Caraka Wêdhar, Yayasan Sastra Lestari, 2018, #580 (Bagian 08: Sandhangan Swara)

Sandhangan Swara

83.
Huruf Jawa
i
Deskripsi
  • Huruf (ANSI): iNama huruf: Latin small letter iKode ANSI: 105 (0x69)Kode Unicode: 105 (U+0069)Kode HTML: iKeystroke (ANSI): ALT-0105
  • Transliterasi ke huruf Latin: -iGolongan: sandhangan swaraSebutan: wulu atau ulu
1. Fonetis
  • aiki [iki]: iki titi [titi]: titi saiki [saiki]: saiki mili [mili]: mili ktli [katali]: katali pinecut\ [pinêcut]: pin|cUt jip= [jipang]: jipaG
1. Penerapan
  • Contoh umum: aiki [iki]: finsLsaikiaibuaxpTinFkMev=$emr= [Dina Slasa iki ibu arêp tindak mênyang Sêmarang].
  • Contoh umum: titi [titi]: tititmtTi=critm_[ko[ynWisTvCepK[yon\ [Titi tamating carita mêngko yèn wis tancêp kayon].
  • Contoh umum: saiki [saiki]: saikilgi[m=osketigmulaw[npns\ [Saiki lagi môngsa kêtiga mula hawane panas].
  • Paribasan: mili [mili]: amBvumili [ambanyu mili]. Sumber: Paribasan, Aryasutirta, 1931.
  • Paribasan: ktli [katali]: ktultulktli [katula-tula katali]. Sumber: Paribasan, Aryasutirta, 1931.
  • Paribasan: pinecut\ [pinêcut]: keritnPpinecut\ [kêri tanpa pinêcut]. Sumber: Paribasan, Aryasutirta, 1931.
  • Carakan: sli[nPol, pitikDr, msJifJip=, amitY|f, brisVb]=, bedilMet_, kcipGmBi/, aejimBiru, wegigQ/qi/, k+bibZrb\. [Salin pola, pitik dhara, masjid jipang, amit yuda, baris nyabrang, bêdhil mêtêng, kacip gambir, êjim biru, wêgig thar-thir, khabib Ngarab]. Sumber: Layang Carakan, Padmasusastra, 1917, hlm. 18.
  • Wangsalan: ai[jopi=gi/tezhpit [ijo pinggir têngah pita] = p[ra[nom\ [pare anom]. Sumber: Sandi-Asma lan Wangsalan, Dirdjosiswojo, 1957, hlm. 17.
2. Fonetis
  • pitik\ [pitik]: pitI? mijil\ [mijil]: mijIl cilik\ [cilik]: cilI? ai=k= [ingkang]: IGkaG auqikHuqik\ [uthik-uthik]: uTI? uTI? wegig\ [wêgig]: w|gIg bris\ [baris]: barIs
2. Penerapan
  • Contoh umum: pitik\ [pitik]: ankPitikHikujen_[zkuquk\ [Anak pitik iku jênênge kuthuk].
  • Contoh umum: cilik\ [cilik]: nlikakuaisihcilik\aibukuas]i=mul=akubbgGnHu=ghau=guhbs [Nalika aku isih cilik, ibuku asring mulang aku babagan unggah-ungguh basa].
  • Contoh umum: ai=k= [ingkang]: tsPvJen_znPunpai=k=w/ninipunHb]itPunik [Tas panjênêngan punapa ingkang warninipun abrit punika].
  • Wangsalan: rnumiji[lBomnTr [ranu mijil bomantara] = aufn\ [udan]. Sumber: Sandi-Asma lan Wangsalan, Dirdjosiswojo, 1957, hlm. 19.
  • Paribasan: auqikHuqik\ [uthik-uthik]: auqikHuqikMc[nD[d [uthik-uthik macan dhedhe]. Sumber: Paribasan, Aryasutirta, 1931.
  • Carakan: sli[nPol, pitikDr, msJifJip=, amitY|f, brisVb]=, bedilMet_, kcipGmBi/, aejimBiru, wegigQ/qi/, k+bibZrb\. [Salin pola, pitik dhara, masjid jipang, amit yuda, baris nyabrang, bêdhil mêtêng, kacip gambir, êjim biru, wêgig thar-thir, khabib Ngarab]. Sumber: Layang Carakan, Padmasusastra, 1917, hlm. 18.
84.
Huruf Jawa
u
Deskripsi
  • Huruf (ANSI): uNama huruf: Latin small letter uKode ANSI: 117 (0x75)Kode Unicode: 117 (U+0075)Kode HTML: uKeystroke (ANSI): ALT-0117
  • Transliterasi ke huruf Latin: -uGolongan: sandhangan swaraSebutan: suku
1. Fonetis
  • rukMi [rukmi]: rUkmi butuh [butuh]: butUh abuh [abuh]: abUh amB|juk\ [ambujuk]: ambujU? [zyup\ [ngeyup]: GeyUp cubu= [cubung]: cubUG runÒ|t\ [runtut]: runtUt kutut\ [kutut]: kutUt gunu= [gunung]: gunUG
1. Penerapan
  • Contoh umum: rukMi [rukmi]: snf-nínÕ|tTrukMikulb[dzuf[nnNi [Sanadyan mundhuta rukmi kula badhe ngudanèni].
  • Contoh umum: butuh [butuh]: [ynB|tuhduwitK=[goankí,vilihak=msíb[a [Yèn kowe butuh dhuwit kanggo anakmu, nyiliha kangmasmu bae].
  • Contoh umum: abuh [abuh]: sikilÑ|abuham/gke[sL[yonlikblBlLnHnai=setdi[yon\ [Sikilku abuh amarga kêsleo nalika bal-balan ana ing stadhion].
  • Paribasan: amB|juk\ [ambujuk]: amB|jukMtrm\ [ambujuk mataram]. Sumber: Paribasan, Aryasutirta, 1931.
  • Carakan: aumunHumun\ jukukNil, aufufC|bu=, atutR|nÒ|t\ pupusÑ|nNi=, kumPulFy, tutu[pT[ko, kaumSlt\ tutugWtes\ [zyubL=g/. [Umun-umun, jukuk nila, udud cubung, atut runtut, pupus kuning, kumpul daya, tutup teko, kaum salat, tutug watês, ngeyup langgar]. Sumber: Layang Carakan, Padmasusastra, 1917, hlm. 18.
  • Wangsalan: kututG|=tutulí/fv [kutut gung tutul murdanya] = f}kuku [drêkuku]. Sumber: Sandi-Asma lan Wangsalan, Dirdjosiswojo, 1957, hlm. 22.
  • Wangsalan: semB|=lzumu=[gW=gunu= [sêmbung langu munggwèng gunung] = [go[d=oseggu [godhong sêgagu]. Sumber: Sandi-Asma lan Wangsalan, Dirdjosiswojo, 1957, hlm. 28.
2. Fonetis
  • au2m\ [ulêm]: ul|m gul [gula]: gulO amB|w= [ambuwang]: ambuwaG mau [mau]: mau gu[fl\ [gudèl]: gudEl kuni= [kuning]: kunIG
2. Penerapan
  • Contoh umum: au2m\ [ulêm]: punppvJen_znHugipiknÒ|kSertHuXmSki=bp[kW=o$fipur [Punapa panjênêngan ugi pikantuk sêrat ulêm saking Bapak Wôngsadipura?].
  • Contoh umum: gul [gula]: akufidwuhaiaibutukuguljwaxpK=[gog[wsmBe[lLotis\ [Aku didhawuhi ibu tuku gula jawa arêp kanggo gawe sambêl lotis].
  • Contoh umum: mau [mau]: jmPitumaumsW/fik[roadikuwisB|dlMev=j@/t [Jam pitu mau Mas Wardi karo adhiku wis budhal mênyang Jakarta].
  • Paribasan: amB|w= [ambuwang]: amB|w=r[snemukuwuk\ [ambuwang rase nêmu kuwuk]. Sumber: Paribasan, Aryasutirta, 1931.
  • Paribasan: gu[fl\ [gudèl]: ke[bonusugu[fl\ [kêbo nusu gudèl]. Sumber: Paribasan, Aryasutirta, 1931.
  • Carakan: aumunHumun\ jukukNil, aufufC|bu=, atutR|nÒ|t\ pupusÑ|nNi=, kumPulFy, tutu[pT[ko, kaumSlt\ tutugWtes\ [zyubL=g/. [Umun-umun, jukuk nila, udud cubung, atut runtut, pupus kuning, kumpul daya, tutup teko, kaum salat, tutug watês, ngeyup langgar]. Sumber: Layang Carakan, Padmasusastra, 1917, hlm. 18.
85.
Huruf Jawa
|
Deskripsi
  • Huruf (ANSI): |Nama huruf: vertical lineKode ANSI: 124 (0x7C)Kode Unicode: 124 (U+007C)Kode HTML: |Keystroke (ANSI): ALT-0124
  • Transliterasi ke huruf Latin: -uGolongan: sandhangan swaraSebutan: suku
1. Fonetis
  • temB|= [têmbung]: t|mbUG aunF|/ [undur]: undUr bunÒ|t\ [buntut]: buntUt munÕ|t\ [mundhut]: munDUt
1. Penerapan
2. Fonetis
86.
Huruf Jawa
[
Deskripsi
  • Huruf (ANSI): [Nama huruf: left square bracketKode ANSI: 91 (0x5B)Kode Unicode: 91 (U+005B)Kode HTML: [Keystroke (ANSI): ALT-091
  • Transliterasi ke huruf Latin: -eGolongan: sandhangan swaraSebutan: taling atau taring
1. Fonetis
  • [abh [ebah]: ebah [t[mBok\ [tembok]: tembO? s[t [sate]: sate jg[fF [jagade]: jagade [k[r [kere]: kere [knTi/ [kentir]: kentIr k[ls [kalesa]: kalesa
1. Penerapan
  • Contoh umum: [abh [ebah]: smPunKekqhae[nHbhrumiyin\am/gipvJen_znNe[mBgerh [Sampun kêkathahên ebah rumiyin, amargi panjênêngan nêmbe gêrah].
  • Contoh umum: [t[mBok\ [tembok]: [t[mBokÑ|wi[mhamB)kJl/rnP[vCnWisÒ|wbzetHumu/[r [Tembok kuwi mèh ambruk jalaran pancèn wis tuwa bangêt umure].
  • Contoh umum: s[t [sate]: pk|°n/k[apg[wy[nNsbenFin[fo[folS[taym\ [Pak Sunar kae pagaweyane sabên dina dodol sate ayam].
  • Paribasan: jg[fF [jagade]: rupkJg[fF [rupak jagade]. Sumber: Paribasan, Aryasutirta, 1931.
  • Paribasan: [k[r [kere]: [k[rm=ughai=b[l [kere munggah ing bale]. Sumber: Paribasan, Aryasutirta, 1931.
  • Wangsalan: [ronLesha[n=siti [ron lêsah anèng siti] = auwuh [uwuh]. Sumber: Sandi-Asma lan Wangsalan, Dirdjosiswojo, 1957, hlm. 20.
  • Wangsalan: k[ls[knT/[toy [kalesa kentar toya] = srh [sarah]. Sumber: Sandi-Asma lan Wangsalan, Dirdjosiswojo, 1957, hlm. 21.
2. Fonetis
  • [asem\ [èsêm]: Es|m [kxm\ [kèrêm]: kEr|m a[rn\ [arèn]: arEn kep[tn\ [kêpatèn]: k|patEn [d[am\ [dhèhèm]: DEhEm
2. Penerapan
  • Contoh umum: [asem\ [èsêm]: [fwi*[nowtiaikukguz[nHsemK=bisg[wkepivC|[tTprp]iy [Dèwi Banowati iku kagungan èsêm kang bisa gawe kêpincute para priya].
  • Contoh umum: [kxm\ [kèrêm]: p]au[n[kxmHnai=bezwn\ [Praune kèrêm ana ing bêngawan].
  • Contoh umum: a[rn\ [arèn]: [woha[rnHikuar[nN[kol=kli= [Woh arèn iku arane kolang-kaling].
  • Paribasan: kep[tn\ [kêpatèn]: kep[t[nHo[b/o [kêpatèn obor]. Sumber: Paribasan, Aryasutirta, 1931.
  • Paribasan: k[khan\ [kakèhan]: k[khan\gÓ|dugÑ|r=aufn\ [kakèhan gludhug kurang udan]. Sumber: Paribasan, Aryasutirta, 1931.
  • Carakan: f[mnPri, [s[mkDa/, [s[rtJi=g, [m[mtY|yu, [b[ysVpit\ [k[tlí/ni, k}[tpGilp\ [d[amB[a, ce[ggÔ|zul\ su[zpZli. [Damèn pari, sèmèk dhahar, sèrèt jingga, mèmèt yuyu, bèyès nyapit, kètèl murni, krêtèp gilap, dhèhèm bae, cêgèg thungul, sungèp ngali]. Sumber: Layang Carakan, Padmasusastra, 1917, hlm. 18.
87.
Huruf Jawa
o
Deskripsi
  • Huruf (ANSI): oNama huruf: Latin small letter oKode ANSI: 111 (0x6F)Kode Unicode: 111 (U+006F)Kode HTML: oKeystroke (ANSI): ALT-0111
  • Transliterasi ke huruf Latin: -ôGolongan: sandhangan swaraSebutan: taling tarung atau taring tarung
Fonetis
  • [aobh [obah]: obah [ko[no [kono]: kono m_[ko [mêngko]: m|Gko kep[tn\ [kêpatèn]: k|patEn [aor [ora]: ora [to[mBok\ [tombok]: tOmbO? [bLo[rok\ [blorok]: blOrO? [w=o [wong]: wOG [tomB` [tômbra]: tOmbrO
Penerapan
88.
Huruf Jawa
e
Deskripsi
  • Huruf (ANSI): eNama huruf: Latin small letter eKode ANSI: 101 (0x65)Kode Unicode: 101 (U+0065)Kode HTML: eKeystroke (ANSI): ALT-0101
  • Transliterasi ke huruf Latin: -êGolongan: sandhangan swaraSebutan: pêpêt
Fonetis
  • ael/ [êlar]: |lar gerh [gêrah]: g|rah pute/ [putêr]: put|r kerigG [kêriga]: k|rigO ae[nDo[g [êndhoge]: |nDOge zLwef\ [nglawêd]: Glaw|d
Penerapan
  • Contoh umum: ael/ [êlar]: mnukHemP]itBismbu/am/ganF|[wniael/kiwtezen\ [Manuk êmprit bisa mabur amarga anduwèni êlar kiwa têngên].
  • Contoh umum: gerh [gêrah]: pk¯/fifinTenPunik[botenSgefíclKelsKliham/giswegGerh [Pak Kardi dintên punika botên sagêd mucal kêlas kalih amargi sawêg gêrah].
  • Contoh umum: pute/ [putêr]: pdpdtemB|=pute/,mnukPute/aiku[bftegesK[ro[mo[nT/o[rlgipute/ai=p]ptT[nLo [Padha-padha têmbung putêr, manuk putêr iku beda têgês karo montore lagi putêr ing prapatan lho].
  • Paribasan: kerigG [kêriga]: kerigGteknCinDi[lLab= [kêriga têkan cindhile abang]. Sumber: Paribasan, Aryasutirta, 1931.
  • Paribasan: ae[nDo[g [êndhoge]: avJgkH[kae[nDo[gGsi[bLo[rok\ [anjagakake êndhoge si blorok]. Sumber: Paribasan, Aryasutirta, 1931.
  • Wangsalan: arnNi=jtizemsSi [araning jati ngêmasi] = zr= [ngarang]. Sumber: Sandi-Asma lan Wangsalan, Dirdjosiswojo, 1957, hlm. 16.
  • Wangsalan: auke[lLtinezhsek/ [ukêle tinêngah sêkar] = bzunÒ|lk\ [bangun tulak]. Sumber: Sandi-Asma lan Wangsalan, Dirdjosiswojo, 1957, hlm. 17.
  • Carakan: jinTenPutih, wtekÕ|kun\ zLwefJmu, sLmetY|wn, tegesVt, smBelMiri, kex[pGo[roh, kxmBqik\ swegÔ|kul\ m_kuxpZ[mBn\, [Jintên putih, watêk dhukun, nglawêd jamu, slamêt yuwana, têgês nyata, sambêl miri, kêrêp goroh, karêm bathik, sawêg thukul, mêngkurêp ngambèn]. Sumber: Layang Carakan, Padmasusastra, 1917, hlm. 18-19.
89.
Huruf Jawa
_
Deskripsi
  • Huruf (ANSI): _Nama huruf: low lineKode ANSI: 95 (0x5F)Kode Unicode: 95 (U+005F)Kode HTML: _Keystroke (ANSI): ALT-095
  • Transliterasi ke huruf Latin: -êngGolongan: sandhangan swara pêpêt dan sandhangan panyigêg swara cêcakSebutan: pêpêt cêcak
Fonetis
  • jumen_ [jumênêng]: jum|n|G zub_z[k [ngubêngake]: Gub|Gake @=j_ [kangjêng]: kaGj|G dumt_ [dhumatêng]: Dumat|G
Penerapan
90.
Huruf Jawa
/
Deskripsi
  • Huruf (ANSI): /Nama huruf: solidusKode ANSI: 47 (0x2F)Kode Unicode: 47 (U+002F)Kode HTML: /Keystroke (ANSI): ALT-047
  • Transliterasi ke huruf Latin: -rGolongan: sandhangan panyigêg swaraSebutan: layar
Fonetis
  • wi[nÌ [winor]: winOr k[sÌrn\ [kasoran]: kasOran lvJ/rn\ [lanjaran]: lanjaran mu=ku/ [mungkur]: muGkUr a[w/o [awor]: awOr
Penerapan
91.
Huruf Jawa
h
Deskripsi
  • Huruf (ANSI): hNama huruf: Latin small letter hKode ANSI: 104 (0x68)Kode Unicode: 104 (U+0068)Kode HTML: hKeystroke (ANSI): ALT-0104
  • Transliterasi ke huruf Latin: -hGolongan: sandhangan panyigêg swaraSebutan: wignyan, sagnya atau wisarja
Fonetis
  • [boch [bocah]: bocah a=gyuh [anggayuh]: aGgayUh a=gjh [anggajah]: aGgajah
Penerapan
92.
Huruf Jawa
=
Deskripsi
  • Huruf (ANSI): =Nama huruf: equals signKode ANSI: 61 (0x3D)Kode Unicode: 61 (U+003D)Kode HTML: =Keystroke (ANSI): ALT-061
  • Transliterasi ke huruf Latin: -ngGolongan: sandhangan panyigêg swaraSebutan: cêcak (atau cêcêk)
Fonetis
  • ni=glL [ninggala]: niGgalO kur=u [kurung]: kurUG ail= [ilang]: ilaG [w=o [wong]: wOG [m=os [môngsa]: mOGsO
Penerapan
93.
Huruf Jawa
\
Deskripsi
  • Huruf (ANSI): \Nama huruf: reverse solidusKode ANSI: 92 (0x5C)Kode Unicode: 92 (U+005C)Kode HTML: \Keystroke (ANSI): ALT-092
  • Transliterasi ke huruf Latin: -Golongan: sandhangan panyigeg swara dan têtêngêr (tanda baca)Sebutan: pangkon (atau patèn)
Fonetis
  • [bLo[rok\ [blorok]: blOrO? pinecut\ [pinêcut]: pin|cUt a[rkH[rk\ [arèk-arèk]: arE?­arE? nklNkl\ [nakal-nakal]: nakal­nakal ri=kes\ [ringkês]: riGk|s snk\ [sanak]: sana? aenem\ [ênêm]: |n|m xmuk\ [rêmuk]: r|mU? snD=zn\ [sandhangan]: sanDaGan [klizn\ [kèlingan]: kEliGan
Penerapan