tansah obah mubêng (tmr. wong linggih).
plim :
kn. lis (kayu, marmêr lsp) ing tembok kang ngisor.
(plimping) :
di-[x](-i) kn. ak. 1 dikêsrik (diiris lsp) turut pinggir; 2 ent. dipêpiringi, dituturi kanthi pasêmon ut. kanthi alus; [x]-an: 1 pinggiran (kang diglamit, wilahan lsp); 2 pasêmon.
(plindêr) :
di-[x] pc. diplêndêr; kc. kêplindêr, mlindêr.
(plindhês) :
di-[x] kn. ditindhês (ing kreta, montor lsp).
plindhukan :
kn. papan pandhêlikan (ing durjana lsp); kc. lindhuk.
plindhungan :
kn. ak. pangungsèn; kc. lindhung.
plintangan :
pc. ngèlmu palintangan.
(plintir) :
di-[x] kn. diuntir (diplilit) tmr. tali, bolah lsp; [x]-an pc: plilitan.
plincutan :
pc. klicutan.
plinthas :
pc. plenthas.
plinthêng :
(-an) kn. 1 wilah lêmês dianggo nglêpasake krikil sarana diêmbat dijêpatake; 2 ([x] karèt) saèm. bandhil nganggo karèt diulur dilêpasake; di-[x]: dilêpasi krikil lsp. kang dilêpasake sarana plinthêng(-an); kc. mlinthêng.
pling :
(-mandarakan) êngg. pc. bêcik bangêt; di-[x]-[x] pc: dilêlithing, diêmi-êmi.
plingak-plinguk :
pc. lingak-linguk nggêgolèki (ut. ora wêruh).
plipid :
(-an) kn. pinggiran kang didondomi nggligir; di-[x](-i): didondomi pinggirane.
plipir :
kn. ak. pinggir; di-[x]-i: dicêdhaki (diliwati) turut pinggir; kc. mlipir.
(plipis) :
di-[x] kn. ak. dipênêt; kc. mlipis.
plirak-plirik :
pc. (matane) mêndêlik ngingêtake kiwa têngên; kc. mlirik.
(plirid) :
di-[x] kn. 1 diurut lan diênêtake supaya mêtu isine (tmr. usus lsp); 2 ent. digêmèni bangêt.
plisêr :
kn. ak. brintik.
plisir :
kn. apa-apa sing ditèmplèkake minangka pinggiran (dianggo rêrênggan); di-[x](-i): didèkèki plisir.
plistur :
êngg. pc. plitur.
plitur :
kn. bngs. cèt dianggo nggilapake meja, kursi lsp; di-[x], [x]-an: dicèt ing plitur.
(plithês) :
di-[x] pc. diplindhês, dipithês.
pluk :
mak [x] pc. 1 pêpindhan swaraning nyampluk lsp; 2 swaraning barang kêcêmplung banyu lsp.
plikokan :
êngg. pc. blukèrên arêp mutah.
plumpung :
kn. 1 bngs. wit glagah (ing rawa-rawa); 2 kuning sêmu putih (tmr. ulêsing jaran).
plunan :
êngg. kn. anak kaponakan.
pluntah :
mak [x] êngg. pc. mak dlodok.
(pluntir) :
di-[x] kn. ak. diplilit, dipuntir; kc. plintir.
pluntur :
kn. tali (tampar) dianggo nggantung ut. nyangga rêricikaning gamêlan; kc. luntur, palunturan.
pluncar :
pating [x] kn. ak. padha katon sumorot (sumurat); kc. puncar, muncar.
plunthêr :
pating [x] pc. padha punthêr (puthêr).
plung :
mak [x] pc. katêranganing apa-apa kang kêcêmplung ing banyu lsp.
plungsungan :
êngg. kn. wlungsungan (ula lsp).
plupuh :
kn. 1 sigaran pring kang digêpuki (dianggo tabag lsp); 2 êngg. galar, sasak jogan; di-[x]: dithuthuki (tmr. sigaran pring); kc. mlupuh.
plurikan :
kn. ak. bakul lurik.
pluruhan, pluruwan :
êngg. kn. pawuhan.
plus :
pc. plêk (padha rupane, trêp); kc. cêplus.
plusut :
êngg. pc. kayu nganggo palangan kanggo gawe garitan ut. ciri ing pinggiraning kayu (piranti tukang kayu).
(pluta) :
di-[x] kn. dirangkêp dadi sakêcap (tmr. aksara up. salawat-slawat); plutan: aksara kang dipluta.
plucu :
mak [x] pc. sanalika ngliga (wuda); kc. bluju.
pluthas-pluthus :
pc. bludhas-bludhus.
pluwang :
kn. ak. luwangan, jugangan; kc. luwang.
(pluwèk) :
di-[x]-ake pc. diwêngakake (tmr. tatu lsp); kc. mluwèk.
(pluwok) :
pc. kc. pluwèk; mluwok.
pluwêr :
pating [x] pc. padha awangun bêbuwêngan.
pluwit :
kn. sêmpritan ing sêpur lsp.
plodra-plodro :
êngg. pc. tansah mlotrok (ênggone tapihan lsp).
ployok :
pating [x] pc. pating pleyok padha rusak (tmr. omah lsp).
plok :
I mak [x] pc. 1 pêpindhan swaraning riyak lsp. tumiba; 2 katêranganing nemplok. II kn: ar. dolanan bocah. III ut. sa-[x](-e) êngg. pc: wiwit ing nalikane. IV di-[x] êngg. pc: diêmplok.
plokah :
êngg. pc. ar. modhèling potongan rambut.
plokplik :
kn. sêmburan (ar. dolanan bocah sing digawe bêling disêbul bisa muni).
plok-plokan :
pc. 1 êmplok-êmplokan, tansah arêp ngêmplok; 2 ngoplok (ndhrodhog); 3 dolanan nganggo dluwang diplêmbungake banjur diidak nganti nywara mak plok.
plola-plolo :
pc. tansah ngingêtake matane diambakake; kc. mlolo.
plombir :
kn. blèg, pèning lsp. dianggo tandha yèn wis mbayar pajêg (tmr. pit, kreta lsp).
plompang-plompong :
pc. tansah ndomblong.

--- 500 ---

plompong ~ (pukir).

plompong :
pating [x] pc. 1 padha bolong; 2 padha ndomblong; [x]-an êngg: lompongan, bolongan.
plonos :
pating [x] pc. katon gêdhe bundêr-bundêr (tmr. wowohan).
plontèr :
(W) kn. 1 mèlu dhinês nêgara saka karêpe dhewe (saèm. magang); 2 bngs. kadhèt (calon opsir).
plonco :
kn. 1 pêntil sêmangka; 2 ent. pc. isih ênom, durung duwe kupiya; 3 êngg. pc. gundhul plonthos; 4 êngg. pc. Wlanda pranakan.
ploncon :
êngg. kn. 1 saèm. gawangan kayu mawa bolongan dianggo wadhah tumbak, payung lsp; 2 kayu bundêr dianggo nyithak ikêt, kuluk; kc. klêbut.
plonconan :
pc. 1 gundhulan; 2 tanpa sandhangan (mèh wuda).
plonthang :
êngg. kn. kêcampuran corak putih (tmr. ulês, warna).
plontho :
êngg. pc. palanyahan.
plonthos :
(-an) kn. 1 gundhul dicukur kabèh; 2 êngg. ikêt-ikêtan tanpa dikatonake jèbèhane.
plonyo :
pc. lênga dhêklonyo.
plonyoh :
mak [x] pc. sanalika ilang kulite (marga disiram wedang lsp); kc. mlonyoh.
plong :
pc. 1 bolong, bolongan; 2 (mak [x]) sanalika banjur lêga atine, têrang pangêrtine; 3 (picak [x]) picak babar pisan; di-[x](-i) êngg: dibolongi; kc. complong.
plongak-plongok :
pc. lingak-linguk ora ana kang dipikir; kc. mlongok.
plonga-plongo :
pc. (ndêdêlêng, ngingêtake) cangkême tansah mênga; kc. mlongo.
plongoh :
mak [x] pc. sanalika ngguyu cangkême amba; kc. plêngèh.
(plongor) :
di-[x]-[x]-ake êngg. kn. diunèk-unèkake sarta diundhat-undhat sakatoge.
plopor :
(-aèr) kn. jaran rakitan kang ngarêp (tmr. rakitan 6,8); [x]-an êngg: gêbayan ing desa; kc. mlopor.
ploposan :
êngg. kn. gunêman umbag, umuk.
plorak-plorok :
pc. saèm. plirak-plirik nanging matane luwih amba; kc. mlorok.
(plorod) :
di-[x]-ake kn. diudhunake sarana mletre; [x]-an: dolanan mudhun saka ing dhuwur mletre; kc. mlorod.
plosnong :
mak [x] êngg. pc. luput.
plota-ploto :
êngg. pc. sugih omong kang umuk; kc. mloto.
plotra-plotro, plotrak-plotrok :
pc. tansah mlotrok; kc. mlotro, mlotrok.
(plocot) :
di-[x] êngg. kn. diklocop kulite (tmr. gudhig lsp); kc. plècèt.
(plothot) :
di-[x] pc. diênêtake supaya mêtu isine (tmr. woh lsp).
pu :
kw. ak. êmpu.
pudyastuti :
kw. pangaji-aji, panêmbah; kc. puja, astuti.
puja :
(S) kn. pangaji-aji, panêmbah, donga; di-[x]: 1 dipêpundhi, dikurmati bangêt (tmr. marang dewa, ent. tmr. kang kinasihan); 2 br. dianakake sarana cipta (sêmadi); dipujakake ak: didongakake, dipujèkake; pujan br: dadine (anane) sarana dipuja; pêpujan br: 1 sêsêmbahan, kang diaji-aji (dewa); 2 kang kinasih bangêt.
pujabrata :
kw. pangaji-aji, panêmbah.
pujakrama :
kw. pangaji-aji, panêmbah.
pujangga :
kn. wong kang pintêr (bab kêkarangan, layang-layang, basa).
pujastuti :
kw. pangaji-aji, panêmbah, pandonga.
puji :
kn. 1 sêmbahyangan, donga; 2 pc. pangarêp-arêp supaya ...; 3 êngg. pc. pangalêm, di-[x]: 1 ak. dipêpuji, diaji-aji; 2 (ut. dipujèkake) didongakake, disêsuwun supaya kêlakona; [x]-an: donga pangalêmbana (panuwun) sarana dilagokake (tmr. Islam); kc. muji.
pudhak :
I kn. 1 kêmbang pandhan; 2 (sêmut [x]) sêmut putih cilik-cilik; [x] satêgal: ar. sumping; [x] sinupit ak: dodotan kang sisih têngên sadhuwuring dhêngkul. II êngg. kn: batur;kc. budhak.
pudhat :
êngg. kn. pundhat.
pudhot :
êngg. kn. dhudha.
pugag :
êngg. kn. ilang pucuke (marga dikêthok, dipunggêl lsp); kc. pogog.
pugal :
kn. ak. ora manutan (lmr. tmr. kewan).
pugas :
êngg. kn. rampung; [x]-[x]-e êngg: ing wasanane; kc. pungkas.
pugêran :
kn. ak. 1 pikukuh; 2 pathokan, wêwaton; kc. ugêr.
pugês :
êngg. kn. punthês, curês, pêdhot têkan oyode pisan.
puguh :
kn. 1 ak. têtêp, kukuh; 2 ora gêlêm miturut (ngukuhi panêmune dhewe); 3 êngg. mêsthi.
pugut :
kn. 1 lading ani-ani; 2 tugêl pucuke (perangane kang lancip) sathithik.; di-[x]: ditugêl (dikêthok) pucuke ut. lancipe sathithik; dipun [x] êngg. k: didêrêp, diênèni.
(puh) :
di-[x] kn. 1 dituntasake banyune (sarana dipêrês lsp); 2 êngg. pc. dipêrês (tmr. sapi lsp); kc. apuh.
puhan :
kn. 1 ak. pêrêsan (banyu susu sapi); 2 (klapa [x]) êngg. krambil kopyor; kc. puh.
puhara :
kw. wasana, pungkasan, jalaran.
puhawang :
kw. ak. nakoda.
(puhung) :
di-[x] kw. dipuwung.
puyêng :
ki. (êngg. kn). ngêlu.
puyêngan :
kw. ubêng-ubêngan, bingung.
puyêr :
kn. tamba bubukan (aspirin lsp).
puyuh :
k. gêmak.
puyuhan :
kn. plêmbungan wadhah uyuh ing wêtêng.
puyut :
kw. buyut.
puk :
I mak [x] pc. sabawaning barang tiba lsp. II (sa-[x]) saêmblog.
pukah :
kn. ak. pokah, punggêl.
pukaha :
(A) kn. ak. ahli ngèlmu pêkih (kitab-kitab).
pukang :
I kn. pupu (tmr. kewan). II kn: ar. kewan satêngah kêthèk.
(pukêt) :
di-[x] êngg. kn. ditalèni, digubêd, dirut; kc. mukêt.
puki :
êngg. ks. pawadonan.
(pukir) :
pêpukiran kw. sêsipataning praèn (pawakan).

--- 501 ---

pukul ~ pulut.

pukul :
I ([x] bêsi) kn. palu; di-[x]: 1 êngg. digêbug; 2 br. ditêmpuh, disêrang (ing prang); 3 êngg. dikênakake pajêk lsp; 4 pc. diapusi, diblithuk; di-[x]-ake êngg: ditangkarake, ditikêlake. II êngg. kn. ut. k: jam (mratelakake wayah).
pukul-rata :
ut. di-[x] êngg. diracak, digêbyah uyah.
pukulun :
kw. 1 gusti (bêndara) kawula (atêgês: panjênêngan); 2 aku.
(puk-puk) :
di-[x] kn. dicablèk-cablèk pundhake lsp.
puk-pukan :
kn. pirang-pirang puk (êmblog).
pukrul :
kn. ak. pokrul.
pul :
I pc. rakêt bangêt pamitrane; di-[x]-i pc: dirakêti, dikumpuli. II (W) kn: 1 kutub (ing jagat); 2 pungkasaning wêsi brani (tuking daya panggèndèng).
pulang :
I kw. 1 pulih, gathuk, amor karo; 2 disaput ing, ditutup ing; di-[x](-i) ak: dicampuri, dimori, dikumpuli. II êngg. pc: 1 mulih; 2 bali.
pulangan :
kn. blabag sanggan tiyang (-prau).
pulang-asmara :
(-gati, -hyun, -lulut, -sari, -sih, -raras, -rêsmi) kw. sacumbana, wor-salulut.
pulang-gêni :
kw. ratus, dupa.
pulang-lêbu :
kw. kasaput (kêbak) ing lêbu.
pulang pêgi :
êngg. pc. mênyang mulih (tmr. nyêpur lsp).
pulang-rah :
kw. kêkuthah gêtih.
pulas :
kn. cèt warna-warna (cèt banyu, lênga, lsp) dianggo nyungging; di-[x]: 1 dicèt lsp. supaya bêcik, disungging; 2 ent. ditutupi murih katon bêcik, dirêrêngga (dipêpacak) murih katon bêcik (sajatine ora bêcik); [x]-an: 1 kang dipulas; 2 ora sanyatane, laire bêcik, palson.
(pulasara) :
di-[x] kn. 1 diopèni kanthi bêcik (tmr. wong lara lsp); 2 êngg. dipiyara, diingu; 3 êngg. digarap (tmr. palêmahan lsp); 4 pc. digêbugi, diajar (tmr. bocah cilik).
pulasari :
kn. ar. bumbon crakèn dianggo tamba (jamu).
pulastha :
kw. 1 rampung; 2 êntèk; kc. palastha.
pulawaras :
kn. pulasari (yèn pinuju dianggo tamba, jamu).
pule :
kn. ar. wit (babakane kêna digawe tamba, jamu).
pulèh :
êngg. pc. pulih.
pulên :
kn. 1 ak. pul bangêt (pamitrane), rakêt bangêt; 2 êmpuk sarta kumrakêt ora pêra (tmr. sêga lsp).
pulês :
I di-[x] kn. 1 êngg. dipuntir (diuntir) lan disingsêtake (tmr. tampar, tali); 2 diujêg-ujêg, dijaluki kanthi bangêt; kc. mulês. II (turu [x]) êngg. pc: turu kêpati.
(pulêt) :
di-[x](-i) kn. 1 digubêd (ing ula lsp); 2 ak. digulêt, dirangkul; 3 ak. diraja-darbe, dibêslah; pêpulêtan: gêgubêdan, ulêt-ulêtan; kc. mulêt.
puli :
kn. bngs. lêgêndar (ar. panganan).
pulih :
kn. 1 bali kaya kaanane kang sakawit; 2 ([x] gêtih) bali barang darbèke, nêdya malês; 3 ([x] gêtih) buk (ora kalah ora mênang); pêpulih: 1 wêwalês, piwalês; 2 nêdya malês; 3 apa-apa kang diwènèhake minangka gêgênti ênggone agawe sêrik lsp; 4 mêmènèhi (ngaturake) apa-apa minangka gêgênti ênggone agawe sêrik lsp; di-[x]-ake: dibalèkake kaya kaanane sakawit; pêpulihan ak: pulih manèh, têpung manèh, mari pasulayan; kc. mulih, ulih.
pulihan :
êngg. kn. (bumi [x]) palêmahan kang asal saka walêding kali.
pulir :
I kw. mubêng, munyêr; di-[x] kn: dicêthot (dijèwèr) banjur diuntir; kc. ulir. . II (ut. puliyêr ak) kn: ar. pangkating pulisi (saradhadhu).
pulisi :
(W) kn. 1 kang pinatah ing nêgara njaga tata-têntrêm; 2 punggawa nêgara (desa) kang njaga tata-têntrêm; dipulisèkake pc: dilapurake marang pulisi.
pulisi-agèn :
kn. punggawa pulisi njaga dalan lsp.
pulisi-dinar :
kn. ak. pulisi kang asikêp gêgaman kaya saradhadhu.
pulisi-pèdhêl :
pulisi-pèl kn. ak. pit.
pulitik :
(W) kn. 1 babagan iguhan ngêrèh praja; 2 pc. rêrekan kajuligan; di-[x] pc: direkani, diapusi.
pulya :
br. pulih.
pulmak :
kn. ak. wêwakil; kc. kulmak.
pulu :
kêmbang [x] kn. ar. têtuwuhan kang dianggo nguning.
puluh :
I sa-[x], rong [x] lsp. n. sadasa, kalih dasa lsp. k: 10,20 lsp; [x]-an: 1 ajine sapuluh, 2 pirang-pirang puluh. II kn: sênadyan, up. [x] kotangisana iya ora bakal bali.
puluh-puluh :
kn. kêpriye manèh, wis kêpêksa nrima lah wong ...
puluk :
(-an) kn. kèhing cêkêlan (sêga kang arêp diêmplok); nampèl [x] pr: nyênyongah wong kang nêmu kabêgjan; di-[x]: 1 dicêkêl arêp diêmplok (tmr. sêga); 2 êngg. pc. dipangan.
puluk dhêkêm :
pc. puluk gêdhe.
pulunan :
êngg. kn. kaponakan.
pulung :
I kn. 1 wahyu, lintang kang tumiba marang wong mracihnani yèn bakal olèh pangkat (kabêgjan); 2 kabêgjan; kêtiban [x] pc: olèh kabêgjan; (pangkat lsp). II di-[x] êngg. kn: 1 digèdhèngi (ditalèni) tmr. pari kang mêntas diênèni; 2 dilêbokake (ut. diêntas) tmr. pari kang diêpe. III di-[x] kw: 1 diklumpukake, dijupuk dipèk; 2 dijupuk (ing dewa), dibanjut nyawane.
pulung-ati :
n. (-manah k. ak, -galih ki. ak): lêgokan ing sangisoring dhadha (kang pênêr jantung).
pulur :
êngg. kn. atèn-atèning wit.
puluran :
êngg. kn. panganan.
pulus :
pc. dhuwit.
pulut :
kn. tlutuh kang plikêt; di-[x]: 1 diusari pulut; 2 dipasangi pulut (tmr. manuk lsp); 3 ent. dijontrot, dipêpencut sarana dhuwit lsp.

--- 502 ---

pulo ~ punggêl.

pulo :
I kn. tanah kang kinubêngan sêgara. II êngg. kn: dangu (kêmbang durèn).
pulon :
kn. pêpêthan (têtironing) pulo.
puman :
(S) kw. ak. wong lanang.
pumpa :
kn. ak. pompa.
pumpêt :
pc. pampêt, buntu.
pumpung :
êngg. kn. mumpung.
pun :
I k. si. II k. pc: wis; kc. sampun. III k. pc: aja; kc. sampun. IV pc: di-; kc. dipun. V kn: wadhah tèh. VI kn: bobot ½ kg.
punagi :
kn. ak. 1 kaul, nadar; 2 (ut. punagènan) duwe kaul nêdya; dipunagèni ak: dikauli, yèn kêlakon bakal dikauli.
punah :
kw. sirna, rusak; di-[x] kw: disirnakake, dirusak, dipatèni.
punakawan :
êngg. kn. panakawan.
punakèplèk :
pc. batur; kc. panakawan.
punang :
kw. ingkang (kanggo panêrang).
punapa :
k. apa.
punapi :
k. ak. apa.
punar :
sêga [x]. sêga kuning dianggo slamêtan.
punas :
êngg. kn. lunas.
pundêlikan :
kn. ak. pandêlikan.
pundi :
k. êndi.
pundirangan :
kn. ak. pandirangan.
punjêr :
I êngg. ak. 1 oyod lajêr; 2 oyod; kc. pancêr. II di-[x] êngg. kn: dipanjêr (tmr. layangan, gêndera lsp).
(punji) :
di-[x] êngg. kn. dipanggul (tmr. bocah, wong lsp).
punjul :
1 ([x] ing apapak) kn. luwih tinimbang pêpadhane; 2 n. langkung k. luwih (turah sathithik); 3 kn. drijine luwih siji (dadi 6); di-[x]-i n. dipunlangkungi k. ak: diluwihi, diwuwuhi sathithik; [x]-an n. langkungan k: luwihan.
punjung :
kw. dhuwur; di-[x] kn: diwènèhi apa-apa saka karèrèhane (anak putune lsp); [x]-an: pawèwèh (panganan lsp) saka karerehan (anak putu); kc. munjung.
pundhah :
êngg. kn. bajing.
pundhak :
kn. pamidhangan ki: antaraning gulu karo bau; di-[x]: dicêkêli (dilèndhèhi) pundhake.
pundhamèn, pundhêmèn :
kn. ak. dhêdhasar; kc. pandhêmèn.
pundhat :
kn. sah tmr. cicilan, pajêg lsp; di-[x]-i: disahi, dilunasi.
pundhèh :
kn. ak. wis kulina, pintêr; kc. pondhèh, pundhuh.
(pundhèn) :
pêpundhèn kn. 1 barang kang dipundhi-pundhi (sêsêmbahan); 2 papan kang dipundhi-pundhi (kuburan, patilasan lsp); kc. pundhi.
pundhês :
kn. 1 purês, curês; 2 êntèk babar pisan.
pundhi :
I êngg. kn. tampang jala (kang digawe bngs. grabah). II di-[x] kn: 1 êngg. ditampani (disangga, dijunjung) ing tangan loro kaumbulake sadhuwuring êndhas (tandha urmat bangêt, tmr. nampani layang, dhawuh lsp); 2 (ut. di-[x]-[x]) diaji-aji bangêt; kc. mundhi, pundhèn.
pundhuh :
kn. 1 wis kulina nindakake, kulina; 2 êngg. mitra, kawanuhan; 3 wong kang dipasrahi nggarap; 4 grêma, tuwa-buru; 5 ak. sarèh, tatag.
pundhung :
(ut. pêpundhung) kn. 1 unthuk (sêmut lsp); 2 ak. pundhuk, gumuk; [x]-an êngg: punthukan (galêngan) ing antaraning lubangan (patêbon).
(pundhut) :
I di-[x] ki. 1 dijupuk; 2 dijaluk; 3 dipèk; 4 dituku. II (pê-)[x]-an kw: pasuguh, suguhan.
pundhong :
kn. ar. sukêt.
punêl :
êngg. kn. pulên.
punika :
k. ika (kae), iki (kiye), iku (kuwi).
punikaên :
êngg. k. ika (kae), iku (kuwe).
puniki :
k. ak. iki, kiye.
punikiên :
êngg. k. iki, kiye.
puniku :
k. ak. iku.
punis :
kn. ak. putusaning pangadilan; kc. ponès.
punuk :
kn. 1 daging mêndhukul ing githok (tmr. sapi lsp); 2 daging mêndhukul ing pundhak (tmr. wong).
puntên :
êngg. k. 1 aja dadi atimu; 2 êmbuh; kc. apura.
puntên-dalêm :
êngg. ki. êmbuh.
puntiyanak :
êngg. kn. ar. mêmêdi (wewe).
punting :
êngg. kn. kêcilikên sikil kêgêdhèn awak.
(puntir) :
di-[x] kn. dicêkêl lan diuntir; kc. untir, muntir.
(puntu) :
di-[x] kn. ak. 1 (ut. punton) diplintir (lan diusari lilin lsp. tmr. bolah, lawe); 2 (ut. punton) sabuk lsp. nam-naman lawe lsp; 3 ak. dipikir kanthi têmên-têmên (dipikir); 2 wasana (pungkasaning) rêmbug (nalar); kêtuwan punton pc: ambêke kaya wong tuwa.
punton :
kn. kc. puntu.
puncak :
êngg. kn. pucak (ing gunung lsp).
puncêt :
kn. ak. pucuking tumpêng.
puncit :
êngg. kn. kang pucuk dhewe; kc. pêncit, buncit.
(puncu) :
di-[x] kn. ak. dicongatake, diancarake (tmr. gêgaman); kc. muncu.
(puncon) :
pêpuncon kn. ak. pucak (ing gunung).
puntêr :
kn. ak. putêr.
punthês :
pc. 1 curês, purês; 2 êntèk babar pisan; kc. puthês.
punthuk :
(ut. pêpunthuk) kn. 1 palêmahan kang dhuwur; 2 gumuk; 3 (ut. [x]-an) pc. pundhungan lêmah; kc. munthuk.
pung :
pc. pêpindhan swaraning bêndhe lsp; kc. mung.
(punggah) :
di-[x]-i n. dipunpinggahi k. ak: diunggahi; [x]-an n. pinggahan k: 1 ak. dalan munggah; 2 ak. unggah-unggahan (pangkat lsp); 3 dina ngarêpake pasa (ing sasi Ramêlan).
punggal :
kn. ak. punggêl.
punggawa :
1 kw. pangarêp, abdi-dalêm kraton kang monjo (senapati lsp); 2 kn. wong kang nyambut gawe ing kantor, sêpur lsp; 3 prabot desa.
punggêl :
kn. 1 tugêl pucuke; 2 ent. cugag, ora têrus lêlakone (ênggone rêrêmbugan [rê...]

--- 503 ---

[...rêmbugan] lsp); di-[x]: 1 ditugêl (dicoklèk) pucuke; 2 dipêdhot ênggone rêrêmbugan lsp, diwurungake, dicugag; [x]-aning rêmbug ak: kênthêling rêmbug, pungkasaning rêmbug.

punggês ~ purêk.

punggês :
ut. di-[x] êngg. dipunggêl, dikêthok, ditugêl.
punggung :
I kn. ak. bodho, busuk; ngamuk [x]: ngamuk nekad bangêt. II sa-[x] kw: sairis.
(punggur) :
di-[x] kn. dipugag, dikêthok pucuke ut. kang dhuwur (tmr. wit).
pungka :
kw. ak. lêgokan, lêdhok.
(pungkas) :
di-[x]-i kn. dirampungi, dirampungake, dilèrèni; [x]-an: kang kari dhewe, êntèk-êntèkan, wêkasan.
(pungkir) :
di-[x]-i êngg. pc. diselaki; kc. mungkir.
pungkur :
n. pêngkêr k. pc. kang wis kêlakon, up. Sênèn [x]; di-[x](-ake) ak: 1 wis diliwati (wis kêlakon); 2 diungkurake; [x]-an ak:1 mungkur, ungkur, kêpungkur.
punglu :
kn. ak. mimis cilik (glintiran lêmpung ing tulup).
punglor :
kn. ar. manuk.
pungun-pungun :
kw. lêgêg-lêgêg sêdhih (tangi turu).
(pungut) :
di-[x] êngg. pc. ditarik ing (pajêg, kontribisi lsp).
pungpung :
kn. ak. ing nalikane lagi mbênêri (nêdhêng-nêdhênge); kc. mumpung.
(pungsêng) :
di-[x] kn. ak. digolèki mênyang ing êndi-êndi; kc. mungsêng.
pungsêr :
I pc. pusêr. II di-[x]-ake kn. ak: diubêngake ngganjrêt; kc. mungsêr.
pupak :
kn. dhaut ki. 1 ompong; 2 ganti untu (tmr. bocah cilik); di-[x]-i ak: dicêthili untune.
pupak pusêr :
ak. puput (-pusêre).
pupu :
I kn. wêntis ki. sikil ing antarane dhêngkul karo wlakang. II di-[x] kn: 1 diopèni diêpèk anak; 2 êngg. ditarik ing beya, sapon lsp; 3 êngg. dipêthik, dikukup; kc. pupon, kêpupu.
pupug :
êngg. kn. punggêl, pugag (tanpa pucuk); di-[x] êngg: dipugag, diilangi pucuke; [x]-an: payon wêlit (rapak) kang wis kanggo (pucuke wis ora ana).
pupuh :
I kw. 1 gêbug, panggêbug; 2 pêrang, kêrêngan; di-[x] kw: digêbug, digitik. II êngg. kn: têmbang. III kn. ak: tamba mata kang ditètèsake; di-[x]-ake ak: ditètèsake ing mata (tmr. tamba mata).
pupuk :
I kn. 1 tamba pipisan (mamahan lsp) kang nyêmêk-nyêmêk ditèmplèkake ing êmbun-êmbunan; 2 intên rêrênggan ing pêthèn lsp; 3 êngg. pc. kalah kang dhuwur (tmr. adu kêcik, kêmiri lsp); di-[x]-i: 1 ditèmplèki pupuk êmbun-êmbunane; 2 diwuwuhi lapisan banjur disêpuh (tmr. arit lsp. kang wis lawas), diusari (dilapis) manèh.
pupuk-bawang :
kn. mèlu dolanan nanging ora katut dipetung (ora bisa dadi lsp).
pupul :
kw. kumpul tunggal dadi siji, nglumpuk.
pupung :
kn. ak. pungpung, mumpung.
pupur :
I kn. tasik ki. 1 bubukan bêras lsp. dicampur wêwangi dianggo mutih rai; 2 ak. parêm, wêdhak; 3 nganggo pupur; [x] sadurunge bênjut pr: ngawekani prakara kang durung kêlakon; di-[x]-i (ditasiki ki): disaput (diusari) pupur; [x]-an (tasikan ki): nganggo pupur. II kn. ak: punggêl, tugêl pucuke; mupuri: ganti sungu (tmr. mênjangan), ganti gadhing (tmr. gajah). III di-[x] êngg. kn: dipipili (tmr. jagung).
pupus :
I kn. godhong kang ênom ing pucuk (tmr. gêdhang). II kn: pucuking jala; di-[x]: ditarik lan diurut dijupuk iwake (tmr. jala sing wis ditibakake). III di-[x] kn: atine disèlèhake (digawe nrima) marang lêlakon kang tinêmah); [x]-an ak: panrimaning ati; kc. mupus. IV êngg. ak: mati.
puput :
I kn. ak. 1 wis têkan ing pungkasan; 2 pantog ing; 3 pungkasan, wêkasan; 4 ent. pati, mati; di-[x]-ake ak: ditêrusake nganti têkan wungkasan,[14] dirampungake; kc. muput. II ([x] pusêr) kn: pusêre wis coplok (tmr. bayi); di-[x]-i ak: dislamêti nalikane puput-pusêr; [x]-an: slamêtan ing nalikane puput-pusêr.
pupon :
I kn. ak. sikilaning kathok; kc. pupu. II kn: anak pèk-pèkan (kang dipupu).
pur :
kn. 1 padha dene kalah (ora ana kang mênang); 2 pc. jumbuh warnane; 3 (ut. di-[x]-ake) êngg. lunas, sah.
pura :
I (S) kw. kêdhaton, kraton. II di-[x]-[x] kn: disawiyah-wiyah, dirèmèhake. III di-[x] kn. ak: diapura.
puraya :
kw. kêdhaton, kraton.
(purak) :
I di-[x] kn. disêmbêlèh lan diprêjit-prêjit (tmr. raja-kaya kang mati, iwak gêdhe kentas lsp). II [x]-[x] êngg. pc: 1 ethok-ethok; 2 pawadan. II di-[x]-[x] êngg. kn: disawiyah-wiyah, dirèmèhake.
puran :
êngg. pc. saparoning kewan kang dibêlèh.
purana :
(S) kw. layang crita.
purantara :
kw. kêdhaton, kraton.
purasaba :
(S) kw. kêdhaton, kraton.
purasani :
kn. ar. wêsi kang bêcik.
purba :
kw. wiwitan, kuna; di-[x] kw: 1 diêrèh lan diwêngkoni, dikuwasani; 2 diwiwiti (dianakake, dititahake); 3 dièsthi, dipindêng; kc. murba, murwa, purwa.
purba-nagara :
kn. ar. kêmbang (kêmbang srêngenge).
purba wisesa :
kw. panguwasa; purba wisesa ana ing: gumantung marang ..., kang wênang nguwasani (nêtêpake) ...
purdrah :
(W) kn. sêsorah.
purêk :
êngg. ak. cêkak, punggêl.

--- 504 ---

purêngên ~ putêk.

purêngên :
pc. nêpsu bangêt; kc. curêng.
purês :
kn. ak. êntèk (ilang) kabèh; kc. curês.
purêt :
I kn. 1 bungkêr, ora bisa mundhak gêdhe (tmr. tanduran lsp); 2 pc. mati. II êngg. pc: ayo têrus!
puri :
I (S) kw. 1 kêdhaton, kraton; 2 ak. bètèng. II di-[x]-[x] êngg. kn: dipundhi-pundhi.
(purih) :
I di-[x] kn. 1 diarah, dipamrih, kapurih, murih. II kn. ak: sampil.
purik :
kn. lunga saka ênggone bojone (wong tuwane) marga pasulayan.
puring :
kn. ar. têtuwuhan (sok dianggo tamanan).
puringisan :
kn. ak. pringisan.
purir :
kn. puliyêr.
purisa :
(S) kw. ak. tlethong, sêsukêr.
purna :
(S) kw. 1 ak. ganêp, wutuh; 2 pulih, mari; 3 ak. rampung; [x] jati ([x] waluya jati): pulih kaya kang sakawit (mari).
purnam :
(W) kn. 1 jênêng kang baku (dudu jênênging krabat); 2 aksara cêkakaning jênêng kang dumunung ingarêp.
purnama :
(S) kn. rêmbulan wutuh (nêdhêng bundêr).
purnamasidi :
kn. ak. rêmbulan wutuh tanggal 14, 15 (gunggunging nêptuning dina lan pasarane iya samono).
purnami :
br. purnama.
purnacandra :
(S) kw. purnama.
puru :
kn. 1 (lêmah [x]) bngs. lêlara kulit.
purug :
k. paran; dipun-[x]-i k: diparani.
puruhita :
(S) kw. 1 pandhita kraton, guru; 2 mêguru, nggêguru.
purun :
k. 1 gêlêm; 2 wani.
purus :
I kn. 1 dalan uyuh ing palanangan; 2 urat sangisoring konthol têrus ing palanangan; 3 ks. palanangan. II kn: ancêring saka kang manjing bolongan ompak (ut. kayu liyane, pangêrêt lsp).
purusa :
(S) kw. 1 (wong-) lanang; 2 ak. kuwasa, kakêndêlan; kc. prusa.
purusa-lingga :
kw. palanangan.
purusotama :
(S) kw. (prajurit, wong) linuwih.
purut :
kn. 1 (jêruk [x]) ar. jêruk kulite pating pruntus; 2 (asu [x]) ks. asu gudhigên.
purwa :
(S) kw. 1 wiwitan, kang dhisik; 2 ([x] kala) jaman kuna, wiwit ing kuna mula; 3 wetan; di-[x] kw: diwiwiti, digawe; kc. wayang-purwa, murwa.
purwa-duksina :
kw. wetan karo kidul (wiwitan lan pungkasan); ora eling [x] br: bingung, kuwur, sêmaput.
purwaganda :
pc. propagandhah.
purwaka :
(S) kw. 1 ak. biyèn, dhisik, wiwitan; 2 bêbuka (layang, sêsorah lsp); dipurwakani: diwiwiti, diwènèhi bêbuka.
purwakanthi :
kn. têtêmbungan kang padha swarane ut. kang padha aksarane.
purwa-madya-wusana :
kw. wiwitan (-têngahan) lan pungkasan (wiwitan têkan pungkasan).
purwaning dumadi :
kn. (wiwitaning tumitah) ar. kitab suci (Kristên).
purwarês :
(W) pc. kang maju ingarêp (tmr. bal-balan).
pusa :
êngg. kn. ora ana pamêtune (tmr. sawah lsp); diêdol [x] êngg: diêdol têrus (ora kêna ditêbus manèh).
pusak :
kn. unyêng-unyêngan kang ana ing êmbun-êmbunan (cakêt bathuk).
pusaka :
kn. 1 barang warisan ut. tinggalan kang dipundhi-pundhi; 2 êngg. sawah warisan (dudu duwèking desa); 3 (layang [x]) ak. layang piwêkas awujud pitutur lsp; dipusakani ak: diwènèhi (ditinggali) pusaka; dipusakakake: ditinggalake (diwarisake) marang.
pusang :
pusêng kw. bingung, kuwur, kodhêng.
pusara :
kw. tali, rante, pangikêt; [x]-ning praja: (têtali ut. kêndhalining nêgara) pangrèhing nêgara; di-[x](-an) kw: ditalèni, dibanda, dirante.
pusêk :
ut. [x]-an kw: kisruh, kuwur, bingung.
pusêng :
I kw. bingung, kuwur, kodhêng. II di-[x] kn. ak: diubrês (ditlêsihake, digolèki) mênyang êndi-êndi; kc. mungsêng.
pusêr :
I kn. tuntunan ki. êngg: 1 usus kang nggandhèng wudêl (tmr. bayi); 2 wudêl. II kn: titik (ing cakran) kang têngah; 2 ent. undêran, pancêr; [x]-an: undêran, buwêngan (ing kayu, banyu); kc. musêr, mungsêr. III kn: ar. ulêr.
pusing :
I êngg. pc. bingung, kuwur, kodhêng; kc. pusang, pusêng. II di-[x] êngg. kn: dibêbeda, diganggu-gawe.
puslir :
(W) kn. saradhadhu lumrah.
pusuh :
I ut. [x]-an kn. ak: gulungan kapas sing wis dirêsiki bakal diantih. II ut. [x]-[x] êngg. kn: maras.
(pusus) :
di-[x]: 1 kn. diuyêk-uyêk lan diwênyêt ing tangan loro ditangkêbake; 2 kw. diubêngake; di-[x]-i: dikumbah lan dikosèk (tmr. bêras lsp).
puspa :
(8) kw. kêmbang.
puspa-kajang :
kn. ar. ula.
puspa-lembong :
kn. ar. têtuwuhan bngs. kimpul.
puspanjali :
kn. ar. têmbang gêdhe.
puspanyidra :
kn. bngs. kimpul.
puspita :
(S) kw. kêmbang.
pustaka :
(S) kw. layang, buku.
(pusthi) :
I di-[x] kw. dicêkêli (tmr. gêgaman). II di-[x] kw: dièsthi, dipindêng.
pusthika :
kn. ak. bngs. watu kang ana dayane; kc. musthika.
putat :
kn. ar. wit.
putbal :
(W) bn:[15] bal-balan.
putbalbon :
(W) kn. pakumpulan bal-balan.
putèh :
êngg. pc. putih.
putêk :
kn. ak. judhêg bangêt (nganti tanpa pikiran).

--- 505 ---

putêr ~ pog-pogan.

putêr :
I ut. [x]-[x] kn. 1 mubêng-mubêng, kliling; 2 nênunggang kreta lsp. mubêng mênyang êndi-êndi; di-[x]: 1 diubêngake (obèngan motor, jam lsp); 2 dienggokake bali (tmr. kreta, montor lsp); 3 diêlih ditandur (dipêndhêm) ing panggonan liya (tmr. wit, kuburan); 4 dibabitake (tmr. pêdhang); 5 didongani supaya bali (tmr. wong minggat lsp); 6 br. diêrèhake, dikuwasani (tmr. jagat, nêgara); kc. putêran. II kn: ar. manuk bngs. dara (kalumrah diingu).
putêran :
kn. piranti kang dianggo mutêr (jam, mêsin, montor, diyan lsp); 2 tanduran lsp. kang diputêr.
putêr-giling :
kn. ar. donga (aji) dianggo mutêr (mbalèkake) wong kang lunga; di-[x]: didongani (disranani) supaya bisa bali (tmr. wong minggat lsp).
putih :
n. pêthak k. 1 warna kaya dene warnaning kapuk; 2 ([x] atine) suci, utama; di-[x]: 1 dikêthèl lan disêkuli supaya putih (tmr. mori lsp); 2 digilapake (tmr. gêgaman); 3 didadèkake putih; [x]-an: 1 kang wis diputih (tmr. mori lsp); 2 pc. tanpa nganggo warna; kc. mutihan.
putih mulus :
n. pêthak [x] k. kabèh warnane putih (tmr. ulêsing kewan).
putih mêmplak :
n. pêthak [x] k. putih bangêt.
putu :
kn. wayah ki. anaking anak.
putung :
kn. 1 tugêl tmr. barang kang dawa (têkên, gèntèr lsp); 2 [x] atine) ent. êmoh mèlu rêrêmbugan lsp; di-[x](-ake): dicoklèk (tmr. barang kang dawa); [x]-an: 1 barang kang wis putung: 2 (-atèn) gampang nêpsu banjur ora gêlêm cawe-cawe; kc. kêputungan, mutung.
putus :
kn. 1 ak. pêdhot, 2 wis rampung (pangrêmbuge), wis ditêtêpake (tmr. prakara); 3 wis tamat (tmr. sinau), wis ngêntèk ut. pintêr; 4 olèh ênggone mèlu lotre; di-[x]: 1 br. dipêdhot; 2 ditêtêpake (tmr. rêrêmbugan), dipancasi (tmr. prakara); di-[x]-i ak: diadili dêtêtêpake[16] sapa kang salah; [x]-an: karampunganing rêmpug,[17] pancasaning pangadilan, katêtêpan; kc. kaputusan.
putusan :
ki. ak. kongkonan; kc. utus.
putra :
ki. anak; pêputra ki: anak-anak.
putraka :
kw. putu.
putra sêntana dalêm :
kn. anak lan sanak saduluring ratu.
putrèn :
kn. 1 ak. golèk, anak-anakan; 2 jagung ênom.
putri :
1 kn. anaking ratu (para luhur) kang wadon (lumrahe ing crita); 2 ki. wadon.
pucak :
kn. perangan kang dhuwur ut. pucuk (tmr. gunung lsp).
pucang :
kn. wit jambe; kc. mucang.
pucat :
pucêt kn. katon putih ora sumringah (tmr. rai lsp).
pucu :
êngg. pc. 1 kucu; 2 pêncu.
pucuk :
kn. 1 perangan kang kaprênah ing dhuwur ut. kang mêrit (tmr. barang kang dawa ut. lancip); pêpucuk: 1 ak. kang kawitan, kang dadi jalaran; 2 pangarêp(ing baris); 3 (layang [x]) ak. layang panantang pêrang; di-[x]-i: ak. diwiwiti, dibukani; [x]-an: perangan kang pucuk; kc. mucuk.
pucung :
I kn. wiji kluwak; bapak [x]: ar. kewan ibêr-ibêran. II kn: ar. têmbang macapat.
putha :
(S) kw. ak. lêmpitan.
puthangkring :
kn. pêthangkring.
puthêl :
êngg. pc. tugêl pucuke.
puthêr :
kn. mbêngkêluk nêkuk (tmr. driji, pang lsp).
puthês :
I êngg. pc. punthês, curês, ludhês. II di-[x] êngg. kn: dipunthês.
puthu :
kn. ar. panganan (kang dicithak); kc. puthon.
puthuk :
êngg. kn. punthuk.
puthul :
kn. ak. pruthul.
(puthun) :
di-[x]-[x] kn. ak. diuthun-uthun.
puthut :
kn. andêl-andêling pandhita (guru).
puthon :
kn. 1 awangun kaya saparoning bundêran kêplêng (tmr. mas, slaka kang diluluh); 2 dhasare awangun bundêr mlênthu (tmr. kêndhil lsp).
(puwa) :
[x]-[x] kn. ak. ambêk siya, sawênang-wênang.
puwadhe :
êngg. kn. palinggihan kang pinajang-pajang dianggo linggih pangantèn.
puwan :
kn. ak. puhan, pêrêsan.
puwantên :
k. puwara.
puwara :
(n. puwantên k. ) kw. pungkasan, wasana, têmahan.
puwas :
êngg. kn. 1 rampung; 2 jêlèh, marêm; 3 coba kaya ngapa!
puwasa :
êngg. ak. pasa.
puwêr :
êngg. kn. sampil.
(puwung) :
di-[x] kn. ditrimakake (dianggêp wis prayoga) marga ora bisa olèh kang luwih prayoga; [x]-an: mung trima lowung.
poak :
êngg. kn. buthak.
pojar :
kn. 1 ak. gunêm, ujar; 2 êngg. ak. kandha; [x]-an ak: gunêman; kc. ujar.
pojok :
(-an) kn. lowahan ingantarane (sajrone, sajabane) garis (lumah lsp) kang têmpuk; di-[x]-i: digarap pojoke (tmr. sawah, bathikan); kc. mojok, kêpojok.
podhang :
kn. ar. manuk; kc. kêpodhang.
podhèn :
êngg. kn. turahan; kc. podhi.
podhêng :
(W) kn. ar. panganan.
podhi :
kn. ak. intên las-lasan.
poèl :
kn. 1 ompong ganti untu (tmr. jaran lsp); 2 pc. ks. ompong, wis tuwa.
pog :
kn. 1 êngg. katog, êntèk; 2 pc. wis sah; 3 pc. ajêg bae (ora mundhak ora suda); di-[x] pc: dicugag (tmr. gunêm lsp. ).
pogêran :
êngg. kn. wêwaton, pathokan; kc. paugêran.
pogog :
(-an) kn. tunggakan wit (isih ngadêg nanging tanpa pang).
(pogok) :
di-[x] kn. ak. ora diturut (parentah lsp); [x]-an: lèrèn êmoh nyambut gawe; kc. mogok.
pogot :
êngg. kn. gothot, kiyêng.
pog-pogan :
I kn. 1 êngg. pungkasan, têmahan, wêkasan; 2 pc. padha dene ngêsahake (buk-bukan).

--- 506 ---

II kn. ak: kang dianggo padinan (tmr. sandhangan lsp); kc. êmpog.

poh ~ pondhok.

poh :
I êngg. kn. 1 pêntil pêlêm; 2 pêlêm. II di-[x] êngg: dipuh.
pohan :
êngg. kn. puhan, pêrêsan.
pohung :
kn. (kêtela [x]) kêtela kaspa.
pohot :
êngg. kn. kilang têbu, tètès.
poyan :
êngg. kn. 1 kandha, ngandhani; 2 pamitan.
poyang-paying :
(-an) kn. ak. kontrang-kantringan dening bingung (susah bangêt).
poyuhan :
êngg. pc. puyuhan.
(poyok) :
pêpoyok kn. têtêmbungan panacad (pangala-ala); di(-pê-)[x]-i: disêbutake cacade ut. sipate kang kurang prayoga; (pê-)[x]-an: 1 padha dene moyoki; 2 têtêmbungan surasane moyoki; 3 moyoki sarana têtêmbungan (tmr. bocah jothakan lsp); 4 jênêng pêpoyok.
pok :
I mak [x] pc. katêranganing woh lsp. tiba. II kn: perangan kang pungkasan (tmr. apa-apa kang tumancêb ut. kang gandhèng karo liyane), up. [x]-ing ilat (-kuping, -wit); di-[x] pc: 1 ditugêl (dipêdhot lsp) ing pok; 2 diêntèkake kabèh. III pok-punêng êngg: êntèk kabèh, wis ora bisa mundhak; kc. pog.
pokah :
kn. sêmpal ing pok (tmr. pang); di-[x](-ake): disêmpal poke (tmr. pang).
pokak :
kn. (wedang [x]) wedang srêbat.
pokal :
I kn. anaking wit gêdhang (kang ditandur). II (ut. [x] gawe) kn: pratingkah ut. akal kang ora bêcik.
pokèk :
kn. (clana [x]) kathok cêndhak.
pokik :
poko ks. mati.
pokil :
pc. reka ênggone golèk kamelikan (kauntungan).
pokiran :
êngg. kn. paukiran.
poklèk :
kn. ak. coklèk.
poklot :
êngg. pc. potêlod.
pok-o, pok-oping :
kn. bngs. lênga pêrmèn kang sumriwing.
pokung :
êngg. kn. tela kaspa.
pokok :
kn. 1 pok ut. lajêring wit; 2 êngg. pc. asal; 3 êngg. pc. baku(ning rêmbug lsp); 4 wong kang baku (dêdunung, nganggo lsp); 5 pawitan (kang dianggo makarya, dêdagangan lsp); 6 pc. kang bêcik dhewe; di-[x]-i: 1 dibakoni; 2 dipawiti.
pokol :
kn. 1 socaning wit (kang mbêndhol, tilas pang); 2 êngg. dhangkèl (ing têtuwuhan).
pokrul, pokrol :
(W) kn. juru mbombong (ngêmbani) prakara ana ing pangadilan; di-[x]-i pc: diêmbani (prakarane); 2 dibêbaluhi, dipangarêpi; di-[x]-ake pc: dijalukake rêmbug marang pokrul.
pukrul bambu :
pc. 1 pokrul kang ora wêton pamulangan luhur; 2 pokrul mung ngapusi.
pokrul-jendral :
(W) kn. pangarêping bêbadan ing pangadilan luhur.
pol :
I êngg. pc. êmpol. II (W) pc: 1 kêbak; 2 sah, lunas; 3 wis katog, wis têkan kang akèh dhewe.
pola :
kn. 1 ak. tuladha, conto; 2 gambar bathikan ing dluwang dianggo blak bathikan.
polah :
kn. 1 obahing angganing badan; 2 êngg. obah-obah badane (nêdya uwal, marga lara lsp); 3 pc. cara, pratikêl; kakehan [x] pc: kakehan pratingkah (reka); di-[x]-ake ak: diobahake; kc. molah, ulah, solah.
polatan :
kn. praèn, wujuding rai; jêmbar [x]-e: jêmbar wawasane, ent. sugih kawruh; kc. ulat.
poldhan :
(W) pc. sah, lunas.
polèng :
kn. 1 êngg. ar. lurik; 2 coraking bathikan lèrèk dhamdhaman.
polèt :
kn. très, sêtrip ing lêngênan.
polèksrat :
(W) pc. rad kawula.
polêntèr :
pc. plontèr.
polih :
tan [x] kw. ora olèh.
polir :
poliyêr kn. puliyêr.
politik :
(W) kn. 1 babagan iguhing ngêrèh nêgara; 2 pc. reka kang ora barès.
poluk :
êngg. kn. puluk.
polo :
kn. utak, utêk.
polok :
kn. kêmiri sikil.
polong :
kn. 1 woh cêngkèh; 2 bngs. kacang, kapri lsp.
polor :
kn. ak. atining wit.
polos :
I êngg. kn. alus ut. lunyu tanpa gêrêt-gêrêt tanpa tatahan (tmr. dhuwit, pêndhok lsp). II kn: bngs. cindhe mawa corak lirik-lirik.
pol-polan :
pc. sah-sahan, têkan sakatoge; kc. pol.
poma :
(-poma) kn. ak. mratelakake pakon (piwêling) kang kalawan bangêt; di-[x](-[x]) ak: sing têmênan.
pomahan :
n. pemahan k. pakarangan kang diêdêgi omah; kc. omah.
pompa :
(W) kn. piranti dianggo nyêmprotake banyu (angin); di-[x]: disêmprot (diisèni) sarana pompa.
pon :
I kn. ar. dina pasaran kang katêlu. II kn. ak: pun (½ kg).
ponakan :
n. penakan k. êngg. pc. kaponakan.
ponang :
kw. kang; kc. punang.
ponjèn :
kn. ak. kanthongan wadhah jamu-jamu (bumbon crakèn); tumplak [x]: 1 sasrahane anak ragil, mantu anak ragil; 2 pc. nganti êntèk kabèh, êntèk-êntèkan; di-[x]-i ak: 1 dilêbokake ing ponjèn; 2 ent. dilêbokake ing ati (tmr. kawruh).
ponjol :
kn. ak. saèm. penjol.
pondhèh :
êngg. kn. 1 ak. pundhuh, kulina; 2 pc. pintêr; 3 wis cukup, bosên.
pondhêmèn :
kn. ak. kc. pandhêmèn.
pondhoh :
kn. 1 peranganing wit krambil, pênjalin lsp. kang pucuk (êmpuk sarta lêgi); 2 (sêga [x]) ar. panganan kang digawe bêras; di-[x]: ditindhik, dicublês godhohe bakal dadi lèng pasuwêngan (tmr. bayi).
pondhok :
I kn. ak. buntêlan ut. wungkusan (panganan lsp); di-[x]: diwungkus, dibuntêl (ing godhong, tapas lsp). II kn: 1 omah kang diênggoni ing mangsa kala, gubug (ing alas lsp); 2 (ut. [x]-an) omah pasantrèn dianggo sinau ngaji (muride padha manggon ana ing kono); 3 (ut. [x]-an) omah panginêpan, omah

--- 507 ---

sadhiyan bocah sêkolah lsp. (kang adoh panggonane); di-[x]-i: dinunuti manggon (nginêp); di-[x]-ake: diinêpake ing.

pondhok gamblok ~ poros.

pondhok gamblok :
(-glongsor, -kringkêl, -ringkuk, -slusup, -sumpêl, -tlosor) kn: wong kang nunut manggon ing omahing liyan.
pondhok karang :
(-rompok, -tèmpèl) kn. wong kang ngindhung ana ing pomahaning liyan.
pondholan :
kn. ak. cêkokan ing ikêt.
(pondhong) :
di-[x] kn. ak. 1 saèm. dibopong katèmpèlake ing dhadha (panggawane pangantèn wadon dening sing lanang); 2 diboyong mênyang ing panggonan liya; [x]-an: 1 digawa sarana dipondhong; 2 boyongan.
pondhong-pikul :
kn. ak. 1 nindakake pagawean kang abot; 2 ak. ar. pajêg ing jaman biyèn (katur panjênênganing ratu).
ponès, ponis :
pc. pêpancasaning pangadilan.
ponponane :
ak. ing wasanane (têmahane) mêksa.
poncol :
(-an) pc. pojok (pongol) kang nglojok; [x]-an êngg: 1 cêkokan, mondholan (ikêt); 2 kurang ajar; kc. moncol.
poncot :
kn. 1 êngg. pojok, pongol; 2 klèmbrèhing tapih lsp; di-[x]: digawa (diwadhahi, dibundhêli) ing poncoting tapih, kêmbên lsp.
ponthang :
kn. mawa warna sêlang-sêling (tmr. cêmêthi, pêdhang, tumbak lsp).
ponthêng :
êngg. kn. ponthang.
ponyol :
kn. ak. pinggiran (wêngku) kang mongol.
pong :
pc. pêpindhan swaraning kênong japan; kc. pong-pongan.
pongah :
kn. ak. bodho; di-[x] êngg: diapusi.
pongah-pangih :
(-an) kw. ngolang-ngaling (ngosèk) nalikane turu.
pongge :
kn. isi durèn.
ponggok :
êngg. ak. mogok, mandhêg.
ponggol :
sa-[x] êngg. sakênongan sêga.
pongkongan :
pc. wong wis tuwa.
pongkor :
êngg, kn. bumbung (pandèrèsan).
pongkrang :
gêrang [x] pc. wong wis tuwa.
pongo :
I kn. ak. mlongo, plonga-plongo. II di-[x]-[x] pc: dipangan (êmut) banjur disêmbur-sêmburake (marga kêpanasên).
pongol :
kn. 1 wadhas, watu lsp. kang mangul (moncol); 2 êngg. dharatan kang nglojok ing sêgara, tanjung; kc. mongol.
(pongor) :
di-[x]-[x](-ake) pc. diunèk-unèkake kalawan diwêlèh-wêlèhake.
pongpok :
êngg. kn. tutup keyong (ing omah kampung).
pong-pongan :
kn. 1 ar. kewan sêgara saèm. yuyu nanging mawa cangkok kaya keyong; 2 êngg. ngabotohan bêdhèk-bêdhèkan cirining dhuwit (krun, Arab).
pongponggi :
kn. ar. têtuwuhan.
po-o, poping :
pc. pok-oping.
po-ot :
êngg. kn. kilang têbu, tètès.
(popo) :
di-[x] kn. ak. kêpêksa ora dilakoni dening ora kêconggah; kc. mopo.
popog :
(-an) êngg. kn. 1 buk (tanpa bathi); 2 ajêg bae ora mundhak (tmr. rêrêgan lsp); kc. pog.
popogan :
êngg. kn. saèm. kêpala kampung (karerehaning lurah).
popok :
êngg. kn. gagah, mêmpêng; kc. kêpopoh.
popok :
I di-[x] kn. 1 ditèmplèki apa-apa kang jêmèk (tamba, blêthok lsp); 2 dilepa ing lêmah ut. lêmpung (tmr. galêngan); di-[x]-i pc: 1 ditutupi (pialane, supaya katon bêcik); 2 diwuwuhi kakurangane; di-[x]-ake: ditèmplèkake (dilepakake) ing; [x]-an: lepa. II kn: lèmèk ut. tapihing bayi (suwèkan jarit lsp); di-[x]-i: dilèmèki (ditapihi nganggo popok. III pc: poprok.
popol :
kn. gapuk sarta padha cêpot (tmr. kayu); di-[x] pc: dikêthok dicêndhakake (tmr. rambut); kc. papal, mopol.
popor :
kn. 1 kayu dianggo madal (nyodhog), kayu garaning bêdhil; 2 (prang [x]) br. pêrang amuk-amukan; kc. por.
poprok :
kn. 1 nglumpruk dening kêsêl bangêt (ora bisa mbanjurake lakune); 2 pc. bobrok, rusak (tmr. omah lsp); 3 pc. bangkrut, jatuh (tmr. dêdagangan); 4 kêpêksa nyèlèhake pangkate, hake lsp. marga kêmlaratan ut. sèkèng; [x]-an êngg: sawah ora ana sing duwe (marga wis ditinggal karo sing duwe dening ora bisa nêtêpi sêsanggane lsp); kc. moprok.
poprol :
kn. padha popol; kc. mopol.
por :
I êngg. pc. 1 wis katog (ênggone nguja, nganggo lsp); 2 bêcik bangêt (ora ana sing ngungkuli); di-[x] pc: diuja sakatoge; di-[x]-ake pc: dikatogake. II kn: kayu lêgok dianggo lendhehan wong kang nênun sarta manthêng kang ditênun (piranti panênunan). III êngg. kn: wis sayah (tmr. sapi lsp); kc. apor, kaporan.
pora, poran :
êngg. karêbèn.
pora :
(-jana) kw. kawula (wong ing nêgara).
porang :
kn. krêmi ing jêroning raja-kaya; [x]-ên: lara marga akèh porange (tmr. kêbo lsp).
porèspondhèn :
(W) kn. juru pakabaran (ing koran).
porêt :
kn: (anggur [x]) ar. anggur (minuman).
porod :
êngg. kn. suda, larud; kc. morod, plorod, porot.
porok :
kn. 1 garpu; 2 ([x] pit) pc. wêsi kang njapit rodha ngarêp (têrusane sêtang); 3 êngg. ks. tangan.
porong :
I êngg. 1 gosong bangêt; 2 pèlèt ut. dlêmok tutul irêng (ing pênjalin lsp); di-[x] ak: digawe tutul-tutul irêng (tmr. pênjalin, kayu lsp) sarana dislomoti lsp. II kn: bngs. teko, nyo, kan (dianggo gawe wedang tèh). III kn: klèmbrèhing sampur kang diubêdake ing bangkekan.
poros :
sa-[x] kn. saconthongan suruh kang wis dipêthêti; di-[x]-i, [x]-an: dipêthêti sarta ditata ing conthong ut. ing wadhah kinang (tmr. suruh).

--- 508 ---

porot ~ praba.

porot :
kn. sêmprot dianggo nyêbul gêni (piranti kêmasan); di-[x] ak: dirêsiki sarana disêmprot gêni (tmr. mas kang diluluh); kc. porod.
por-poran :
pc. ujan-ujanan, katog-katogan; kc. por.
portêpèl :
(W) kn. bngs. èblèk wadhah layang lsp.
portrèt :
kn. ak. potrèt.
pos :
I mak [x] pc. pêpindhan swaraning ndamu lsp; di-[x] êngg: didamu, disêbul; kc. kêmpos. II (W) kn: 1 ak. omah palerenan ing dalan (dianggo sadhiyan ganti jaran lsp); 2 ukuran adoh; dohe ana 5 pal (7½ km); 3 (kantor pos) kantor panglantaring layang kiriman lsp; di-[x]-ake pc: dilêbokake ing kantor pos (ut. ing bis) tmr. layang.
posah-pasihan :
kn. lagi trêsna-tinrêsnan (tmr. pangantèn anyar).
posbode :
(W) kn. opas pos (palayangan).
posing :
I (C) kn. ar. mainan. II êngg. pc: mumêt, buyêr; gawe [x] êngg: gawe kangelan (rêkasa).
posit, poso :
ks. mati.
(poso) :
di-[x]-[x] êngg. kn. disêntak-sêntak, dioso-oso.
posol :
êngg. kn. jagung ênom.
posong :
êngg. kn. bngs. icir (piranti dianggo misaya iwak).
pospakèt :
(W) kn. barang kiriman mêtu ing pos (kantor pos).
poswisêl :
(W) kn. kiriman dhuwit mêtu ing pos.
pot :
I kn. ak. 1 kandhêg; 2 têndhag, têlag; ora [x] ak: ora kêndhat, tansah; di-[x]-i ak: dilowoki. II (W) kn: 1 jêmbangan wadhah tamanan; 2 udhu, totohan kang dianggo rakit (ut. lotre); 3 ar. dolanan kênèkêran nganggo totohan.
potang :
kn. 1 ak. panagihing utang; 2 (pagawean) nganakake dhuwit; [x] kabêcikan: awèh jasa marang; di-[x]-i ak: 1 diutangi dhuwit lsp; 2 dibêciki dening; di-[x]-ake ak: diutangake marang; kc. utang.
potêlod :
kn. pènsil.
potlop, potlot :
kn. potêlot, pènsil.
(potok) :
di-[x] kn. ak. 1 disambung manèh (tmr. jarit sing wis sigar lsp); 2 disambung (tmr. gandar karo wrangka); [x]-an: êngg. tugêlan (kêthokan) kayu; 2 sambungan (tmr. jarit); 3 sambungan (tmr. wrangka).
potong :
êngg. pc. 1 (sa-[x]) satugêl, sairis; 2 (sa-[x]) siji (tmr. barang bêstèlan lsp); 3 ([x] rambut) cukur; 4 ([x] Bandhung, -Cina lsp) caraning bêdhahan klambi; di-[x]: 1 êngg. dikêthok (tmr. têbu lsp); 2 ditêgor (tmr. pring lsp); 3 êngg. dibêlèh; 4 dicukur (tmr. rambut); 5 pc. dicowok, disuda; 3 (ut. di-[x]-i) dibêdhahi (tmr. klambi lsp); [x]-an: 1 êngg. kêthokan, rêmbangan (têbu lsp); 2 bêdhahan (klambi lsp); 3 pc. wanguning praèn; 4 caraning nyukur, panggonane tukang cukur; 5 pc. cowokan, sudan.
potong ayam :
kn. sumpah (supata) cara Cina.
potong gurung :
êngg. kn. (pajêg [x]) pajêg nyêmbêlèh raja-kaya.
potra :
(S) kw. ak. prau.
potraka :
(S) kw. ak. putu.
potrèk :
I (ut. potrèg) kn. kotrèk (piranti dianggo nyopot gabus gêndul). II pc: kc. potrèt.
potrèt :
(W) kn. 1 gambar wong; 2 gambar kang panggambare sarana piranti nganggo surya-kantha; 3 digambar sarana piranti; di-[x]: digambar sarana piranti mawa suryakantha.
pocapan :
kn. 1 gunêman; 2 omong-omongan; dadi [x]: dadi loking wong akèh (akèh wong kang padha nggunêm); kc. ucap.
pocar-pacir :
êngg. kn. pothar-pathir.
(pocèl) :
di-[x]-i êngg. kn. dipipili (tmr. jagung).
poci :
êngg. pc. bngs. nyo.
pocuk :
êngg. kn. pucuk.
pocung :
kn. ar. têmbang macapat; kc. pucung.
(pocok) :
I di-[x] êngg. kn. dibacok, ditêgor, dikêthok. II di-[x]-ake êngg. kn. dikon nggarap wong liya ing sawêtara mangsa (tmr. pagawean); [x]-an: 1 pagawean kang dipocokake; 2 êngg. wong nyambut gawe kang mung mocok; kc. mocok.
pocol :
(-an) êngg. kn. bandhol, ugal-ugalan.
pocong :
I ki. bokong. II sa-[x] kn: sabêntèl (tmr. pari); di-[x]-(-i): 1 dibêntèli (tmr. pari); 2 dibontoti, dibongkoki (tmr. têbu); 3 dibuntêl ing ulês (tmr. mayit).
pocongan :
êngg. kn. pilihan lurah desa.
pocot :
kn. 1 êngg. ak. copot, coplok; 2 êngg. ak. dibukak (tutupe, topine lsp); 3 dilèrèni ênggone dadi priyayi lsp. marga kaluputan; kc. copot.
(potha) :
di-[x]-[x] kw. dipêksa-pêksa dijak sacumbana (tmr. wong wadon).
(pothah) :
di-[x] kw. dirèwèli (ing anake lsp).
pothar-pathir :
êngg. kn. 1 pating bêcècèr, pating slêbar; 2 bingung.
pothèk :
êngg. pc. pothèl.
pothèl :
êngg. ak. pothol.
pothèng :
kn. ak. pêpilahan panêmune (pangrasane); di-[x](-[x]): diperang-perang sarana disêmpal-sêmpal peranganing awake (lumrahe tmr. pitik).
pothès :
êngg. pc. pothol.
pothèt :
êngg. kn. kunthèt.
potho :
kn. 1 lêlaraning raja-kaya.
pothok :
kn. 1 êngg. pc. pathok (wis ditêtêpake rêgane lsp); 2 êngg. kêncêng lan rosa (kuwat) tmr. pawakan; kc. kêpothok.
pothol :
kn. prothol.
powak :
êngg. kn. buthak.
powan :
kn. ak. puhan, pêrêsan.
powèl :
pc. poèl.
pra :
plutane. para.
praba :
(S) kw. 1 sorot, cahya; 2 gambar pêpêthaning sorot (cahya) kang ngupêngi êndhas (ut. saburining gêgêr); 3 rêrênggan wayang ing saburining gêgêr (saèm. gambar suwiwi).

--- 509 ---

prabayasa ~ prakara.

prabayasa, prabayêksa, prabasuyasa :
kn. dalêm gêdhe ing kraton.
prabakara :
(S) kw. srêngenge.
prabancana :
kw. angin.
prabangkara :
kw. srêngenge.
prabaswara :
(S) kw. ak. sumorot bangêt.
prabata :
I kw. gunung. II (S) kw: esuk.
prabatang :
kn. ak. kayune wit gêdhe kang wis rubuh.
prabawa :
kn. 1 kw. kaluhuran, kasêktèn, panguwasa; 2 daya kang mêtu saka kaluwihan (kaluhuran); diprabawani: didayani.
prabeda :
kw. beda, kacèk.
prabeya :
kn. ak. 1 wragad; 2 pajêg; kc. beya.
prabu :
(S) kw. 1 ak. bêndara, panggêdhe; 2 ratu, panyêbut marang ratu; kc. kaprabon.
prabu-anom :
kw. pangeran adi-pati.
prabusèt (-mata) :
kn. ar. kêmbang.
prabot :
kn. 1 apa-apa kang dadi kabutuhaning nindakake up. [x]-ing pêrang; 2 peranganing barang kang prêlu ana, up. [x]-ing kêris (yaiku pêndhok lsp); 3 êngg. abah-abah; 4 êngg. pc. piranti; 5 ak. bêbakaling dandanan; 6 êngg. punggawa desa andhahane lurah; di-[x]-i: 1 diwènèhi prabot, dipirantèni; 2 êngg. diabah-abahi; kc. mrabot.
prada :
n. praos k. bubukan êmas (slaka) dianggo nyungging wayang lsp; di-[x]: 1 disungging ing prada; 2 pc. dialêm kang ngluwihi kanyatane, ditutupi alane.
pradan :
n. praosan k. kang diprada.
pradana :
I (S) kw. pangarêp, panggêdhe. II kw: pawèwèh, darma; kc. dana.
pradandanan :
n. pradandosan k. ak. padha dandan cumêpak.
pradangga :
kw. gamêlan.
pradanggapati :
kw. srêngenge.
pradapa :
kw. lung ênom, pupusing godhong.
pradata :
kn. pangadilan.
pradikan :
kn. ak. tanah kang ora dikênakake pajêg; kc. pêrdikan.
pradikês :
kw. pintêr, trampil; kc. pratingkês.
pradin :
êngg. kn. rampung.
pradipta :
kw. pêpadhang, diyan.
praduli :
n. praduntên k. ak. mèlu ngrêmbug (migatèkake) prakaraning liyan; kc. pêrduli.
pradondi, pradongdi :
kn. ak. pasulayan, pêpadon.
pradulan :
kn. ak. sênêng wadul.
pradon, praduan :
kw. paturon.
praja :
kw. 1 kraton; 2 krajan; 3 nêgara; 4 ak. kêdhaton.
(prajaya) :
di-[x] kw. dikalahake, dipatèni.
prajaka :
kw. kongkonan.
prajanji, prajangji :
kn. ak. saguh sumêdya ...; [x]-an: 1 padha dene nêtêpake kasaguhan; 2 mupakating rêmbug kinanthèn kasaguhan; kc. janji.
praji :
êngg. kn. dhukun bayi.
prajurit :
kn. wong kang maju pêrang, saradhadhu; [x]-an: panganggo sacaraning maju pêrang (akathok panji-panji, bêbêdan supit urang).
pradhah :
I kn. loma, dhêmên nyênyuguh, dhadhag bangêt; di-[x]-i ak: didhadhagi, digagahi. II di-[x] kw: diukum didadèkake mujangan (batur tukon).
praèn, praean :
kn. ak. wanguning rai, pasêmon; kc. rai.
pragad :
êngg. ak. rampung; di-[x] êngg: 1 ak. dirampungake; 2 disêmbêlèh.
pragak :
kn. pang gêdhe cêcawangan.
pragalba :
(S) kw. 1 galak, ambêk wani; 2 macan; kc. mragalba.
(pragas) :
di-[x] kn. ak. dipagas.
pragèn :
I kn. wadhah uyah sarta bumbu. II êngg. kn: pantaran. III êngg: wis mrabot; kc. pragi.
pragene :
êngg. kn. manawa, yèn.
pragêdèl :
êngg. ak. cacahan iwak.
pragi :
êngg. kn. prabot, piranti.
pragiwaka :
(S) kw. ak. pamisah, jaksa.
pragnya :
(na) kw. 1 kawicaksanan, kawruh; 2 pintêr; 3 waspada, ngati-ati.
praguwa :
êngg. kn. gêdhe bangêt.
(pragol) :
di-[x]-ake pc. dipagolake.
pragola rukêt :
kw. pêrang rukêt (gêlut).
prah :
I mak [x] pc. tiba ut. sumèlèh; kc. êmprah. II êngg. kn: lumrah; kc. kaprah. III salawe [x] ak: 24. IV (W) kn: (barang [x]) barang kang dikirimake ing sêpur; di-[x]-ake: dikirimake ing sêpur.
prahara :
kn. angin gêdhe awor udan dêrês.
praharana :
(S) kw. pambengkas, gêgaman.
prahoto :
(W) kn. montor momotan barang-barang.
prahpun :
k. ak. kêpriye.
prahtekên :
(W) kn. tandha pitakon (?).
prail :
kn. babagan ngêdum warisan; di-[x]: dibage (tmr. warisan), ent. diperang-perang, didum.
praya :
I kw. niyat, sêdya, karêp. II kn. ak: cahya (tmr. jaran); nyuda [x] pc: nyuda kaluhuraning liyan.
prayagung :
kn. ak. priyayi gêdhe.
prayayi :
n. prayantun k. ak. priyayi.
prayangan :
kn. lêlêmbut (dhêmit).
prayatna :
kn. ak. prayitna.
prayetna :
kn. ak. prayitna.
prayig :
pating [x] pc. padha oyag-ayig.
prayitna :
kn. awas sarta ngati-ati; diprayitnani: dikawekani.
(prayut) :
di-[x] pc. dibrayut.
prayojana :
(S) kw. sêdya, karêp, niyat.
prayoga :
n. prayogi k. 1 (ut. duga-[x]) ak. panglimbang kang bêcik; 2 bêcik ut. pantês (dianggo, ditindakake lsp); di-[x] ak: dipêpantês (ditata, dituturi lsp) murih bêcik; diprayogakake: 1 dimupakati, dianggêp wis prayoga; 2 diwènèhi rêmbug murih prayoga.
prak :
pc. pêrak.
prakampa, prakêmpa, prakampita :
kw: lindhu, orêg, gonjing.
prakara :
n. prakawis k. 1 kang dadi rêmbug (pasulayan, padudon lsp); 2 bab, kang dirêmbug (diomongake lsp); 3 apa-apa kang kêlakon; 4 pasulayan lsp. kang diadili ing pradata; kêna [x] (di-[x] ak) kêsangkut ing prakara pangadilan (dikêlahake, [(di...]

--- 510 ---

[...kêlahake,] digugat lsp); tanpa [x]: tanpa sêbab; diprakarakake: dikêlahake marang pangadilan, didadèkake prakara (pangadilan).

prakaran ~ praupan.

prakaran :
n. prakawisan k. pasulayan lsp. kang diadili ing pangadilan.
prakarana :
(S) kw. perangan.
prakasa :
(S) kw. 1 misuwur, kaloka; kc. prakosa.
prakasita :
(S) kw. misuwur.
prak-ati :
kn. ak. mrak-ati.
prakatha :
kw. suwara gumuruh arame.
prakawis :
k. prakara.
prakêmpa :
kw. kc. prakampa.
prakosa, prakoswa :
kw. 1 rosa, bakuh, panggah; 2 kuwasa; di-[x] ak: dipêksa, dirosani.
prak-prakan :
kn. tansah lunga (ora jênjêm).
praksana :
kaca [x] kn. ak. 1 kèkêr; 2 mikroskup.
praktik :
(W) kn. tumindake, panindak, cak-cakane.
pralabda :
kw. lêbda, pintêr.
pralaga :
kw. pêrang.
pralagi :
kw. biyèn, dhisik.
pralaya :
(S) kw. 1 ak. rusak, kiyamat; 2 mati.
pralambang :
kn. têtêmbungan (crita lsp) minangka upama (sasmita); di-[x]-i: disêmoni, diwènèhi pralambang.
pralambi :
kw. pralambang, pasêmon.
pralampita :
kw. pralambang, pasêmon.
pralena, pralina :
kw. mati.
pralenan :
kn. pakumpulan nglumpukake dhuwit dianggo sumbang-surung yèn ana sripah.
pralêbda :
kw. lêbda, pintêr.
prama :
plutan. parama.
pramada :
(S) kw. ak. weya, sêmbrana.
pramana :
I (pramanêm k. ak) têrang ut. awas (pandêlênge); 2 pandêlêng; dipramanakake: ditamatake têmênan, didêlêng kalawan têrang.
pramanêm :
k. pramana, nyidhêm [x] pr: nyidhêm tandha-yêkti kang wis têrang.
pramati :
kn. ak. 1 bêcik dhewe, pêthingan; 2 kanthi têmên-têmên pangrumate (panyimpêne).
prambayun :
ki. ak. susu.
pramean :
pc. paramean.
pramega :
kw. prabot, mênganggo.
prameya :
kw. linuwih, tanpa timbang.
Pramèsthi :
Hyang [x] kw. Dewa kang linuwih.
pramèswara :
kw. ratu.
pramèswari :
kw. garwaning ratu.
pramèsthian :
kn. ak. pêpancèn, buruhan; kc. pêsthi.
pramila :
k. ak. mula.
pramudita :
(S) kw. ak. bungah, bêgja; jagad [x] kw: jagat kabèh (saindênging jagat).
pramugari :
kw. pangarêp, panuntun.
pramuka :
kw. pangarêp, lêlurah.
pramoda :
(S) kw. 1 ak. bungah, kabungahan; 2 (ut. Sang pramodèng puri) ratu.
prampang :
kn. garing dening panasing srêngenge, krasa panas (marga panasing srêngenge); kc. prêmpêng.
prampuhan :
kn. ak. byuk-byukan têkane.
prana :
. 1 kw. ak. ambêkan, napas, dayaning urip; 2 kw. pangrasa, ati; 3 ki. itil; dipranani: dituju (dikênani) atine; kc. kêpranan, saprana, mrana.
pranada :
kw. palinggihan, klasa, lèmèk.
pranaja :
kw. dhadha.
pranakan :
kn. 1 êngg. wadhah bayi; 2 jinis (tmr. jaran lsp); 3 turunan seje bangsa (tmr. Cina, Landa); 4 (klambi [x]) êngg. saèm. klambi kurung (klambine wong lanang, abdidalêm kraton Ngayogya).
prananta, pranantika :
(S) kw. pati, mati.
pranata :
I (S) kw. 1 tumungkul, têluk; 2 sêmbah, nyêmbah. II di-[x] kn: ditata miturut pêpacak (dhawuhing dhêdhuwuran).
pranata-mangsa :
kn. petungan bab mangsa (kasa, karo lsp).
pranatan :
kn. 1 pêpacak kang wis didhawuhake (ditêtêpake); 2 tatanan, aturan; 3 (lênggahan [x]) êngg. jagongan dhinês ênggone padha linggih miturut pêpangkatane.
pranawa :
kw. 1 padhang; 2 waspada, waskitha.
prandane :
êngg. prandene.
prandene :
n. prandosipun k. ak. ewa dene mêksa; kc. suprandene.
pranji, pranjèn :
êngg. kn. kandhang pitik; kc. kranji.
pranèl :
kn. ar. bakal.
pranêm :
(-an) kn. 1/6.
prani :
(S) kw. ak. urip, napas; kc. prana.
pranili :
êngg. kn. panili.
praniti :
kn. ak. paniti priksa.
(prantas) :
di-[x]-i êngg. pc. 1 dirampungi, dirampungake; 2 dipathok rêgane.
prantasan :
êngg. pc. 1 karampungan; 2 sêmayan; kc. rantas.
prantean :
kn. wong ukuman; kc. rante.
pranti :
n. prantos k. 1 ak. piranti; 2 êngg. ambèn; [x]-ne êngg: adate.
prantunan :
kn. 1 meja gêdhe dianggo nata olah-olahan; 2 bipèt.
prantos :
k. pranti.
prang :
kn. kc. pêrang.
(pranggal) :
I di-[x] kn. 1 dikabruk êndhase (tmr. pitik tarung); 2 pc. dibantah, disêndhu. II di-[x] kn. ak: dipronggol, dipancas (tmr. pang lsp).
(pranggul) :
mrangguli kn. wêruh (kêtêmu) ora kalawan sêngaja.
prangkat :
sa-[x] kn. saanggon, sasêtèl.
prangkul :
sa [x] kn. gêdhene padha karo antarane tangan dirangkulake.
prangwadani :
kn. ak. babut kang bêcik.
prau :
n. baita k. têtunggangan dianggo ngambah sêgara ut. kali; dipraoni: 1 diambah ing prau (dilayari); 2 (ut. dipraokake) diêmot (digawa) ing prau; praon: 1 sênêng-sênêng nunggang prau (cilik); 2 têtironing prau, awangun kaya prau.
praupan :
1 kn. ak. paraèn, rai; 2 (pasuryan ki) wadhah banyu piranti dianggo raup.

--- 511 ---

praos ~ (pracondhang).

praos :
k. 1 prada; 2 êngg. pc. prasa.
prapal :
ut. di-[x](-i) kn. dikêthoki dicêndhakake (tmr. rambut lsp), disêmpali (tmr. pang); kc. papal.
prapanca :
(S) kw. 1 ak. pangapus, alangan; 2 bingung, ora jênjêm.
prapasan :
êngg. kn. dalan, trabasan.
prapat :
I sa-[x] (n. saprasakawan k): 1 ¼; 2 ak. 2½ dhuwit; di-[x]: 1 diperang (dibagi) papat; 2 dicorèk cawangan; [x]-an: 1 corèk cawangan (gambar salib); 2 têmpukane dalan loro kang nratas; 3 garis trajangan; 4 kang dipara papat. II (prasakawan k. ak): (tangga desa-) kang ngupêngi; di-[x]-ake: disêksèkake lsp. marang tangga (desa) kang ngupêngi. III kn. ak: pangiring, batur; kc. parêpat, panakawan.
prapèn :
kn. wadhah gêni (luwêng) ing pandhe (kêmasan).
prapiton :
sa-[x] kn. 1/7.
prapta :
(S) kw. têkan, tutug, têka.
prapti :
br. prapta.
prartana :
(S) kw. ak. panjaluk, pangarêp-arêp, kasaguhan.
prasa :
n. praos k. êngg. pc. pangrasa.
prasaan :
êngg. pc. pangrasa, rumangsa.
prasabên :
kn. ak. 1 kandha marang, pamit; 2 pawarta marang; di-[x]: dikandhani ing sadurunge (têka lsp); di-[x]-ake: dikandhakake marang, dipamitake; kc. pêrsabên.
prasada :
I (S) kw. candhi, gêdhong, kêdhaton. II (S) kw. ak: sih, kawêlasan.
prasadu :
kn. ak. prasabên.
prasaja :
kn. pasaja.
prasama, prasami :
kw. padha.
prasanakan :
kn. 1 sanak; 2 pc. kawanuhan, têpungan; 3 saduluran, sanakan.
prasandha :
I kn. ak. pratandha. II kw: saguh, mupakat, cocog.
prasangan :
sa-[x] kn. 1/9.
prasapa :
kw. supata, sumpah nêdya ora nglakoni (nindakake).
prasasat :
êngg. pc. kaya dene; kc. sasat.
prasasya :
(S) kw. bêcik bangêt.
prasasta :
(S) kw. layang lsp. kêkancingan (piagêm).
prasatya :
kw. ak. prasêtya.
prase :
kn. ak. (mangsa [x]) mangsa akèh buron alas (ent. akèh durjana).
prasêtya :
kn. saguh bakal sêtya tuhu.
prasida :
(S) kw. kêlakon dadi, sida.
prasmèn :
pc. pasêmèn.
prasu :
êngg. pc. palsu.
(prasudi) :
di-[x] kn. ak. diudi kalawan têmên-têmên; kc. pêrsudi.
prasupta :
(S) kw. turu.
prasuti :
(S) kw. dhawuh, pakon.
prasobatan :
êngg. pc. mêmitran.
prasoda :
kw. kc. prasada.
prastarana :
(S) kw. kasur.
prastawa :
kw. waspada, waskitha; diprastawakake kw: diwaspadakake.
prastha :
(S) kw. gêgêr, githok.
prata :
(S) kw. kaluwihan, kamisuwuran.
pratala :
kw. bumi, lêmah; kc. patala.
pratama :
(S) kw. kang kapisan (-kawitan), kang bêcik dhewe, linuwih.
pratandha :
kn. 1 têngêran, ciri; 2 mracihnani, nêrangake yèn; 3 (layang [x]) layang katêrangan (bab utang lsp); kc. tandha.
pratangga :
(S) kw. srêngenge.
pratanggakara :
(-pati) kw. srêngenge.
pratapa :
(S) kw. ak. sorot, kaluhuran.
pratapan :
kn. ak. papan kang dianggo tapa.
pratela :
kn. ak. awèh wêruh marang; dipratelani ak: dikandhani, diwèhi wêruh; dipratelakake ak: disêbutake.
pratelan :
kn. cathêtan katerangan, daptar.
pratêlon :
n. pratigan k. 1 (sa-)[18] 1/3; 2 (dalan [x]) dalan simpangan têlu.
pratignya :
kw. prasêtya, saguh bakal nglakoni (nindakake).
pratihata, pratiyata :
kw. ora gingsir (sêntosa, sêkti).
pratik :
pc. praktik.
pratikêl :
kn. 1 sarana dêdalaning pamarsudi (pangudi); 2 reka caraning nindakake; 3 pirêmbug, pituduh (rekaning tumindak); 4 ak. pakumpulaning para warganing pangadilan; dhêndha [x] ak: dhêndha marga ora sowan ing pangadilan; di-[x] ak: dipriksa prakarane, diadili; di-[x]-i ak: disranani murih bisa kêlakon kang disêdya; di-[x]-ake: diwènèhi pratikêl, dituduhake reka-rekane.
pratima :
(S) kw. 1 rêca; 2 golèk.
pratinggi :
êngg. kn. lurah desa.
pratingkah :
kn. 1 solah tingkah; 2 saradan; kc. tingkah.
pratingkês :
kw. prigêl, pintêr.
pratipa :
kw. 1 mrêngkang, ndaga; 2 prahara.
pratisara :
(S) kw. 1 tali, tampar; 2 diplomah, kêkancingan.
pratistha :
(S) kw. 1 dêdunung, manggon; 2 linggih.
pratita :
(S) kw. misuwur, kaloka.
pratitis :
kn. ak. patitis.
pratiwa :
kw. pangarêping prajurit, senapati.
pratiwanda :
kw. pakewuh, bêbaya, alangan.
pratiwi :
kw. bumi, lêmah.
pratuwin :
kw. lan uga; kc. tuwin.
(pratok) :
di-[x]-i êngg. diêntèni.
pratyaksa :
(S) kw. têrang, katon cêtha, pramana.
pratyangga :
(S) kw. 1 badan; 2 gêgaman.
pratyeka :
(S) kw. wijang-wijangan.
pracados :
êngg. k. pracaya.
pracaya :
n. pitados k. 1 pitaya marang; 2 pangandêl, iman; 3 ngandêl marang; kc. pitaya.
pracalita :
kw. gêlap, thathit.
pracandha :
(S) kw. prahara, angin gêdhe.
pracara :
(S) kw. laku ala, urakan.
(praceka) :
di-[x] kw. diathik-athik, dianggit-anggit (digawe-gawe); pracekan kw: pangathik-athik, anggitan.
pracere, pracore :
kw. wong asor (urakan).
pracihna :
kw: pratandha, katêrangan.
pracik :
kala [x] kn. kala kang digawe bobat.
pracima :
(S) kw. kulon.
pracoda :
kw. cêmêthi.
(pracondhang) :
di-[x] kw. 1 dikênani, ditatoni; 2 dikalahake.

--- 512 ---

prathola ~ prêmpul.

prathola :
kêndhi [x] kn. ak. kêndhi mawa rêrênggan.
prawa :
wayang [x] êngg. wayang purwa.
prawaha :
(S) kw. ak. banjir, rob.
prawan :
kn. 1 bocah wadon kang wis mangsane omah-omah; 2 durung omah-omah (tmr. bocah wadon); 3 êngg. batur wadon (kang durung omah-omah); [x] gêndhor pc: prawan wis lungse; [x] kêncur (-sunthi): prawan cilik (kang durung nggarap-banyu).
prawantu :
êngg. kn. ing sarèhne; kc. wantu.
prawara :
kw. prajurit. (prawasa): di-[x] kw. 1 ditêmpuh, ditrajang; 2 êngg. disiyasat, sipilara.
prawata :
kw. gunung.
prawatan :
kn. pasimpênan; kc. rawat.
prawatya :
kw. bêgja, bêrkah.
(praweda) :
di-[x](-ni) kw. dipindêng, dièsthi.
prawedyarini :
kw. dhukun bayi.
prawira :
kw. kêndêl.
prawita :
I kw. wiwitan, jalaran. II kw: mêguru; kc. purohita.
prèbiyèt :
pc. karcis lêngganan (ing sêpur lsp).
(prèjèng) :
di-[x](-i) kn. 1 dipêcèli diwangun pêsagi (tmr. kayu dêlêgan); 2 ent. diwangun kang prayoga; [x]-an: 1 kayu kang diprèjèngi; 2 ak. wanguning pawakan (praèn).
prèèn :
pc. liburan; kc. prèi.
prègès :
pc. êntèk godhonge (marga dipangan ulêr lsp).
pregol :
pating [x] pc. padha megal-megol.
pregolan :
kn. omah ing regol.
prèh :
êngg. kn. ar. wit bngs. wringin.
prèhpun :
êngg. k. ak. kapriye.
prèi :
I (W) pc. 1 libur, lèrèn ora sêkolah (nyambut gawe lsp); 2 ora dikênakake ukuman (dhêndha, dhuwit, lsp); 3 lêlahanan.
preyalan :
kn. tukang ngijoli dhuwit wutuh.
prekal-prekol :
êngg. kn. padha bengkong.
prèk-prèkan :
êngg. pc. tansah gunêman bae.
prema :
(S) kw. sih kawêlasan, pangeman; di-[x] êngg: dieman, dipirma.
preman :
(W) kn. 1 êngg. ora diwajibake nindakake (pakaryan desa lsp); 2 êngg. wis mari dhinês (tmr. saradhadhu, upas lsp); 3 êngg. ak. partikêlir, dudu amtênar nêgara; 4 dudu sadhiyan wong akèh, mung dianggo dhewe (tmr. kreta, montor lsp); 5 kuli bayaran (ing patêbon lsp).
premi :
(W) kn. ganjaran, pangêbang.
(prene) :
sa-[x] n. sapriki k. tumêka saiki; diprènèkake n. dipunprikèkakên k: diparakake mrene.
prentah :
kn. 1 pangrèh; 2 (dhawuh ki) pakon, akon; 3 ([x] desa) êngg. warganing pangrèh desa; di-[x]: 1 dirèh, dikuwasani; 2 ent. di-[x]-i) kn. didhawuh(-i) ki: dikon, dikon nindakake.
(prèntèk) :
di-[x]-i pc. katut kobong lsp; kc. mrèntèk.
prèngas-prèngès, pating prèngès :
pc. tansah padha nyênyêngès.
prèngêtan :
êngg. pc. pangeling-eling, cathêtan; kc. èngêt.
prenggok :
pating [x] pc. padha menggak-menggok.
(prèpèd) :
di-[x] kn. ak. diplèpèd.
prèpun :
êngg. k. ak. kapriye.
près :
(W) kn. piranti dianggo mlèpèd (ngênêtake), pipitan; di-[x]: dinêtake (nganggo mêsin lsp).
presa :
pc. priksa.
prèt :
mak [x] pc. pêpindhan swaraning slomprèt lsp.
preta :
(S) kw. 1 roh, jiwa; 2 mêmêdi, dhêmit.
prèt-prètan :
kn. solah tingkahe kênès bangêt.
prècèh :
êngg. kn. rèmbès (matane).
prècèl :
di-[x]-i pc. dipêcèli cilik-cilik.
(prècèt) :
I di-[x] pc. diplècèt. II êngg. kn: kayu amba.
prèthèl :
pc. prithil, prothol; kc. mrèthèli.
prethot :
pating [x] pc. padha bengkok pating bêngkêluk.
prewangan :
kn. dhukun kang kapanjingan ing lêlêmbut; kc. rewang.
prewe :
êngg. kapriye.
prêbêl :
mak [x] pc. sanalika mili mêtu (luhe, gêtihe).
prêbêng-prêbêng :
kn. abang raine arêp nangis (dening kêpranan lsp).
prêdêng-prêdêng :
kn. krasa kêncêng wêtênge (arêp bêbanyu lsp); kc. mrêdêng, prodong.
(prêjit) :
di-[x]-[x] pc. diperang-perang, dibagi-bagi.
prêgêdèl :
kn. cacahan iwak, ar. lawuh.
prêgog :
êngg. kn. bngs. slendhang dianggo kudhung (makêna).
(prêgok) :
di-[x]-i êngg. kn. diprangguli; kc. kêprêgok.
prêk :
mak [x] pc. sanalika rêmuk (tiba).
prêkara :
pc. prakara.
prêkis :
êngg. kn. cilik bêcik.
prêkul :
êngg. kn. wadung cilik.
prêkutut :
kn. ak. ar. manuk; kc. pêrkutut.
prêkoto :
pc. prahoto.
prêl :
mak [x] pc. sanalika pêcah, gêmpil lsp.
prêlu :
kn. ak. pêrlu.
prêm :
kw. turu.
prêmana :
pc. pramana.
prêmati :
kn. bêcik panyimpêne (panjagane); kc. pramati.
prêmbayun :
ki. susu.
prêmbe :
pc. 1 warung (barang rosokan); 2 papan dianggo adol candu pêtêng.
prêmbèh-prêmbèh, prêmbèhan :
kn. katon kaya arêp nangis (tmr. bocah cilik).
prêmbik-prêmbik :
pc. mbribiki.
prêmpêng :
(ut. prêmpang-prêmpêng) kn: sanalika abang raine (ut. krasa panas, dening nêpsu); di-[x] ak: disrêmpêng.
prêmpul :
pating [x] kn. 1 pating plêmbung (tmr. wêtuning banyu saka ing tuk); 2 pating plênthung.

--- 513 ---

prênah ~ (princi).

prênah :
kn. ak. dunung, ênggon; kc. pêrnah.
prênding :
pating [x] pc. wis mèh padha pêdhot (tali lsp); kc. mrênding.
prênjak :
kn. ar. manuk cilik.
prênès :
kn. ak. kc. pêrnès.
prêntul :
pating [x] pc. saèm. pating prêmpul.
prênda :
pating [x] kn. ora dadi saênggon; di-[x](-[x]): digolong-golong mêncar (ora nunggal saênggon).
prêncu :
pating [x] pc. padha mawa pêncu.
prênthêl :
pating [x] kn. saèm. pating clêkênthung (tmr. rambut); kc. mrênthêl.
prênthêng :
pating [x] pc. padha abuh pating pêthênthêng.
prênthil :
pating [x] kn. padha bundêr cilik-cilik; kc. pênthil.
prênthul, prênthol :
pating [x] pc. saèm. pating prênthil nanging luwih gêdhe; kc. pênthul, pênthol.
(prêp) :
di-[x] kw. 1 diantêm, digêbug, digitik; ditêmpuh ing prang; kc. pêrêp.
prêpat :
pc. batur, pangiring; kc. parêpat, prapat.
(prêpêk) :
di-[x]-i kw. dicêdhaki, diparani; [x]-an kn. dina ngarêpake karamean (lumrahe ngarêpake lêbaran); kc. mrêpêk.
prêpêt :
mak [x] kn. 1 sanalika pêtêng (suda padhange marga mêndhung); 2 (ut. [x]-[x]) sanalika pêtêng pandêlênge.
prêpotan :
êngg. kn. palapuran.
prês :
mak [x] pc. sanalika pêcah rêmuk lsp; kc. pêrês.
prêsah, prêsak :
pc. ngêrês, pêra.
prêsan :
kn. puhan; kc. pêrês.
prêsèn :
pc. pêrsèn.
prêsidhèn :
kn. pangarsaning pakumpulan (pangadilan lsp).
prêsis :
pc. trêp, sarwa tata.
prêt :
mak [x] pc. pêpindhan swaraning lambe didhèmêsake banjur disêbul (marga ewa, ora sudi lsp); di-[x]-i: ut. diprèti pc: sirèmèhake,[19] ora diandêl (dipaido).
prêtana :
(S) kw. barisan, prajurit.
prêtèk, prêtok :
pating [x] pc. padha nywara pêtok-pêtok (pitik).
(prêtêk) :
di-[x] kn. ak. dipêtêkake.
prêtu :
(S) kw. ak. apyun, madat.
prêcèt :
mak [x] pc. sanalika lunga tanpa pamit.
prêcêt :
mak [x] pc. sanalika mêtu (lair).
prêcil :
kn. kodhok cilik.
prêtana :
(S) kw. ak. lajuran, barisan, larikan.
priangga, pribadi :
kw. 1 dhewe; 2 ijèn.
(pribu) :
di-[x] kw: ditêmpuh, disêrang.
pribe, pribèn :
êngg. kapriye.
pribumi :
kn. (wong [x]) wong asal ing tanah kono.
prige, prigèn :
êngg. kapriye.
prigêl :
kn. 1 cukat sarta trampil; 2 rigên, pintêr; [x]-e êngg: bok mênawa, ayake.
prigi :
kn. 1 êngg. saèm. tanggul kang digawe watu tumpukan; 2 ak. bêlik, sêndhang, tuk.
prigis :
kn. êntèk godhonge (marga dipangan ulêr lsp).
prih :
I pc. pêrih. II kn: ar. wit bngs. wringin.
prihambak, prihawak :
kw. dhewe, ijèn.
prihatin :
n. prihatos k. susah ut. sêdhih marga ngrasakake kasèkèngane, lêlakone lsp; di-[x]-i ak. di-[x]-ake: 1 disusahake; 2 prihatin mungguh ing.
prihpun :
êngg. k. ak. kapriye.
priya :
(S) kw. (wong-) lanang.
priyagung :
kn. ak. priyayi gêdhe.
priyayi :
n. priyantun k. 1 wong kang ngrênggêp pangkat (ing kraton); 2 wong kang isih darahing ratu; 3 ak. sêsêbutane saliring para gêdhe (ut. ratu).
priyambada :
(S) kw. têmbang pangungrum (pangarih-arih); di-[x] kw: dingungrum.
priyantun :
k. 1 priyayi; 2 pc. panyêbut marang wong kang arêp têtuku lsp. (tmr. wong dodolan).
priyang-priyang :
kn. krasa panas ut. gêrah (tmr. badan).
priyangga :
kw. 1 dhewe; 2 ijèn.
priyarana :
(S) kw. prajurit.
priyat :
êngg. k. rampung.
priyawakya :
(S) kw. ak. têmbung pangasih-asih.
priyawiyoga :
(S) kw. ak. pisah karo kang tinrêsnan, sêdhih.
priyawiraha :
(S) kw. ak. sêdhih.
priye :
pc. kapriye.
priyêmbada :
kw. kc. priyambada.
priyuk :
êngg. kn. bngs. teko ut. kan (nanging kêna dianggo nggêgodhog); kc. kriyuk.
priyoga :
n. priyogi k. pc. prayoga.
priyos :
I êngg. k. mrica. II dipun-[x] êngg: dipriksa.
prika :
sa-[x] k. saprana; dipunprikakakên k: dipranakake.
prikanca :
kn. ak. kanca tunggal pagawean.
priki :
sa-[x] k. saprene; dipunprikèkakên k: diprènèkake.
priksa :
1 kn. ndêlêng lan nyatitèkake (tumindaking pakaryan lsp); 2 ki. wêruh; di-[x]: didêlêng lan disatitèkake; dipriksani ki: diwêruhi, didêlêng, ditonton; dipriksakake: 1 kn. dikon nitipriksa; 2 ki. diwêruhake.
pril :
mak [x] pc. sanalika gêmpil.
priman :
ut. pêpriman êngg. ak. ngêmis (lumrahe tmr. santri); di-[x]-i ak: diêmisi.
primbêtan :
êngg. k. primbon.
primbon :
kn. layang kang ngêmot petungan, pêthèk lsp.
prime, primèn :
êngg. kapriye.
primpên :
kn. disimpên (didhêlikake) kalawan prêmati.
(primpi) :
diprimpèni kn. dikètoki lêlêmbut (wong sing mati lsp) ing sajroning pangimpèn.
prindang-prinding :
kn. krasa adhêm kêkês; kc. mrinding.
printis :
pating [x] kn. padha mlênthing cilik-cilik; kc. mrintis.
(princi) :
di-[x](-[x]) kn. 1 dietung kalawan dipilah-pilah, 2 diperang-perang, diwijang-wijang; pêprincèn: wêwijangan.

--- 514 ---

pring ~ prosès-pêrbal.

pring :
n. dêling k. ar. wit dêlêge digawe dandanan warna-warna, dene arane; [x] pêtung (-ori, apus, wulung, lsp).
pringas-pringis, pating pringis :
pc. tansah ngatokake untune (marga lara lsp); kc. mringis.
pringêtan :
êngg. pc. pangeling-eling, cathêtan.
pringga :
kw. bêbaya, pakewuh; nganglang [x] pr. tansah ngawekani yèn ana pakewuhe; dipringgakake ak: 1 (ut. dipringgani) dikawekani, dijaga ut. diprayitnani; 2 (-bêcik) dipirmakake murih bêcike.
pringgitan :
kn. omah antarane pêndhapa karo omah gêdhe; kc. paringgitan.
pringkêlan :
kn. ak. petungan bab apêsing titah ing dina; kc. ringkêl.
pringkil :
sa-[x] kn. saglintiran cilik, sablindhi; kc. mringkil.
(pringkus) :
di-[x]-ake kn. dicilikake (diciyutake) tmr. ragangan, dhadha lsp; kc. mringkus.
pripean :
kn. ipene sêdulur.
pripih :
kn. kc. paripih.
pripitan :
kn. plipidan; kc. mripit.
pripun :
êngg. k. kapriye.
pris :
(W) kn. ganjaran (ing lotre, lsp).
prit :
pc. êmprit.
priti :
(S) kw. 1 bungah, sênêng; 2 rukun, mitra.
prituwin :
kw. lan uga; kc. tuwin.
prithil :
kn. pêthil gogrog; di-[x]-i: dipêthili, disêmpali cilik-cilik.
priwe, priwèn :
êngg. kapriye.
(prugul) :
di-[x] kw. dirodapêksa; kc. prunggul.
prugus :
kn. êntèk godhonge (tmr. sukêt lsp).
pruk :
mak [x] pc. pêpindhan swaraning ngêpruk lsp.
prukah :
êngg. kn. rowa bangêt (tmr. duwe gawe).
prumpung :
kn. ak. plumpung.
prunan :
kn. ak. kaponakan.
prundhan :
êngg. kn. 1 ak. giliran rundha; 2 gêrdhu, patrolan.
pruntahan :
êngg. kn. kranjang uwuh.
pruntus :
pating [x] kn. pating prêntul (plênthing) cilik-cilik.
(pruncah) :
di-[x] êngg. kn. diprêjit-prêjit, ditugêl-tugêl.
prunthêl :
pating [x] pc. padha pating kluwêr (tmr. rambut lsp).
prung :
mak [x] pc. sanalika padha lunga kabèh.
prunggu :
I kn. campuraning têmbaga karo sing (lumrahe digawe gamêlan). II tata [x] kn. ak: unggah-ungguh panganggoning basa (ut. aksara murda).
(prunggul) :
di-[x] kn. 1 dipunggêl, dikêthok; 2 dipêdhot (disêlani) tmr. wong gunêman; 3 dipêksa.
(prungu) :
diprungoni pc. dikabari, dirungoni.
prungon :
kn. ak. pangrungu; kc. rungu, kêprungon.
prungsang :
kn. krasa panas (tmr. badan).
(prupuh) :
di-[x] kn. ak. dikêthok (tmr. wit lsp).
(pruput) :
di-[x] êngg. kn. ditêkani (digarap lsp) wayah esuk bangêt; kc. mruput.
pruputan :
êngg. kn. carukan.
prus :
mak [x] pc. sanalika pêcah.
(prusa) :
di-[x] kn. dipêksa, dijiyat, dipiyagah.
prusah :
pc. aras-arasên.
prusan :
kn. pêksan, piyagahan; kc. prusa.
prusi :
kn. têtaining kuningan ut. têmbaga; di-[x]: ditambani lsp. nganggo prusi.
pruslin :
kn. bngs. bêling (digawe piring lsp).
(prusuh) :
di-[x](-i) êngg. kn. ditutu; kc. mrusuh, tlusuh.
(prutah) :
di-[x] êngg. kn. diprêjit-prêjit, diperang-perang; [x]-an êngg: bagean, perangan.
(prucah) :
di-[x] êngg. kn. diprutah.
prucah-prucèh :
pc. rucah, ora aji.
prucat-prucut :
pc. tansah mrucut; kc. kêprucut, mrutut.[20]
prucul :
kn. tanpa sungu.
pruthul :
kn. ilang pucuke.
pruwa :
êngg. ak. kuna; kc. purwa.
pruwita :
kw. mêguru; kc. purohita.
(probol) :
di-[x]-ake êngg. dibrojolake, diprojolake.
prodong-prodong :
pc. 1 ngêtog kamêmpêngan, nyrêmpêng; 2 êngg. lunga karo nangis sênggruk-sênggruk.
(projol) :
di-[x]-ake pc. diwêtokake saka ing bolongan; kc. mrojol, brojol.
progèl :
pating [x] pc. pating krogèl (padha mogèl).
progoh :
sa-[x] kn. padha karo dawaning tangan dirogohake.
(progol) :
di-[x](-i) pc. dipronggol.
progos :
pc. prugus.
prok :
mak [x] pc. 1 pêpindhaning barang tiba pêcah lsp; 2 katêranganing linggih (sila lsp).
prol :
I mak [x] pc. sanalika cêpol, gêmpal. II kn: ar. panganan (bngs. roti).
prombèng :
kn. bakul barang-barang sing wis kanggo; di-[x]-ake pc: diêdol marang prombèngan; [x]-an: bêbakulan barang sing wis kanggo.
promosi :
(W) pc. munggah pangkat.
promotor :
(W) pc. kang ada-ada.
prompang :
pating [x] pc. padha ompong (tmr. jungkat, untu).
prondhan :
êngg. kn. prundhan.
(prono) :
dipronokake n. dipunprikakakên k: digawa (diênêrake mrono).
(pronggol) :
di-[x](-i) kn. dipunggêli (dikêthoki) pucuke (tmr. têtuwuhan). .
prongkal, prongkol :
sa-[x] kn. sacuwilan (gêmpalan lêmah lsp) gêdhe; kc. mrongkol.
prop :
kn. 1 (topi [x]) topi gabus; 2 gabus (tutup gêndul).
propagandha :
(W) kn. nyêbar panêmu (bab pulitik lsp) supaya kang padha ngrungokake gêlêm mèlu; dipropagandhakake: ditular-tularake (disêbar) tmr. panêmu (pulitik lsp).
propesor :
(W) kn. maha-guru (guru ing pamulangan luhur).
pros :
êngg. k. prasa.
(prosa) :
di-[x] kn. alk. diprusa.
prosès-pêrbal :
(W) kn. cathêtan katranganing prakara.

--- 515 ---

prot ~ raja-kaputran.

prot :
mak [x] pc. mak cêprot.
protèn :
kn. panggonan gawe roti.
protès :
(W) kn. nglairake rasa ora lêga ora lila.
protèstan :
(W) kn. ar. sêmpalaning agama Kristên.
protong-protong :
êngg. kn. 1 mlaku sênggoyoran (gêmbèlèngan); 2 lunga karo nangis; kc. prodong.
procot :
êngg. ks. lair; kc. kêprocot, mrocot.
prothol :
kn. saèm. pruthul.
pwa :
kw. ak. lah, ta, rak, jêr.
pwangkulun, pwakulun :
kw. ak. pukulun.
pwakênira :
kw. ak. kowe; kc. pakênira.
pwasa :
kw. pasa; kc. puwasa, pasa.

Catatan kaki:

1. ditandhingi. (kembali)
2. palèlèr. (kembali)
3. sêntana. (kembali)
4. gugon-tuhon. (kembali)
5. Huruf Jawa: pangkon. (kembali)
6. Huruf Jawa: nga, pasangan da, wulu. (kembali)
7. kalêbokake. (kembali)
8. setra. (kembali)
9. Huruf Jawa: pengkal. (kembali)
10. Huruf Jawa: pepet. (kembali)
11. pêrang. (kembali)
12. sèng. (kembali)
13. dislèwèngake. (kembali)
14. pungkasan. (kembali)
15. kn. (kembali)
16. ditêtêpake. (kembali)
17. rêmbug. (kembali)
18. (sa-[x]). (kembali)
19. dirèmèhake. (kembali)
20. mrucut. (kembali)