14. Sinom

1. langkung trusthanirèng driya | Ramawijaya lumaris | lan ari Sumitraputra | nyangking gandhewa pribadi | tan pêgat asêmèdi | samarga agandrung-gandrung | asihing puja măntra | wus lêpas lampahnya kalih | nulya mulat pêksi [pê...]

--- 83 ---

[...ksi] gung kadya prabata ||

2. ngukruk ngandhuruk katingal | suwiwi ilang sasisih | wong agung alon ngandika | yayi iki ana pêksi | lah payo dèn parani | mangsah sarwi gandrung-gandrung | ngêmbat gandhewa dibya | calêk arsa jinêmparing | duk tumiyang Janthayu alon lingira ||

3. hèh Ramawijaya sira | aywa sangsaya ing mami | ingsun iki Kaga Raja | rungunên pitutur mami | yèn sun narendra pêksi | kang pêparab Sri Janthayu | ingsun mêntas ayuda | lan Dasamuka Narpati | purwaning prang Putri Mantilidirêja ||

4. cinidra lan Dasamuka | tangise anèng wiyati | sêsambat Rama Lêksmana | susulên rêbutên mami | anggung nangis jrit anjrit | dadya ngrês ingsun angrungu | karana Dasarata | mêmitra kalawan mami | ana tangis sambat Dasarataputra ||

5. kagyat sumungsul ing tawang | Rahwana ingsun tututi | kacandhak anèng gêgana | ingsun mangsah ing ajurit | rame prang ing wiyati | silih rok rumêkêt dangu | sun patuk Si Rahwana | bahu trus lambunge kêni | lambung bêncah rahnya drês tibèng bantala ||

6. Dèwi Sinta nèng gendhongan | ingalih mring rata aglis | Dasamuka kaprajaya | sukêr ambêkta sang dèwi | anulya ngong tandangi | ratane sun dhupak rêmuk |

--- 84 ---

kabèh tibèng bantala | turăngga yêksa kèh mati | Dèwi Sinta sampun kacandhak deningwang ||

7. sun gendhong ngayuh gêgana | dadya lêmpêr ibêr mami | kèwêdan gawa sang rêtna | Si Rahwana ingkang kanin | păncasonane dadi | daging otot balung putung | winatêk păncasona | kang pêgat atungtum malih | nulya mêsat anututi marang ingwang ||

8. nulya kacandhak malih prang | angrêbut Putri Mantili | apan suda ibêr ingwang | katututan ing wiyati | pinrang căndrasa mami | sêmpal siji bahuningsun | cape panggendhong ingwang | Dèwi Sinta kêna malih | apan uwis binêkta marang Ngalêngka ||

9. ingsun tiba ring bantala | dene sangêt ingkang kanin | Janthayu wau sawusnya | pitutur nulya ngêmasi | Ramawijaya nênggih | lan ari Lêksmana ngungun | mulat ing Sang Kagendra | dene tegane ing pati | dyan rinangkul mring Rama asru karuna ||

10. sêsambat Ramawijaya | dhuh Janthayu Kagapati | asih têmên amêmitra | mantêp anglabuhi pati | kalulut ing Ramaji | nêdya tumêrah maringsun | iya dewa bathara | walêsên ing swarga luwih | ing patine Kagendra satya susatya ||

11. satriya Ramawijaya | lan ari mangarsan aglis | sung urmat ing pêjahira | pun Janthayu

--- 85 ---

Kagapati | kumutug dupa agni | wangke Janthayu tinunu | pinintakakên swarga | musna wau ta winarni | lampahira satriya Ramawijaya ||

12. nusup aris lampahira | lêstari wong agung kalih | satriya Rama Lêksmana | awirandhungan samargi | tansah mandhêg anolih | gandrung-gandrung amangungkung | tumon pêksi manyura | jalalatan amêrmêki[1] | pêksi mêsat wong agung kari anggana ||

13. anon kang pêksi dewata | kumalebat nèng wiyati | kadandapan angandika | hèh yayi Sumitrasiwi | iku dutaning putri | ngusadani lara gandrung | dangu datan katingal | sumaput panoniraris | asadhepok nèng ngandhaping kayu teja ||

14. astanira ingkang kanan | ngoyog-oyog ngandikaris | hèh kayu teja ta sira | apa nora dèn wêlingi | maring Putri Mantili | asung usadaning gandrung | èngêt nulya lumampah | ana sikatan kaèksi | pinaranan pamuwuse ngêla-êla ||

15. yayi Mantilidirêja | baya sira lagi prapti | paranta duhkitaning tyas | sangêt anyêndhu ing dasih | saungkurira gusti | ingsun tansah gandrung-gandrung | baya mring Endraloka | ngambil usada sêjati | ngusadani ing dasih gandrung asmara ||

16. kumênyut èngêt saksana | lumampah [lu...]

--- 86 ---

[...mampah] wong agung kalih | kang rayi tansah nèng wuntat | amanggih ditya nèng margi | bahu panjang tan sipi | anama pun Dirgabahu | gung măngsa buron wana | wana kang ingambah gusis | sato mawut Dirgabahu amamăngsa ||

17. astanya angayuh marga | panjange anglêliwati | mulat Sang Ramawijaya | tangan ditya malang margi | ngunus katganira glis | pinêrang pun Dirgabahu | pêdhot tumibèng lêmah | waluywa cintrakanèki | Dirgabahu punika apan jawata ||

18. lumrang katon tejanira | sariranira kaèksi | kadya Sang Hyang Diwangkara | kagèta satriya kalih | jawata têtanyaris | ing ngêndi sira mas putu | wijil lan karyanira | pagene anèng wanadi[2] | dyan sumaur wong agung Ramawijaya ||

19. tutur mula-mulanira | miwiti malah mêkasi | gantya Sang Ramawijaya | têtanya umatur aris | sintên tuwan puniki | dene cahyane kalangkung | lir basănta purnama | mingis sêdhênge dhadhari | sulap ingkang wadana andiwangkara ||

20. sumaur Sang Hyang Jawata | ingsun anak Bathara Sri | marmane kêna ing mala | duk Sang Hyang Guru cangkrami | pan ingsun anglangkahi | marang wêwayanganipun | dadya kênèng supata | rupa ditya ingsun nuli | dèn dhunakên saking ing Endrabawana ||

21. satriya Ramawijaya | mangrêpa [mangrê...]

--- 87 ---

[...pa] umatur malih | kawula dipun rojonga | paran wêkasing gêng kingkin | punapa ta pinanggih | ingkang dadya gênging wuyung | myang sirnaning niaya | dhustha mamak cidrèng bumi | jawata ngling manthuk-manthuk awêwarta ||

22. mas putu nastapaningwang | pangèstuningsun sawitning | kabèh kasraha ing sira | iya pan besuk pinanggih | Rajaputri Mantili | nèng Ngalêngka ênggènipun | pinèting Dasamuka | marga prang gêdhe ing benjing | kapanggihe Putri Mantilidirêja ||

23. mringa gunung rêksamuka | pun besuk sira dèn ungsi | ana palwagadirêja | sudira prawirèng jurit | balane tanpa wilis | punggawa wre anung-anung | kabèh maha saktiman | prabuning wre sura sêkti | widigdaya sira Narpati Sugriwa ||

24. ing mangkya duk mangun brăngta | Sugriwa Sri Narapati | dukacipta kaya sira | garwane pinèting nguni | ana wanara Bali | pan iya kadange sêpuh | dhustha cidrèng buwana | sura sêkti wre Subali | apan iku besuk mati dening sira ||

25. Sri Mahaprabu Sugriwa | sor mungsuh lan wre Subali | nanging kang bala wanara | tan ana trêsna sawiji | maring wanara Bali | mung Sugriwa trêsnanipun | dènnyambêk sadu budya | anglabuhi lara pati | mring Sugriwa sagunge bala wanara ||

26. Sugriwa mahardikèng rat | pinandhita [pinandhi...]

--- 88 ---

[...ta] wre sayêkti | Sugriwa pama andaka | lawung nanging agêng brangti | sira weha wêwinih | ilangna prihatinipun | dadi mêtu anaknya | andaka sira duwèni | sakarsanta dadi têmpuh anèng karya ||

27. iya besuk mitranira | Sugriwa ngêntasi kardi | mulane kalulutana | Sugriwa mitranên pasthi | nglabuhi lara pati | Sugriwa sabalanipun | wre sadu ambêk santa | prakosa prawirèng jurit | sugih bala wre dibya Prabu Sugriwa ||

28. katêmu sakarsanira | iku wuwusku sayêkti | poma-poma ilangêna | prihatine Sugriwèki | besuk iku malêsi | barang ciptamu kêpangguh | sawusnya awêwarta | musna wau Sang Dewa Sih | nulya mangkat manusup Rama Lêksmana ||

29. lampahe awirandhungan | ingkang cinipta ing galih | asrêp ing tyas sawêtara | wêwêlinge Sang Dewa Sih | kasusu gêng ning wingit | mila têmah gandrung-gandrung | lampahe kasangsara | anasar-nasar ing margi | anut rèjèng datan kewran ing jêjurang ||

30. marga grêng ori sinêrang | nêmahi rampal arumpil | kombang ngaras ing wulusan | sumêrang ngiringi wukir | èngêt kantêp tyas rujit | mangu têbah jaja gandrung | lajêng ing lampahira | nulya manggih talagadi | samya kèndêl munggèng têpining talaga ||

--- 89 ---

31. toyanya wêning anawang | kathah wowohan sarywadi | anêdhêng panungsungira | kadya nambrama kang prapti | yayah angusadani | ingkang manggung lara gandrung | Radèn Sumitratmaja | amêthika kalih manggis | sinaoskên ing ngarsanira kang raka ||

32. nanging kang raka tan arsa | mung miyat wêninging warih | tan ana ingkang kacipta | tan lyan Sang Putri Mantili | lajêng satriya kalih | lampahira gandrung-gandrung | miyat ana pêrtapan | binusanan taru asri | pala pelag sinilisir[3] kêmbang-kêmbang ||

33. sinarajèng kayu teja | parijatha ngapit-apit | lêlima anjrah ing ngarsa | panggunge munggul ngungkuli | rêsêp duk aningali | mangsah sarwi gandrung-gandrung | anênggih kang pratapa | punika Suwaribrangti | sakalangkung anglangkungi tapanira ||

34. wong agung kalih duk mulat | maring Sang Suwaribrangti | kêsêling sayah wus ilang | tumamèng satriya kalih | marang Suwaribrangti | hèh sang tapa sira iku | dene kaliwat-liwat | tapanira sira pêksi | sapa ingkang pitutur marang ing sira ||

35. lawan pêksi apa sira | rupanira kaya mangsi | dènnya gung prabawanira | ingsun mulat ing sirèki | sayah ingsun pan mari | lan pangêlih ingsun mantun | tyas ingsun ora murka | malah sudira ring tapi | kudu-kudu kêpengin kang

--- 90 ---

kaya sira ||

36. dene wingit solahira | nêtêpi puja sêmadi | ingsun kelingan sakala | iya maring guru mami | Bagawan Tiksna Yogi | apadene liyanipun | kèh puruhitaningwang | sira iki sapa mangsit | gawe tapa luwih saking guladrawa ||

15. Dhandhanggula

1. pan manungswa aran kang kadyèki | Suwaribrangti nauri sabda | iya nora sira bae | bali-bali pan ingsun | ingkang prapta ing ngarsa mami | padha olih sabarang | ing sakayunipun | kêna barang kang sinêdya | ingsun tutur mulane ingong pra tapi | ana ngajak maringwang ||

2. garwanipun Hyang Wisnu kariyin | duk dinukan saking Suralaya | mring Sang Hyang Guru marmane | panglenggot bawa iku | nalika Hyang Guru cangkrami | marang nginggiling swarga | sadaya pan tumut | sagung kang para jawata | jodhon-jodhon garwane Hyang Wisnu sisip | ana ing pasamuan ||

3. kênèng bêndu tinurunkên aglis | marang madyapada kênèng mala | rupa wêraha dadine | kèndêl ngungsi ring gunung | iku ingkang ngajak ing mami | angingu marang ringwang | ana surat ingsun | pan têtinggal kuna-kuna | gung winaca ing siyang kalawan ratri | nulya Hyang Wisnu mêdal ||

4. saking pacangkraman duk ing nguni | umiring guru ing pacangkraman | nêdya mulat ing garwane |

--- 91 ---

kinèn ta garwanipun | atênggaa dhasaring bumi | sêdhênge lagi têlas | maca suratipun | gustiku nuli palastra | nuli nitis lajêng mring dhasaring bumi | dadi Pratiwi nama ||

5. jisime wadhag wêraha kari | gêtihing jisim pan ingsun pangan | daging sarta lan kulite | marmane kêna ingsun | ing prihatin rupa lir mangsi | wau sasêgahira | duk prapta wong agung | kalih sagunge wowohan | lawan dupa kumutug Suwaribrangti | asru pamuwusira ||

6. hèh ta Rama asiha ring mami | lah usapên ta wêdananingwang | mulyaa kadi ngunine | sigra Rama tumanduk | wus ingusap Suwaribrangti | mulya mêmalanira | Suwari gya muwus | hèh Ramawijaya sira | dene bisa nyirnakkên rêrêgêd mami | nyata Wisnu Bathara ||

7. sasat katon Hyang Wisnu majanmi[4] | ingsun tutur wong agung mring sira | kêpanggih sira ing têmbe | Putri Mantili iku | sadohane pasthi kêpanggih | dadi sakarsanira | prang gêdhe ing besuk | lêbure nagri Ngalêngka | iya saking panggaweanira benjing | ana wanara raja ||

8. yèku kondhangira ing ajurit | wre sêkti Sang Narpati Sugriwa | tanpa wilangan balane | iku mitranên tuhu | Ratu Agung Wanarapati | maranga rêksamuka | Sugriwa ing

--- 92 ---

besuk | amondhongi marang sira | mêngko lagya jêngkar sawadyanirèki | saking Guwa Kiskêndha ||

9. wusnya pitutur Suwaribrangti | musna dadi sining Suralaya | wau satriya kalihe | kari agandrung-gandrung | lampahira amurang margi | katampêk luluting tyas | gandrung amangungkung | kusumanjrah munggèng awan | pinarwasèng maruta mrêdunya amrik | ngênani sang wiyoga ||

10. lir pinêtêk kang wardaya rujit | satmata sasmitanya gung rimang | mangu arawat waspane | tumindak gandrung-gandrung | kawilêt ing angkara kèksi | mênggah asayut driya | gandrung amangungkung | sirarya Sumitratmaja | wrining gita kang raka tanpa ningali | netra kabêndung waspa ||

11. dadya aris dènira ngriyini | yayah tumuntun lampahe raka | kang raka nut salampahe | gandrung-gandrung mangungkung | tanpanon rat lulut nampêki | barang kang kawistara | amuwuhi gandrung | kasturi kawêntar milar | munya sêlèt wong agung kagyat miyarsi | rêbah ngisor angsana ||

12. ngandikalon marang ingkang rayi | yayi Sudarsana ana swara | sumêlèt sarta gandane | baya kang karya gandrung | Rajaputri Mantili prapti | wêlas mring sang asmara | ngusadani gandrung | ari matur sampun salah | ing panarka pan wau buron kasturi |

--- 93 ---

milar atilar gănda ||

13. sampun-sampun anangsayèng budi | lami datan praptèng Rêksamuka | pijêr sangsaya lampahe | kadurus gandrung-gandrung | benjing yèn wus prapta ing wukir | ing Rêksamuka gènnya | gandrung amangungkung | kawigaran anèng marga | pijêr sêndhu tan amrih aglise prapti | ing wukir Rêksamuka ||

14. Ramawijaya nauri aris | ari Lêksmana ika talaga | tinon akèh busanane | unining bramara rum | lir tangise yayi Mantili | kukilane sauran | amuwuhi gandrung | guyune nyatèng kakanta | sêkar anjrah ing siti găndamrik wangi | nanduki grananingwang ||

15. kadya lukar ukêlirèng nguni | iya Nimas Mantilidirêja | ngong kagèt ăngsa unine | asru nangsayèng gandrung | kabèh padha niayèng kami | isining wana kêmbang | kêmbang kayu-kayu | kang katingalan sadaya | samya karya laraning tyas lir jêmparing | ngênani ing tyas ingwang ||

16. marutalon saha riris tistis | mawèh ngênês ngrêrujit tyas ingwang | adhuh-adhuh lae-lae | paran wasanèng gandrung | laraningong kêmbanging pati | pati-pati pantara | pantaraning tuwuh | tumuwuh tuman kataman | yèn tan ana sihing jawata kang asih | banjutên banjurêna ||

17. sapa tulung kalêlangên mami |

--- 94 ---

ilangêna walang-atiningwang | lalunên lana lênglênge | dhuh gusti pêpujanku | antenana dasiherèki | kagyèt Ramawijaya | aningali gunung | ing Rêksamuka sukunya | langkung pringga tan kêna ingambah janmi | ewuh gawat kaliwat ||

18. inginggahan mring satriya kalih | pasthining dewa saèstu kêna | wus munggèng pucuk ênggène | gandrung-gandrung mangungkung | datan pêgat muja sêmadi | apasrah ing satitah- | ira Sang Hyang Guru | miwah mring Sukma Kawêkas | pan sumăngga ing rèh molahakên dhiri | lênyêping madyapada ||

19. ing nalika praptèng tigang ari | panêkungira satriya Rama | gênjoting prabata agrong | bayu bajra kumrusuk | prakampita agraning wukir | gêtêr patêr liwêran | asêngara limut | dhèdhèt erawati ngakak | alimêngan ampak-ampak awor riris | samodra aruhara ||

20. dhêdhêt sumêrambah kilat thathit | asênggani kêtug pracalita | busêkan ing wana kabèh | ing tigang ari nutug | sirêp surya datan kaèksi | kumêlun dupanira | wau sang mangungkung | kumêjot trêping wardaya | rawat-rawat marutaris riris aris | sunar baskara mimba ||

21. sang asmara mulat nganan ngeri | kawistara pringganing prabata | ngungun amangun onênge | asasmitèng mangungkung |

--- 95 ---

wirotamèng sêdya sêmadi | kunêng gantya winarna | Sang Wanara Prabu | Sugriwa kang dukacipta | kasor ing prang lan kadangira wre Bali | jêngkar saking Kiskêndha ||

22. saha bala wanara tan kari | saênggènnya angêbêki wana | Prabu Sugriwa balane | pan sèwu yuta langkung | lawan yuta kaping sakêthi | maksih kêna dèn wilang | luwih saking iku | mung punggawane kewala | kang ingetung sagung wanara bupati | tan pae lan manungswa ||

23. solahira anglampahi kardi | anggêpira maring ratu miwah | maring punggawa sakèhe | apan sajuru-juru | wêwêngkone para dipati | mila kasoran ing prang | mungsuh kadang sêpuh | tan arsa angadu bala | mung prang tandhing tan nêdya cidra ing jurit | wre Narpati Sugriwa ||

24. kamituwanya kang pra dipati | Kapi Anila Kapi Jêmbawan | bupatya bot sêsanggane | wontên pulunanipun | sutanira Dèwi Anjani | wre taruna digdaya | ing wêweka putus | limpad pasanging grahita | apêparab Radèn Ramadayapati | kapi kapila warna ||

25. nadyan taruna asring tinari | sira Rahadèn Bayutênaya | Radèn Anoman wastane | kathah jêjulukipun | Radèn Rama Andayapati | wontên malih punggawa | nama Endrajanu | Krêdana Găndamadana |

--- 96 ---

Sata Bali Wisangkatha lan Putaksi | Susena lan Winata ||

26. pun Anila punggawa undhagi | ngên-angêne Sang Kapi Anila | tawèng wisa sabalane | lan pun Arimindèku | pun Gawaksa lan pun Sêmpati | Wrêksaba Dasaraba | pun Gawaya Danur- | dara miwah Darimuka | Bimamuka Dumragawa lan Kesari | kabèh prawirèng yuda ||

27. samya gêng-agêng kagiri-giri | datan wang-wang napak jumantara | punggawa wre sadayane | widigdaya nung-anung | lumrah bala anyatus kêthi | ana amatang yuta | mitung yutanipun | sabên punggawa satunggal | mila datan kêna yèn itungên tulis | sagung wanara bala ||

28. Narapati Sugriwa winarni | saênggène tansah ulah puja | tan lali ing batharane | pan sangêt ambêk sadu | ing nalika Sri Narapati | Sugriwa antuk lamat | sajroning mangungkung | manêkung ujaring swara | hèh Sugriwa luwara kingkinirèki | ing kene angungsia ||

29. loring gunung Maliawan iki | ana satriya saking Ngayodya | Ramawijaya namane | kalawan kadangipun | nama Radèn Sumitrasiwi | yèku sarananira | tan lyan saking iku | munahkên duhkitanira | wus prayogya ing sakarsanira kêni | pantês èstunên pada ||

30. nadyan dêlahan iku pinanggih | satriya [satri...]

--- 97 ---

[...ya] iku musthikaningrat | anggêpên jawata dene | mung iku pasthinipun | kang matèni wanara Bali | Sugriwa sawusira | undhang balanipun | budhal marang Maliawan | saha bala kadya robing jalanidi | giri rèh gara-gara ||

31. otêring kang pratiwi lir gonjing | saking gungirèng bala wanara | malêdug buron alase | kadya prabata kapuk | katêrajang prahara angin | mawut saparan-paran | wre rêbut dêlanggung | gumuntur kang prakampita | prabata gung manggut-manggut gronging bumi | mandhêlong kombak-kambak ||

32. tan kawarna lampahirèng margi | sampun prapta gunung Maliawan | kèbêkan wanara gêbèl | samya saosanipun | wanara kang para dipati | ênggène ratunira | pasanggrahan agung | tata trêp bala wanara | sigra wau Radèn Ramadayapati | ingutus mring kang paman ||

33. mondhongana satriya kêkalih | ingkang anèng gunung Rêksamuka | Anoman tur sêmbah lèngsèr | tanpa wadya wus mabur | lampahira mêdal wiyati | umyus kang bayu bajra | sêmpal kang pokah puh | kayu puh kyèh kaparapal | kayu-kayu rug rêbah rampal kang rumpil | grêng ori-ori rampal ||

34. de prabawèng Ramadayapati | pantês prayoga lamun [la...]

--- 98 ---

[...mun] dinuta | tanpa wadya bayu bae | anut saparanipun | prapta Rêksamuka tumuli | tumiyup maring ngandhap | Anoman angungun | andulu ewuh ing marga | êndi ana manungswa ngambah ing ngriki | kabèh gunung jinajah ||

35. nulya panggih satriya kêkalih | Radèn Ramadayapati mangsah | tumamèng marang ênggène | Sang Ramawijayèku | wus atata sami alinggih | Anoman atêtanya | hèh sang ambêk sadu | ing pundi marga paduka | kongsi sagêd minggah ing wukir puniki | gawat kaliwat-liwat ||

36. nadyan Si Bathara Surapati | măngsa puruna mring Rêksamuka | paranta pangupayane | liring pakèwêdipun | Rêksamuka anglêlangkungi | jro jurang-jurang guwa | kyèh rêksasanipun | ula gêng banaspatinya | kayu-kayu arungkud kèh ori rumpil | singa warak andaka ||

37. ingkang sami angadhang ing margi | mongira samya krura mamăngsa | sêsêngkan jurang pèrènge | watu-watune lunyu | tur tumawing miring anggawing | tan kêna ingancikan | watune gumlundhung | têla-têla isi ula | idêkana pinggire anyêmbur sami | ulanya galak-galak ||

38. saking ngêndi gonira ngunggahi | ana kêdhik iku ingkang rata | tan kobêr dening gajahe | marang talaga adus |

--- 99 ---

pan atusan kang wira-wiri | pêluk-pêluk pinggirnya | jurang lunyu-lunyu | yèn gocèkana wiwitan[5] | wiwitane[6] anggawing tur padha êri | êrine mawa upas ||

39. witing kayu pinggir parang curi | yèn nyandhaka wite sol kewala | padhas landhêp ngatut bae | tumibèng jurang iku | rasêksine banjur nampani | liyan saking paduka | măngsa praptèng suku | tangèh gununge praptaa | ingsun iki aywa mêtuwèng wiyati | nora pisan kaduga ||

40. kunêng lingnya Ramadayapati | angandika Sang Ramawijaya | hèh bêbakal sira kiye | gampang kalawan ewuh | apan ana ingkang akardi | yèn wania ing gampang | wêdia ing ewuh | sabarang nora tumêka | yèn antêpên gampang ewuh dadi siji | ing purwa nora nana ||

41. wruhanira hèh sadu sun iki | piyarsakna iya wuwus ingwang | marmane prapta ing kene | ana ratu pinunjul | sumbagèng rat pinandhitadi | mahambêk santya budya | paramartèng wadu | ing Ngayodya Dasarata | saliring kang wasesa sura kamuktin | barang kamulyan ana ||

42. sugih putra samya sura sêkti | măndraguna ari ngong sadaya | iya amung ingsun dhewe | tan sayogya tur punggung | tinuduh ing Rama Sang Aji | mentara maring wana | rumêksa [rumê...]

--- 100 ---

[...ksa] ing wiku | Bagawan Yogi Sutiksna | pan rumêksa pêrtapan lan ari mami | katiga garwaningwang ||

43. Dèwi Sinta putri ing Mantili | dhinustha marang rajèng Ngalêngka | mulane ngong praptèng kene | Radèn Anoman muwus | hèh satriya karya ngong iki | ana wanara Raja | Bali prawiranung | tanpa sêsamèng ayuda | pan angrêbat ing garwane ratu mami | Sri Narendra Sugriwa ||

44. saking jrihe mungsuh Bali sêkti | pan kapindhone kadange tuwa | mila jêngkar sabalane | punika kang angutus | amondhongi paduka mangkin | inggih adrêng sumêmbah | ing suku manêkung | parêng lêbure padanta | tur kawula yogya mitranên sayêkti | paduka nugrahana ||

45. maha pinardika sadu budi | arjèng kang driya Prabu Sugriwa | lumampah ing sapakone | saking gênge tyas tuhu | yèn manggiha pitutur niti | mitraa anganggêpa | ing gusti kadyèku | lêbur ngayahan paduka | tan kumêdhèp angsahna mungsuh dityaji | anut sabaya pêjah ||

46. riwusnira Anoman dènnya ngling | lêga tyasira Ramawijaya | sarêng ta wau angkate | Rêksamuka kapungkur | samya dharat wong agung katri | bayu bajra ruhara | mêsês lesus-lesus | wrêksa papal kaparapal | suka miyat Ramawijaya lan ari | Risang Sumitratmaja ||

--- 101 ---

47. praptèng Maliawan lampahnèki | horêg sagunge bala wanara | mulat Anoman praptane | lan ambêkta wong agung | ngumpul marêk kang pra dipati | Sugriwa garawalan | amêthuk tumundhuk | binêkta mring pasanggrahan | wus atata lênggah Sugriwa Narpati | lawan Rama Lêksmana ||

48. pra dipatya wre atap ing ngarsi | dene sagung wanara sadaya | liya saking punggawane | sasuka-sukanipun | cingak wau wong agung kalih | mulat bala wanara | gêbèl ing wana gung | kaèbêkan Maliawan | mulat suka palwaga kang alit-alit | kukur-kukur anèng pang ||

16. Pangkur

1. rêngrêng gunung Maliawan | sapraptane wau wong agung kalih | Sugriwa upamanipun | kapanasên laminya | wre Subali pama diwangkaranipun | praptane Ramawijaya | sarta sanjatanirèki ||

2. Sugriwa mari panasnya | jêmparinge Rama ingkang ngaubi | yèku pama mega mêndhung | ingkang anyirêp panas | sira Ramawijaya suka andulu | pra dipati wre sadaya | warnane anggêgilani ||

3. dene wre alit sadaya | tuhu mosil pating palangkruk sami | ngalungakên kacangipun | cêngkir têbu pinundhak | kèh solahe mangkana wau Sang Prabu | Sugriwa among kutugnya | dupa pala [pa...]

--- 102 ---

[...la] wangi-wangi ||

4. tutug saubayanira | amor tuhu miwah sapati urip | lair batin sarêng gêmpur | wus têguh kalihira | sira Prabu Sugriwa kudu nomipun | Ramawijaya kang tuwa | Sugriwa umatur aris ||

5. hèh pukulun uningaa | kasêktène inggih wanara Bali | tan ana pêpadhanipun | nênggih rikèng triloka | botên saking mêmêdosi gunggung mungsuh | saking sayêktining guna | saking gêng marmane dasih ||

6. trêsnèng kawula mêmitra | kawruhana sêktining mungsuh nênggih | nguni banting gajahipun | inggih Bathara Endra | kadi nyêgut[7] garinting upaminipun | tur nalikane sring tapa | sarirane kuru aking ||

7. nêpak gunung sèwu sirna | wontên satrunira Hyang Endra nguni | Yaksendra Mesasura wus | sirna lan Janthasura | mila datan kang ngên-angên pêjahipun | sintên ta kang ngasorêna | yudane wanara Bali ||

8. ing mangkya prapta paduka | kadi-kadi cipta kawula yêkti | pun wre Bali pêjahipun | saking panah paduka | inggih panah ingkang saking mahawiku | kawula nyuwun pratăndha | panahên êtal puniki ||

9. Dyan Rama ngêmbat gandhewa | tiniyangkên tal pitu jinêmparing | tatas kabèh tal pêpitu | liwat naratas tatas | langkung suka Prabu Sugriwa andulu |

--- 103 ---

sigra angundhangi bala | kumrap sagung wre bupati ||

10. angundhangi sowang-sowang | ing balane kumrutug ing wanadri | gora wrêksa kayu-kayu | otêr ron maputêran | prabawane wadya wre kang samya ngumpul | lir jawah swara solahnya | gumêrgut anggêgirisi ||

11. budhal panganjuring aprang | pun Winata kalawan Sata Bali | pitung yuta balanipun | ing wuri tan petungan | pêtêng dhêdhêt aruhara ing wana gung | nêdya mring guwa Kiskêndha | ngrabasèng wanara Bali ||

12. Bali kêboya wunuan | ngrêregoni maring puja sêmadi | Ramawijaya puniku | pama kinèn rumêksa | mrih sidane kang pinrih jro pujanipun | Dèwi Tara kang upama | pinrih sajroning sêmadi ||

13. wong agung kalih tan têbah | lampahira lan Sugriwa Narpati | ginarêbêg punggawa gung | ing kanan kering atap | lampahira gandrung-gandrung kapirangu | amalih ciptaning driya | onênge garwa lan jurit ||

14. dadya rêmbên lampahira | pan ingayap dening wre pra dipati | gandrung-gandrung kapirangu | mulat Prabu Sugriwa | mèsêming tyas wruh sêmunira wong agung | gandrunge onêng ing garwa | kapirangu dènnya jurit ||

15. ngêjèpi Prabu Sugriwa | pra dipati sadaya kinèn ririh | ing lampah aja kasusu |

--- 104 ---

asasmitèng rumêksa | solah ingkang gandrung-gandrung kapirangu | prapta ing Guwa Kiskêndha | bala wre kang munggèng ngarsi ||

16. munggul katon gapuranya | samya piyak wanara tata baris | sumyar makasut matimbun | aglar ngêbêki papan | ingundhangan nganan ngering kapang têpung | Sugriwa pamit magut prang | nêmbah ngusapi padèki ||

17. ngandika Ramawijaya | iya yayi mêtua ing ajurit | Subali dimène mêtu | mêngko ingsun umangsah | yèn wus katon sun tibanane mungsuhmu | Sugriwa sigra umangsah | mêrpêki gapuranèki ||

18. munggul pêtêng korinira | palomponge tinon ngebat-ebati | Sugriwa mangkrak anguwuh | mêre masinga nabda | wre punggawa sami mêre sru gumuruh | ibêkan punang gêgana | wre Bali kagyat miyarsi ||

19. gadgada mêre ibêkan | sigra mijil sira wanara Bali | horêg sagung wre andulu | wêdale Bali Raja | sigra parêng mangsah têmpuh rok parêng hrug | rukêt udrêg maputêran | saut-sinaut ngênani ||

20. manêpak parêng manampyal | kosik uwal rame sêbit-sinêbit | tarik-tinarik manimprut | okol makol manimprat | mingis-mangas parêngnya manguwil irung | mangruwêk ing kuku mangkas |

--- 105 ---

agoncit puntir-pinuntir ||

21. gut-gutên butêng kalihnya | krodha nêkêk sami asilih piling | garut-ginarut mangrênggut | kalih lir singa rodra | rahnya mrêbêl ing muka drawayèng bahu | mring dhadha kadya kungkuma | tan ana kasoran kalih ||

22. satriya Ramawijaya | ewuh mulat prange Sugriwa Bali | mênthang langkapira mangu | ewuh ingkang tiniban | ing sanjata bok kaliru mitranipun | Sugriwa nora karuwan | dene warnanira sami ||

23. Sugriwa sor titih ing prang | rambut ginarêmus duk pinalipis | mundur Sugriwa angukruk | rahnya myas palimar pyas | pinêrêping janggut pinarwasèng untu | sagung maharsi sadaya | kang munggwing têpining wukir ||

24. samya manonton mèt kêmbang | sang manguyu cantrik samya ngurmati | ngudanakên arum-arum | wau Prabu Sugriwa | prapta nêmbah ngarsaning Rama umatur | hèh mila paduka cidra | mila botên anglêpasi ||

25. kawula sayah mèh pêjah | pijêr para tonton pan yuda mami | Ramawijaya amuwus | hèh yayi ingsun kewran | ngong tujua ing jêmparing bok kaliru | dene warnanira padha | kapiran pamanah mami ||

26. yèn mêngkono têngêrana | mèta rondhon siranggea sêsawi | yèn uwis tatêngêr gupuh |

--- 106 ---

payo nuli mangsaha | aywa walang-ati ing mêngko sun tuju | Narpati Sugriwa sigra | mangsah kotbuta mangêrik ||

27. tinadhahan parêng tandang | angrok rukêt siyut pipit-pinipit | angêpyak rênggut-rinênggut | kongkal kontal-kinontal | dyan satriya Ramawijaya anuju | ing Bali tanpa têngêran | ing rondhon wus jinêmparing ||

28. kêna jajanira tiba | sagung kang wre mulat wanara Bali | yèn tiba surak gumuruh | kadya manêngkêr wiyat | rok arga rèh jawata ngudankên mêrdu | manuhara kêmbang-kêmbang | anjaya-jaya masanti ||

29. Bali miyat glana lara | hèh Sugriwa sapa manah ing mami | Ramawijaya gya rawuh | lan ari Sang Sumitra- | tênaya lan wre punggawa ngayap pungkur | mêrpêki andulu samya | mring wanara Bali kanin ||

30. ngêsah molah gêlasaran | sarwi mojar ragane baya iki | kang amanah marang ingsun | wre atub wurinira | sarayane Si Sugriwa nyata iku | hèh satriya ngêndi sira | warnamu anom rêspati ||

17. Sinom

1. sumaur Ramawijaya | satriya Ngayodya mami | ingsun Dasarataputra | sru angling wanara Bali | pan sarwi mêmpis-mêmpis | kanine ing jaja têrus | nging pangucape rosa | hèh pagene [pa...]

--- 107 ---

[...gene] ta sirèki | satriyadi gawe tindak liwat nistha ||

2. juti-juti sru druwaka | hèh pagene manah mami | apa dosèngong ing sira | manah tanpa dosa yêkti | ingsun angrungu dhingin | yèn satriya sura sadu | yogya rêksakaningrat | mêngko sun wêruh pribadi | dadi salah kang ngucap bêcik ing sira ||

3. yèn sira guru pandhita | mêngkono tekadirèki | yèku pandhita kasungsang | sukêr pamulange sisip | pêdhês bae kang dadi | wuruke pandhita bingung | lah iya ngêndi ana | wèh lara tanpa dosèki | nora wirang dènira durakèng jagad ||

4. lirira ana ing wana | têgêse ala sayêkti | apan bapanira nata | pinandhita kramaniti | yèn bêcika sirèki | pasthi yèn ginawe ratu | sira anake tuwa | têka kang anom kinardi | Si Barata kang masthi mahardikèngrat ||

5. ingsun aprang lan Sugriwa | têka sira salah kardi | têtulung wre tan sêmbada | wre dhustha cidra ing bumi | mêksa dèn kaluluti | pratăndha budimu kathung | gêlah-gêlah ing jagad | tan bodho bapakmu nguni | nora sisip sira dèn tundhung ing wana ||

6. yèn sira satriyotama | têka tan wirang ing bumi | lan soroting diwangkara |

--- 108 ---

tan isin gêbyaring sasi | lan aku aprang iki | lan Sugriwa kaping sèwu | pan ora dadi apa | jêr aprang lan kulit daging | amung sira kang têtêp duskartaningrat ||

7. dene ta musthikaningrat | yèn nyata-nyata sirèki | ri èng Dasarataputra | sayêkti kêmbanging bumi | lawan nêdya sirèki | kasidane munah satru | Ngalêngka Dasamuka | têka pijêr salah kardi | amatèni palwaga datanpa dosa ||

8. yèn ingsun aprang tuhua | mêtokkên kadibyan mami | akasa bumi kasapta | wukir miwah jalanidi | yèn ingsun nêdya budi | kabèh iki dadi mêrtyu | sirna ing krodhaningwang | lah êndi bênêrirèki | pratandhamu pati opèn salah karya ||

9. tan olih mriha wêrdyèngrat | ilang bênêrmu pranatis | kasantaning sadu sirna | wanara Bali wusnya ngling | Ramawijaya aglis | marêpêki alon muwus | hèh pantês lamun sira | wre tan wêruh ngala bêcik | ingsun manah ing sira tan nêmu papa ||

10. jati-jatining satriya | utama ing nguni-uni | kang sun nut sun têpa-têpa | nora dosa ngong matèni | marang ing sira iki | kabèh isining wana gung | ingkang alaku ala | kang anêdya mêlarati | iya maring sêsama samèng tumitah ||

11. aja [a...]

--- 109 ---

[...ja] simaning yèn kênas | liyane ingsun patèni | kabèh pakewuh ing alas | sun kalani sun susugi | sun buru sun pikati | mrih kênane sadayèku | sawadine kênaa | sêsukêr kang malarati | sarupane kang dursila satruningrat ||

12. lawan ingsun wus têtela | pangrunguningong sirèki | wre nistha tar parikrama | Sugriwa sira alani | sira misahkên nguni | Sugriwa lan garwanipun | Dèwi Tara sira lap | têtêp sira anindaki | analutuh sirèku duskartaningrat ||

13. wau sapamiyarsanya | sira sang wanara Bali | pangandikanira Rama | uninganira sayêkti | mênêng ngungun tan sipi | nêmbah-nêmbah umèh lampus | hèh Rama tuhu sira | kêmbanging bumi sayêkti | lah matia Subali gêlah ing jagad ||

14. hèh Sugriwa sukur sira | kinalulut Dasarati | sasat bathara maharja | ingsun ingkang amimiti[8] | ya ingong andhingini | ruwating wanaraningsun | ing besuk iya tunggal | gonira kalawan mami | yèn wus padha sinung ruwating jawata ||

15. ingsun kang kaliwat ala | wus pasthining jawatadi | atukar lan saudara | sirantuk pahala yêkti | dene nora marêngi | ruwatira lawan ingsun | ingsun kang dhinginana | nampani sih jawata [jawa...]

--- 110 ---

[...ta] sih | sira yogya milya karyaning bathara ||

16. sawusira amitungkas | Subali ngêlungkên aglis | kêmbang mas maring Sugriwa | kang munggèng jaganirèki | Sugriwa anampani | kêmbang mas dinokok gulu | Bali anulya pêjah | cinatur antuk swargadi | ya ta wau kang kari bala wanara ||

17. santana wre samya nêmbah | mring Subali kang wus lalis | wangke tinunèng pancaka | mangkana Sri Narapati | Sugriwa wus sumilih | ing kadhatonira prabu | Kiskêndha kang ayasa | Prabu Mesasura nguni | langkung asri kadhaton kèh sarta boga ||

18. wong agung kalih ngaturan | mring pura kalangkung gêng sih | Sugriwa wuwuh bêktinya | kapati ring nrêpasiwi | ecanira wus panggih | lawan Dèwi Tara iku | nanging sampun ababar | wawratanira wus lami | mêdal jalu anama Radèn Anggada ||

19. lêstari ta putranira | Bali Tênaya ingambil | putra mring Ramawijaya | pinundhutakên bupati | wanara kang ngêmbani | Sugriwa nyaosi sampun | bupati wre Druwenda | anggadhuh Anggada nuli | ing karsane wong agung Ramawijaya ||

20. kapindhone putranira | dhingin kang paman sang aji | iya Narpati Sugriwa | dene ta kang kaping kalih | dènnya pinundhut maring | Ramawijaya satuhu | mangkana wus [wu...]

--- 111 ---

[...s] ubaya | Rama lan Sugriwa nênggih | panggitike marang nagari Ngalêngka ||

21. Sugriwa ubayanira | ring Ramawijaya benjing | sêdhêng kêdhike kang jawah | katanggêlan rêndhêng mangkin | Ramawijaya amit | angantosi maring gunung | gunung ing Maliawan | sinaosan prênahnèki | lampahira anganthi kapat punggawa ||

18. Kinanthi

1. gandrung-gandrung kapirangu | lampahe wong agung kalih | Endrajanu lan Winata | Anila lan Sata Bali | lawan bala wre sayuta | kang badhe anambut kardi ||

2. karya padhepokanipun | lèr wetan sukuning wukir | sasêngkan kaparèngambat | têngah-têngah awêradin | nênggih limang atus cêngkal | toyanjog badhe kinardi ||

3. gandrung-gandrung kapirangu | lampahe samargi-margi | Endrajanu lan Winata | Anila lan Sata Bali | sangêt wêlasnya tumingal | ing gusti kabyatan wingit ||

4. gandrung-gandrung kapirangu | kagyating manyura muni | cêngongong sumêbut mêsat | kadandapan duk ningali | katon risang mawèh rimang | kusuma Putri Mantili ||

5. kunêng ingkang kapirangu | wau ta ingkang winarni | kapibala akèh prapta | kang wus samya ngariyini | sukuning wukir lèr wetan | lajêng sami nambut kardi ||

--- 112 ---

6. wau ta sang kapirangu | wong agung lampahe prapti | kèndêl munggèng pasanggrahan | Prabu Sugriwa ing nguni | ngantosi kang nambut karya | Kapi Anila angrakit ||

7. nalikanira ing dalu | wong agung mangsah sêmadi | sirêp kang bala nawara[9] | sadaya wus samya guling | nadyan Truna Sudarsana | wus dangu dènira guling ||

8. kukusing dupa kumêlun | ngêningkên tyas sang apêkik | kawêngku sagung jajahan | nanging sangêt angikibi | Sang Rêsi Kanekaputra | kang anjog saking wiyati ||

9. kagyat risang kapirangu | pinêngkul kinêmpit-kêmpit | dhuh sang rêtnaning bawana | ya ki tukang walang-ati | ya ki tukang ngênês ing tyas | ya ki tukang kudu gêring ||

10. têka dadak milu-milu | kaya polahe wong cêplik | lali yèn kalêngkaningrat | ing bawana amurwani | musthikaning jagad traya | dhêmên lalèn sănggarunggi ||

11. sun iki ngêmbani wuwus | dera Sang Hya[10] Otipati | Bathara Sukma Kawêkas | sira ingkang dèn paringi | nênggih maosadi lata | panguripe wong sabumi ||

12. sira arsa aprang pupuh | lan ditya Ngalêngka aji | panguripe kapibala | roning lata maosadi | yèn ana matyèng palagan | ungkulana maosadi ||

13. waluya ing uripipun | kêna

--- 113 ---

sira adu malih | tandurên ing dhepokira | sukuning Malyawan wukir | lah uwis sira kantuna | Narada mêsat wiyati ||

14. nugraha sang kapirangu | badhe tinanêm pribadi | nadyan ari Sudarsana | datan sinungan udani | wusa ring sadaya mangsah | jênêngi kang nambut kardi ||

15. tan cinatur laminipun | wus paripurna rinakit | sagunge bala wanara | wus samya tinundhung mulih | marang ing Guwa Kiskêndha | tan kêna kari sawiji ||

16. amung sukane wong agung | manêkung badan pribadi | lan ari Sumitratmaja | tan kêna tinunggwèng dasih | wau rêngganing prawata | dhepoke wong agung kalih ||

17. asri busanane gunung | dhepoke satriya kalih | pinarsada jêjidharan | paripurna pinarigi | angongkang talaga dibya | toyanya sumilak wêning ||

18. binotrawi angênguwung | akik winêngku cêndhani | wagêde Kapi Anila | rêngganing lêlarèn alit | marik kayu apu pita | sapangandhap sapanginggil ||

19. mêngkab katrajang ing ranu | lingkap kakape kaèksi | akik wungu kang kinarya | sinunduk sinungan sêntil | ingukir lawan kanaka | Anila ingkang akardi ||

20. angubêngi toyanipun | ing dhepoke larèn alit | wutahe pan tinalangan | akik [a...]

--- 114 ---

[...kik] dadu kang kinardi | ngandhap sinungan gupala | pinindha wanara Bali ||

21. jajar kalih gupala gung | prasamya akik ingukir | siji pinindha yaksendra | ajêng-ajêngan alinggih | duk winuruk păncasona | dening sang wanara Bali ||

22. toyanjog ing bahunipun | amanggul kang talang akik | bahune kiwa sadasa | dene bahu kanan sami | sadaya kang dadi ăndha | malipir talanging margi ||

23. tibane toya sumawur | sumamburat mêratani | kanan kering talagendah | toyane datan lumaris | liyane toya tinalang | pan sadaya rinêngga sri ||

24. pêpêthètan amêmuthut | kêmbang-kêmbange ngubêngi | kayu anyang angayangan | waranayom angayêmi | adas tarawas naratas | katumbar ambabar pinggir ||

25. cabe cêngkèh candhana rum | pêpala kayu têgari | sari adas sidawayah | manis kamukus masoyi | ing kalêmbak kapulaga | pucak pacar amalipir ||

26. talanira lumut-lumut | lamat-lamat tan alimit | lana kala kaliwatan | yèn sang wira wira-wiri | lami langlang kêlangênan | karoron-roron lan ari ||

27. sinambungan roning sêmbung | balumbang balong balimbing | ring kulon wunglon kilenan | kalong kalu[11] kolang-kaling | kali [ka...]

--- 115 ---

[...li] kêkalèn kalingan | dhukut dhêkêt mulêt têki ||

28. sêsêngkan pèrèng aparung | parang rong miring kapering | kêkarangan arang-arang | urung-urunge pring ori | asrang sinêrang karangrang | angrêrèwèng urang garing ||

29. bayangan bayêm ngrêmbayung | lor durèn arèn kuwèni | rawe-rawe ing rêrawan | kara rewang taru turi | karandhang lir ngadhang-adhang | kadhondhong nêdhêng asandhing ||

30. bengok bênguk nganguk-anguk | pêcuk cangak nucuk cacing | kacancang ing anjang-anjang | jinunjung bajangan bajing | jalarang mèlu angarang | tinanggulang ing tênggiling ||

31. warak wuru ngawur-awur | kang ngawêri kiwir-kiwir | kuwur tawur nora tawar | sulur silar ting saluwir | suwari roro kumêlar | kumêlasar anêlisir ||

32. anucuk kêcaping pucung | kacaruk carang kacêpit | cacap cucuke kacêpat | suwak-suwèk ngiwak-iwik | mangap kacangap srangsrangan | sinungsung ing walang sangit ||

33. rame bramara marèng rum | sumamar sêkar saruni | sari wungu we wêwêngan | tunjung bang kumambang têmbing | kambêng ambêngan nèng tambang | kaliling kaya ngalingi ||

34. tarate otêr kabêntur | bêntar kentir intir-intir | entiring toya antara | rêramening irim-irim | kêkiris riris karasan | kadya raras tinon aris ||

35. wetan tangkile tumungkul |

--- 116 ---

ngulêng kanănga kamuning | walikadhêp kêdhap-kêdhap | andhêndhêng kang randhu kuning | tinubing simbar kababar | kêkajar kadyanjajari ||

36. kidul kandêl dhuwêt dhuku | jêruk jirak jambu jali | jambe jajar bêbanjaran | ênggène dhêmping agamping | roning suruh kadi sarah | kumêlar kelor kumêlir ||

37. mèh daut mêndat kadudut | kadawan drawasèng angin | biyoyot biyêt abayat | Ramawijaya mulat ing | kabèh kêlangêning wa |[12] kalanglangan lênglêng brangti ||

19. Asmaradana

1. tuhu tan kêna winarni | rênggane kang padhepokan | Kapi Anila wagêde | ingukir pinăncawarna | akik bang akik seta | akik dadu akik wungu | ingukir kuku kewala ||

2. mangkana wong agung kalih | yèn dalu tansah mêmuja | sanityasa sêmadine | yèn ari angenggar-enggar | ngidêri kêlangênan | gandrung-gandrung kapirangu | anon ngurage kang sêkar ||

3. kagagas Putri Mantili | dhuh mirah pêpujaningwang | paran solahira anggèr | apisah lan dasihira | sarwi tumindak ngetan | gandrung-gandrung kapirangu | mulat kayuapu pita ||

4. dhuh ari Putri Mantili | kayuapu tingalana | ing jêro ana kakape | kakap akik kang kinarya | tumindak malih ngetan | gandrung-gandrung [gandrung-ga...]

--- 117 ---

[...ndrung] kapirangu | mulat toya kang tinalang ||

5. dhuh kusuma maskuari | miyata toya tinalang | pan ing nguni karêmêne | wangsul mangilèn saksana | ngubêngi pakêbonan | gandrung-gandrung kapirangu | mulat kalong kênèng kala ||

6. sarwi nucuk kolang-kaling | yayi Mantilidirêja | gusti kêlangênan kalong | kalonge ing Maliawan | unine kaya kidang | cangcangên panging kapundhung | anggèr pakanana wala ||[13]

7. nanging aja walang sangit | manawapês nuli pêjah | pakanana walang gênjor | lumampaha ngidul nulya | mring Karangjambe jajar | kapirangu gandrung-gandrung | mulat suruh kadi sarah ||

8. dhuh ari Putri Mantili | saosan kang jambe sêdhah | andhêmping goning gampinge | yayi urabana sêcang | campur dhêdharanira | nyangking sadak gandrung-gandrung | kapirangu tiris dênta ||

9. yayi iki cêngkir gadhing | ing nguni kalulutira | anggung sinurat pêputrèn | pinindha Putri Magada | ngunus patrêm abela | gandrung-gandrung kapirangu | belane kurang utama ||

10. tan mulat kang dèn belani | sabêne karêmênira | dangu sigra wangsul ngalèr | marang ing toya pancuran | pring ori kang kinarya | kapirangu gandrung-gandrung | miyat sêluring karangrang ||

11. angrêrèwèng urang aking | mirah sira tingalana | iki [i...]

--- 118 ---

[...ki] sêmut asêsêmon | sêsomahan amèt măngsa | sigra kundur saksana | gandrung-gandrung kapirangu | kang diwangkara diwasa ||

12. prabane sumirat kuning | agonjing mustakanira | kang ima wilis duk katon | trênyuh tyasira tumingal | kadya kang salang-salang | kang akarya lara gandrung | sadalu datanpa nendra ||

13. dhuh Gusti Putri Mantili | paran wêkasing wiyoga | angin ruhara gorarèh | dutaning rêtu karyonang | gurnita anangsaya | manglawan muwuhi gandrung | rarasing wêdananira ||

14. tumutur gêbyaring sasi | kidang-kidang katon tandang | sumêngèr tinggal unine | kemutan ing swaranira | liman anggung liwêran | sun agandrung kapirangu | katon kawagêdanira ||

15. lintang sumusup ing tasik | kilat limut lamat-lamat | umulat kincang ta anggèr | gandaning kusuma sumyar | mrêdu nanduki grana | masuk sumusup ing jantung | mêrês rarasing wardaya ||

16. drawayèng waspa ngong ari | angon manyura kirab lar | kumêlap kadya remane | nalika ukêl winêdhar | dhuh mas yangyanging teja | dasihta gung kapirangu | tan kawawa nahanêna ||

17. anon kuntul kontal-kantil | katatal katula-tula | katali salêlewane | talaga kocak kalembak | ngalabi lêbak-lêbak |

--- 119 ---

maruta sangsayèng ranu | kadya dening imbanira ||

18. kunêng kang anggung wiyadi | wuwusên Guwa Kiskêndha | Sri Maha Sugriwa Katong | lan sagung bala wanara | samya muktining boga | gung alit sadaya tuwuk | tan ana winalang driya ||

19. tuwin Sugriwa Narpati | andon raras karasikan | lan Dèwi Tara garwane | muktyanèng sajroning pura | Anggada wus diwasa | wus pinacak satriya gung | punggawa sinungan bala ||

20. sinami lawan Maruti | balane Radèn Anggada | Druwenda bupati gêdhe | têtêp ngêmbani Anggada | apan ingkang parentah | Bathara Rama ing dangu | Anggada pinundhut putra ||

21. warnane tuhu ngajrihi | acancut rowa arikat | kadya baskara netrane | yèn asêgu kadya gêlap | gêtêr patêr sauran | turas prajurit pinunjul | kinudang ing tri bawana ||

22. wadya wanara gung alit | amuji Radèn Anggada | mendah ing aprang bobote | dhihin anake prawira | kapindho kasêpuhan | ingambil putra satuhu | ing Gusti Bathara Rama ||

23. kunêng Sugriwa Narpati | wuwusên ing Maliawan | wong agung kang awirangrong | nalika enjing alênggah | lan ari Sudarsana | munggèng soring nagasantun | kang raka asru ngandika ||

--- 120 ---

24. hèh yayi Sumitrasiwi | tingalana langit ika | pan wus samya rêsik kabèh | yayah budining pandhita | sari wus padha ngurag | kang ăngsa wus akèh mabur | mamrih toya mring talaga ||

25. mangsane katiga prapti | pagene yayi Sugriwa | têka lali ubayane | pijêr amukti wibawa | anèng sajroning guwa | baya nora mêtu-mêtu | tan mulat padhanging wiyat ||

26. dene ubayaning dhihin | sêdhêng arang ingkang udan | kapindra sanggup angkate | amukul nagri Ngalêngka | iki ta wus katiga | baya ta nora andulu | maring silaking ngakasa ||

27. panguraging sarwa sari | yèn rina tan mêdal-mêdal | pijêr muntêl ing paturon | karane tan kaemutan | maring măngsa katiga | pijêr nora sêdya mêtu | apa tan ajrih tumingal ||

28. patine wanara Bali | yayi sira lumakua | maring Kiskêndha dèn age | Si Sugriwa ucapêna | lalune ing ubaya | ingkang rayi nêmbah mundur | mangkat ngecani wardaya ||

29. amikul langkap pribadi | pinundhak ing bahu kiwa | nyangking jêmparing têngêne | kang aran Surawijaya | sanjatane Lêksmana | ing marga datan winuwus | prapta ing Guwa Kiskêndha ||

30. bala wre kathah udani | praptanira sang nararya | malajêng maring kadhaton |

--- 121 ---

tur uningèng ratunira | Radèn Lêksmana prapta | Sugriwa gupuh amêthuk | wus kinèn angaturana ||

31. lumajêng ingkang tinuding | wong agung wus ingaturan | lajêng tumamèng kadhaton | horêg kang bala wanara | samya saosing karya | Sugriwa mêthuk tumundhuk | gupuh ring sang wau prapta ||

32. ngrarêpa sarwi nungkêmi | wau Narpati Sugriwa | mangraup nguswa lêbune | ing suku Sumitratmaja | sampun ngaturan lênggah | munggèng singangsana murub | prapta glar kang pra dipatya ||

33. Sugriwa umatur aris | dhuh anggèr raka paduka | jêng gusti mendah dukane | pun patik angraos dosa | mèh lalu ing ubaya | wuruning ăngga pukulun | anglimputi kaluputan ||

34. wisaya wibawa mukti | arang wruh ing kapuwaran | pun patik kalangkung awon | lamun kawula ngutusa | marang bala wanara | ambalengkrah gunung-gunung | ngosak-asik wana-wana ||

35. pintên wiyaring jaladri | kalaban bala wanara | Sumitratmaja lingnyalon | yayi sira ingandikan | parênga lawan ingwang | Sugriwa nêmbah umatur | suwawi inggih sandika ||

36. Prabu Sugriwa ngêjèpi | umêsat Radèn Anoman | minggah ing gapura gêdhe | sigra anggoyang gathita | garjita kapibala | kumrutug [kumru...]

--- 122 ---

[...tug] saengga jawuh | ibêkan purnang gêgana ||

37. lir guntur nêngkêr wiyati | kumurusuk kumêrasak | kadya prahara goragrong | wanara kang têbih gènnya | lêlakon pitung dina | dhêdhêt prapta susun timbun | ing wuri pan dèrèng têlas ||

38. tuhu tan kêna winilis | gunge kang bala wanara | datan karuwan wêndrane | sèwu kirna sèwu wurda | misih kêna dèn wilang | pitung dina ping pat kêmput | têbane bala wanara ||

39. Radèn Ramadayapati | mulat angulon angetan | angidul miwah angalèr | sangkêp kang bala wanara | tan ana liru prênah | ing sajuru-jurunipun | ing wuri maksih kumêrab ||

40. anjog Ramadayapati | saking gapura wiwara | wus praptèng ngarsa prabune | asasmita wus samêkta | ambêkta singangsana | saosane sang aulun | pinanggul wanarèng wuntat ||

20. Pangkur

1. budhal Narpati Sugriwa | saha bala lir robing kang jaladri | kumrusuk saengga jawuh | prahara tibèng wana | pra dipati anggolong sajuru-juru | Radèn Lêksmana Widagda | tan têbih lan Narapati ||

2. Sugriwa lêpas lampahnya | tan winarna ing marga sampun prapti | munggwing Maliawan gugu[14] | sagung bala wanara | kadya jawah ngêbêki wêngkoning gunung | agêbèl [agê...]

--- 123 ---

[...bèl] tanpa wilangan | wana jurang-jurang têrbis ||

3. kèbêkan bala palwaga | Sri Bupati Sugriwa mangsah aglis | lan sagung punggawanipun | kerid Sumitraputra | praptèng ngarsanira Ramawijaya wus | gupuh anungkêmi pada | umatur angasih-asih ||

4. dhuh gusti batharaningwang | nuwun pêjah pun patik langkung sisip | ing ubaya datan tuhu | pijêr angeca-eca | langkung saking mudha dama mudha punggung | tan eling ing kangnugrahan[15] | ing gusti sru anglèbèri ||

5. tumêrah jiwăngga mulya | sagung suka muktya boga pangasih | saking gusti kang pinunjul | tangèh umangsulêna | ing dhawuhe marta sih saking pukulun | o gusti satuhu mudha | wre tangèh wruha ing bêcik ||

6. yèn tan wontêna aksama | sang aulun dhatêng dasih tan yukti | yêkti têmah apapagung | druhaka salaminya | yèn èstua pangapuntên sang aulun | lêhêng pun dasih dadosa | lamak samadyaning jurit ||

7. têtawuring rananggana | tan kumêdhèp têmpuh nèng prabatapi | lêbura têmahan awu | botên ngampêlu nêdya | ngingkêdana sanyari miwah sarambut | basmi awor ing bantala | ing ayahan paduka ji ||

8. myang sagung bala wanara | sawarnine wus sêdya lêbu pati | katur ing karya pukulun | wêwaha satus praja | ingkang

--- 124 ---

kadi Ngalêngka mimbuha sèwu | tumpêka saisining rat | kang kasăngga ing pratiwi ||

9. kaungkulan ing ngakasa | kang kataman dening gêbyaring sasi | kang kasorotan puniku | padhanging diwangkara | tan gumingsir lêbura ngarsèng prabuku | Sugriwa sarwi karuna | sagung wanara dipati ||

10. mulat prabune mangrêpa | matur asih nungkêmi padanèki | sadaya samya andhêku | dhêngkluk sirahe samya | mèpèt siti kêthip-kêthip netranipun | mung buntute congot-congot |[16] kadya bajul ngosèk sami ||

11. mèsêm Sri Ramawijaya | angandika iyapa kang pinikir | balik ta mungsuhirèku | apa prayoganira | ingsun darma anut pungkur ing sirèku | wis payo padha linggiha | Sugriwa tur sêmbah linggih ||

12. jajar kalawan Lêksmana | samya tangi sagunge wre dipati | ing wuri gêbèl atêpung | tembak atap atarab | tanpa wangên kadya wiyat angêndhanu | upama samodra wutah | balabar ngêbêki bumi ||

13. sagung wanara dipatya | samya kinèn ngabêkti sang siniwi | Anoman mangsah rumuhun | nêmbah anguswapada | gantya Radèn Anggada sampun tumanduk | sagung wre kang pra dipatya | pranata agênti-gênti ||

14. suka Sri Ramawijaya | mulat sagung wre prawira wus prapti |

--- 125 ---

lir gora gambira catur | yayah basmèng Ngalêngka | de kang bala wanara samya gul-agul | samoha maha saktiman | gumrêgut anggêgirisi ||

15. lawan ambêke sadaya | wre gung alit ambêk sapati urip | ratuning wre wus angratu | Risang Ramawijaya | ciptanira lêbur luluh ing satuduh | Rama ingakên jawata | sungkême ing pati urip ||

16. sigra Narpati Sugriwa | angêjèpi bupati putra kalih | kêkalih punggawanipun | mangsah marang ngayunan | Radèn Ramadayapati kang pêngayun | lan Radèn Balitênaya | Anila Jêmbawan sami ||

17. palwaga raja ngandika | hèh Anoman sira kang ingsun tuding | marang Ngalêngka sirèku | iya manawa ana | ing jro kutha Ngalêngka titikên iku | garwane narendraningwang | gustiku Putri Mantili ||

18. têka ing kene marganya | ngidul bênêr liwat ing jalanidi | kang dadi kanthinirèku | ngatêra jaban kutha | Si Anggada Anila Jêmbawanipun | aywa kèh anggawa bala | papat gawaa nyakêthi ||

19. padha wre kang pêpilihan | akèh-akèh manawa angrubêdi | aja adharat sirèku | mêtua ing gêgana | Si Anoman dhewe kang bakal malêbu | maring jro pura Ngalêngka | hèh po radèn ngati-ati ||

20. yèn wis liwat ing

--- 126 ---

sagara | nuli gunung Suwela komargani | ing kono aja katungkul | goning buta bêrduwak | yèn anginêp aywa bêbarêngan turu | bêcik padha gagêntèna | sawuse Suwela giri ||

21. nuli manjinga jro pura | anjêjêpa ing dalêm gêdhe dhingin | yèn gustimu tan katêmu | kaputrèn lêbonana | dalajahên manawana tangis krungu | pasthi yèku Dèwi Sinta | intipên dèn ngati-ati ||

22. intipên sakèhe wisma | rungokêna manawana kalêsik | sanadyan ora kapangguh | pasthi antuk kang warta | ing ênggone sang putri bok akalipun | kiniwakakên manawa | gustimu Putri Mantili ||

23. wusnya ngling Prabu Sugriwa | sigra Ramawijaya ngandikaris | iya dèn prayitnèng laku | sira anèng Ngalêngka | bok pinarêng katêmu marang gustimu | manawa tan ngandêl sira | yèn duta saka ing mami ||

24. lah iki sêsupeningwang | aturêna marang ing yayi dèwi | pratandhane sira tuhu | yèn utusan sakingwang | Radèn Ramadayapati nêmbah maju | sêsupe wus tinampanan | tur sêmbah kapat bupati ||

25. mêsat saking ing ngajêngan | sarêng budhal wanara patang kêthi | wus tilar dharatanipun | anapak jumantara | kadya kilat kumêlap kabèh laripun | kadya baskara mapanas | kumêlap wre pakang[17] kêthi ||

--- 127 ---

26. ngandika malih Sugriwa | mring punggawa hèh sira Sata Bali | ngalora lan sabalamu | Susena angulona | Si Wisata[18] angetana sabalamu | alas-alas jurang-jurang | gunung-gunung kali-kali ||

27. osak-asikên sadaya | manawa dèn umpêtkên rajaputri | padha dharata sirèku | nêmbah katri punggawa | sarêng budhal kumrutug sawadyanipun | tigang bupati punika | bêkta bala nyatus kêthi ||

28. kunêng kang ngalor kang ngetan | kang angulon alas dèn osak-asik | kali-kali gunung-gunung | jurang-jurang sadaya | wus kèbêkan bala wanara kang ngluru | guwa sami dèn balengkrah | mring balane Sata Bali ||

29. lawan balane Susena | lan Winata kang sami ngosak-asik | wau ta ingkang angidul | lampahe Sang Anoman | Baliputra Anila Jêmbawan sampun | praptèng giri Warawendya | luhure anglêliwati ||

30. jêmbare sasat Malyawan | samya kèndêl sagung wre munggèng wukir | Anoman kang măngka juru | sayah bala wanara | samya ngambil wowohan anusup-nusup | gègèr saisining arga | kambah wre kang patang kêthi ||

31. ayêm kang bala wanara | amanggih wohing gunung adi-adi | lan ayêm padha angaub | samya rêbut panggenan | ingkang [ing...]

--- 128 ---

[...kang] ngaub sawênèh banjur aturu | punggawane kang sêkawan | agunêm rungsiting margi ||

32. dangu-dangu samya mulat | ana lawang guwa kyèh manuk mijil | kumêbul andulur-dulur | sigra bala palwaga | mulat lawang ing guwa samya lumêbu | kumrutug arêruhunan | praptèng jro guwa ningali ||

33. ana pagêr katingalan | kadi pagêr gêdhong tinon aputih | sumunu baswara murub | sigra bala wanara | anglêbêti sajroning gêdhong puniku | amanggih ingkang atêngga | wong wadon kênya satunggil ||

34. warnanira langkung endah | samya mèsêm wre dènnya aningali | sawênèh samya gumuyu | ing wuri ting cukakak | polah-polah angrêraga solahipun | ana ingkang angujiwat | kadya kasmaran gêng brangti ||

21. Asmaradana

1. pawèstri ika nyuguhi | toya kalawan wowohan | toyane langkung asrêpe | awor arum sawatara | kang wre suka sadaya | sêsuguhe malah tuwuk | tinakèn salakunira ||

2. wanara saurira ris | pan ingsun wre Maliawan | kinongkon ing ratuningong | Bathara Ramawijaya | maring nagri Ngalêngka | mariksa ing garwanipun | Dèwi Sinta nèng Ngalêngka ||

3. dhinusthèng Dasamuka ji | lah sira iki [i...]

--- 129 ---

[...ki] wong apa | dene ana kene dhewe | têka wani tanpa rewang | lan iki sapa karya | tilasing kadhaton agung | sapa yasa ing gapura ||

4. lan sapa aranirèki | sapa nurunakên sira | wong wadon alon saure | ingsun aran Sayêmpraba | dene ta bapaningwang | pan ratuning danawa gung | nama Prabu Wisakarma ||

5. ibu Sumèru suwarni | iya iku kang ayasa | kadhaton uparênggane | purwane rusak dinukan | dening Bathara Endra | iya dening niru-niru | kantha-kanthaning suwarga ||

6. kadhaton wolu swargadi | mulane pinanah barat | Endra asangêt dukane | dadi rusak malah mangkya | kari iki kewala | minăngka panggenan tunggu | ing guwa iki lan alas ||

7. lawan widadari siji | kang pinăngka rewang ingwang | kang sinung pagaweane | tunggu dadi kanthiningwang | pakone Sang Hyang Endra | yèn sirarsa aglis rawuh | marang nagara Ngalêngka ||

8. mangkana dêlingirèki | pan wus prabawaning ditya | sanadyan dudu kadange | dudu gusti dudu mitra | yèn ta sami danawa | tunggal ing pênganggêpipun | dene jinise kewala ||

9. tunggal pangulahe sami | nanging wau Sayêmpraba | tan arsa amrih rusake | maring kang bala wanara |

--- 130 ---

mila ewa kang manah | de miyarsa lampahipun | wre maring nagri Ngalêngka ||

10. Sayêmpraba lingiraris | lah iya padha mêtua | têka ing guwa dèn age | yèn sirarsa aglis prapta | maring nagri Ngalêngka | ing batin Sayêmprabèku | amasang aji kêmayan ||

11. lah payo tukupa sami | yèn wus padha tukup mata | nuli mêtua dèn age | yêkti glis praptèng Ngalêngka | wre kabèh sami suka | pangrasanira satuhu | pangucape Sayêmpraba ||

12. alah si sayah lumaris | glisa prapta ing prabawa | wusnya tukup mata kabèh | sigra kinênan kamayan | ajine Sayêmpraba | wre cadhok sadayanipun | tan wruh lor kulon dul wetan ||

13. tan wruh lènging guwa ajrih | kamikêkêl sêdhihira | wus dangu dyan mata kapèn | tan wruh yèn wus mêtu samya | saking sajroning guwa | ukur cadhok mamaripun | mangkya kang wanara bala ||

14. lor kidul datan udani | tanpa budi tutur ilang | sadaya sênêb atine | riwut jagad idhêpira | bingung binglêng kalintang | Anggada sêdhih ambêkuh | langkung tanpanon ing jagad ||

15. Kapi Jêmbawan ningali | susahe Radèn Anggada | dene kudu pêjah bae | merang tiwase dinuta | kapi tuwa Jêmbawan | dadi sungkawa

--- 131 ---

kalangkung | miwah Sang Kapi Anila ||

16. sira Ramadayapati | mulat ing Kapi Jêmbawan | wre tuwa susah atine | Anoman mèlu sungkawa | dadya sadayanira | wanara sêdhih kalangkung | samyambêk suka pêjaha ||

17. anèng ardi Windu sami | angur si muliha aran | rêmpêk kabèh panangise | kunêng wontên kang kocapa | ratuning pêksi dibya | pinandhita ambêkipun | nama Sêmpati prawira ||

18. gêngnya saprabata siwi | cucuk malandhêp lir braja | nanging wulune barondhol | kalimis lir but-êmbutan | gêgilani winulat | samya jrih wre kang andulu | kabubuh prihatinira ||

19. dene kang pêksi marani | gêngira tur salah rupa | ngadhêp marang wre jadhodhot | wre samya asambat-sambat | dhuh cacad têmên padha | ingutus karya tan kantun | pijêr kêna ing kêsmala ||

20. duryasa bae pinanggih | adama tanpa budaya | Si Sayêmpraba cidrane | alêhêng kabèh matia | duta tiwasing karya | cacak Si Janthayu manuk | tan ingutus antuk karya ||

21. pan ika milyambelani | tur nora kinongkon iya | sêprandene têkèng layon | ingsun iki kang dinuta | tiwas tan antuk warta | kawit lêgane tyasipun | jêng Gusti Ramawijaya ||

--- 132 ---

22. anyare ical sang putri | panggih Janthayu nèng wana | sinungan urmat patine | ika kang antuk utama | hèh manuk gundhul sira | sariramu mêmbut-mêmbut | lah payo patukên ingwang ||

23. Jêmbawan Anila sami | Anggada Marutasuta | samya mangkana ujare | hèh manuk mangsanên ingwang | bagya matia samya | marga saking sira manuk | parandene ngêlih sira ||

24. cucukana kabèh iki | yêkti sira nora lapa | yèn warêg kuwat lakune | cacad sira tan awèha | pati marang wak ingwang | lah age badhogên ingsun | urip tiwas ngur matia ||

25. wanara sawusnira ngling | Sêmpati lon saurira | hèh wanara wira kabèh | babo pagene ta sira | sotama tan rêringa | têka mampir ngarga Windu | gunung kaliwat durgama ||

26. rêgêde anglêliwati | wiwitan mèh ngayuh mega | iki pêngalapan gêdhe | apa tanpa kira-kira | melik akèh wowohan | lah mêngko sira tinêmu | padha nandhang dukacipta ||

27. sira wau angrasani | pêksi Janthayu utama | apan iku kadang ingong | Si Janthayu kang taruna | ingsun ingkang atuwa | Si Sêmpati namaningsun | lêga tyase wre duk myarsa ||

28. hèh Sêmpati ulun iki | dutane Ramawijaya | mring Ngalêngka

--- 133 ---

karyaningong | amariksa Dèwi Sinta | pijêr lawas nèng marga | dadi tiwasing lumaku | marmane suka matia ||

29. mujar prawira Sêmpati | hèh cacad ta sira padha | ngêndi ana kang mangkono | tiwase wong cinundaka | nalarên dèn sêmbada | aja nuli kudu-kudu | mrih pati tanpa karana ||

30. iya ingsun kang ngrewangi | angrojongi lakunira | ajana putungan atèn | ngidul bênêr iki marga | ingkang maring Ngalêngka | têngêrana ana gunung | padha lan ing Maliawan ||

31. asri luhure pan sami | ingkang sinungan omah mas | gunung iku ing pucuke | yaiku nagri Ngalêngka | saking doh katingalan | omah mas gumêbyar murub | kang anèng pucuk ngaldaka ||

32. iku pêlêngên dèn eling | kang minăngka panêngêran | saking doh katon urube | timbang lan Endrabawana | srining pura Ngalêngka | lah payo mangkata gupuh | kabèh wre padha ngadhêga ||

33. antuk sabdane Sêmpati | wadya wanara sadaya | mulya mala citrakane | Sêmpati sru poma-poma | lah iya lokapala | omah mas saluhur gunung | pan iku dewa kang karya ||

34. Bathara Wisrawanèki | kaprabone Daniswara | kasor ing nguni yudane | kalawan Sri Dasamuka | pinundhut [pi...]

--- 134 ---

[...nundhut] marang swarga | basmi jagad sadaya wus | makêtêr ring Si Rahwana ||

35. nanging ta iku sayêkti | besuk sirna dening sira | Ramawijaya pasthine | kang matèni Dasamuka | marmane dèn aenggal | dadèkna lakunirèku | lah uwis padha mangkata ||

36. kunêng wuwuse Sêmpati | suka kang bala wanara | nora sangsaya budhale | wus prapta kadiranira | nulya ana prabata | sakiduling wukir Windu | nênggih kang ardi Maendra ||

37. hèh wowohan dèn ampiri | tuwuk sagunge wanara | nulya katon samodrane | wus parêk lawan Ngalêngka | akèh kang ombak bangkat | anêmpuh sukuning gunung | agung swaranya gurnita ||

38. langkung asri srining wukir | Maendra apan sarwana | suka wanara sakèhe | samya mêdhun ing samodra | suka mêng-amêng samya | nèng têpining samodra gung | anon iwak ing samodra ||

39. akèh warnane jaladri | ana iwak wre malumpat | wre mulat angêkêl kabèh | mangkana Radèn Anggada | angling marang Anoman | lah ing kene bae ingsun | anganti ing lakunira ||

40. sira lajua dèn aglis | manjing kutha ing Ngalêngka | Anoman sira nulyage | mêsat anapak gêgana | ngidul bênêr

--- 135 ---

lampahnya | kadya garudha maniyup | gumilap andiwangkara ||

41. tuhu mukyaning dutadi | wasistha utamèng awan | Anjanisuta solahe | mênggêp anapak gêgana | mangkana cinarita | wontên wawêrining diyu | mamăngsa ulam samodra ||

42. awasta pun Tathêkini | sarira kadya prabata | cangkêm lir guwa malompong | tumingal ana kumlebat | sinandêr wus dèn untal | ingulu wus praptèng wadhuk | Anoman mêre ibêkan ||

43. sarwi jêroan pinuntir | rinêmêd-rêmêd tyasira | Tathêkini gêro-gêro | ngolang-ngaling kupingira | kêri angrungu swara | mêkar tiwikramanipun[19] | Anoman anjêjêk iga ||

44. dhuwak sêbit Tathêkini | kadya gorane prahara | tibèng jaladri wangkene | sirna kinarubut ngulam | Tathêkini pêjahnya | sigra lajêng lampahipun | Anoman ningali arga ||

45. munggwèng madyaning jaladri | nênggih pulo Maenaka | akathah palakirnane | wau ta salangkungira | Radèn Anjanisuta | gunung Maenaka nguwuh | Anoman sira mampira ||

46. ana ta sugata mami | jambu jambe jêruk jirak | nanas năngka wuni wunglon | mêngko yèn sidhêm lajua | kene ngayêm-ayêma | prayoga

--- 136 ---

dènira ngaub | aring angrungu brêmara ||

47. lan mêmangana sirèki | isining gunung Maneka[20] | sakarsanta ana kabèh | Anoman kagyèt miyarsa | gunung aswara janma | pinaran wus praptèng gunung | gunung maksih swaranira ||

48. liwat suka sun ningali | hèh Anoman maring sira | dènnya nglakoni karyane | Bathara Ramawijaya | nayakèng jagad traya | ingsun iki milu urun | angurmati lakunira ||

49. hèh wruhanira Maruti | iya Ngalêngkadirêja | anglimput kaluputane | Rahwana duskartaningrat | arubiru ruhara | salawase nguwus-uwus | tan ana kang ananggulang ||

50. bok pinarêng sira iki | mêntas angadoni pancas | amung gustimu tandhinge | Bathara Ramawijaya | nyirnakkên gêlah-gêlah | binalanga gagang suruh | bae gêmpuran Ngalêngka ||

51. bêja têmên sira iki | milu manjing ing prakara | pasamuan luwih gêdhe | kalawan luwih utama | ing rèh Bathara Rama | pan sinêksèn ing lakumu | dening Hyang Sukma Kawêkas ||

52. Anoman ngungun miyarsi | sarwi anadhah wowohan | ya gunung dèn akèh-akèh | pangèstunira maringwang | ingsun liwat tarima | ing sakèhe sugatamu | pan wus misra kalampahan ||

53. wus kantuna [ka...]

--- 137 ---

[...ntuna] sira wukir | sun mangkat marang Ngalêngka | pan wus lawas lakuningong | bok dadi pangarsa-arsa | sawadine praptaa | ing Ngalêngka lampah ingsun | saksana Radèn Anoman ||

22. Sinom

1. mumbul angayuh gêgana | sira Ramadayapati | ana ditya gung cangkrama | namane Wikathaksini | panjang astanirèki | badhog iwak sukanipun | mina sining samodra | buta gogo sabên ari | mulat lamun gêgana ana kumlebat ||

2. sinandêr sêdya minăngsa | kumudu-kudu sumêkti | cinandhak nulya dèn untal | duk praptèng gulu Maruti | ditya Wikathaksini | kalêlêgên anèng gulu | malêlêng pucicilan | ingêlêd-êlêd tan kêni | Dyan Marutasuta anyudhat kanaka ||

3. suwak anulya dinugang | rêmêk angganira sêbit | gurunge sinaut pêgat | pêjahe Wikathaksini | Marutasuta aglis | mêsat angayuh mêndhuwur | langkung saking samodra | wus praptèng Suwela giri | lampahira Rahadèn Bayutênaya ||

4. amanggih ditya lêledhang | nyalimpêt sira Maruti | kyèh buta dangu tan pêgat | ajibêg awira-wiri | sêdya ngantosi wêngi | Anoman ing lêbêtipun | èngêt pitungkas ika | duk ngancik Suwela giri | nulya manggih [mang...]

--- 138 ---

[...gih] kali angubêngi arga ||

5. purastha ing guruloka | cinithak rineka sami | luhure punang gapura | mubyar sinungan hèr gêni | ana sawaluh kênthi | kadya baskara tumurun | bêbahoning gapura | sinung mirah sapuh jênggi | rêbat praba gêbyare sasmitèng jagad ||

6. lajêng Sang Pawanasuta | ningali margi kapering | tinitik ana gapura | rinênggèng salaka putih | kabèh banone putih | putih lan sêrasahipun | gapura pinarapat | ing pucak mutyara putih | pan pinènèk Anoman pangintipira ||

7. ing jêro kathah rêksasa | pirang-pirang gon dupagni | gêdhonge luhur ajêmbar | wêlinge Sugriwa nguni | barang gon kinèn ngintip | anjêjêp pratelanipun | isining gêdhong pêthak | samya rêksasa sêmadi | pan akathah solahe buta mêmuja ||

8. ana dhêlak adhêdhangkak | ana jungkir muntar-mantir | ana asidua dawa | ana jêngking milang-miling | manglung ngiling-ilingi | dupa marab-marab murub | samya gundhul manthilas | ana tumênga mragigih | gêdhong iku ênggone buta pandhita ||

9. amasang aji kêmayan | pangapêsing maling sêkti | anglarut bayuning mêngsah | yèn ana madyaning jurit | masang budayan sami | mungsuh mara-mara rubuh |

--- 139 ---

ajana kongsi bisa | nyêkêl gêgamaning jurit | ginêtak kang mungsuh tiba galundhungan ||

10. mangkana pangejanira | para nujuming rasaksi | kabèh buta papradikan | tan ana sinungan sami | amèt măngsa pribadi | pinanci sasukanipun | saking Sri Dasamuka | sêbarang wus dèn saosi | buta jagul kang jaga sèwu sadina ||

11. gêdhong kapering gènira | kang saos angrêratêngi | kulub-kuluban bêkakak | gêcok gudhang wus miranti | yèn wus mêmuja sami | nuli goyang gênthanipun | sagung saosan prapta | buta kang samya ngladèni | mara dhingkul tan ana ingkang tumênga ||

12. yèn lêladène wus tata | pandhitane badhog nuli | danawa jagul sadaya | samya mêrêm tan ningali | yèn wus dènira bukti | ginêdhog wêwadhahipun | mêlèk anglorod samya | undure andingkik-dingkik | mèsêm mulat kang ngintip Radèn Anoman ||

13. mêrpêki pangintipira | maring gèn sapetak malih | buta tarab tata lênggah | marik-marik mangku dhingklik | samya ngiling-ilingi | kitab calumpring pring pêtung | katon mangsine abang | gêtih sato kang kinardi | kang ingucap wusing pati nêmu swarga ||

14. kayangan akèh wowohan | kang akèh santosa wêrdi | swarga kang katêmu

--- 140 ---

dadya | nora nganggo nênanduri | sastrane kèh pradongdi | poyok-pinoyok apadu | padha ngugêmi samya | ing sastranira pribadi | kadrawasan têmahan lajêng atukar ||

15. rame pisuh-pinisuhan | nanging kutuge tan mati | anglandêng api padupan | pinisah kancane sami | mèsêm Radèn Maruti | wangsul wus praptèng marga gung | lajêng ing lampahira | ana tarub pinggir margi | pan gumêrah ênggène buta bêrduwak ||

16. sarwi bêkta bêbadhogan | badhèg wêwadhahe guci | samya asandhing badhama | sangu kulub urab gêtih | gêtihing sênuk sami | ingurab kêlawan wuduk | wus wuru kiprah-kiprah | badhama kinarya undhi | sumbar-sumbar acara caraning aprang ||

17. satêngah danawa drêmba | sakawah têlas pribadi | kawuron galundhung rêbah | pan sarwi angrangkul guci | kancane nyiram gêtih | sinawur lan kilangipun | satêngah kang rêksasa | tuwêk tinarik sumandhing | wusnya wuru bêksa tuwêk ngundha gada ||

18. sawênèh ana rêksasa | punggawa taruna sêkti | mamêng-amêng ring gêgana | wimana titihanèki | akèh solah ing ratri | rêksasa sêsaba dalu | ana kang lagi têdhak | saking gêgana kèh ngiring | bupatine ika nitih ing ratabra ||

19. sira Radèn Bayusuta | punggawa

--- 141 ---

iku dèn intip | sapraptane dhangkanira | ing nguni boyong pawèstri | kalaning mênang jurit | umiring rêksasa prabu | wau sapraptanira | mamêng-amêng ring wiyati | amarani gone kênya bêboyongan ||

20. ingajak manginum samya | èstri iku tan nuruti | saking sêdhihe kang manah | dènnya pisah yayah bibi | nulya ingarih-arih | ingajak cumbana sampun | Pawanasuta mulat | sumêdhot ing tyasirèki | karasèng tyas gustine Ramawijaya ||

21. ciptane Radèn Anoman | mangkene tingkahe ugi | gustiku anandhang brăngta | luhnya drês sira Maruti | mundur ngalih pangintip | ana rêksasa angidung | arum swarane mêmbat | Anoman mèsêm miyarsi | ya ta luwar dukaciplèng[21] gustinira ||

22. sigra manjing jroning pura | Anoman ing pukul siji | kêtanggêl wêtuning wulan | Anoman munggah ing wukir | wukir sajroning puri | samadyaning sètu-sètu | ngayuh Anoman minggah | wêngkone praja kaèksi | akèh katon gêdhong-gêdhong jroning pura ||

23. ana sagaran gêng wetan | ngujwala toyanirèki | gêdhong-gêdhonge maju pat | sabên kang gêdhong satunggil | sinungan êjam sami | sagaran amawa alun | tinarik lan paekan | tan [ta...]

--- 142 ---

[...n] pêgat swaranirèki | pinrih barung lawan swaraning kang êjam ||

24. ana pêpetakan wana | gêdhonge luhur ngungkuli | wawêngkon wiwaranira | isine sato mêpêki | ewon dipangganèki | singa warak lan andanu | andaka tan petungan | ana kang sapetak malih | iya ana gêdhonge têngah gènira ||

25. isine têngah talaga | ing pêpinggire ngubêngi | ingkang pratima kancana | rineka buta sêpalih | sêpalihe winarni | jawata mangkat anglurug | sinung kapraboning prang | limpung badhama magandhi | ana gada langkap parasu căndrasa ||

26. kadya prang arêbut toya | jawata lawan rasêksi | padha diranya macakra | makunta gada magandhi | ana ta gêdhong malih | nanging minêp lawangipun | ana banaspatinya | mas abang ingkang kinardi | netranira mirah nila lan mutyara ||

27. kadya sumusul tumulya | milu rêbutan martèki | têmpur netraning jawata | miwah netraning rasêksi | ingkang kinarya sami | jomantên intên jumêrut | dadya asarawungan | kadya baskara sêsiring | tinon kadya sor rêsmining guladrawa ||

23. Dhandhanggula

1. langkung asri busananing puri | ing Ngalêngka kancana sadaya | gêdhong-gêdhong lan pagêre | miwah gapuranipun | jroning

--- 143 ---

pura awarni-warni | gapura tan petungan | sadaya mas murub | wêwanan miwah sagaran | kêbon kêmbang-kêmbang lêt gapura sami | ewon gêdhong jro pura ||

2. sabên gêdhong êjam siji-siji | sabên gapura pucak mutyara | kumala nila widure | pakapaja mya jumêrut |[22] lumrah pagêr-pagêre akik | ijo wungu lan abang | seta miwah dadu | gapura ukir-ukiran | sawarnine gapura mring sari-sari | manik ingukir samya ||

3. anggarjita Radèn Dayapati | mulat gêdhong madyaning sagaran | samya mas uparênggane | baya kono gonipun | gustiningsun Putri Mantili | Anoman praptèng kana | tiningalan suwung | nora nana Dèwi Sinta | mulat malih kêbon kinubêng batakik | gapurasri rinêngga ||

4. ing sêsotya sampun dèn pêrpêki | tiningalan pan suwung kewala | amung rara ayu akèh | sami kênyaning diyu | pan gumêdêr amajang sasi | kesah saking ing kana | mring panggonan taru | tarune taru kanaka | langkung singup samya kinubêng batakik | murub ujwalaning mas ||

5. anèng têngah witana sawiji | witana rêtna saijab-ijab | busana sêsotya kabèh | isining samodra gu[23] | wus pinutêr tan ana kari | rupaning iwak-iwak | winarnèng [winar...]

--- 144 ---

[...nèng] mas murub | lan ana naga kancana | angalêngkêr kadya lèrèn solahnèki | anèng pipi gapura ||

6. mring Anoman pinaranan prapti | pinariksa tan ana katingal | Putri Mantili prênahe | nulya malih kadulu | ana payung agung kaèksi | angungkuli kakaywan | miwah gapura gung | têgêse kang kayon êmas | kang pinindha payung pinarabot asri | sêsotya lan pakaja ||

7. lan ênggone têtunggangan sami | gajah rata turăngga andaka | pinartima ing mas kabèh | Anoman mara gupuh | datan ana Putri Mantili | ing kono akèh ditya | kang samya atungguk | Anoman sigra mêmindha | rupa ditya marmane tan dèn kawruhi | tutug sasolahira ||

8. mulat malih wangunan kapering | ana gêdhong kinubêng sakăndha | asri munggul gapurane | ênggon wimana agung | pinaranan ora kapanggih | ngubêngi kênya pura | sayah lumpatipun | ngunadika jroning nala | êndi silih ênggone gustiku iki | Putri Mantilidirja ||

9. mulat ana omah mas gêng asri | kinubêng ing pancak suji rancang | luwih saking wangun kabèh | murub ujalanipun[24] | malah kasor gêbyaring sasi | dene ta intên mulya | mirah agung-agung |

--- 145 ---

myang luwih gapuranira | kêmbang-kêmbang saking doh gandane sari | mara nanduki grana ||

10. lawan ewon ênggone pawèstri | endah datanpa wilangan |[25] abra murub sêsadone | banon kandêl abakuh | pan kancana sinilih-asih | tur sampun pinaryitnan | pandhusthaning satru | ananjak karti sampeka | panglêsune panah bayu kang nêkani | sandi pangendrajala ||

11. tanna kewran ing bêbaya prapti | wus sinaos pangulah durtama | panulak jêmparingêne | Anoman malpat gupuh | pagênthan gêng wus dèn ungkuli | andulu kang wimana | lir prabata luhur | gêngnya saardi Maendra | ujyalane sor surya sèwu matandhing | rêngrêng kang puspakabra ||

12. yèn krura lir Bathara Kala mrih | maberawa umangan-mangan rat | Anoman eram tingale | anjog paniyupipun | aningali Rahwana guling | kinubêng èstri samya | kênya èwu-èwu | Anoman manjing rumangkang | tiningalan parêk angiling-ilingi | kapati dènnya nendra ||

13. anglêgorong gumlêgêr swaraning | oswaning irung kadya maruta | lir randhu rubuh wêntise | êndhas katon sapuluh | kalih dasa bahu ngajrihi | komis angapurancang | obah dening irung | kadya kimbaning prabata | pangoroke [pa...]

--- 146 ---

[...ngoroke] anggurnita sindhung kosik | mêdêd dening pracondhang ||

14. kacaryan bêk Ramadayapati | marêpêki nèng ulon alênggah | pawèstri kyèh sirêp kabèh | wusnya dulu mring prabu | èstri samya dèn ling-ilingi | Dèwi Sinta tan ana | sêdhih tyasnya mèpu | waluya kawrehanira | kaku tyase dènnya ngubêngi jro puri | kang pinrih tan kapanggya ||

15. têlas jinajah sajroning puri | amung wruh ing rêngganing kadhatyan | sor Ngendraloka karyane | gung ning sotya ngênguwung | mèh rahina suwe ngubêngi | akèh rêksasa nganglang | Anoman anglalu | kawênangana rêksasa | bage sukur dèn sikara banjur jurit | rêrêmpon sêdyanira ||

16. lamun datan kapanggihèng ngriki | gustiningsun Sang Mantilidirja | sukur aprang anèng kene | kapanggiha deningsun | mindah sukanira ing mami | Gusti Ramawijaya | Anoman andulu | mega bang wetan sumirat | tabuh sapta yèn pukul Ngalêngka muni | nulyana wêwangunan ||

17. kidul wetan kadhaton kapering | anglangkungi wêwangunanira | lan sajroning pura kabèh | gapuranira munggul | sumarawang pucak hèr gêni | sapoh jênggi gêngira | mancurat ngênguwung | tinatirah ing pakaja | banon pandhak kang kinarya akik wilis | rêringgit rêrèjèng [rê...]

--- 147 ---

[...rèjèng] mas ||

18. mawi usus-usus mutyaradi | adu rapêt cinawi kanaka | gadhung malathi tejane | răng asta longkangipun | akik wilis mawi gêgapit | mirah bang kang kinarya | adêg-adêgipun | yèn tinon saking doh kadya | pangrasane kang mulat rinaja wardi | tur akik sinangsaya ||

19. dhasar wilis tinratap bang putih | akik mirah mutyara pinatar | ginănda marum manise | sinalimpêt jumêrut | sakaryane ngebat-ebati | ing jro isi omah mas | sinirap ngênguwung | kinubênging kêmbang-kêmbang | amarani jinêmbangan gêdhah rukmi | tinatrap nawa rêtna ||

20. ingkang munggwing ing jêmbangan wilis | sawarnine sêkar ingkang pêthak | sêdhêp malathi mênure | miwah argulo pingul | noja putih saruni putih | kang munggèng ing jêmbangan | putih sêkar wungu | taluki argulo noja | ingkang wungu kang munggèng jêmbangan abrit | sagung sêkar kang jênar ||

21. sêkar abang tumut anèng wilis | sêkar pita tumut munggèng seta | lan sagung kang wungu kabèh | dene sêkar binatur | bêbature salaka putih | winancak[26] suji rancang | kancana tinunjung | kalak pêpacar capaka | myang kanănga mangunêng lan nagasari | tanjung sinuji rancang ||

22. soka sawo angsana kamuning | capaka gondhok [go...]

--- 148 ---

[...ndhok] pucak rêjasa | botên binatur ênggène | banjêng ing wurinipun | sêkar jinêmbangan ing ngarsi | gambir puspa capaka | argulo bang dadu | wora-wari kapurănta | puspanyidra kanigara kacapiring | prikancu lan sikatan ||

23. pacar-pacir sri gadhing sulastri | mas kinikir rangkêp lawan lămba | purbanagara prabu sèt | patrakusuma ngayun | pacarwari[27] sêkar surabi | banjêng kumbala patra | mêmojog gènipun | noja seta wungu rêkta | dadu pita anjrah jinêmbangan sami | botrawi tarate bang ||

24. pacarcina dalima nyêlani | tunjung tutur lantatara warsa | wong arumpuk dadu sore | kang sêkar nganganandul | kiwa gène wuri kapering | tangèh yèn winuwusa | sri rêngganing wangun | nênggih taman Argasoka | kontap taman Batharendra wus kawuri | sri taman purèng Nglêngka ||

25. pan punika gène dyah di-adi | kinumpulkên taman Ngargasoka | kang olah găndawida ngrèh | jêbad kasturi marum | kang ngluwihi wangi sabumi | anggiting Guruloka | tiniru katiru | tinitik saking jro cêtha | pakartine kaluwihan widadari | ratus kang paripurna ||

26. wau Radèn Ramadayapati | mulat ana wangunan kapisah | angusi[28] ngiwa sêdyane | mangke yèn dalu wangsul |

--- 149 ---

tan acipta lamun Sang Dèwi | Putri Mantilidirja | kinêbon ing ngriku | anèng taman Argasoka | pan akathah parèstri ingkang nênggani | miwah ditya prawira ||

27. kang nênggani ing Putri Mantili | Sang Anoman mènèk ing kakaywan | sêdya singêdan prênahe | kandhih dening kang manuk | kalong mibêr abola-bali | murugi manuk kathah | sêdhih tanpa turu | yèn wêngi malih anêdya | Sang Anoman wangsul marang pura malih | ngungsi rina kewala ||

28. angudhêmpêl ing pang kontang-kanting | dening maruta kaku tyasira | Anoman sigra angalèh | malumpat kayu-kayu | ngalih-ngalih ngiwa dènnya mrih | riwusnya tatas wetan | sêsêkaran alum | rusak wêtuning baskara | kadi-kadi belani Putri Mantili | kang luwih nandhang brăngta ||

29. ciptanira kusumèng Mantili | yèn èstua pisah lan Ragawa | mung anyipta pati bae | mati maturuna pyuh | miwah patrêm ingkang kaèksi | kèsthi sadina-dina | nora ketang kontung | tinuwêk ing Dasamuka | siyang dalu sang rêtna agung anangis | guling tansèng pratala ||

30. amiyarsa kusumèng Mantili | swaraning manuk andon wurahan | kadya pangêbang-êbange | kadi mangkana tuhu | pelingipun unining pêksi | hèh sampun ta sang

--- 150 ---

rêtna | nangis sabên dalu | Ramawijaya mèh prapta | wus kèndêla siyang apantara ratri | aja gung among brăngta ||

31. angin milir amawa mrik minging | kagyat wau sang rêtna rumaras | kêsar-kêsar grahitane | anyana gandanipun | ingkang raka mêcalang prapti | Risang Ramawijaya | gandane tumanduk | tanbuh-tanbuh solahira | ambungahkên ing manahira pribadi | kinăntha kanthinira ||

24. Kinanthi

1. dhuh dewa dhuh bathara gung | tingalana solah mami | sèwu lara sèwu brăngta | tan ana timbange mami | yèn pukulun tan panggiha | kalawan pangeran mami ||

2. banjutên pisan wak ingsun | aywa andêdawa wingit | gustiku satriya Rama- | wijaya tolihên mami | dasihta tanpa sarira | kêna ing wiyoga sêdhih ||

3. Anoman malumpat sampun | praptèng witing nagasari | mulat mangandhap katingal | wanodyayu kuru aking | gêlung rusak awor lêmah | ingkang iga-iga kèksi ||

4. pinandêng sarwi tumungkul | Anoman ngiling-ilingi | sarta mirsakkên karuna | sumêdhot tyasira nênggih | iya iki baya-baya | kusuma Putri Mantili ||

5. mêdhun ing pragak tumungkul | Anoman sarwi ningali | umingêtakên sêsambat | sangsaya inggil Hyang Rawi |

--- 151 ---

sakenjing gènnya karuna | kusuma Putri Mantili ||

6. rataring wisma mas murub | kunêng wau ta kang prapti | Prabu Rahwana digdaya | ngadêg ing ngarsa sang putri | alon dènira ngandika | dhuh babo ari Mantili ||

7. apa gunanta gêng nangkung | yayi maria makingkin | tambanana laraningwang | mung sira akarya sakit | cumanthèl pucuking netra | gumantung tungtunging ati ||

8. tanpa gawe sira masku | anggunga kumantil-kantil | marang Si Ramawijaya | tanpa ngrasa sira yayi | gung ginawa ina papa | nusup-nusup nèng wanadri ||

9. măngsa padhaa lan ingsun | ratu agung jayèng bumi | sapa ratu kaya ingwang | kang kasăngga dening bumi | kang kongkulan ing ngakasa | nadyan dewa padha wiwrin ||

10. Hyang Endra kabănda ringsun | makêtêr isining bumi | ing triloka wus kandhapan | apa gawe lara brangti | êla-êla nistha papa | amikir Si Dasarati ||

11. sang putri saengga gunung | tan obah tinêmpuh angin | gêng sêtya ing priyanira | tan cala mapaku wêsi | tan keguh praptèng antaka | tan arsa giwang ing kapti ||

12. wêngis pêdhês sauripun | enggal patènana mami | Dasamuka rêngu mewa | wusana amuwus malih | hèh babo Janakatmaja | apa sira ajap malih ||

13. apa [a...]

--- 152 ---

[...pa] tan sasar sirèku | nampika pakarti mami | dumèh rêksasa kruraya | sira tan arsaèng mami | lumuh marang ulah salah | tan angèl mangkana yayi ||

14. yèn Si Rama ariningsun | kaya-kaya mêmarèni | jêrku wus tuwuk mutyèngrat | warêg wibawa nèng bumi | kadya nuta pakartinta | prayitna madamèng sisip ||

15. matakut ing ulah luput | marmane yayi aywa gring | ilangna prihatin dahat | apa sira walang-ati | pan ingong jayèng bawana | sabarang rèhirèng mami ||

16. gulingèng omah mas murub | mamukti lan ingsun ari | apa tan atis mas ingwang | anggulingana ing siti | sarea ing jajaningwang | dèn eca ing sabên ratri ||

17. wasisan sarea masku | manjinga kêkulung ati | witning tan adoh lan ingwang | dadya sapakănta ari | miwah ta yayi tyasira | gadhuhêna ingsun gusti ||

18. turutên sawuwus ingsun | mung sira sun kaluluti | iya tan liya mung sira | rewang sapati saurip | ing donya praptèng dêlahan | mung ari rewang ngong mukti ||

19. apa ta karya gung wuyung | tolihên prabuku yayi | apa sakarsanirana | tan ana luput sawiji | kabèh sining Suralaya | pintanên udhuna gusti ||

20. tuntunên lan dewanipun | Endrane gawenên [gawe...]

--- 153 ---

[...nên] gusti | patunggu korimu dadya | Dasamuka riwusnya ngling | sang rêtna sumaur sugal | tanpanon rat idhêpnèki ||

21. mung Ramawijaya ketung | tan mingkêt praptaèng pati | hèh Dasamuka ta sira | angaku prawirèng bumi | sira dig liwat durjana | gêlah-gêlah ing sabumi ||

22. angaku prawira tuhu | dene ko anyidrèng mami | anungkul satriya Rama | noradu arêp sirèki | iku tandhamu durjana | mèt kang duwe tan udani ||

23. pêsthi yèn potong gulumu | Ramawijaya sinêkti | putusing rèh parikrama | jajalên papagna nguni | yèn ora bangkemu basah | sira tinigas jêmparing ||

24. ngungsièng sagara gunung | yèn pangeranku mênangi | tangguh angadoni laga | yèn kang duwe wun ngêmasi | rame prang padha satmata | binoyong iku prajurit ||

25. lakumu iku nistha dur | dudu kramaning narpati | murka candhala kewala | buta rêrêgêding bumi | ngaku prabu wirotama | ratu dig kêna ing sarik ||

26. wong apa ingkang anyêbut | prabutama ing sirèki | yèn sira mapaga rèng prang | Ramawijayèng wanadri | liwat saking gung apapa | iya ngungsi maring ngêndi ||

27. tan wurung pisah gêmbungmu | sang putri pêdhês dènnya ngling | Dasamuka lingsêm dahat | anarik căndrasa aglis |

--- 154 ---

Sinta liat iki apa | tiba ing gulumu mangkin ||

28. wau kang ngingkrang nèng kayu | tatas danguning miyarsi | têtela wus nora samar | Radèn Ramadayapati | mulat maring Dasamuka | mèh lali rèhing dutadi ||

29. ing nalikanira ngunus | ing căndrasa mèh dèn jlogi | saking paragak jinambak | tinubruk winawèng jurit | pinothol gulune pisan | èngêt pinăngka dutadi ||

30. Putri Mantili sru muwus | yèn sira nora matèni | maring ngong dudu narendra | dudu prawira sayêkti | lah payo sundêpên enggal | jêr sun lalu nora sudi ||

31. Dasamuka merang mundur | wil tigang atus tinuding | anggêgila Dèwi Sinta | samya narik limpung gandhi | badhama kunta myang cakra | tinarik anggêgirisi ||

32. Dèwi Trijatha angambul | wil tri atus dèn tudingi | hèh wil mangkono karyanta | anuruti uwa aji | wong angiwung poyang nungsang | sirèki arêp nuruti ||

33. dêlêngên bae êndhasmu | mêngko aku yèn abudi | mêksa-mêksa ambêk krura | sing uwa prabu jêr sisip | amêksa wong datan arsa | wil tri atus ting palêncing ||

34. mring Dèwi Trijatha takut | Anoman suka ningali | ulihira Dasamuka | wurung dènnya mêmatèni | miwah tigang atus ditya |

--- 155 ---

kang gêgila sampun mijil ||

25. Mijil

1. angandika Sang Putri Mantili | Trijatha nak ingong | aywa pisah sira sadinane | ingsun iki babo yèn tan panggih | lan pangeran mami | Ramawijaya nung ||

2. sun tuturi babo sira nini | jênênging wong wadon | iya laraningsun saking rajèng | satriya Rama buwang kamuktin | kang pinrih mrih luwih | parêk jawata gung ||

3. sira sutaning mardika tuwi | Gunawan kinaot | ya pagene sira wajar bae | Wibisana kasumbagèng bumi | ing rèh kramaniti | Trijatha anuhun ||

4. sun wartani laraningong nini | kinarya lêlakon | pinisahakên dening mangsane | sih-sinihan sinarèng ing Widi | tan tulus karonsih | lunga jiwaningsun ||

5. tan karasèng laraning wanadri | duk maksih karongron | sanggon-ênggon ramanira kuwe | Ramawijaya gung sabên ratri | gunêm sastraniti | lawan pandhita gung ||

6. sastra cêtha parikramèng wangsit | utamane kang wong | dadi nora nana pangêlihe | mêngko iki pinisahkên mami | lan kalulut mami | lêhêng matia wus ||

7. kabèh isining taman puniki | wèh lara maringong | tur pinunjul taman Soka kiye | wisma mas tur rinênggèng sotyadi | prandene wak mami | enak nèng

--- 156 ---

wana gung ||

8. kêmbang-kêmbang kabèh amêpêki | adi kang kêkayon | iya kaya kunjara rasane | barang katon kang karungwèng mami | anyênyêndhal ati | mêmêdhot jêjantung ||

9. sarirèngong sayah dening kingkin | dènnya gêng wirangrong | mati bae ciptaningsun kiye | yèn tan panggih lan pangeran mami | Ramawijaya glis | aywa wèt mangungkung ||

10. Rêtna Trijatha sigra amipis | sagung oyod-oyod | sulur-sulur babakan kelore | winoran candhana dènnya mipis | kinonyohkên aglis | marang sukunipun ||

11. sigra maring gêdhong yun sêmèdi | umangkat karongron | kang pininta jroning sêmadine | satriya Rama gène kang pasthi | lan têtêpe linggih | lan rahayunipun ||

12. sigra têdhak Ramadayapati | saundhak malangkrong | ngura-ura Anoman sêdyane | supaya ywa kagèt rajaputri | kang sinawung gêndhing | ing lêlakonipun ||

13. Bathara Rama duk nandhang wingit | mangun gêng wirangrong | kang kinarya jroning sasêndhone | panganggite Ramadayapati | winongwong jro kawi | agêng têmbangipun ||

14. duk samana durung ana mijil | pangkur miwah sinom | dhandhanggula durma lan kalanthe | gambuh magatruh maesa langit | durung ana lair |

--- 157 ---

kabèh têmbang kidung ||

15. panganggite Ramadayapati | sajroning sêsêndhon | têmbang têpikawuri wiwite | antuk limang pada nuli salin | têmbang sikarini | pitung pada sampun ||

16. sagung wanara kang pra dipati | utamèng pamaos | Kapi Saraba samya gurune | para wignya ing basa undhagi | dadya samya wasis | wanara gung-agung ||

17. panêmbange Rahadèn Maruti | kang sinawung lakon | mangke pinèt caritane bae | tinrapakên ing gêndhing pamijil | pan mangkana ugi | jroning sêndhonipun ||

18. dhuh gustiku Bathara Ramadi | anandhang wirangrong | sapisahe kalawan garwane | kusumèngrat putri ing Mantili | bêbaya gêng kingkin | kênèng lara gandrung ||

19. tanpanon rat idhêpe jêng gusti | mèh têmah salah ton | dènnya datan karuwan icale | ingkang garwa êmbuh ingkang ngambil | yayah gêmpur bumi | muput krodhanipun ||

20. malah sinayut dening kang rayi | sangêting salah ton | apan sampun dèn êmbat langkape | jagad ingkang arsa jinêmparing | pinrih sirna dadi | sakêpêl pinuluk ||

21. Radèn Truna Widagda nulya glis | nayut rèh kawuron | têmah lêjar kang raka galihe | jêngkar saking Dhandhaka wukir |[29] nêdya angulati | sarwi gandrung-gandrung ||

--- 158 ---

22. anggung karuna samargi-margi | malah netra karo | apulang rah mrêbangbang netrane | anggung rêbah ing samargi-margi | tan kobêr lumaris | mangu gandrung-gandrung ||

23. langkung sumpêg dènnya tanpa warti | garwane kang nyolong | pan wus konus rarasing driyane | amung kantun ngayam-ayam pati | ambelani sori | mênggah gandrung-gandrung ||

24. nulya manggih tilasing ajurit | sumrambah rah abyor | angot malih wong agung krodhane | ingkang rayi anggung anayuti | marma têmah lilih | anggung gandrung-gandrung ||

25. nulya lajêng alêlampah malih | tan adangu anon | ana manuk ngandhuruk agêdhe | suwiwine ilang kang sasisih | sigra dèn parani | sarwi gandrung-gandrung ||

26. krodha pêksi arsa jinêmparing | Janthayu lingnyalon | hèh wong agung aywa salah dalèh | ingsun iki pan ratuning pêksi | Janthayu ran mami | mêngko sun atutur ||

27. ingsun iki mêntas mangun jurit | lan rêksasa katong | Si Rahwana prang lan ingsun rame | kang andhustha mring Putri Mantili | marma sun labuhi | mati takêr marus ||

28. jêr Sang Prabu Dasarata uni | iku mitraningong | putri iki pan dadi mantune | wusnya têlas dènira tur warti | Janthayu ngêmasi | wong agung agandrung ||

29. sarwi angrangkul wangkening [wang...]

--- 159 ---

[...kening] pêksi | kaurmat kang layon | iku ana bolonge galihe | dening sampun karuwan kang warti | kang ngambil sang putri | yèn rêksasa prabu ||

30. wusnya mênêdi kunarpèng pêksi | lajêng lampahnyalon | wukir Rêksamuka ing jujuge | dènira mrih amêlêng sêmèdi | kapati brangta ring | gandrung amangunkung ||

31. tan adhahar miwah tan aguling | ăngga sawang layon | ngapêndul rah netrane kalihe | kang kacipta mung Putri Mantili | langkung kawlas-asih | onêng gandrung-gandrung ||

32. tan lyan saking ing Putri Mantili | sajroning wirangrong | kawêlantah kalalu larane | yayah kadya pêjah tanpa kanin | nuli lami-lami | ana wre kang rawuh ||

33. sêdhêng anèng Rêksamuka wukir | byatirèng wirangrong | pinondhongan dening ratuning wre | pinèt sraya tinandhing ajurit | lan wanara Bali | Ramawijaya wus ||

34. unggul ing prang wre Bali ngêmasi | dadya wre sang katong | Prabu Sugriwa kêna jangjine | yèn matia satrune angabdi | lan sawadyanèki | kyèh punggawanipun ||

35. bala wanara datanpa wilis | kadya samodra rob | kaèbêkan sawulan papane | akèh punggawa prawira sêkti | ampuh ing ajurit | gêgala gul-agul ||

36. wus angratu

--- 160 ---

Sugriwa Narpati | ring sang prawiranom | Maliawan ing mangkya ênggène | akêkirab wus umadêg baris | kang bala wre kadi | prahara gumuruh ||

37. sèwu yuta-yuta ping sakêthi | sawurda kirna rob | datan kêna winilis cacahe | pira-pira papan angêbêki | bala wre samya mrih | aglisa prang pupuh ||

38. dènnya sangêt awlas maring gusti | gêngirèng wirangrong | onêngira marang ing garwane | nanging krigan bala wre kang maksih | gilir rina wêngi | atimbun kang rawuh ||

39. Prabu Sugriwa sapati urip | ing prang nêdya popor | pan inganggêp bathara pasthine | Risang Ramawijaya pinundhi | arsa magut jurit | rumabasèng satru ||

40. ing Ngalêngka pinukul ngajurit | pinriha rêrêmpon | nanging lagya ngantosi dutane | kang ingutus mring Ngalêngka nagri | manggihi sang putri | wre suta[30] mapingul ||

41. titi Radèn Ramadayapati | dènira sêsêndhon | apan arum arênyah swarane | kadya rinding-rinding sêgalaning | pringgêndani ngindi | sumrawang anguwung ||

42. samya kagèt sagung cèthining wil | gumrubyug nanonton | ika apa mangkana rupane | mangkruk-mangkruk anèng pang aputih | swarane amanis | buron apa iku ||

43. ing Ngalêngka durung sun ningali | buron kang mêngkono |

--- 161 ---

nganggo jamang buntute anglawèr | akêkace sutra nganan ngeri | ewuh sun arani | apa iku munyuk ||

44. yèn munyuka munyuk ing wanadri | nora nganggo-anggo | ngenak-enak si jênat solahe | mara-mara sêsêndhona malih | lagi tumon iki | ana kêthèk ngidung ||

45. wau rajaputri duk miyarsi | luhira drês miyos | kapiyarsa solahe kakunge | nanging grahitane sănggarunggi | anarka yèn sandi | baya akalipun ||

46. Si Dasamuka mêmalih warni | mrih lêjar tyas ingong | iya liwat dora sêngarane | ngêndi dalane praptaèng ngriki | yaiku sayêkti | Si Dasamuka dur ||

47. dangu pangunadika sang putri | Anoman sigranjog | pan anjongok ing ngarsa gêdhonge | dènnya badhe sêmèdi sang putri | myang Trijatha Dèwi | mulat sru gumuyu ||

48. buron apa kang mangkene iki | rupane mangkono | dene mêmplak tur dawa buntute | Putri Mantili ngandikèng galih | asêmbawa iki | ngakua ingutus ||

49. sêdhêng ingsun cinidra ing nguni | mring Rahwana Katong | angliwati ing sagara gêdhe | liyan garudha kalawan angin | mung iku kang prapti | mung wêtaraningsun ||

50. miwah alase kagiri-giri | jurang-jurang sigrong |

--- 162 ---

pirabara bisaa mêrene | nora duga yèn duta mring mami | dadya wuwuh sêdhih | pêtêng ing tyasipun ||

51. sigra mangsah Radèn Dayapati | majêng awotsinom | hèh gustiku sampun salah dalèh | pan kawula punika sayêkti | duta saking gusti | kang anggung mangunkung ||

52. tansah onêng ing paduka gusti | gène sang wiranom | Maliawan siniwèng bala wre | tan petungan kyèh prawira sêkti | Rêksamuka wukir | Malyawan kang kidul ||

53. saking Maendra lèripun kêdhik | Malyawan makuwon | pan kèbêkan dene kang bala wre | măngka mitranipun raka dèwi | ratuning wre sêkti | sugih punggawa gung ||

54. Sang Narendra Sugriwa linuwih | ulun kang kinongkon | amariksa paduka maksihe | nuli Gusti Ramawijayèki | sung pratandhèng mami | pan sêsupenipun ||

55. sêsotyadi kang munggèng jêjênthik | bilih pinaido | lah punika ta gusti warnine | saking raka paduka kang singsim | Sang Putri Mantili | tumingal kumêpyur ||

56. kadya runtuh tyase tibèng siti | duk wau tumonton | dene yêktine ingkang sêsupe | tinanggapan luhira drês mijil | pinasang jariji | manis ênggènipun ||

57. pinasanga samining jêjênthik | yêkti sangêt logro |

--- 163 ---

nèng dariji manis parandene | maksih logro Anoman ningali | langkung wlasing gusti | dènnya sangêt kuru ||

58. dene sampun ngawruhi pribadi | ing rèh sang lir sinom | duk pinaran ing Dasamukane | nora keguh gêng trêsna ing laki | dèn palaur mati | sayêkti pinunjul ||

59. nora larang rinêbut ing jurit | rinewang rêrêmpon | lamun putri abobot antêpe | nêmbah matur Ramadayapati | lêbêt kula gusti | inggih wau dalu ||

60. pan sadalu kawula sak-asik | sajroning kêdhaton | angupados paduka nak anggèr | datan wontên salêbêting puri | mung kathah pawèstri | pirang-pirang èwu ||

61. kang kinăntha-kăntha widadari | samyayu nom-anom | ditya kêmit jibêg sagèn-gène | ulun sayah mèh rintên mariki | mung anêdya ngungsi | mangke dalu wangsul ||

62. tan andipe yèn gusti nèng ngriki | dene kiwa adoh | nuju ulun mêningi praptane | Dasamuka kasmaran mrih rêsmi | yèn puruna gusti | angladosi lulut ||

63. yêkti wangsul kawula sing ngriki | lampah tantuk don |[31] tuwas sayah lampah tanpa gawe | sarêng paduka lumuh sayêkti | tan angeman pati | lampah kawulantuk ||

64. yêkti sida [si...]

--- 164 ---

[...da] wong agung ngadoni | prang rame rêrêmpon | Dasamuka duk ngunus tuwêke | mèh sakêdhik ajêng kula jlogi | mrih umangsah jurit | popor takêr marus ||

65. emut ingutus dhatêng ing gusti | amurung lêlakon | parandene yèn èstua tyase | mêmatèni dhatêng ing jêng gusti | tan wande kula glis | nubruk saking pungkur ||

26. Pangkur

1. kawula datan sarănta | mulat Dasamuka ing tyas anggêni | dene karya lara gandrung | dhatêng gusti kawula | mila têmah kapirangu gandrung-gandrung | panggawene Si Rahwana | andhustha ring rajaputri ||

2. tan sagêd kawula miyat | ing sangête onêngira jêng gusti | saparane gandrung-gandrung | kuru ingkang sarira | tan adhahar pijêr gandrung kapirangu | Anoman dènira ngucap | ngisis siyung gikit[32] lathi ||

3. gusti dèrèng siram-siram | kang sinandhang amung kuliting èsthi | jroning gandrung kapirangu | wong agung punaginya | besuk nyandhang jêjarit yèn mari gandrung | apan ubayaning driya | yèn panggih Putri Mantili ||

4. lir sasăngka kawadaka | ing baskara rêsake kangjêng gusti | dènnya sangêt among gandrung | dalu pantara siyang | tan amêndha kapirangu gandrung-gandrung | Si Dasamuka kaliwat | karya rujit tyasing gusti ||

--- 165 ---

5. sang rêtna duk amiyarsa | ing ature wau Radèn Maruti | cumêkik barêbêl kang luh | sumaput tingalira | tyase kadi rinarêmêd ajur mumur | kasok rantasing wardaya | dening wlasira miyarsi ||

6. rayi paduka Lêksmana | langkung ngajêng-ajêng dadosing jurit | age têmpuha lan satru | Si Rahwana jurjana[33] | bala wre sadaya sami ngayun-ayun | aglise pitêmpuhing prang | anggêmpura ing ajurit ||

7. dènnya kamiwêlas mulat | ing gêrahe jêng gusti angranuhi | gêng asmara gandrung-gandrung | mung paduka kacipta | tanpa sare kapirangu gandrung-gandrung | padma kesisan salaga | sinangsayèng jalanidi ||

8. mila mangkyatur kawula | sampun-sampun datanpa trêsnèng urip | rêksanên yuswa pukulun | aran sampun kantênan | lamun raka paduka sami rahayu | tan wande nagri Ngalêngka | ing têmah samodra gêtih ||

9. gêrgêting bala wanara | pra dipati nêdya ngêbyuki pati | arok bănda takêr marus | lawan Rahwana dhustha | saha bala kang sakêthi yuta langkung | sawurda sakirna yuta | mrih pati ngarsaning gusti ||

10. mila ing cipta kawula | datan wande Rahwana nyaur pati | dene agung dosanipun | nyidra paduka rêtna | sigra Putri Mantili ngandika arum | hèh Anoman [Ano...]

--- 166 ---

[...man] tuhu sira | dutadi wirotamadi ||

11. tama kartining sampeka | ingsun liwat suka mirsa sirèki | kabèh-kabèh ta wartamu | usada mêndha brăngta | lah ta ênya iki aturna gustimu | cundhamanik kancing rema | pratăndha yèn saking mami ||

12. lawan surat ingsun turna | cihnaningong monang ngunang gêng brangti | dene cundhamanik iku | sasat ingsun manêmbah | lan turana gustimu aywa gung wuyung | suka anadhah-nadhaha | lan sagung bala prajurit ||

13. sêrat sampun tinampanan | wus binêkta kalawan cundhamanik | Anoman amit wotsantun | mêsat saking ngarsanya | Dèwi Sinta Anoman suka kalangkung | dènira wus panggih lawan | kusuma Putri Mantili ||

14. amrih utamaning lampah | amrih ojat nêpsune dèn turuti | nêdya karya prang pêpucuk | malumpat ing kakaywan | ngobrak-abrik sinêmpal-sêmpal kang kayu | witnya jinêjêg rug rêbah | kêmbangan dèn orak-arik ||

15. sêmpal papal kaparapal | kêmbang-kêmbang lir udan tibèng siti | malêdug mawur katawur | sumyar abyar sumêbar | pêtêng dhêdhêt sumêmbur lir udan lesus | pamombak mumbuk balasah | Anoman krodha mawêrdi ||

16. gêmpur taman Argasoka | Sang Anoman [A...]

--- 167 ---

[...noman] mêre anggêgirisi | buta kang tunggu lumayu | kagyat katrajang kidang | abusêkan manuk-manuke bêr kabur | burone mawur sasaran | dityane praptèng jro puri ||

17. ing ngarsanira Rahwana | ditya matur pukulun narapati | taman Soka risak gêmpur | wontên palwaga pêthak | rumabasèng sakathahing kayu-kayu | kêmbang-kêmbang kang rinusak | ginêmpur dèn obrak-abrik ||

18. langkung wêgik kang wanara | mawa bajra mulêk ing taman sari | mila rug rêbah barubuh | dening palwaga pêthak | Dasamuka bramatyanira kalangkung | angatag prajuritira | sakapraboning ajurit ||

19. taman Soka na wanara | patènana siji angrêrusuhi | mangkat buta satus èwu | gumêrah ting jalimprak | singa nabda ambêkta parasu limpung | macakra kunta badhama | rumêbut palwaga putih ||

20. gumuruh suraking ditya | kadi gora prahara angêbêki | Anoman upaminipun | kang jaladri sudira | kinarubut ginusah ngalor angidul | tinarka buron kewala | tan wruh yèn ambêbayani ||

21. Anoman malumpat sigra | anyêmpal pang sinawatakên aglis | ditya kang samya ngarubut | mêmalu limpung kunta | amarasu pinapag sawat kawangsul | ditya

--- 168 ---

kang kênèng sêsawat | kèh kêna bahu manguwir ||

22. ana kang kayu candhana | gêngnya sakol panjang lurus agilig | dinaut kinarya palu | ditya kèh mati timpal | kèh karingkêl danawa gung rêmak rêmpu | kang pêcah sirahnya parah | mêngkab lor wetan nangkêbi ||

23. ditya kèh pinala rêbah | anggêlasah kang kidul angêbyuki | pinalu kèh kapalupuh | kêna bahune sêmpal | Sang Anoman sangsaya krura mangiwut | angiwa nêngên mêmêjah | amêre malumpat ngêrik ||

24. kang kilèn amangsah panggah | ditya diyu ngarubut angêbyuki | mangsah parasu malimpung | wangsul datan katampan | Sang Anoman malu ring wil akèh rêmuk | gulimpang rêbah kaparah | kèh malopor utêk mili ||

25. miwah rêmêk iga gugrag | kèh rumangkang pukang manguwir-uwir | kasampar limpar kasurung | ana wêtêngnya dhuwak | jaja suwak ngowak-owak buta kawuk | tan kawawa kèh kaplajar | kapapas pating karêmpis ||

26. ana rêksasa duk prapta | awahana rata kalawan èsthi | wil wira parêng dènnyanduk | gumrah masinga nabda | mangêrubut Anoman miyat saya sru | butêng krura liwung mangkrak | wuh dawagêngipun jrihi ||

27. malumpat mring katimaha |

--- 169 ---

ditya samya ngamah-amah ngêbyuki | amalu-malu malimpung | ana ditya prawira | sigra bandhêm sakêbo gunging kang watu | tibèng jaja Sang Anoman | gumadhug datan ngundhili ||

28. datan karasèng Anoman | glis ngêjlogi pinalu êndhasnèki | karingkêl mati kapalu | balasah ting salayah | sêrati lan kusir pan sami lumayu | sapatine tuwanira | ana kang sami pêpulih ||

29. rêksasa nitih turăngga | anglêpasi sanjata tan ngundhili | dèn jlogi tinampyalampus | ana ingkang dinugang | anggêlasah kang kiwul-kiwul kawangsul | gajah rêbah gadhing pokah | kumba pêcah boncah-bancih ||

30. mobat-mabit Sang Anoman | tangan suku tan kewran mêmatèni | myang ikunira anêkuk | nêkêk anyêndhal dhadhal | giris mulat karine mati lumayu | pating balêsar sarsaran | ana matur ing sang aji ||

31. kang marêk praptèng ngayunan | matur nêmbah dhuh gusti sang narpati | balanta danawa diyu | rêksasa gung palastra | gêmpur ingkang kari mawur kawur-kawur | tan măngga-măngga puliha | amungsuh palwaga putih ||

32. Rahwana langkung bramatya | sigra ngatag ditya kang sura sêkti | kang tate aprang apagut | tunggul pikukuh ing prang | parêng tandang ditya gung mangkat gumuruh | sangkêp sakapraboning [saka...]

--- 170 ---

[...praboning] prang | kadya trunaning udadi ||

33. akên kang gêlap goraya | bala yaksa praptèng taman Soka glis | mangsah kang wil prawiranung | luhur kadya prabata | singa nabda tumamèng rok wetan kidul | lor kulon parêng mangrêmpak | gambira Sang Dayapati ||

34. sumahab parêng badhama | kang marasu malimpung gandhi piling | tan kewran panêmpuhipun | Radèn Bayutênaya | pinutêr kang saêtal wrêksa kadaut | mangsah mêmalandang ditya | kang kêna kèh angêmasi ||

35. danawa saya gung prapta | mangabèi nirbaya ing ajurit | kèh sêmpal bahune rampung | rampas janggane pagas | samya kêkês gumêtêr kênyaning diyu | de bangke susun atumpang | rumaras Putri Mantili ||

36. manawa Anoman pêjah | samya inêb gêdhong kang danawèstri | ditya kang agung kabujung | giris samya sasaran | kang kacandhak wurahan gêrêng angadhuh | katur ing Sang Dasamuka | wre sêkti kondur ing jurit ||


amêrpêki. (kembali)
amêrpêki.
wanadri. (kembali)
wanadri.
sinalisir. (kembali)
sinalisir.
manjanmi. (kembali)
manjanmi.
wit-witan. (kembali)
wit-witan.
wit-witane. (kembali)
wit-witane.
nyênggut. (kembali)
nyênggut.
amiwiti (dan di tempat lain). (kembali)
amiwiti (dan di tempat lain).
wanara. (kembali)
wanara.
10 Hyang (dan di tempat lain). (kembali)
Hyang (dan di tempat lain).
11 kalung. (kembali)
kalung.
12 Kurang satu suku kata: kabèh kêlangêning wana. (kembali)
Kurang satu suku kata: kabèh kêlangêning wana.
13 walang. (kembali)
walang.
14 gunung. (kembali)
gunung.
15 kanugrahan. (kembali)
kanugrahan.
16 Seharusnya guru lagu: 8a, mung buntute congat-congat. (kembali)
Seharusnya guru lagu: 8a, mung buntute congat-congat.
17 patang. (kembali)
patang.
18 Winata. (kembali)
Winata.
19 triwikramanipun. (kembali)
triwikramanipun.
20 Menaka. (kembali)
Menaka.
21 dukaciptèng. (kembali)
dukaciptèng.
22 Lebih satu suku kata: pakaja myang jumêrut. (kembali)
Lebih satu suku kata: pakaja myang jumêrut.
23 gung. (kembali)
gung.
24 ujwalanipun. (kembali)
ujwalanipun.
25 Kurang dua suku kata: endah-endah datanpa wilangan. (kembali)
Kurang dua suku kata: endah-endah datanpa wilangan.
26 pinancak. (kembali)
pinancak.
27 pacarwarih. (kembali)
pacarwarih.
28 angungsi. (kembali)
angungsi.
29 Kurang satu suku kata: jêngkar saking Dhandhaka kang wukir. (kembali)
Kurang satu suku kata: jêngkar saking Dhandhaka kang wukir.
30 seta. (kembali)
seta.
31 Kurang satu suku kata: lampah tan antuk don. (kembali)
Kurang satu suku kata: lampah tan antuk don.
32 gigit. (kembali)
gigit.
33 durjana. (kembali)
durjana.