Kôngsa Adu-adu, Anonim, 1910, #1294 (Pupuh 18-39)

18. Pocung

1. muwus sêndhu Kakrasana pageneku | wani nglarangana | kamulane jênêng mami | mapan dudu abdine Natèng Madura ||

2. têka antuk bêbêndu kalayan siku | apa karanira | sri narendra angawisi | ing wong gêgawean santosaning dhadhah ||

3. langkung rêngu Kakrasana ngadêg gupuh | kang rayi ingajak | Ki Udawa nora kari | lare tiga dandosi amaripurna ||

4. jagang kapurancang kang rusak binangun | waringin sêngkêran | dinandosan wus sarwapik | sampun [sa...]

--- 70 ---

[...mpun] mulya lir nguni-uni rakitnya ||

5. Kyai Buyut Ôntagopa dupyandulu | langkung susahira | kang putra ingarih-arih | dèn rêrintih kang mulya mrih rinusaka ||

6. iku lamun kapyarsa malih lan prabu | tan wande dêduka | ngêgêngkên dosa sayêkti | nanging Kakrasana pan wus nora kêna ||

7. karsanipun santosa wus nora keguh | lamun dèn emutna | rahadèn kapara runtik | malah-malah winêwahan rêrênggannya ||

8. sang rêtnayu Wara Sumbadra saklangkung | sukanirèng driya | winonging raka kêkalih | pan sinarah sinungku sukaning karsa ||

9. sang rêtnayu lan raka tansèng tut pungkur | anuju samana | ngrêrêngga dhêkah sinambi | among ingkang rayi Kusuma Sumbadra ||

10. kang winuwus praptanira Arya Prabu | Rukmaka sawadya | Ki Ôntagopa udani | gupuh-gupuh malajêngi ingkang prapta ||

11. asumungku ing sukunirarya prabu | sarwi sru karuna | ature amêlasasih | lah suwawi gusti marang dalêm wisma ||

12. arya prabu nuruti mring wismanipun | wus lênggah satata | Ôntagopa maksih nangis | aturira pukulun abdi paduka ||

13. sèwu-sèwu kalêpatan amba nêngguh | rèh wus tan kawawa | malangi karsaning gusti | putra tuwan akarya susahing manah ||

14. têka bangun kang dados awisan prabu | kawula èngêtna | wali-wali botên kêni | milanipun gusti kang abdi kewala ||

15. nadyan jinur linêbur dèn kongsi luntur | sumôngga ing karsa | arya prabu nabda wêngis | alah dene sirèku katêmpuh tuwa ||

16. nora tuwuh pituwas titising tutur | maring kaki putra | têka inguja sakapti | wantuning nom iku mung bôndha kaduga ||

17. yèn kadyèku têtêp sira tan mituhu | sawêlinging nata | sambawa yèn tan miyarsi | lakon iki [i...]

--- 71 ---

[...ki] ina têmên Antagopa ||

18. arya prabu kathah-kathah dukanipun | wasana lingira | Ôntagopa karsa mami | pakaryane sutamu Si Kakrasana ||

19. lah rusakên inggal kewala ywa keguh | Kyai Ôntagopa | dèrèng kongsi anauri | kawuwusa sira Radèn Kakrasana ||

20. cat karungu saking dhadhah dènnya bêndu | Sang Arya Rukmaka | kathah-kathah andukani | Ôntagopa angèmbèt ingkang salira ||

21. sigra mlêbu mring wisma awas andulu | marang sang nararya | radèn katgada ing galih | kawistara jaja bang andik ing surya ||

22. ambêg purun katon gumrêgêt kadyayun | ngancap sang nararya | Ki Ôntagopa udani | Kakrasana kadya dukane tan kêna ||

23. asinayut Kyai Ôntagopa gupuh | rinangkul kang putra | sarwi tinangisan angling | babo babo anggèr sira arêp apa ||

24. purun-purun lumarag marang gustimu | baya kaya ngapa | mangkono tingkahirèki | arak mundhak andêdawa para dosa ||

25. yèn kalalu polahmu kang nora patut | apa tan wêlasa | anggèr marang jênêng mami | lêng pun bapa kewalanggèr patènana ||

26. rajasunu kanggêg tyasira duk ngrungu | wuwuse Ki Ônta- | gopa sarwi anangisi | têmah mirut rahadèn wirodanira ||

27. Kyai Buyut Ôntagopa malih muwus | lah mara nguncupna | asta ngabêktia nuli | marang gusti iku arine sang nata ||

28. ingkang sinung wuwus wangkot tan miturut | mung jêngêr kewala | arya prabu siking galih | bocah iki wantêre kagila-gila ||

29. bok dèn tulus dene sêmbada ing tangguh | gagah aprakosa | benjang sugiha kasaktin | Arya Prabu apitambuh angandika ||

--- 72 ---

30. hèh ki buyut apa ta iku sutamu | matur Ôntagopa | inggih punika kang abdi | suta kula kang sêpuh gagah taruna ||

19. Sinom

1. Dyan Arya Prabu Rukmaka | apasang sasmita pinrih | pitutur mrih amartapa | Ki Ôntagopa nanggapi | wasis ing kêdhap liring | kang putra malih rinangkul | lan ngawe Narayana | kang ingawe anuruti | manglbèng[1] wisma lênggah jajar lan kang raka ||

2. ki buyut alon wacana | babo karo putra mami | rèhning wus padha diwasa | sêdhênge jêngira sami | mangana warah yêkti | pituhunên tutur ingsun | padha dipun rumasa | sira sutane wong cilik | akuciwa cinêla ing sama-sama ||

3. iku kaki rasakêna | mungguh asale wong cilik | tan bisa mor ing samohan | karane durung angampil | drajat tigang prakawis | kawiryawan ing liripun | drajating kartiyasa | para nayakaning aji | kapindhone gunawan darajatira ||

4. kang para pandhita miwah | ingkang para wasis-wasis | katigane kaartawan | manggone kang para sugih | drajat têtiga ugi | gêgeyonganing tumuwuh | tumuwuhe manawa | ginayuh lawan pambudi | lah budinên tri iku salah satunggal ||

5. luwange ing kuna-kuna | kikisane wong ngupadi | darajat kang wus kawarah | tarlèn saking mati ragi | karêm ataki-taki | têtakona wiku-wiku | mungkula purohita | poma kaki dipun bangkit | amangarah wêwarah murih raharja ||

6. rèhing pati patitisna | yèn wus putus iku lagi | anitisêna kasidan | ing parasdya dimèn dadi | widada sihing Widhi | têmah kawasa amêngku | drajat tigang prakara | nadyantuka salah siji | wus kalêbu kabêgjanirèng tumitah ||

7. lamun ora mangkonoa | paran dadimu ing wingking | yêktine tanpa wêkasan |

--- 73 ---

maksih momor ing sasami | sami-sami wong cilik | kewala sukaning amung | muwah-muwah kèh pangan | muluse anandur pari | parikêdah ngluwihkên pala kasimpar ||

8. myang kapêndhêm sumapala | kinarya sambung yèn ladhis | isining lumbung linambang | lah mara limbangên ugi | mungguh rasaning ati- | nira manawa panuju | amor lan bôngsa sudra | lan sira amomor kaki | bôngsa kartiyasa kalawan pandhita ||

9. utawa mor pra nangkoda | miwah ingkang para sugih | rasakêna traping jalma | tanduke yèn marang rêsi | rêsêp sih sêmu ering | beda lawan tandukipun | marang para nayaka | wêdi sarta ngaji-aji | yèn momora nangkoda lulut kewala ||

10. asihe sêmu miluta | tanpa amrih tanpa kering | mulane kaki kang para | lêpas burus ingkang budi | kang dipun pinarsudi | kawiryawan lêpatipun | darajating gunawan | karo iku salah siji | kaki dhingin parsudinên murih kêna ||

11. luwange ing kuna-kuna | pira ta lamun winilis | sarjana miwah sujana | ing satanah Jawa iki | lêkase dènnya budi | widadaning sêdyanipun | tarlèn mung karêm olah | pujabrata taki-taki | tirakat gung umahas ing wana sunya ||

12. iku kaki lakonana | martapaa marang wukir | ing ngêndi sasukanira | Dyan Kakrasana nauri | iya ingsun lakoni | bapa sapakonirèku | tarlèn ingsun aminta | pandonganira kang mugi | ingsun lawan sutamu Si Narayana ||

13. dinulura liring sêdya | dening dewa kang linuwih | Ki Ôntagopa ngandika | srikutan astane kalih | ngusapi luh drês mijil | pêgat-pêgat wuwusipun | ya aja wancak driya | sapêngkêrira [sapêng...]

--- 74 ---

[...kêrira] jêng mami | ngrêrewangi cêgah dhahar lawan nendra ||

14. kang sun puja amung sira | babo sutaningsun kalih | sinêmbadana ing dewa | ing karsanira ywa tuni | samana radèn kalih | amit sarêng pangkatipun | nilapakên arinya | kang kari nglênggêr tan mosik | Ôntagopa anglir tugu sinukarta ||

15. netra malêlêng tan bisa | kêdhèp mung luhira mijil | adêrês kadya turasan | ingkang rinasa wit dening | pugale radèn kalih | ing mangke têka piturut | saprentah linêksanan | lêgawa nora gangsuli | katêmahan trênyuh tyase Ôntagopa ||

16. kongsi supe têtaminya | ingungkurkên dangunèki | dyan arya prabu ngandika | bage sokur-sokur mami | sutanira kêkalih | têka lêgawa ing kalbu | ing sapitêdahira | Ôntagopa jumbul anjrit | nolih nulya nungkêmi pada karuna ||

17. akathah sêsambatira | dyan arya prabu lingnya ris | wis aywa kèh kang rinasa | mundhak agawe prihatin | mêngko lêga tyas mami | sutanira amiturut | mring wararja mrih tama | sarèhna tyasira dhingin | Ôntagopa ing mêngko padha rêmbugan ||

18. Ki Ôntagopa tur sêmbah | suwawi punapa gusti | ingkang dados karsa nata | èstu kawula lampahi | sampun ingkang asakit | nadyan dumugining lampus | kang abdi mung sandika | yèn maksih makatên gusti | raosipun tyas kawula lêng pêjaha ||

19. saking rumasa tan bisa | apisah momongan mami | dyan arya prabu ngandika | karsane sri narapati | rèhning lêlakon iki | wus nora kêna sinuwuk | Kôngsa adrêng karsanya | dènira amamrih pati | marang sutanira [suta...]

--- 75 ---

[...nira] karo pisan ||[2]

20. ingkang kinarya dhadhakan | dènira mangun capuri | pinêtha bitinging kutha | winudi kukume pati | iya sutamu kalih | iku karsane sang prabu | sutamu karo pisan | kinèn lunga amartapi | dene putusing prakara jênêngira ||

21. tinrungku môngka lirunya | nanging pidanane nganti | kacêtha gone ngupaya | iya sutanira kalih | mangkono iku naming | minôngka gêlar sang prabu | supayane dadia | trimane prabu taruni | mula aja kosêngguh atamênanan ||[3]

22. pidanane sri narendra | mulane sira dèn bangkit | wirang isin lakonana | rumuhun labuh karyaji | idhêp-idhêp sirèki | anapakakên sutamu | Ki Ôntagopa nêmbah | inggih sandika jêng gusti | sampun ingkang rewa-rewa pinidana ||

23. sanadyan inggih sèstua | kawula dipun pêjahi | samêndhang botên ngrêsula | lagya samantên turnèki | wau ta ingkang prapti | wadya rêksasa gumuruh | dutane raja mudha | punggawarya Gêndhingcuring | lan panêkarira ngrurah padhêkahan ||

24. riwut tandange wil bala | dêgsura datanpa kering | ngrusak jagang kapurancang | gugup kang nèng jroning panti | arya prabu agipih | ngawe pra mantri misêpuh | kinèn sami nyêpênga | Ki Ôntagopa nulya glis | para mantri amikut Ki Ôntagopa ||

25. rinêjêng nulya binônda | linêbêtakên tumuli | ing bronjong binêkta mêdal | Ôntagopa api nangis | sambate mêlasasih | tarlèn putra karonipun | dhuh anggèr Kakrasana | Narayana putra mami | apa sira padha nora kulak warta ||

26. yèn ingsun kawêlasarsa | cinêkêl dutèng narpati | binronjong yun pinidana |

--- 76 ---

ing pati samêngko iki | ginawa marang nagri | dhuh anggèr rêbutên ingsun | bêbathang ingsun iya | candhinên ingkang prayogi | babo anggèr Kakrasana Narayana ||

27. ingsun apamit palastra | kari lola sira kaki | mari tinunggu wong tuwa | wong tuwamu kawlasasih | nêmu siyasat dadi | siya-siya patinipun | dhuh-adhuh Kakrasana | Narayana suta mami | bok iyaa sira amulih sadhela ||

28. nadyan ngong têkèng antaka | sok ugaa wus udani | ing warnamu karo padha | kêna karya sangu pati | lan sapa kang ngopèni | anggèr ing bêbathang ingsun | apa têka kapiran | iya raganingsun iki | salin cipta sambate asmaradana ||

20. Asmaradana

1. dhuh-adhuh Nyai Sagopi | sira anisa kewala | sutamu gawanên kabèh | mundhak kalepetan dosa | ngamungna jênêng ingwang | aja sira mèlu-mèlu | anglakoni pinidana ||

2. inggal bae Nyi Sagopi | lungaa saking jro wisma | nyai amung amit ingong | lilanira sun palastra | jurungên puja môntra | lêpasing kamuksan ingsun | wau kang anèng jro wisma ||

3. sira Sang Nyai Sagopi | kumêpyur tyasnya miyarsa | sinambat marang lakine | prandene miyarsa swara | ing jaba tanpa rungyan | wil bala agawe gugup | dènira ngrurah dhêkahan ||

4. anglês tyase Nyi Sagopi | ragi gugup wantunira | wanodya kênèng pakewoh | nora wêruh wadinira | Sagopi bilunglungan | saanane darbèkipun | wus kinukutan sadaya ||

5. ginendhong sarwa pakolih | putra ro sampun ingajak | kinanthi kanan keringe |

--- 77 ---

Kusuma Wara Sumbadra | kinanthi asta kanan | Larasati keringipun | agupuh linarak mêdal ||

6. putra ro akontrang-kantring | sru nangis saurut marga | têbih Sagopi lampahe | anèng jawi padhêkahan | Sagopi gêgancangan | wuwusên kang para diyu | ingkang ngrusak padhêkahan ||

7. solahe anggêgirisi | ting jalemprak ting galidrah | giri-giri anggêgiro | marang wong Widarakandhang | gugup abubar-bubar | sasaran ngungsi lumayu | atilar bale wismanya ||

8. dènira ngungsi mèt urip | giris giniro ing ditya | siji tan ana tumanggoh | sami gugup kamigilan | wantuning jalma desa | kêna gêlaring pra diyu | durmane abilunglungan ||

21. Durma

1. ditya Gêndhingcaluring suka tumingal | mring solahe wong dèsi | gugupe kalintang | siji tanna lumawan | lumayu ambêbêntusi | kang bale wisma | tinilar tan tinolih ||

2. amung ketang dènnya ngungsi amèt gêsang | parentah Gêndhingcuring | kinèn angrabosa | pawisman Ôntagopa | dan wadya wil parêng angrik | angrok rumusak | capuri morak-marik ||

3. wadya ditya campur lan wadya manungsa | pating bilunglung sami | kang wadya manungsa | tinunjang dening ditya | tandange dènnya ngrusaki | kang pakarangan | jagang wus dèn urugi ||

4. kagyat sira Dyan Arya Prabu Rukmaka | miyat solahing yaksi | jumênêng asarywa | nudingi sru ngandika | he sira wil kadipatin | pagene têka | murang krama sirèki ||

5. paran karyanira padha wani sira | gawe tingkah tan yogi | sapa parentaha | kanggêg kang wadya ditya |

--- 78 ---

dènnya tinudingan dening | Arya Rukmaka | andikane awêngis ||

6. dadya samya umatur kang wadya ditya | saking ki lurah gusti | Arya Bagaskara | prentah kinèn ngruraha | midana kang darbe panti | Ki Ôntagopa | sasutanira kalih ||

7. Kyai Gêndhingcuring saking dhawahira | nênggih prabu taruni | Sang Arya Rukmaka | asru andikanira | dudu ki prabu taruni | darbe wêwênang | atas jêng sri bupati ||

8. ingkang amisesa ngêtrapna pidana | apan jênêng ngong iki | dutane sang nata | kèn nyêpêng Ôntagopa | wus kêna sun bônda mangkin | arsa sun gawa | katur marang narpati ||

9. têka sira padha wani rumuraha | gawe susahing janmi | ingkang nora dosa | lah mara banjurêna | tingkahira kang kadyèki | wau Sang Arya | Gêndhingcuring miyarsi ||

10. kaluhuran sabda èstu kalingsêman | ingawe kang bala wil | miwah wus miyarsa | sambate Ôntagopa | marang sutanira kalih | Kakrasana lan | Narayana pinurih ||

11. angrêbata bêbathange sang wil arya | sampun kadugèng galih | lamun Kakrasana | lan Narayana mangkya | anis saking ing jro panti | tanbuh pinaran | nulya ngimpuni dasih ||

12. wusnya ngumpul budhal saking padhêkahan | nêdya samya ngulati | kanan keringira | dhukuh Widarakandhang | wontên mantrine pangarsi | undhagyèng guna | aran wil Tejamantri ||

13. kanthinira pêparap Ki Saraita | iku manggung tinari | karo tan kêna sah | ngidul ngetan parannya | golong lampahe wadya wil | Ki Saraita | umatur tur udani ||

14. niku wau ki lurah wontên wanodya | katiga dènira nis | mring ki kang minargan | puruge ngidul ngetan | gancangan [ga...]

--- 79 ---

[...ncangan] dènnya lumaris | sarwi karuna | tarlèn kang dèn sambati ||

15. Kakrasana Narayana tinangisan | pandugi kula kadi | nusul Kakrasana | wanodya lampahira | ki lurah lamun suwawi | linut linacak | bilih sagêt kapanggih ||

16. kang dipun prih gusti kula kadipatyan | manggut wil Gêndhingcuring | sampun anglêlacak | Kèn Sagopi lampahnya | kunêng lampahe wadya wil | gantya winarna | Arya Rukmaka dupi ||

17. mêngkêr wadya rêksasa ing kadipatyan | parentah marang dasih | kinèn angangkata | bronjonge Ôntagopa | ginotong wong kalih dèsi | binêkta budhal | marang jroning nagari ||

18. ing samarga-marga Kyai Ôntagopa | tan pêgat dènnya nangis | tarlèn kang sinambat | sutane Kakrasana | Narayana kèn nglêlari | kulaka warta | tinon ngêrês-êrêsi ||

19. tan wus lamun winuwus Ki Ôntagopa | sambate urut margi | gantya winursita | mangsuli caritanya | lampahe Nikèn Sagopi | saputranira | gancang samargi-margi ||

20. rêrikatan putra ro nangis mlasarsa | Wara Sumbadra angling | biyung iki paran | marang ing ngêndi baya | iya dènira angungsi | têka rêkasa | rikatan laku iki ||

21. ingsun uwis nora kuwawa lumampah | ngêthoke sikil mami | bok kèndêl sadhela | Sagopi saurira | babo anggèr sira gusti | aja komanah | anggêr gancang ing laris ||

22. lah wulatên ing wuri kae wil bala | nututi laku iki | lamun kacandhaka | tan wande winisesa | kaya ramanira gusti | Wara Sumbadra | muwus biyung Sagopi ||

23. jêr ku apa kang tinolih wong si bapa | bakal pidana

--- 80 ---

pati | kakang karo pisan | lunga nora karuwan | luhung nurut bae bêcik | iya wasisan | dimèn ingukum pati ||

24. lamun nora ingukum pati ya bela | priyôngga suduk dhiri | jêjaragan nêdya | sulung lêbu ing mawa | apa gawe awèt urip | nora tinêngga | ing kadang myang sudarmi ||

25. yèn ngungsia mèt gêsang dêstun yèn dêlap | dêlap-dêlape urip | Sagopi anyêntak | babo lah bocah apa | karaya-raya angungsi | pan amung sira | kênaa sun gondhèli ||

26. têka seje têmên lan ajaping manah | wuwuse Kèn Sagopi | sarwi akaruna | luh adrês marawayan | mangkana lampahirèki | rikataneya | wantune wong pawèstri ||

27. nora paja-paja tumimbang ing priya | bêbasane anênggih | ngarubyuk kawratan | ing pinjung wong wanodya | apêse yèn manggih wèsthi | têmah katungka | lampahe nawung kingkin ||

22. Asmaradana

1. sampun linancangan ing wil | satêmah kinalang-kalang | Sagopi lalu andheprok | gêtêring angga rumasa | tiwas mung cipta pêjah | ulate abiyas payus | yayah asawang kunarpa ||

2. pandheproke Kèn Sagopi | ngrangkul putra karo pisan | ing ngarsa kanan keringe | binathithit ing rêksasa | majate wus tan ana | wênganing budi sarambut | nging rèhning Hyang Maha Nasa ||

3. kumêdah rumaksa maring | titahe Wara Sumbadra | Sagopi têka abolong | tyase mosik èngêtannya | darbe aji kamayan | ciptane arsa tinanduk- | akên ring wadya rêksasa ||

4. tuwuh têtêging panggalih | tan giris ginora-godha |

--- 81 ---

ing wadya ditya sakèhe | ya ta wau cinarita | Ki Tejamantri arsa | aparipêksa amikut | mring semahe Ôntagopa ||

5. Tejamantri marêpêki | wuwuse tanpa rêringa | hèh Ôntagopa semahe | nututa sun cêkêl sira | lan sira balakaa | yèn kudu manggih rahayu | tutura ingkang pasaja ||

6. ewadene yèn sirapti | nêmu pati siya-siya | lan saputranira kabèh | sakarsamu yèn kumbia | satêmêne kewala | marang ngêndi kesahipun | Kakrasana Narayana ||

7. sumaur Nikèn Sagopi | dhuh ki lurah ngong pasaja | têmêne wong botên wêroh | puruge Si Kakrasana | Narayana Udawa | dene kesah kula ayun | ngupaya suta kawula ||

8. pan dèrèng kongsi kapanggih | lampah sampun katututan | mangke botên langkung borong | badan kawula punika | rèh tiyang alit kula | winisesèng gusti ayun | pinidana kukum pêjah ||

9. dosaning putra nglèpèti | yêktine botên suminggah | mung yèn parêng panuwun ngong | nadyan dipun pêjahana | badan kula priyôngga | putra kula wanodyayu | punika Wara Sumbadra ||

10. lah tuwan inggih alinging | ing wingking luhung kalapa | ing tuwan priyôngga dados | cèthi sampun lêga lila | kula puji ing dewa | benjang sêsuta ajalu | mugi dipun gombakana ||

11. manawi sampun awanci | sagêt nênêdha agungan | murih tinumbaskên bêlo | yèn dika yun sumewaka | pun gombak kalayua | dèn nêng-ênêngna puniku | ing bêlo môngsa mulara ||

--- 82 ---

12. Togog kalane miyarsi | Kèn Sagopi saurira | têka karasa ing tyase | kêna ing aji kamayan | sanalika lir buyan | rontog tyasira mar trênyuh | ngandika arawat waspa ||

13. adhuh aja sok anangis | babo sutaningsun gombak | sapira rêganing bêlo | anggèr ywa kalayu sira | sun seba mung sadhela | gya mulih momong sirèku | Ki Togog anuli lunga ||

14. sagon-gone sru anangis | sambat sutane si gombak | lah pira rêganing bêlo | wadya ditya kang tumingal | sami gumuyu suka | kapingkêl-pingkêl katungkul | ing guyu-ginuyu samya ||

15. saparane dèn tut wuri | Togog dening kang wil bala | ginuyu ing sagon-gone | sambat sutane si gombak | aja kalayu sira | anjaluka bêlo satus | môngsa nora katêkana ||

16. kang ngêpung sampun agusis | kaesisan Nikèn Ngrasa | lamun mandi kamayane | nulya malih alumampah | lan suta ro gancangan | sinêru anusup-nusup | sêsingup dènnya singidan ||

17. kawuwusa Tejamantri | durung wus dènnya tangisan | dlêminge mung bêla-bêlo | sambat sutane si gombak | tanbuh ing purugira | Ki Gêndhingcuring kapêthuk | mring Togog asru têtanya ||

18. kayapa lakonirèki | mau dènnyarsa nyêkêla | mring Ôntagopa semahe | Togog malêlêng saurnya | dhuh sutaningsun gombak | bêlo apa sira jaluk | anggêre mênêng kewala ||

19. Gêndhingcuring sru ambêkis | hèh Togog [Togo...]

--- 83 ---

[...g] sira tutura | ing lakunira kapriye | Lurah Togog asru nyêntak | apa bêlo pidêksa | thole gombak sira jaluk | mung aja klayu kewala ||

20. gumuyu wil Gêndhingcuring | edan Togog kênèng buyan | saure mung bêla-bêlo | bêlo iku bêlo apa | lan gombak gombak apa | he Saraita sirèku | Togog mau kênèng apa ||

21. nora kêna dèn takoni | saure mung bocah gombak | lan pira rêganing bêlo | gumuyu Ki Saraita | matur purwa wasana | sasolahira wus katur | Gêndhingcuring langkung duka ||

22. he dudu wong si kêpadhil | wong wus tuwa dadak edan | kênèng kamayan tan kraos | inggal sira Saraita | uyahna wadya ditya | pira kuwate wong wadu | sênggrangên macan kewala ||

23. môngsa abôndakalani | parentah Ki Saraita | wadya wil ginêrêg kabèh | anglut bujung anglêlacak | Sagopi lampahira | mangkana malih kabujung | ing ditya yudakanaka ||

23. Pangkur

1. duk lagyarsa akêcandhak | Kèn Sagopi dhèngkèlên sru anangis | kewala dheprok dalanggung | putra ro rinangkulan | têtangisan langkung saking kawlasayun | kunêng malih cinarita | sang panêngah Pandhusiwi ||

2. sampun sawatara lama | kalanira Pamadi anênêpi | saking jroning guwa samun | kondure akalunta | lir tinuju ing bingung Sang Pandhusunu | ing mangke miyarsa ana | wanodya ngiyêng anangis ||

3. pinarpêkan kawistara | wadon katri binujung ing rasêksi | karuna kawêlasayun | katgada Radèn Parta | ciptanira [ciptani...]

--- 84 ---

[...ra] Pamadi arsa têtulung | Kèn Sagopi pinarpêkan | tinanya aturirèki ||

4. ing purwa madya wasana | sampun katur wasana amalatsih | mêmêla aminta tulung | sinanggupan de Parta | sangking wêlas mulat wadon kawlasayun | kapindho mulat Sumbadra | kasok sihe Dyan Pamadi ||

5. mangkana andikanira | rikat bibi pêkênira sumingkir | kene têka wuriningsun | lan aja wancak driya | wirudhaning raksasa sun kang tumangguh | Sagopi srêp manahira | lênggah wurining Pamadi ||

6. Dyan Parta dèrèng anduga | yèn punika kadangira pribadi | nak-sanak saking kang ibu | ya ta wadya rêksasa | kang angêlut Kèn Sagopi purugipun | kanggêg dening pinalangan | ing janma taruna pêkik ||

7. wil Gêndhingcuring amatag | marang wadya kinèn ngrêbuta wani | wadya lit ajrih tumangguh | Gêndhingcuring bramantya | asru krodha agra magalak brakuthu | marpêki wêngis têtanya | he sapa aranmu kodhik ||

8. arubiru wadya ditya | angakua kewala aja kumbi | kaprênah apa sirèku | lan wanodya kang ana | wurinira iku bêbujungan ingsun | têtêpe wong jêjarahan | pagene sira alangi ||

9. nêmah dosa jênêngira | marang gustiningsun prabu taruni | Dyan Pamadi sauripun | yèn sira tanbuh ringwang | Kandhiwrêhatnala ing pêparap ingsun | balik sapa aranira | têka wani angêngkoki ||

10. bujung wanodya jarahan | apa sira nyêngguh ingsun tan dêling | kalamun wanodya iku | arsa sira niaya | Gêndhingcuring asugal mamak sirèku | yèn sira tanbuh[4] maringwang | ingsun Arya Gêndhingcuring ||

11. punggawa jro kadipatyan | alumaku [alu...]

--- 85 ---

[...maku] lan wêwênanging gusti | kinèn masesa Ki Buyut | Ôntagopa kang sarta | anjaraha wadone myang darbèkipun | saanane rajabrana | karane Ôntagopèki ||

12. kêna ing dosa nagara | wus tinêtêpakên ing kukum pati | marmane ulungna gupuh | ywa ngarubiru sira | Kandhiwrêhatnala alon sauripun | ditya kodhik doracara | cêmêring jagat nyukêri ||

13. kêna sira amisesa | marang wadon kang ana wuri mami | yèn wus pagas jangganingsun | bisa sira misesa | payo kene sun kêmbari sabudimu | Gêndhingcuring sru bramantya | kumrut ringas nubruk wani ||

14. Kandhiwrêhatnala panggah | sru tinubruk kanan endha mangering | napuk pilingan kumêpruk | dhupak pundhak kalênggak | Gêndhingcuring kêrêp tiba kajarungup | bêngêp raine sinepak | sirah puyêng tinampiling ||

15. wil mangkas mangsah sahasa | sarwi narik curiganira kèsthi | Wrêhatnala gya sinuduk | tinitir tan tumama | Wrêhatnala kasukêran jroning kalbu | mambêt gandaning raksasa | wangkinganira tinarik ||

16. duk Gêndhingcuring rumupak | sinarêngan sinundêp Pulanggêni | kêna wêwadhuke butul | bêdhah jaja ringannya | kapisanan Gêndhingcuring pêjahipun | kagyat sagunging wil bala | nêdya bela ambêg pati ||

17. kumrutug ngêbyuki lawan | Wrêhatnala kewran sigra amusthi | kang pawanastra sumêbut | nabêt bala kabuncang | dening bajra panjara wil bala kombul | gusis kabuncang ing bajra | siji datan ana kari ||

18. Sagopi suka tumingal | pinarpêkan sarya alon dènnya ngling | sangêt ing panuwun ulun | anggèr ing pitulungan | punapa kang kawula

--- 86 ---

walêsna dêstun | ing jiwa raga sumôngga | rumasa botên darbèni ||

19. saking kapotangan gêsang | tarlèn anggèr suta kula puniki | kalapa paduka besuk | lamun sampun diwasa | rèhning mangke maksih jêbêng botên langkung | ing galih dipun darana | Wrêhatnala anauri ||

20. sarwi balang liringira | Rêtna Wara Sumbadra kang pinêndir | gampil bibi prakarèku | anggêr wus sami arja | Rêtna Wara Sumbadra kalane pagut | ing liring dadya iriban | tumungkul dènnya ngendhani ||

21. sarwi nguwik-uwik lêmah | langkung merang sang rêtna dalêm batin | Wrêhatnala osikipun | rare iki kapara | wagu wêlu patute dhoso alêngus | amung mêmanise iya | sajagad dipun dhèwèki ||

22. lan kocake tingalira | kaya dudu darahe ing wong cilik | sun badhe dhosone besuk | dadi prak ati sarta | wagu dadi tênaga ênggone kidhung | dadi luwês dhèmês iya | parigêl miwah tarampil ||

23. pêpukiraning wadana | wiwit suluh benjang kuning dumêling | ujwalane angênguwung | wang-wang neja wangkawa | êndi ika ingkang kuciwa ing wangun | wong ayu sarwa sêmbada | mulus sarirane ramping ||

24. dalah jarijine ika | angudama ngêri angrêspatèni | dhuh-adhuh dene wong iku | gawe rasaning driya | lae lae bok iya gêlêma dulu | sakêdhap liring kewala | minôngka pituwas jurit ||

25. dangu Wrêhatnala dènnya | nawang marang sang rêtna tan nimbangi | kêrêp ngêsah ngadhuh-adhuh | mênggah atêbah jaja | apikêsêl dènira amêntas pupuh | pedahe dèn wêlasana | marang paraning tyas brangti ||

26. nanging Sang Rêtna Sumbadra | amung [a...]

--- 87 ---

[...mung] tambuh kewala tan nimbangi | radèn kathah solahipun | sêsangkribing ngarimang | kongsi pêgêl tyasira wasana muwus | hèh bibi têmêne sira | arsa ngungsi marang ngêndi ||

27. tyasira aja sandeya | bibi ingsun ingkang amêmanuki | dimèn tan sangsayèng laku | ana ingkang rumêksa | Kèn Sagopi ature gèr botên langkung | nyumanggakakên sakarsa | Wrêhatnala lingiraris ||

28. lah bibi luwih prayoga | muliha mring Widarakandhang malih | apa gawe kusung-kusung | ngungsi marang ing liyan | aja sira sumêlang mapan jêng ingsun | ingkang rumaksakèng sira | matur sandika Sagopi ||

29. anulya parêng umangkat | Kandhiwrêhatnala lan prêpat kalih | rumaksa datansèng pungkur | wus lêpas lampahira | kunêng ingkang mring Widarakandhang kondur | gantya ingkang cinarita | Arya Prabu lampahnèki ||

30. wus praptèng praja Madura | Ôntagopa sampun pinarnah mungging | trungkon de sang arya prabu | lajêng malêbèng pura | tundhuk anèng ngarsane kang raka prabu | umatur sarwi wotsêkar | mijilkên solah tinuding ||

24. Mijil

1. amiwiti malah amêkasi | rèntèh lir cariyos | ingkang raka anênggak waspane | ketang trêsnanira marang siwi | putranirèng aji | sangkêp bapa biyung ||

2. têka kênèng lêlakon mlasasih | tan pae lawan wong | trahing sudra kang lola lunglune | kalêlunta kasmala malatsih | kepon tyas sang aji | datansah kapiluh ||

3. kang sumewa sami bela tangis | Basudewa katong | sigra manjing sanggar langgatane | nungku puja mêmintèng dewadi | ingkang putra

--- 88 ---

katri | mugia lastantun ||

4. winantua nugrahaning Widi | saliring lêlakon | dumadia umanjing tapane | kunêng ingkang amanggung prihatin | gantya kang winarni | kadipatèn nuju ||

5. Risang Arya Kôngsa eca linggih | kang cakêt ing kono | Sang Suratimôntra sandhahane | pêpêk para kang ditya dipati | lagya gunêm kawis | tan lyan kang rinêmbug ||

6. ing Widarakandhang prakarèki | rèh sang putra karo | wus lunga nis ing padhêkahane | Ôntagopa kang minôngka ganti | tinrungku anganti | sakacandhakipun ||

7. Kakrasana Narayana sami | sampun ingupados | pra punggawa Madura akinèn | ngupaya mring rajaputra kalih | sapira anênggih | Kôngsa cuwanipun ||

8. lagya eca gunêm dènnya budi | bangkite kapanggoh | pan kasaru kang wadya dityakèh | kumarutug dhawah saking nginggil | ing nguni kang kêni | pawanastra anung ||

9. kathah ingkang kantu miwah mati | kagyat prabu anom | non wil bala lir riris dhawahe | sampun sami tinulungan nuli | Kyai Tejamantri | ingandikan sampun ||

10. praptèng ngarsa dinangu wotsari | sira Lurah Togog | angaturkên sasolah tingkahe | amiwiti malah amêkasi | kalane miyarsi | Kôngsa sakalangkung ||

11. dukanira ayayah sinipi | ngantirah[5] netra ro | wêngis muwus sira Togog mangke | jênêngira sun kanthèni malih | punggawa kang sakti | sudibya ing pupuh ||

12. balia mring Widarakandhang mrih | jagaruna kono | mênèk katon klilip ingsun mulèh | kêna sira wisesa upami | durung katon mulih | bêcik sira tugur ||

--- 89 ---

13. anèng dhêkah lan angintip-intip | ngingsêpa pawartos | dene Kèn Sagopi saputrane | wadon lamun katingala mulih | lah cêkêlên ugi | pan wus bênêripun ||

14. dadi jêjarahan Nyi Sagopi | saputrane wadon | yèn ana kang mêmalang nyaruwe | kêna sira misesa ing pati | Togog awotsari | sandika turipun ||

15. gya tinundhung kinèn mangkat aglis | Kyai Lurah Togog | kinanthenan punggawa jro dene | ingkang gantung lampah Adipati | Bantalangkarèki | punggawa gêgêdhug ||

16. sampun budhal sapanêkarnèki | lampahe gumuroh | ingkang kari ana kadipatèn | maksih jênak dènira alinggih | sang prabu taruni | ring paman amuwus ||

17. kadipundi paman ingkang budi | dika kula bobot | Sang Arya Suratimôntra ture | anjawine salin gêlar inggih | yèn pêthuk ing kapti | andika umatur ||

18. mring kang rama jêng sri narapati | dèn jak adon-adon | ngadu sawung nging môngka sawunge | têtiyang de sawung dika nênggih | sayêktine benjing | inggih jênêng ingsun ||

19. ramanira turana mêngsahi | sampun apilih wong | anggêr purun sintên kinarsakke | nadyan nyambat Dewa Suranadi | kula botên ajrih | kinrubuta sèwu ||

20. mila anggèr makatên kang budi | ing pamanggih ingong | lamun condhong kaparêng galihe | ramanira yèn benjang prang tandhing | kathah wong ningali | abên-abên wau ||

21. pandugèng ngong Kakrasana tuwin | Narayana nonton | lamun sami nontona kalihe | gampil anggèn kula amrih pati | punika ngong ungsir | pinrih sirnanipun ||

--- 90 ---

22. kapanujon sang prabu taruni | manggut ngandika lon | inggih paman langkung prayogane | benjang-enjang kawula sumiwi | mring rama sang aji | kalayan umatur ||

23. lir andikanira kang winuni | gih kados kemawon | kangjêng rama kathah miturute | kunêng kadipatèn tan winarni | mangkana marêngi | ri Soma anuju ||

24. Prabu Basudewa duk siniwi | ing wadya supênoh | ambalabar lir sabên-sabêne | para mantri punggawa panamping | panglawe patinggi | panglima myang umbul ||

25. ingkang cakêt lênggah ing ngarsaji | risang ari karo | Arya Prabu Rukmaka malihe | Ugrasena miwah kyana patih | Saragupitèki | sri nata lingipun ||

25. Sinom

1. ring ari Arya Rukmaka | yayi sira apa uwis | anêbar mantri punggawa | kang kopatah angulati | marang putramu kalih | lan sandining wêling ingsun | kang rayi matur nêmbah | lah inggih sampun dewaji | amba pilih kang para sêpuh kewala ||

2. tan ninang wêwêling tuwan | lagya samantên turnèki | Sang Arya Prabu Rukmaka | kasaru wau kang prapti | risang prabu taruni | lajêng wau ngaras suku- | nira kang rama nata | ingaras lungayanèki | sawusira lênggah jajar ingkang paman ||

3. Risang Arya Prabu Kôngsa | nêmbah matur ring ramaji | pukulun lamun sêmbada | panggalih tuwan suwawi | ngabên sawung sujanmi | kang ingabên saktinipun | myang kaprawiraning prang | de sawung kawula nênggih | mung sajuga pun paman Suratimôntra ||

4. tinandhingana sakarsa | paduka kangjêng dewaji | sanadyan dèn karubuta | mung anggêripun kadugi | pun paman anandhingi | wasana anuwun dhawuh | Sang Prabu Basudewa | angliring kang rayi kalih | kang liningan [li...]

--- 91 ---

[...ningan] ananggapi ing sakarsa ||

5. Sang Arya Prabu Rukmaka | sumaruna ngandikaris | kaki mêngko sun têtanya | mungguh adu-adu janmi | priye pranatanèki | apa mung sakalahipun | apa kongsi palastra | lan totohane punapi | Arya Prabu Kôngsa mêsèm aturira ||

6. ing sakarsanipun paman | kawula têka umiring | prandene kang karya tohan | mênggah yèn paman mas picis | anênggih saupami | paman kawon sawungipun | brana kawula kêkap | lamun kawon sawung mami | kalungsura lênggah kula rajamudha ||

7. makatên malih jêng paman | kalamun kangjêng ramaji | lamun karsa nandhingana | kang môngka totohannèki | karatonipun nênggih | yèn kawona sawungipun | jêng rama kalungsura | lajêng kawula gêntosi | botên pae yèn kawon sawung kawula ||

8. inggih lajêng dèn lungsura | pangkat ngong prabu taruni | dene kang karya kalangan | prayoga bacira ngarsi | sangajênging sitinggil | punika sinungan panggung | palênggahan jêng rama | bilih kaparêng ningali | pinggir ngalun-alun ingkang lèr kawula ||

9. iyasani pêpanggungan | kamota ing sawadya wil | kang wetan jêng paduka myang | sawadya pacara ampil | kang kilèn panggungnèki | paman Ugrasena mungguh | sawadya pacaranya | pinggir kalangan prayogi | kinêpunga ing prajurit sowang-sowang ||

10. miwah kang para dipatya | mangkua wadyanira ris | Sang Arya Prabu Rukmaka | pangandikanira ririh | iyanggèr wus prayogi | karsanira kang puniku | nanging ta coba-coba | rumuhun ingsun pribadi | ingkang nandhingana sawung pêkênira ||

11. pamanira Ugrasena | benjang kang gênti nandhingi | yèn pamanira [pama...]

--- 92 ---

[...nira] wus kalah | lagi ramanira aji | ingkang gênti nandhingi | nanging dhingin ingsun ngruruh | jago ingkang prayoga | ingadu mrih nêmbadani | sarèhêna kulup sawatara dina ||

12. sêdhênge gonira yasa | pêpanggungan uwis dadi | dadi nora na kuciwa | tinonton sakèhing janmi | sang prabu nêmbadani | Rukmaka pratikêlipun | Sang Rajamudha Kôngsa | langkung sukanirèng galih | sakarsane tan pinalang de kang rama ||

13. mangkana pan sampun dadya | ing rêmbag agolong pikir | anulya jêngkar Sang Nata | Kôngsa kondur kadipatin | wadya bubaran sami | ri kalih kèrit ngadhatun | sapraptanirèng pura | Sri Basudewa lingnyaris | kayaparan yayi sira nanggupana ||

14. mring putranira Si Kôngsa | sun bobot budinirèki | Sang Arya Prabu Rukmaka | ature sarwi wotsari | pukulun sri bupati | kaki Kôngsa kajêngipun | nuwun idi ing tuwan | angabên kang sawung janmi | ing panampi kawula gih pralampita ||

15. pikajênge gege môngsa | dènirarsa mêngku nagri | sadaya daya gumantya | ing jêng paduka sang aji | yèn botên dèn turuti | datan wande pandukipun | kasar têmah rêmpon prang | milane amba turuti | ngiras nyobi dibyane Suratimôntra ||

16. yêkti badhe katingalan | guna santikaning jurit | ing wingking gampil kewala | yèn wus wrin jro èthèknèki | upamine we kagi[6] | panabrange botên rangu | upamia dahana | wruh gêng alit urubing gni | panyirêpe èstu sagêt ngarah-arah ||

17. kang raka alon ngandika | iya bênêr ujarnèki | mêngko budimu kayapa | kang rayi malih wotsari | punika yèn suwawi |

--- 93 ---

lawan panggalih pukulun | pun yayi Ugrasena | kinèn lumampah pribadi | nyuwun bantu dhumatêng nagri Ngastina ||

18. kawarti para Kurawa | satus sami dibya sakti | punika tuwan suwuna | lamun Dhrêstharata Aji | kaparêng amaringi | kang para Kurawa satus | dados sêsawungira | Ugrasena de pun patik | angupaya sawung akesah priyôngga ||

19. nyuwun pitulungan para | wiku jêjangganing wukir | ngiras pantês atêtanya | dadyaning Madura nagri | punapa inggih kêni | rinêbat ing agal alus | pintên banggyantuk wêca | ingkang raka nayogyani | iya yayi padha mangkata priyôngga ||

20. ingsun wus bodhowèng sira | ing pangarahira murih | pakolihe kang linakyan | andhêku kang rayi kalih | linilan parêng amit | sakalihan Arya Prabu | mangkat arêbut paran | Ugrasena marang nagri | ing Ngastina Rukmaka lalu mring arga ||

21. sêsowangan lampahira | datan winarna ing margi | gantya malih kacarita | risang rajaputra kalih | Kakrasana lan ari | Narayana lampahipun | sira Jaka Udawa | tut wuri paraning gusti | rajaputra karo tansah turut arga ||

22. ing sabên goning pandhita | ngampiran dèn pruhitani | yèn wus sampat ing piwulang | rahadèn mundur ngupadi | pawarta dening rêsi | kang samya putus ing kawruh | yèn pikantuk pitêdah | pinaranan radèn kalih | puruhita mangkana salamènira ||

23. nanging raosing wardaya | wêwulange para rêsi | dèrèng wontên gawe lêga | milane rahadèn kalih | lalu ngalaya bumi | jajah wana turut gunung | titaning pangupaya | pruhita tan makantuki | patitising pati têtêsing

--- 94 ---

kasidan ||

24. arêmbag radèn kalihnya | Kakrasana ngandikaris | he yayi mas Narayana | kayapa rasaning ati | panglimbangira yayi | kawruh saking para wiku | apa iya wus kêna | sira arani patitis | rèhing pati pangawruh saking pandhita ||

25. kang padha uwis tinômpa | kang rayi turira aris | mênggah raosing kang manah | wulange kang para rêsi | sadaya têka sami | kewala tan undha-usuk | ingkang mring kasampurnan | myang panêmbah dèrèng dugi | he Udawa kadiparan lamun sira ||

26. manawa ana bedanya | Udawa umatur inggih | raosing tyas dèrèng lêga | mila kalamun suwawi | inggih lampah puniki | prayogi maksiha lalu | anênggih amêmarta | pandhita ingkang linuwih | mrih wulange dados sampating kadibyan ||

27. ngandika Dyan Kakrasana | wis mangkene bae yayi | payo padha rêbut paran | ngupaya wiku linuwih | ubanggi ing sajroning | sawarsa êndi kang antuk | pruhitan wikudibya | iku ngulatana nanging | jujug kene kang rumiyin angantia ||

28. kongsi ing sapraptanira | yayi ingkang têka kari | nadyan antuk lawan nora | yayi sajroning sawarsi | pinasthi angulati | ya ing kene jujugipun | iku aja na cidra | kang rayi sumonggèng kapti | sawusira dadi rêmbage rahadyan ||

29. anulya sewang-sewangan | rêbut paran anuruti | osiking tyasnya priyôngga | Udawa kang dèn tut wuri | Narayana dyan pêkik | mung anggana radèn sêpuh | mangkana Kakrasana | ngalor ngetan purugnèki | tanpa rowang tumindak badan sapata ||

--- 95 ---

30. dene Radèn Narayana | ngidul ngilèn purugnèki | kalawan Jaka Udawa | ing lampah datan winarni | kang cinarita dhingin | Kakrasana lampahipun | suka angayam wana | ing lampahira duk prapti | Ngargasonya kono pandhandhanging karsa ||

26. Dhandhanggula

1. ingkang aran Argasonya nênggih | lambungira ngriku wontên guwa | ing Pringgasonya namane | kalangkung saking singup | pinggir rongkop bondhot nangkêbi | Rahadèn Kakrasana | sapraptaning gunung | Ngargasonya mosik tyasnya | wit tinimbang-timbang ing budi manawi | maksiha ngupawipra ||

2. kadi badhe nênggih nora têbih | lan pangawruhira langkung yogya | mêminta marang dewane | mênèk luntur sihipun | èstu badhe lêga ing galih | yêkti datan kuciwa | kadadyaning pungkur | wusing ngikis tyas mangkana | Kakrasana kèndêl wontên Sunyagiri | karsa ambangun tapa ||

3. wontên jroning guwa kang winuni | nahên ta kang ambating sarira | amangsuli caritane | Narayana sang bagus | lan Udawa lampahe prapti | Argaliman tumingal | sapucuking gunung | katon umancur tejanya | pinarpêkan duk cêlak prastawa kèksi | asramaning pandhita ||

4. wus dinuga lamun wiku luwih | dan rahadèn pakantuk patanyan | ingkang pilênggah ing kene | Padmanaba Sang Wiku | luwih saking samaning rêsi | sampun lingga bathara | Padmanaba Wiku | mumpuni saliring guna | kasup kasutapanira sakridhaning | bawana wus kacupan ||

5. sampun ingkang saosiking janmi | tan wikana nadyan lêlampahan | ingkang dèrèng kalakone | sampun wikan sang wiku | tuhu têrus [têru...]

--- 96 ---

[...s] tingale sidik | Rahadèn Narayana | kalangkung kayungyun | Argaliman ingunggahan | nêdya puruhitèng Padmanaba Rêsi | sapraptaning asrama ||

6. kaparêngan Risang Maha Yêkti | lênggah mungging pacrabakanira | siniwèng para siswane | jêjanggan myang pêputhut | asupênuh andhèr ing ngarsi | mangkana praptanira | Narayana wau | ingawe sang dwijawara | kinèn laju Dyan Narayana mangarsi | sumungkêm ngaraspada ||

7. lungayane tansah ingarasi | sawusira alênggah satata | nunggil jêjanggan lênggahe | Padmanaba gumuyu | angandika mêmalat ati | ing kene Narayana | dèn kaparèng ngayun | kagyat ingkang sinung ujar | dèrèng jarwa ing nama têka udani | tuhu kasdiking tingal ||

8. jroning driya sêngkut Radèn Mantri | matur nêmbah ing ngriki kewala | ngarah punapa karane | prapta kula pukulun | inggih amung arsa nyukêri | ing pangasrama tuwan | sang rêsi angguguk | karênan noraganira | Narayana Sang Rêsi ngandika malih | anggèr ywa lumuh sira ||

9. karantêne darahing asrênggi | aja awor lênggah lan trah sudra | nyudakkên paribawane | sajatine sirèku | sutèng Basudewa kang saking | Badraini sang rêtna | sira kang panggulu | pambarêpe Kakrasana | saking Rêtna Maera[7] putrining aji | Sang Prabu Iratnyaka ||

10. wuragile ramanira putri | tunggil bibi radèn lawan sira | Wara Sumbadra arane | Narayana kumêpyur | duk miyarsa linge sang rêsi | manggung kagagas-gagas | kèh karasèng kalbu | wasana maca udrasa | sarirane tinêtah priyôngga saking | sinungkên Ôntagopa ||

11. mokal lamun kang rama sang aji | yèn tan sandeya angakên putra | mila siningitkên dene |

--- 97 ---

dinalih lingsêmipun | pan mangkana osiking galih | Sang Rêsi Padmanaba | malih alon muwus | radèn apa kang karasa | durung dugi gon ingsun wêwarah nuli | sira abela tômpa ||

12. sinêngguh yèn ramanta sang aji | sandeyèng tyas ngakên putra sira | pan nora mangkono anggèr | kamulane jênêngmu | lan sakadangira prasami | sinungkên Ôntagopa | ramanta sang prabu | mituhu têdahing dewa | rèhning praja ing Madura arsa kêni | cobanirèng jawata ||

13. kênèng lakon kambah ing pawèsthi | awit ana garwane ramanta | Rêtna Maerah namane | iku cinidrèng lulut | dening Gorawôngsa yaksaji | prajèng Gowarataka | Gorawôngsa mau | kawênangan pamanira | Arya Prabu Rukmaka yaksendra mati | pramèswari Maerah ||

14. karsane kang rama dèn patèni | Arya Prabu Rukmaka dinuta | nêlasa[8] Maerah kuwe | binêkta mring wana gung | kono nora têgêl matèni | têmah tinilar wana | Merah dangu-dangu | wêtêngane babar priya | kaparêngan arine Gorawôngsaji | aran Suratimôntra ||

15. ing sawadya sumêdya ngulati | Rêtna Maerah utawi arsa | malês ukum ing patine | kadangira wil prabu | marang praja Madura dupi | praptèng doning Maerah | kang ambabar mau | anulya ana brahmana | saking Wukirgoran Suwôngsa Rêsi |[9] karsa angambil putra ||

16. sutèng Maerah sinungan wangi | Jaka Kôngsa pêparap Maruta | nulya pinondhongan kabèh | marang brahmana mau | sauwise diwasa sami | rêmbag sinowanêna | ramanta sang prabu | lamun tan ingakên putra | tinêmah prang ramanira angakêni | Kôngsa pinutra-putra ||

17. malah jinunjung pangran dipati | nanging sadurunge [sadu...]

--- 98 ---

[...runge] Kôngsa prapta | duk sira maksih rarene | lan sakadangirèku | karsanira Hyang Odipati | kinèn amaringêna | Ôntagopa mau | pratondhanggèr jênêngira | kang rinêksa dening dewa kang linuwih | wasana mêngko Kôngsa ||

18. amiyarsa sajatining warti | yèn Sri Basudewa darbe putra | tiga siningitkên anèng | Widarakandhang dhukuh | Arya Kôngsa karsa angungsir | amurih sirnanira | sakadangirèku | ingkang kinarya dhadhakan | padhukuhan Widarakandhang rinakit | kutha rineka praja ||

19. iku margane Kôngsa angudi | kukum pati sira lan rakanta | rèhning bênêr panyuwune | dadya ramanta prabu | anuruti raja taruni | pratikêle nararya | Prabu Rukmaka mung | balilu kukum kewala | sira lawan kakangira kinèn anis | saking Widarakandhang ||

20. Ôntagopa pinikut kang dadi | lilunira[10] mêngko Ôntagopa | tinrungku pangadilane | durung tumibèng kukum | angêntèni gone ngupadi | sira lan kakangira | nanging kang angruruh | wus sami winêling uga | amung ulas-ulas dènira ngulati | Rahadèn Narayana ||

21. duk miyarsa dêlinge sang rêsi | rèntèh runtut urusing[11] carita | têmah cumêplong manahe | wasana radèn matur | wêca tuwan punika inggih | wingking kadi punapa | pun Kôngsa lastantun | amêngku praja Madura | Rêsi Padmanaba angandika aris | lah môngsa lastaria ||

22. benjang sirna dening sira yêkti | rakanira Radèn Kakrasana | kang pinasthi jumênênge | gumanti sang aprabu | nanging mêngko lagya kinardi | lêlakon karsanira | Sang Hyang Nataguru | mrih mêtu prihatinira |

--- 99 ---

angatêngi kasutapanira dhingin | yèn wus antuk nugraha ||

23. kono lagi babaring kadadin | Narayana angungun miyarsa | sang rêsi sidik tingale | durung warah wus wêruh | marma sêngkut amamèt pamrih | matur mêmalat driya | pukulun sang wiku | rèhning kawula punika | lare kogung tanggung punggung langkung saking | dama anistha papa ||

24. mila borong ing Sang Maha Yogi | amêmardi dipun pindha kadya | abdi kaparênga mangke | kawula amêmuthut | ing paduka nadyan adadi | panyêthiking badhiyan | lair batin sampun | narimah nyèkèl kewala | sang arêsi gumuyu wacana manis | iya dhasare sira ||

25. pan wus lama maniranti-anti | ênggon ingsun amêdhar kadibyan | mung kari sapisan kiye | wus karsaning dewa gung | mungguh liring kagunan mami | kang kawasa ngagêma | iya mung sirèku | mara majua sun wêjang | iki aji kawijayan wijayanti | tan ana kang ngagêma ||

26. sagunge kang titahing dewadi | kang kawasa ngagêm ajijaya | yèn wong tanah Jawa kabèh | pan amung wong têtêlu | Rêsi Byasa lan jênêng mami | katrine wara Bisma | Byasa sang awiku | benjang sinungkên kang wayah | pra Pandhawa jênêng ngong lumungsur maring | ing jênêng pêkênira ||

27. wus winêjang Narayana bangkit | liyane kang aji kawijayan | tinumplak sagung gunane | rahadèn sabên dalu | awinisik saliring aji | santikan kaprawiran | pangabaranipun | sadaya sarwa widagda | dyan dinadar tan malendo mratandhani | kawahyon ing gunawan ||

28. tan winarna lamine nèng wukir | liman puruhitèng Padmanaba | dupi wus dumugi mangke | wulangira sang wiku | kongsi têkèng kamuksan [kamuksa...]

--- 100 ---

[...n] nênggih | tan kari Ki Udawa | awinêjang jumbuh | lawan Radèn Narayana | wus tan kalih kasudibyanira sami | mangkana kacarita ||

29. Radèn Narayana ing sawiji | dina nuju kêkaring nèng jaba | ing srama Argalimane | Ki Udawa tut pungkur | Narayana rêrasan aris | Udawa ing samangkya | nèng lêganing kalbu | salawas ngong puruhita | durung kaya wêwêjangane Sang Rêsi | Padmanaba sanyata ||

30. wiku luwih aputus saliring | guna kabèh wêwulange nyata | êndi kang ninanga kabèh | ananging Udawèngsun | têka ana osik tyas mami | upamine anyoba | lan sang maha wiku | arsa ingsun ayonana | ing ayuda mênèk tan ana sor titih | pratôndha têmên dadya ||

31. lamun ingsun kasora ing jurit | tôndha durung dadi sadayanya | kang manira rêgêm kiye | Udawa mèsêm matur | asambawa karsanta yêkti | pundi wontên rahadyan | murit purun guru | mindhak siniku ing dewa | pedah napa guru arsa dèn ayoni | nyoba yudakênaka ||

27. Pangkur

1. Narayana mêsèm mojar | iya bênêr mokal ing karsa mami | nanging parikêdah ingsun | nyoba sang pinandhita | Ki Udawa sangêt-sangêt aturipun | mugi sinayut ing karsa | Narayana nora kêni ||

2. ginondhelan Ki Udawa | kaya dudu karsanira pribadi | anulya sumiwèng ngayun | Rahadèn Narayana | gajêg kanggêg gajêg parikêdah matur | mungga-manggu ing wardaya | dènira arsa nuruti ||

3. Sang Arêsi Padmanaba | nora samar osike rajasiwi | mèsêm pangandikanipun | radèn apa karsanta | dèn [dè...]

--- 101 ---

[...n] pasaja aja sira rangu-rangu | marenggal anggèr tutura | môngsa nora sun turuti ||

4. kang liningan langkung kagyat | osikira wau ragi kalêmpit | yèn sang pandhita atêrus | sidik paningalira | marmanira kalangkung gêgêtunipun | yèn kumbia kawadaka | aminggu matura ajrih ||

5. malih Rêsi Padmanaba | pagenea rahadèn sira kumbi | apa kosêngguh tan wêruh | grênêke atinira | sira arsa mintonkên kasudibyanmu | yun ngayoni jênêng ingwang | mara payo sun kêmbari ||

6. umêtua marang jaba | Narayana gupuh nungkêmi sikil | ature amêlasayun | dhuh sang maha pandhita | ila-ila punapa kawula pangguh | papa cintraka sapira | kang badhe kula lampahi ||

7. kalamun kamipuruna | ing paduka dhasar inggih sayêkti | wontên osike tyas ulun | kang makatên punika | nanging botên pisan-pisana yèn sèstu | ajrih sêsikuning dewa | botên langkung sang ayogi ||

8. kawula nuwun apura | Rêsi Padmanaba mèsêm lingyaris | hèh radèn karsanirèku | pan iya nora kêna | suminggaha wus karsaning jawata gung | yèn kabèh siswa manira | mung siji jênêngirèki ||

9. kang ngayoning dibyaningwang | marma anggèr têkakna tyasirèki | aja sumêlang yèn antuk | sêsikuning jawata | Radèn Narayana langkung rikuhipun | ature mopo kewala | tarlèn mung minta aksami ||

10. wasana pinêksa-pêksa | dening Padmanaba kinèn nuruti | apa ing saosikipun | dupi radèn pinêksa | sêdyanira amung lumaku sadhawuh | parentahe gurunira | tandya [ta...]

--- 102 ---

[...ndya] sami mêdal jawi ||

11. aprang wontên panataran | rame caruk rok rawak silih ungkih | aprang curiga adangu | tan ana kang kuciwa | ingkang kêna sami tan tumamanipun | wus dumugi prang curiga | nulya gantya prang jêmparing ||

12. arame panah-pinanah | tuju-atinuju tan ana silip | sami luwês wasisipun | rikat awase samya | dènira prang jêmparing dangu wus tutug | karo tan ana kuciwa | nuli ganti aprang bindi ||

13. rukêt malih kang ayuda | rêbut corok tan ana nguciwani | tan ana soring apupuh | nulya liru prabawa | mijilakên kasantikan kalihipun | warna-warna kang prabawa | ngênting gêndhinging ajurit ||

14. pur pupug papak kewala | nora nana kasor ungguling jurit | samya maras kang andulu | langkung ing marmanira | mangkana kang yuda salin gêlaripun | sami angabên karosan | adêdêr tarik-tinarik ||

15. ngrukêt sikut sêsêndhalan | Padmanaba kantun kawon taruni | sakêdhik sor rosanipun | tinarik mèh kasêndhal | kabêlêt ing lingsêm sor lan muritipun | dadya bêbangun bramantya | têmah tiwikrama wrêdi ||

16. amêkar sariranira | gêng aluhur yayah pangawak wukir | sarupa Hyang Kalamêrtyu | netra kadya baskara | ajêjatha sêsiyung-siyung kang luhur | mangandhap yayaha kadya | anggaru-garu kang bumi ||

17. sêsiyunge ingkang ngandhap | amanginggil yayah anyôngga langit | wuluning angga sadarum | asarupa kawaca | warna-warna curiga candrasa prasu | cakrastra limpung tomara | parêng swara gêgêtêri ||

18. jumêgur keblat sakawan | kadya guntur ngakasa tangkêp bumi | duk molah sajagat lindhu | moyag-mayig lir goyang | siyat-siyut gênjoting bumi

--- 103 ---

lir bubul | kadgada kang tiwikrama | gra magalak gêgirisi ||

19. gumlêgêr agora sabda | pendah gêlap sasra parêng amuni | mangkana pamuwusipun | ing kene Narayana | lah kêtogên budinira kang satuhu | wau Radèn Narayana | kêkês tyasira sru wiwrin ||

20. ngrêrêpa matur mlasarsa | dhuh pukulun tuhu pêpundhèn mami | kawula anuwun bêndu | amung sumonggèng karsa | sintên yogya ingkang nguntapna pukulun | inggih ing pêjah kawula | patitisna doning pati ||

21. sang rêsi kalane myarsa | langkung wêlas mirut wirodhanèki | tiwikramane kinukut | wus nirmala waluya | kadya nguni-uni Narayana gupuh | sumungkêm angaras pada | ature asêmu tangis ||

22. pukulun pêpundhèn kula | pangandika tuwan ingkang rumiyin | tinapis saliring kawruh | winêjangakên amba | têka taksih wontên prêmati puniku | pambanguning tiwikrama | paran punapa marêngi ||

23. kawula nyuwun winêjang | kadospundi sarekanira bilih | bangun tiwikrama nêngguh | mèsêm sang pinandhita | iya kaki mung kari sawiji iku | sira kang durung sun wêjang | mulane ing mau kaki ||

24. sira ingsun pêksa-pêksa | anêkakna kapti minôngka dadi | sarana gon ingsun nêpsu | têmah bisa banguna | tiwikrama supayane sira jaluk | mêngko sun paringkên uga | yèn sira kaki kadugi ||

25. ingkang dadi bratanira | Narayana umatur tuwan mugi | pajar punapa sadarum | kang dados bratanira | Rêsi Padmanaba muwus bratanipun | nora kêna amangana | dhengah kang tumuwuh bumi ||

26. lawan nora kêna nyandhang | sadhengah kang tumuwuh saking warih | lire kabèh ingkang cukul |

--- 104 ---

srana kasiram tirta | Narayana kaduga ing aturipun | samana sampun winêjang | rèhirèng tiwikramèki ||

27. Narayana wus widagda | langkung suka sokurirèng dewadi | dènnya jinurung sakayun | iku radèn rumasa | lamun punjul ing apapak dibyanipun | mrojol ing akêrêp uga | anggung dènnya ngraras ati ||

28. Mijil

1. lami-lami sang narendra siwi | tuwuh siking batos | yèn sang rêsi tan pêjaha mangke | têmbe ana murit kang kinasih | lir sariranèki | wêjangane jumbuh ||

2. sinung aji tiwikrama wrêdi | têmahe tan seyos | anyênyami mring kaluwihane | gung kagagas rahadèn rudatin | karsa nuwuna mrih | ing kamuksanèku ||

3. langkung ajrih marmane sang pêkik | tyasira wirangrong | kongsi lami radèn antarane | nora sumewaka ing Sa[12] Rêsi | Padmanaba nanging | tan samar ing kalbu ||

4. mring osike tyasira sang pêkik | dangu ngantos-antos | Radèn Narayana prasajane | kongsi lalu ing panganti-anti | rèhning sang arêsi | wus waskithèng kalbu ||

5. nora kasamaran ing sakalir | osiking tyas ingong | nadyan kridhaning rat iki kabèh | wus kawêngku mangkana sang rêsi | utusan nimbali | mring dyan narpasunu ||

6. praptèng ngarsa sang rêsi lingnyaris | sutaningsun babo | têka lami tan sumiwèng kene | apa radèn ingkang dadi pikir | narpaputra aris | matur awotsantun ||

7. inggih têmênipun sang ayogi | sru susahing batos | gung kagagas paduka wulange | dupi sampun kawula tampèni | rumaos pun patik | ing jagat pinunjul ||

8. kadi-kadi tan wontên nyamèni | kaluwihan ingong |

--- 105 ---

dêstun inggih amung sadèrènge | jêng paduka mêjang tiyang malih | bilih têmbe wingking | kèh-kèhing wongipun ||

9. puruhita ing tuwan sayêkti | winulang tan seyos | kados kala mulang kula dene | badhe wontên ingkang nyênyamèni | mung punika inggih | kagagas ing kalbu ||

10. parandene ingkang saupami | paduka samêngko | lajêng muksa punika èstune | rêgêmanta tan katrècèt maring | wong liyan anjawi | kawula pukulun ||

11. lah punika kados lumastari | kaluwihan ingong | tuhu tanpa timbang sêsamane | balik tuwan maksih sugêng dadi | raosing kang ati | manggung rangu-rangu ||

12. Rêsi Padmanaba gumuyu ngling | kulup yèn mêngkono | kalingane anjaluk patine | jênêng ingsun muksaa tumuli | Narayana myarsi | sabdane sang wiku ||

13. gupuh dènnya anungkêmi sikil | amuhun gêlolo | mêlasarsa rahadèn ature | sintên kula dhuh sang mahayogi | puruna kadyèki | iba gênging siku ||

14. kathah-kathah dènira mamèt sih | sang rêsi lingnya lon | aja mêlang kaki sajatine | ênggon ingsun tumuwuh mung nganti | panjanmanirèki | Sang Bathara Wisnu ||

15. ingkang ingsun ajap ing salami- | lami martapèngong | mung bisaa nunggil kaanane | Wisnumurti pasthining dewadi | jinurung jêng mami | anunggil sirèku ||

16. bênêr bae sira darbe osik | iya kang mangkono | mara kaki tangia dèn age | payo rêrêmbugan ingkang aris | sira sun turuti | kabèh sakarsamu ||

17. Narayana nulya tata linggih | ulatira cêlom | langkung jrihnya osike kawêlèh | kaucapan sagrênêking ati | Padmanaba Rêsi | pangandikanipun ||

--- 106 ---

18. iki kulup ing wilasa mami | pêpundhênên[13] yêktos | sêkar jayakusuma arane | panguriping wong sabumi iki | kang durung pinasthi | dewa pêjahipun ||

19. sira ungkulana pasthi urip | sawabe mêngkono | sêkar jayakusumèki anggèr | dunungêna ing têtopong kaki | lawan manèh iki | manira duwe hru ||

20. Awikunta cakra arannèki | pangruwating mungsoh | ingkang murkangkara candhalane | lêbur dening sanjata cakrèki | tan ana wong sakti | miwah têguh timbul ||

21. pasthi pêjah dening cakra kaki | satêmêne ingong | amung gadhuh kewala karone | kagêngan Sang Suman Wisnumurti | môngka wus manjanmi | kulup mring sirèku ||

22. upamane jênêng ingsun nyilih | ngulihkên samêngko | marang sira wus tan mêling manèh | nuli ingsun untapênèng pati | supaya anunggil | kaanan lan Wisnu ||

23. wus sêdhênge kang môngsakalèki | nora kêna mopo | kudu sira kang mulyakna anggèr | sampurnane ragèngsun puniki | tarlèn sing sirèki | wêlasana ingsun ||

24. Narayana trênyuh tyasnya rujit | pinêksa mung mopo | lênggah atumungkul rawat luhe | astanira anênurat siti | Padmanaba Rêsi | waskitha ing sêmu ||

25. lamun Narayana wrating galih | tandya lingira lon | lah cobanên paran pamusthine | kang sanjata cakra iku kaki | supayane wingking | angayatan kidhung ||

26. Radèn Narayana anuruti | cakra ngayap gupoh | sang arêsi kêbat panubruke | kang cakra pinênêr kulung ati | kawatgata mijil | rahira umancur ||

27. sumamburat bang niba sang rêsi | kagyat sang wiranom | dinudud kang sanjata cakrane | Padmanaba wus anata pati | kinukut patitis |

--- 107 ---

anggaotanipun ||

28. Narayana nangis anungkêmi | padanira karo | kathah-kathah lir wadon sambate | mêlasasih sang rêsi lingyaris | adhuh aja nangis | sira putraningsun ||

29. lawan aja sumêlang ing galih | wruhanira babo | ingsun nunggal sira kaanane | ananira ananingsun yêkti | uripira kaki | iya urip ingsun ||

30. kewala sun amêling sirèki | ing sapungkur ingong | sêsiliha aran sira anggèr | Padmanaba benjang madêg aji | anèng Dwarawati | ywa nilar ran ingsun ||

31. kasêbuta Padmanaba Aji | supayane dados | ing pêpeling wuri tan kalalèn | wusnya mêling Padmanaba Rêsi | narik jaman pati | sakala kalimput ||

32. dening cahya anggaotanèki | umancur mancorong | amranani ing sajagat kabèh | dangu-dangu kang cahya sayalit | umancur mung kari | sasada gêngipun ||

33. nulya cahya umayat dyan pêkik | umanjing wus awor | tuhu nunggil Wisnu kaanane | kaparêngan gara-gara prapti | sirnaning cahyaki | nèng swara jumêgur ||

34. keblat catur gêtêr parêng muni | kocak samodra rob | lindhu dhêdhêt gumênjot jagate | riwis-riwis udan angariris | lumrang gôndawangi | kasmaran kang dulu ||

29. Asmaradana

1. kacarita radèn pêkik | wusnya sang rêsi manuksma | mring kang sarira têmahe | tyasira sinung pranawa | waskithèng saniskara | tan samar sakridhanipun | ing sajagat pramudita ||

2. aja kang osiking janmi | radèn yèn kasamarana | lêlakon kang wus kalakon | tuwin kang durung kalakyan | tuhu sampun uninga | lêga tyasira sang bagus | sru suka sokuring dewa ||

3. ngandika

--- 108 ---

marang kang abdi | hèh Udawa ing samangkya | wus lêga bangêt tyas ingong | rumasa nora kuciwa | wulange sang pandhita | apa manèh kang rinuru | lah payo ngupa kewala ||

4. dununge kangmas nèng ngêndi | dahat sandeyaning manah | Udawa ature alon | sumôngga anut sakarsa | nulya parêng budhalan | amit lan para manguyu | pêputhut miwah jêjanggan ||

5. sarta mêling mrih lêstari | rumêksesramarga liman | wusnya têlas pitungkase | Dyan Narayana Udawa | linggar saking patapan | ingkang sinêdya ing kayun | ngupaya Dyan Kakrasana ||

6. èngêt ubayane nguni | nalika arêbut paran | karo wus lêpas lampahe | datan winarna ing marga | gantya ingkang kocapa | ingkang amartapèng gunung | sira Radèn Kakrasana ||

7. wontên Girisunya nênggih | langkung pinati raganya | nora dhahar nora sare | minggu nora obah molah | mêlêng kang piniluta | kang linêkêtakên namung | wosing kang wahyu dyatmika ||

8. sruning karsa têmah bangkit | amêpêt kang pôncadriya | pinuntu budine dados | tan samar dununging sêmbah | lawan ingkang sinêmbah | nora liya Sang Hyang Guru | ingugêr têlênging driya ||

9. wus antara laminèki | dènnya mindêng pujabrata | tan keguh ginuntur dene | dahana myang guntur toya | maruta samaneka | rahadèn santosèng kalbu | samangkana kacarita ||

10. Sang Hyang Brama anêdhaki | jumênêng nèng ngarsanira | Dyan Kakrasana dêlinge | mara kulup prastawakna | iyèngsun Sang Hyang Brama | Kakrasana awas dulu | lamun katêdhakan dewa ||

11. sigra dènira ngabêkti | katarima Sang Hyang Brama | malih alon andikane | kaki praptèng sun angêmban |

--- 109 ---

iya timbalanira | Hyang Giriraja amasung | nugraha mring jênêngira ||

12. wus kaparêng ingkang dadi | kajatira ingkang sarta | sira kapatêdhan anggèr | kang aji guna kaskaya | luwih kawijayanta | têguh wus tan ana kulup | braja ingkang nêdhasana ||

13. sarta sira nora kêni | kasayahan ing ayuda | iya iku ing sawabe | kang aji guna kaskaya | têguh tan kêna sayah | lan Hyang Giriraja masung | kanang sanjata nênggala ||

14. anggonên kunta ing jurit | panglêburing kalamurka | tan ana satru saktine | aja kang jênêng manungsa | katiban ing nênggala | nadyan jagat iki lêbur | ampuh sanjata nênggala ||

15. mara tampanana kaki | Sang Hyang Brama musus asta | mêdal saking èpèk-èpèk | sarupa cahya akadya | angkus sampun katampan | cahya ingkang pindha angkus | manjing astèng Kakrasana ||

16. langkung nuwun turirèki | Hyang Brama malih ngandika | Sang Hyang Guru timbalane | saluwarira sing tapa | kaki lajêng kewala | ningalana adu-adu | marang nagara Madura ||

17. Hyang Brama wasana angling | awêwarah jatinira | yèn Kakrasana putrane | Basudewa ing Madura | saliring lêlampahan | sampun sinojar sadarum | ngungun Radèn Kakrasana ||

18. nalikanira miyarsi | panjêlire Sang Hyang Brama | sojar saliring lêlakon | lagya mangêrti ing driya | yèn putrèng Basudewa | grahitanira ing dangu | amung sutèng Ôntagopa ||

19. têmah tyasnya katêtangi | kadgada mahambêg sura | nêdya umèstu dhawuhe | ing Sang Hyang Bathara Brama | Hyang Brama wusnya têlas | wêwêlinge muksa sampun | Kakrasana

--- 110 ---

karyanggana ||

20. garjita sang narpasiwi | sumêdya dhingin ngupaya | kadang nguni ubayane | arsa dèn jak ningalana | adu-adu manungsa | mring Madura linggar sampun | saking ing patapanira ||

21. lampahe datan winarni | jujug nguni ubayanya | têngah wana wulusane | samana sampun kapanggya | ari miwah Udawa | Kakrasana gupuh ngrangkul | mring ari Dyan Narayana ||

22. nêkakkên onênging galih | kang rayi sru tinangisan | kathah karaos galihe | wit wêcanira Hyang Brama | punika kang rinasa | Kakrasana lingira rum | apan maksiha karuna ||

23. bage yayi mas sirèki | sokur katêmu raharja | apa sira antuk gawe | kang rayi mèsêm tur sêmbah | kakang lampah kawula | inggih ing sapurug-purug | pruhitèng para pandhita ||

24. tan pae lan nguni-uni | nuju angsal puruhitan | pandhita ragi kinaot | aran Rêsi Padmanaba | dèrèng dugyantuk wulang | kasêlak sang rêsi surut | punika kangmas kawula ||

25. mupus narima ing batin | kêdah aluwih punika | yèn pêsthine botên kaot | têmah jedok tan tumêka | kawruh ingkang sanyata | mila narima ing pandum | layake botên apadha ||

26. lan jêng paduka sayêkti | dhuh kangmas mujur kawula | sakêdhik nêmpil bêjane | kang raka kagyat miyarsa | lah yayi bêja apa | iya ingkang sira jaluk | kang rayi alon turira ||

27. sintên ta ingkang winisik | ing aji guna kaskaya | kang raka jumbul dêlinge | pagene sira uninga | sapa ingkang wêwarta | kang rayi ature guguk | Hyang Brama ngatên kakang mas ||

28. Kakrasana ngungun myarsi | kang rayi [ra...]

--- 111 ---

[...yi] jinêngkang-jêngkang | hèh pagene yayi kowe | uninga sapa kang mêca | yayi sokur kewala | yèn wus waskitha ing kalbu | kang rayi lon aturira ||

29. dhuh kakang mas sintên mami | kalamun kumaspadaa | nênggih sayêktine anèh | kalamun parêng ing karsa | kula ngampil sanjata | nênggala badhe ngong ayun | munah satru kalamurka ||

30. kang raka guguk lingnyaris | ora kayaa yèn bocah | yayi Narayana kowe | kabèh-kabèh sira batang | têka ujar sêmonan | mêngko mêtu kumakimu | mawiku-wiku utama ||

31. iya sokur bae yayi | aduwea kawaspadan | ing benjang kewala mênèk | ingsun kaelang-elangan | ana kang tinakonan | Narayana sru gumuyu | bilah lir putra Madura ||

32. nganggo kaelangan benjing | wong papa tan duwe brana | panganggêpe lir wong sugèh | kalamun kula dadosa | Rajaputra Madura | gih pantês rêrasan lamun | badhe kaelangan brana ||

33. saya ngungune kapati | Dyan Kakrasana miyarsa | ingkang rayi pasêmone | wasana tanya tuhunya | kang rayi tur pasaja | saliring lampahanipun | nalikanira pruhita ||

34. marang Padmanaba Rêsi | ing purwa madya wasana | sampun katur sadayane | kang raka suka miyarsa | aganti cêcarita | dènira martopèng[14] gunung | wontên guwa Girisunya ||

35. ing purwa wasana ngênting | dyan karo samya asuka | langkung sokur ing dewane | puwara rêmbage arsa | marang praja Madura | aningali adu-adu | gambuh wêwêlinging dewa ||

30. Gambuh

1. parêng

--- 112 ---

pangkat katêlu | Kakrasana Narayana nêngguh | Ki Udawa nora têbih anèng wuri | wus alêpas lampahipun | nêdya kondur marang dhukoh ||

2. Widarakandhang ayun | ngampiri kang rayi karsanipun | Rêtna Wara Sumbadra sigêgên ganti | cinarita lampahipun | Ugrasena sang wiranom ||

3. ing Ngastina wus rawuh | jujug kapatihan nuli katur | marang Prabu Drêstharata sarta kerit | dening risang mantringayun | linantarkên marêg katong ||

4. praptaning jro kadhatun | pinanggihan Drêstharata Prabu | Ugrasena lênggah satatèng ngarsaji | sampun sinambramèng wuwus | Ugrasena awotsinom ||

5. matur mêmalat kayun | mênggah sowan kawula pukulun | tur uninga Madura kambah pawèsthi | wit saking pamothahipun | Kôngsa nuwun idi katong ||

6. yun ngabên-abên sawung | nging punika kang kinarya sawung | wil punggawa Suratimôntra kang nami | sinarah mêmungsuhipun | punika satêmah dados ||

7. sungkawaning tyasipun | kakang prabu ngrasa inanipun | dènira ing Madura sêpên wong sakti | mila kalamun panuju | pun kakang nuwun binanton ||

8. kenginga kangge sawung | pintên banggi nirnaknèng pakewuh | sintên malih inggih kang dipun tangisi | anjawi jêng sang aulun | Sri Drêstharata lingnya lon ||

9. aywa sumêlang kayun | yayi iya ingsun kang katêmpuh | anirnakna kewuhe kakangiraji | hèh yayi Suman dèn gupuh | timbalana putraningong ||

10. ya kewala sadarum | Arya Suman sandika gya mundur | saking ngarsa nata nora dangu prapti | ngirit para rajasunu | mangarsa Sang Prabu Anom ||

11. Suyudana ing ngayun | Sri Narendra Drêstharata muwus | babo putraningsun ki raja taruni | marma sira sakadangmu | sun timbali ngarsaningong ||

12. kaki [ka...]

--- 113 ---

[...ki] sira sun tuduh | têtulunga mring Madura kulup | yayi Basudewa kambah ing pawèsthi | sadaya sampun tinutur | wose kang dadi pakewoh ||

13. kang putra aturipun | asandika kadange tinantun | pra Kurawa sadaya anyandikani | wusnya mangkana sang prabu | mring Ugrasena lingnya lon ||

14. wis yayi mara gupuh | putranira pra Kurawa satus | gawanên mring Madura adunên benjing | lan Si Kôngsa sawungipun | kang liningan awotsinom ||

15. sandika botên langkung | nuwun idi unggula ing kewuh | prabu manggut Ugrasena wusnya amit | lan pra Kurawa gya mundur | sing pura lajêng kemawon ||

16. lampahira sinêru | tan winarna Madura wus rawuh | pra Kurawa sinungga-sungga sinung sih | sinarah sasukanipun | unggula kinarya jago ||

17. sigêgên ingkang manggung | nungku suka gantya kang winuwus | lampahira Arya Rukmaka anênggih | murang marga turut gunung | madik wong kênèng jinago ||

18. lampahira kalantur | kèh patapan ngampiran nênuwun | têdah para wiku pan dèrèng sawiji | kang bangkit atur pitulung | marmane langkung wirangrong ||

19. Rukmaka Arya Prabu | kongsi pêgêl panggalih pinuntu | ngikis budi mêmintèng marang dewadi | yèn botên antuk pitulung | jalma kang kêna jinago ||

20. suka lajêng alampus | samangkana antuk parmanipun | ing dewata radèn kawasitèng ratri | kinèn aminta pitulung | mring rêsi ran Brahmana om ||

21. Ngantalagati dhukuh | arya prabu suka tyasnya laju | alumampah ring srama Ngantalagati | cinêndhak lampahe rawuh | lan sang rêsi wus kapanggoh ||

22. ngênting pahargyanipun | brahmana om karênan ing kalbu | mring têtami sang arya prabu turnèki | noraga mêmalat kayun |

--- 114 ---

pukulun sang brahmana om ||

23. têmêne lampah ulun | anglampahi ing pakaryanipun | Kakang Prabu Basudewa kèn ngupadi | janma kenging karya sawung | arsa dèn abên ing pupoh ||

24. lawan wil sudibyanung | sawungipun Kôngsa Arya Prabu | ingkang nami Suratimôntra anênggih | wangsiting dewa pukulun | mung jênêng andika yêktos ||

25. kang sagêt sung pitulung | brahmana om gumuyu angguguk | saking nora kasamaran ing panggalih | sakridhaning rat sadarum | sampun kacupaning batos ||

26. noraga aturipun | inggih anggèr pintên bangginipun | cantrik kula kewala salah sawiji | sagah kinarya sêsawung | sagêt ngêntasi pakewoh ||

27. nging dhingin dipun tantun | lamun sampun mêdal sagahipun | kula amung nyumanggakakên sakapti | lah punika tiyangipun | kang badhe ngong turkên jago ||

28. nanging kuciwèng sêmu | dhoso wêlu kawongan ing gunung | botên wagêt micara atatakrami | dipun gêng aksamanipun | mring wong kang binadhe jago ||

29. nirnakna saru siku | Arya Prabu Rukmaka sumaur | inggih paman anggêre sagêt ngentasi | suwawi andika tantun | mupung mocung sami panggoh ||

31. Pocung

1. sang awiku alon ing pamuwusipun | he sira Birawa | lamun sêmbada ing kapti | anggèr sira pinundhut ing gustinira ||

2. Sang Aprabu Madura arsa dèn adu | dadia sarana | sinau munah pawèsthi | atêtulung ngilangêna kasusahan ||

3. Birawa sru saurira sakarêpmu | angrèh raganingwang | sanadyan têkaning pati | iya bae lumaku satêdahira ||

4. sang awiku lêga tyasira duk ngrungu | saure

--- 115 ---

Birawa | lêgawa tumêkèng pati | parêmbeyan rinangkul sarwi ngarasan ||

5. bage kulup sèwu suka sokur ingsun | jêngira lêgawa | sêmbada lan puji mami | lah wus mara miringa ing gustinira ||

6. dèn mituhu aja sawala ing kayun | manggut Sang Birawa | brahmana om turira ris | lah sumôngga sampun mituhu punika ||

7. arya prabu langkung trustha dupyandulu | mring Wasi Birawa | ngêngrêng sêrênge mêdèni | gêng aluhur rowa birawa sêmbada ||

8. layak patut angentasana ing kewuh | tangguhe tan inang | arya prabu nulya amit | mring sang maha pandhita jinurung karsa ||

9. arya prabu sasmita mring Birawèku | pinurih miringa | Birawa nanggapi liring | nulya amit ring kadang myang ibunira ||

10. myang Sang Wiku Wasi Birawa turipun | hèh sang pinandhita | wus lilanana wak mami | amit pêjah jurungên puja kewala ||

11. sang awiku gumuyu sarwi amêngkul | anggèr aja sira | nyêngguh anuduh mrih pati | amung murih pintêr kaki jênêngira ||

12. iya ingsun jurung puja ring rahayu | sapêngkêrmu uga | sun rowangi tajin bukti | miwah nendra sun sangoni puja brata ||

13. mung sirèku bangkita amberat kewuh | wusira mangkana | Wasi Birawa turnèki | hèh kadange narendra di ing Madura ||

14. ngong nênuwun lakumu dhingina gupuh | ngong wuri kewala | mêngko pasthi anututi | arya prabu suka anulya budhalan ||

15. wêlingipun Birawa kinèn anjujug | ing pawismanira | sampun dèn ancêr-ancêri | duk dinuga dyan arya prabu wus têbah ||

16. lampahipun Birawa kadgada cancut | gumrêgut umangkat | lumumpat ambêbênêri | wus binatêg ungkal bênêr ajinira ||

17. asumêmprung mawa prabawangin [prabawangi...]

--- 116 ---

[...n] musus | mêsês asasaran | kang pôncawora rèh tarik | kang tinêrak rata têmah ara-ara ||

18. kayu-kayu kathah rêbah kabarubuh | prabawa Birawa | tuhu kasih ing dewadi | tan winarna ing lampahira nèng marga ||

19. sampun rawuh ing Madura arya prabu | wau pêparêngan | nora salenca ing wanci | Ki Birawa nulya kinèn arêrêpa ||

20. dalêmipun priyôngga dyan arya prabu | sru sinungga-sungga | dyan arya prabu tur uning | lan raka Sang Sri Narendra Basudewa ||

21. lamun sampun antuk sawung kang gêgêdhug | Prabu Basudewa | langkung sukanirèng galih | lajêng dhawuh mring putra prabu taruna ||

22. paman karo wus sami sadhiyèng sawung | benjang ri punapa | dènira du-adu janmi | duta nata apan sampun winangsulan ||

23. Soma ngayun sadhiyan sadayanipun | lajêng dèn wêdalna | kalangan samya rinukti | ing pêpasrèn pindha rakiting pajangan ||

24. sarta sinung têtuwuhan sri dinulu | pagêring kalangan | ingawêran janur kuning | panggung paju sakawan lèr kilèn wetan ||

25. miwah kidul sami binuntal binangun | linalangse sutra | linungsir sêkaran rukmi | myang pakaja nila widuri kumala ||

26. dangu lamun winuwus rinênggèng kidung | pasrèning kalangan | mangkana dugining ari | kang pinilih pan sami anjingga mudha ||

32. Durma

1. wusnya sangkêp uparêngganing kalangan | wuwusên wong sanagri | Madura kang myarsa | pawarta orêg samya | parikudu aningali | darpaning driya | mring adu-adu jalmi ||

2. dadya dulur jalma desa pawukiran | kang lampahan saari | tri ari pat dina | kèh prapta yun uninga | tuwa anom jalu èstri | praja Madura | kèbêkan wong ningali ||

3. dina-dina dulur sêlur wong kang prapta | kunêng wong

--- 117 ---

wukir-wukir | gantya kawuwusa | lampahe Kakrasana | myang Narayana wus prapti | Widarakandhang | anjujug dalêm panti ||

4. radèn kalih alênggah bale watangan | gupuh Nikèn Sagopi | Radèn Kakrasana | pinêngkul tinangisan | Lara Irêng mungging wuri | ngrangkul pêngkêran | sinungkêman ing rai ||

5. sami lara-lara dènira karuna | nulya Radèn Pamadi | parpat Bagong Sêmar | wus lungguh anèng ngarsa | wau ta Nikèn Sagopi | dènnya karuna | kasok mèpuning galih ||

6. sarwi awêwarah saliring lampahan | miwiti amêkasi | putra ro miyarsa | langkung ngunguning driya | ngrêsing tyas kagagas dening | Ki Ôntagopa | tinrungku ing nagari ||

7. katêmahan radèn kalih rawat waspa | ketang wêlasing galih | ing wong tuwa kêna | lakon dadya lêlaran | ginagas-gagas ing galih | wasananira | tyasira katêtangi ||

8. rèh ardaya dadya mêdal wirodhannya | Kakrasana sru runtik | netra angantirah | jaja bang winga-winga | sêrêng wuwuse awêngis | hèh Narayana | kayapa sira yayi ||

9. rasaning tyas miyarsa biyuha warta | aja mênêng sirèki | baya tan wêlasa | wong tuwa nêmu papa | sangsayarsa nêmu pati | tur siya-siya | apa nora prayogi ||

10. rinêbuta nadyan rêrêmpon ing yuda | mêmêngsahan nagari | yayi ingsun têmah | kang rayi aturira | kangmas mangke dipun ririh | rekaning karsa | sampun ge-age runtik ||

11. tiyang ingkang gêdhag-gêdhig tilar nalar | luwange tan prayogi | badhe katladugan | punapa tan èngêta | wasitaning dewa nguni | jênêng paduka | tan kinèn mêngsah nagri ||

12. amung kinèn ningali du-adu jalma | lawan pun bapa inggih | pan dèrèng

--- 118 ---

kantênan | katrap ing kukum pêjah | kang raka dupi miyarsi | èngêt sakala | dadyardanira lilih ||

13. kèndêl mangu tumungkul malih udrasa | kathah kraosing galih | Radèn Narayana | mèsêm-mèsêm turira | dhuh kangmas sintên puniki | têtiyang priya | taruna tur apêkik ||

14. dèrèng tate srawungan kula myang tuwan | têka wontên ing ngriki | jêr adarbe rara | kênya tinunggu jaka | nadyan Lara Irêng maksih | jêbêng tapihnya | napa tan mêjanani ||

15. adene pun biyung têka inggih rila | wong punika nênggani | Radèn Kakrasana | larut wirodhanira | arêsêp tyasnya ningali | mring Wrêhatnala | andikanira aris ||

16. layak yayi iku kang tinutur mana | mring si biyung Sagopi | wêwarta kalanya | binujung wadya ditya | wong iku ingkang nulungi | Dyan Narayana | mèsêm umatur malih ||

17. nanging jatinira sampun datan samar | mring Wrêhatnala yêkti | yèn kadang nak-sanak | dhuh kangmas kadangua | punapa karsane ugi | talatèn nêngga | rekane jagawèsthi ||

18. tyas kawula botên ngandêl botên duga | dhatêng tiyang puniki | Radèn Kakrasana | alon andikanira | adhi kula nilakrami | sintên sinambat | pundi pinôngka wingking ||

19. lawan paran ingkang sinêdya ing driya | Wrêhatnala wus dugi | yèn iku kang raka | nak-sanak kang winêca | kang eyang Byasa ing nguni | alon turira | noraga mêmalatsih ||

20. inggih ingkang sotah amastani kula | Wrêhatnala ran mami | ngumbara datanpa | pinôngka kawlasarsa | ing sêdya mung mitulungi | dadya kanthinya | sangsarane Sagopi ||

33. Kinanthi

1. sasolah tingkahe katur | dènnya mitulungi nguni | kongsi tumêkèng samangkya | karsane

--- 119 ---

anjaga wèsthi | mênèk malih winangsulan | ing duta wadya rasêksi ||

2. Kakrasana duk angrungu | Wrêhatnala turirèki | kasok tyasira mangkana | Wrêhatnala dèn prêpêki | rinangkul sarwi ngandika | inggih sokur bage adhi ||

3. dene jêngandika kasdu | têtulung wong kawlasasih | rumasa manah kawula | botên darbe kadang adhi | aliya jênêng andika | manjing dadi kulit daging ||

4. lan malih prasêtyaningsun | benjang kalapa pribadi | kadang ngong wadon punika | mangke dèn sarèh rumiyin | gampil lamun wus diwasa | adhi minôngkaa dadi ||

5. panyaure utang ingsun | mring andika jêr si adhi | bêbasanipun apotang | umur anênambak pati | marmane inggih punapa | kang kula walêsna adhi ||

6. Dyan Narayana sumambung | he kangmas mangke rumiyin | têka gampilan kewala | ing rêmbag botên sinaring | sasat sasoroh punika | enake ingkang nampèni ||

7. ing prasêtya kang kadyèku | lan malih mêsguling galih | dèrèng cêtha dèrèng prênah | wus rumakêt basa adhi | tumrêcêp adhi sakêcap | inggih punapa ing galih ||

8. sampun wontên rasanipun | kalamun tiyang puniki | nèng talêr-talêring kadang | misan miwah ngaping kalih | manah kula langkung ewa | utawi langkung anggêni ||

9. Kakrasana sauripun | yayi rasane kang ati | datan beda lawan sira | dene bab têtalêr yayi | êmbuh ingsun tan uninga | nging ngong anggêp kadang yêkti ||

10. tan lair panganggêp ingsun | ing batin wus rêsêp yayi | lan tan ngong beda lan sira | mungguh rasaning tyas mami | Dyan Narayana ngandika | mring Wrêhatnala amanis ||

11. hèh têtakon sun wong bagus | dèn pasaja aywa kumbi |

--- 120 ---

sirèku putrane sapa | Wrêhatnala awotsari | lawan tumungkul kewala | sarwi waspanira mijil ||

12. lir turasan wêtuning luh | kontra awratirèng galih | nulya Kyai Badranaya | kang nauri matur aris | andika puniku radyan | têka nênangi panggalih ||

13. kang sawêg anandhang giyuh | rèh kadangu pinrih jati | ri tuwan awrat matura | kewala dados jêng mami | ingkang umatur pasaja | asalsilahe kang rayi ||

14. punika putrane Pandhu | Dewanata Ngastinaji | patutan saking kusuma | Kunthi putri Madurèki | kadang Prabu Basudewa | putra Kunthiboja Aji ||

15. patutan lan Prabu Pandhu | têtiga ingkang pangarsi | aran Radèn Puntadewa | panggulu Sena kang nami | punika wuragilira | Kunthi Naribrôngta Dèwi ||

16. dados lawan putranipun | Sri Basudewa kapanggih | ing petang kadang nak-sanak | Narayana gumuyu ngling | yèn mangkono kakang Sêmar | lawan wong ingkang winangsit ||

17. dening Hyang Brama ing dangu | kalane nèng Sunyagiri | kaprênah kadang nak-sanak | ring[15] sêpuh ingkang winangsit | Kakrasana angujiwat | kang rayi dipun pleroki ||

18. cinawowo lathinipun | basaknea lamun muni | cangkême Si Narayana | bangêt gone jêlir-jêlir | lah marana tèmpèlira | mau gonku basa adhi ||

19. he Wrêhatnala riningsun | ngong jabêl kramèng ngong yayi | adeneku nora ilang | yayi gonira nulungi | mring kakangira priyôngga | hèh Lara Irêng ri mami ||

20. bagèkna arimu iku | ing krama ingkang prayogi | jêr marang kadang priyôngga | ngarah apa ari mami | kang liningan ragi awrat | pinêksa-pêksa sang dèwi ||

--- 121 ---

21. marang raka kalihipun | pijêr tumungkul tan angling | anyipta rikuh kewala | ginuyu ing raka kalih | nyat umadêg sang lir rêtna | sintruning netra kaèksi ||

22. lajêng malbèng wismèng pungkur | asru panangkêping kori | sira Kandhiwrêhatnala | ngliring nglut kalane laris | kang raka karo iriban | sami suka angèsêmi ||

23. Narayana megos muwus | ya ta lah Wratnala yayi | kaur-kaurmu umulat | ring wong mlaku ujêr maksih | nangis luhe daleweran | bisa nyambi balang liring ||

24. dayaa yèn bisa pagut | Kakrasana angèsêmi | kang rinasan meranging tyas | kacêthikan olah liring | tumungkul sih rawat waspa | Kakrasana ngandika ris ||

25. kakang Sêmar têtanyèngsun | mangke padha anèng ngêndi | kadang manira Pandhawa | Lurah Sêmar anauri | ing purwa madya wasana | sadaya kaatur sami ||

26. kang miyarsa langkung ngungun | Kakrasana nabda malih | mring kang rayi Narayana | hèh yayi paran ing kapti | dene gêtêring nagara | Madura du-adu janmi ||

27. dina iki pacakipun | apa sida aningali | Narayana aturira | inggih sumôngga ningali | matur Kandhiwrêhatnala | kawula inggih umiring ||

28. kang raka kalih umanggut | wau kang anèng jro panti | agêpah dènira mêdal | kang raka dipun sungkêmi | kakang aku lumuh pisah | mring êndi-êndi umiring ||

29. kapok ingkang uwus-uwus | sun pijêr sira apusi | padha bangkit nilapêna | aku nora bisa kari | kang raka gumuyu nabda | paranta jêr sira èstri ||

30. mèlu sapuruging kakung | yêktine nora prayogi | lan manèhe yayi ingwang | mapan arsa aningali | du-adu janma mring praja | iku kèh bêbaya yayi ||

31. yogya kewala akantun |

--- 122 ---

mung mêlinga bae yayi | minta olèh-olèh apa | yayi manira turuti | Dyah Sumbadra aturira | sungkan gêmang ingsun kari ||

32. kakang lamun sira lumuh | iya manira tut wuri | pira larane wong pêjah | yêkti ingsun suduk dhiri | Dyan Narayana anyêntak | hèh bocah apa sirèki ||

33. kumini kalangkung-langkung | wong nonton du-adu janmi | iku pasthi kèh bêbaya | têka sirarsa tut wuri | pae lamun palancongan | sakarsanira umiring ||

34. yèn iki aja sirèku | jêr sira rupaning èstri | yèn ana payo-payoa | kayapa polahirèki | arsa gawe sèwu susah | kang rayi wus nora kêni ||

35. dèn rih-irih dèn luk-êluk | sêdyane kudu umiring | Sagopi kang mêmiluta | nging sang dyah wus nora kêni | gêgêndhil gendholi raka | Kakrasana wlas ing galih ||

36. netra kaca-kaca muwus | iya uwis yayi uwis | arsa mèlu ya mèlua | anggêre aja anangis | wis biyung Sagopi sira | karia atunggu panti ||

37. sutamu tan kênèng êluk | sêdyane kudu umiring | biyung têka tegakêna | wis payo pangkat saiki | kang rayi ginondhong[16] sigra | sang anom parêng lumaris ||

34. Sinom

1. sampun lêpas lampahira | sira narpaputra kalih | Kakrasana Narayana | katri Lara Irêng tuwin | Wrêhatnala tan kari | saparpate kalihipun | miwah Jaka Udawa | Widarakandhang kawuri | kunêng ingkang lumaku agêgêlakan ||

2. kocapa praja Madura | praptaning ri Soma enjing | Sang Aprabu Basudewa | sampun amiyos ningali | lênggah panggung kang mungging | kidul ngarsèng sitiluhur | saupacaranira | panggung lèr ingkang nglênggahi | Arya Prabu Kôngsa saupacaranya ||

3. ngandhap panggung wadya ditya | kêrigan tan ana kari | sawiji sagung wil bala |

--- 123 ---

sangkêp sikêp ing ajurit | panggung kang wetan nênggih | Rukmaka Sang Arya Prabu | saupacaranira | jago Ki Birawa Wasi | nora têbah lan Arya Prabu Rukmaka ||

4. panggung kilèn linênggahan | Arya Ugrasena nênggih | saupacarane raras | kawot sêsawungirèki | para Kurawa sami | ginala-gala akewuh | kalangan têpung gêlang | binarisan ing wadyaji | ingkang êlèr barisan ing kadipatyan ||

5. ing wuri rintip arantap | atup gêbèl wong ningali | jalwèstri uyêl-uyêlan | bacira kèbêkan janmi | wau ta kang winarni | panggung kadipatèn sampun | mijilkên sawungira | wira Suratimôntrèki | mudhun saking panggung ginarbêg ing wadya ||

6. binarung ing kalasôngka | gamêlan munya sênggani | Suratimôntra akiprah | abêksa samargi-margi | praptèng papan sru angling | hèh payo sapa kang manggut | ing kene papagêna | iki sawung kadipatin | môndraguna kalokèng sujana priya ||

7. yèn wira Suratimôntra | kêrtarta sudibyèng jurit | wau Arya Ugrasena | matag Kurawa pinurih | inggal mudhun nandhingi | kang sinung parentah gupuh | Si Radyan Kartamarma | mawa lugora ngajrihi | mudhun saking panggung praptaning bacira ||

8. nênggih papaning ayuda | sampun yun-ayunan kalih | Suratimôntra aberag | kathuwêl bêksani gêndhing | kaduk wagu amiwir | asta maju migut-migut | sarwi agora sabda | hèh jago sapa wêwangi | angakua kewala mupung sih gêsang ||

9. nauri Dyan Kartamarma | hèh ditya kang ambêg sakti | sun rajaputra Ngastina | Kartamarma aran mami | ywa katungkul sirèki | girang-girang agumuyu | mara wulatên apa | kang anèng ing asta mami | kaya iki kang nguntapnèng pêjahira ||

10. nauri Suratimôntra |

--- 124 ---

iya tibakêna bêcik | sun tadhahane ing jaja | kaya tan cuwa sirèki | prang tandhing lawan mami | Dyan Kartamarma agupuh | amupuh alugora | gumadhug dipun tadhahi | dhadha sruning pamukul kuwating tadhah ||

11. kumêbul mijil dahana | pamalunira tinitir | wêntala datan tumama | kang pinalu eca ngibing | mungkur miwah amiring | tita kang palu-palupuh | Rahadèn Kartamarma | kumrut krudhane mawêrdi | buwang alugora karsane rumupak ||

12. lingsêm sinurak ing kathah | kanan kering balêbêgi | kadya guntur ing akasa | rug tumangkêp marang bumi | Kartamarma anarik | astaning ditya adêkung- | dinêkung sru dêdêran | midêr ing papan kang jurit | Kartamarma samana tinarik kêna ||

13. sinêndhal sampun akontal | ingundha-undha kumitir | gya binanting sru kalênggak | kongsi dangu kantyèng siti | sinurak kang wadya wil | rame gumêrah binarung | gong bèri kalasôngka | ebat kang samya ningali | prawirane Sang Arya Suratimôntra ||

14. tuhu prajurit utama | mangkana ingkang akanin | rajaputra ing Ngastina | sampun ginosongan[17] maring | pakuwon ingkang kari | sumbar angênguwuh mungsuh | payo kene papagna | jago ing Madura sami | aywa maju siji barênga kewala ||

15. wau tan bêtah miyarsa | Arya Dursasana amit | ing raka myang Ugrasena | rinilan mudhun tumuli | mring papan wus kapanggih | sarwi mandhi gadanipun | Dyan Arya Dursasana | solah kras wuwuse wêngis | hèh jagone Kôngsa iki kêmbarana ||

16. putra Ngastina panênggak | Dursasana surasakti | môndraguna ing ayuda | tate tatal anguwisi | ing karya kêrêp mami | ngêlar jajahaning mungsuh | sugal Suratimôntra | ywa ngucira [nguci...]

--- 125 ---

[...ra] ing ajurit | mêngsah ingsun kaya ta nora kuciwa ||

17. sigyarya Suratimôntra | krudha mêngkap nubruk wani | rog rukêt caruk arawak | rêbut corok kang ajurit | rame bindi-binindi | sruning panabêt sumêbut | tuna tibèng bantala | rug dhungkar lêbur kang bumi | lir ginaru malêbu-lêbu ulêkan ||

18. durung ana kang acidra | kalihe cikat tarampil | wasis olahing prang gada | awas myang kuwate sami | dangu tan migunani | buwang gada kalihipun | sigra apêrang rupak | candhak atarik-tinarik | rame dêdêr-dinêdêr midêr idêran ||

19. durung ana soring yuda | Dursasana kantun wêgig | ingolah sêndhal-sêndhalan | kaledhon panêndhal kêni | jinunjung asta kalih | pinolah ingundha muluk | tininggil anèng asta | sigra binantingkên siti | pinarêngan suraking wadya gumêrah ||

20. kantu Radèn Dursasana | jêrbabah gumuling siti | nulya sampun ginosongan | Kurawa kang kantun wiwrin | amung kabêlêt ngisin | mundur dadya briga-brigu | kongsi prabu taruna | Duryudana angêjèpi | pra Kurawa kinêjepan parêng mêdal ||

21. sadasa parênga mara | mawa gada miwah bindi | badhama limpung candrasa | gumrudug praptanirèki | pabaratan awêngis | wuwuse hèh buta jugul | kumprung ambêg prawira | ing mêngko dèn ngati-ati | sira ingsun krubut sadulur sadasa ||

22. dèn tanggon aja ngucira | Suratimôntra awêngis | aja sing ngrubut sadasa | nadyan sakêthi ing wuri | sayuta ngrêbut ngarsi | môngsa ta mundura ingsun | sigra sata Kurawa | parêng tandang ngrubut wani | anyêyiwo [anyêyi...]

--- 126 ---

[...wo] kanan keri wuri ngarsa ||

23. sarwi ambindi anggada | nglimpung wênèh anyuduki | pupuk tumibèng sarira | nora môntra lamun busik | tuhu prawira sakti | Suratimôntra ing pupuh | sinosoh ing gêgaman | lir sela rinocok dening | roning têbu tan pisan dadi bêbaya ||

24. wus katog pamupuhira | para Kurawa anuli | molah wil Suratimôntra | agalak krudha mawêrdi | nganan ngering bantingi | êndi kang kêna dinaut | sawusing ngundha-undha | sêbut binuwang atêbih | tibanira tiba ing jawi kalangan ||

25. nora dangu sirna gêmpang | Kurawa sadasa tapis | apan sami binuwangan | sangêt kantu nora eling | nulya malih ngudhuni | para Kurawa rongpuluh | sarwi mandhi badhama | lugora myang gada bindi | palu piling luwuk lori myang tarantang ||

26. gumruduk praptaning papan | parêng dènira anitir | ing badhama bindi gada | sarwi nyênyiwo ing jurit | wuri myang kanan kering | Suratimôntra tan kengguh | kabèh gamaning yuda | tibèng sarira kabasmi | nora môntra-môntra dadia bêbaya ||

27. pra Kurawa kalih dasa | sinaut saking sawiji | êndi kang dinaut kêna | binuwangakên atêbih | jawi kalangan nênggih | tibaning Kurawa kantu | tan dangu sirna gêmpang | saya surake wadya wil | agumêrah kadya guntur ing akasa ||

28. binarung tabah-tabahan | kêndhang gong gubar myang bèri | ramene datanpa rungyan | kêkês kang samya umèksi | Suratimôntra sakti | Kurawa kang kari mirut | lolos saking sajuga | mung kari raja taruni | Suyudana kasêlut kantun priyôngga ||

29. sampuna kabêlêt wirang | kadi sampun angesahi |

--- 127 ---

sinamun-samun amêksa | kôntra uwasing panggalih | payus asawang mayit | mangkana ri sêdhêngipun | kèndêl ingkang ayuda | dutane prabu taruni | prapta panggung palênggahan Ugrasena ||

30. nuwun pikawoning tohan | kadya kang wus kalbèng tarip | saajon sakêthi dinar | kathah pikawonirèki | Ugrasena bayari | ginotong ing wadya diyu | pan dadya rong gotongan | Kôngsa langkung sukèng galih | karsanira katêkan asmaradana ||

35. Asmaradana

1. maksih pajêg kang abaris | pan dèrèng sami bibaran | lagya têngange wancine | kèndêle ingkang ayuda | nênggih lagya ngasoa | mangkana Sang Arya Prabu | Kôngsa angatas ing karsa ||

2. sintên kang nandhingi malih | jago wil Suratimôntra | Prabu Kôngsa prasabêne | apan maksih tinandhingan | dening Dyan Ugrasena | sapisan êngkas kalamun | sawungira kapracôndhang ||

3. agênti ingkang nandhingi | Sang Arya Prabu Rukmaka | wus dadya ing prasabêne | kunêng ingkang ngaso lagya | kocap Dyan Kakrasana | sakadangira kang ayun | ningali du-adu jalma ||

4. ing ngalun-alun wus prapti | anjujug ringin sêngkêran | mamrih têranging panonton | jênak nora kapanasan | eca pikantuk papan | tan têbah pra arinipun | Lara Irêng Narayana ||

5. Wrêhatnala atanapi | Udawa Bagong lan Sêmar | sadaya kêmpal amanggon | mangkana malih kocapa | Arya Prabu Grasena | wus amatag kinèn magut | raja mudha ing Ngastina ||

6. sandika mêsat tumuli | mudhun saking pêpanggungan | obah kabèh kang anonton | kumêrsêg amamrih papan |

--- 128 ---

jêjêl uyêl-uyêlan | pipit-pinipit apêluk | dhêdhêsêgkan rêbut ngarsa ||

7. Lara Irêng kontrang-kantring | sêdhih sinêsêg ing janma | sumriwut kanan keringe | nora cêtha anupiksa | kalingan janma kathah | satêmah asênggruk-sênggruk | ririh dènira karuna ||

8. raka ro awas ningali | panangise Rêtna Rara | Narayana ngoso-oso | jêrku apa cah wanodya | kamini kalayua | têkaning don sira muwun | bisa têmên gawe beka ||

9. sang rêtna ririh nauri | wong ingsun dèn suk ing kathah | kalingan tan bisa mêlok | marèku kakang elikna | Narayana anyêntak | lah êmbuh-êmbuh anggêpmu | ngelik-elik wong umiyat ||

10. jêr inanira pribadi | parikudu ningalana | ya ketoka nora ketok | aja sira anênêtah | ing wong padha umiyat | Lara Irêng atumungkul | sarwi luhe daleweran ||

11. Dyan Kakrasana wlas mèksi | mring ari sang rêtna rara | kuciwa ing panontone | kang rayi cinandhak sigra | sarwi alon ngandika | wis rara aja amuwun | ing kene ancik-ancika ||

12. kalawan ingsun jagani | lah mara inggal manjata | dene iki ana pathok | sang rêtna ngunggahkên sigra | pundhake Wrêhatnala | kancikan sang rêtnaningrum | wêwangkongira sang rêtna ||

13. apan maksih dèn jagani | ing raka Dyan Kakrasana | kang ingancikan pundhake | dhêg-dhêgan kèndêl kewala | ing batin langkung suka | nadyan dèn ciki sataun | tyasira suka kewala ||

14. sêmônta sang dyah anjawil | mring raka lon aturira | kakang iki dudu pathok | yèn pathok môngsa [mông...]

--- 129 ---

[...sa] obaha | ambêkane kumrangsang | kang raka gumuyu guguk | obah manèh jêr pathoknya ||

15. dèn suk-êsuk wong ningali | deneku ingkang kumrangsang | ambêkane uwong akèh | ngêndi ana pathok bisa | ambêgan amung lagya | iya pamuwusmu iku | kang liningan saurira ||

16. kakang aku minggrang-minggring | lah mara dhunna kewala | dene pêpathoke kiye | bisa sêgu ingkang sarta | bisa agarayangan | ngêmèk-mèk pêpolok ingsun | Kakrasana dêlingira ||

17. iku kakangira yayi | Narayana kang ambeda | lah wus aja walangatos | iku pathok têmênanan | dudu pathok gadhungan | Narayana sru angguguk | kênèng tambêl raganingwang ||

18. nglabuhi si pathok iki | badhêdhêge kaya apa | layak kewala sagênthong | mungkruge pathok tyasira | sêgu kang sinêmonan | Wrêhatnala grênêngipun | wong kojur tan pilih marga ||

19. pinathokakên wak mami | ngrêkasa pundhak kinarya | cik-ancik cinara pathok | bau ilang nora nana | ingkang anarimaa | sang rêtna atas pangrungu | malih umatur ing raka ||

20. adene kakang puniki | pêpathoke garunêngan | kang raka asru dêlinge | bilaiku bocah apa | de pijêr cariwisa | apa ta bakale wêruh | mara ika tingalana ||

21. ingkang dèn adu ing jurit | mèh pagut kae kewala | dulunên ywa akèh-akèh | lara ingkang sira gagas | kunêng ingkang diniya- | diya ing dêling kawuwus | Arya Prabu Suyudana ||

22. ingkang umagut ing jurit | sapraptanirèng bacira | Suratimôntra nulyage | umapag ayun-ayunan | Rahadèn Suyudana | sigra ing pamupuhipun |

--- 130 ---

ing gada sarwi ngandika ||

23. môngsa luputa saiki | patimu wil gêlah-gêlah | Suratimôntra endhane | cukat tarampiling solah | gada tuna tumiba | ing siti rug dhungkar mawut | kumêbul lêbu ulêkan ||

24. mêlêg kumêlun nglimputi | kang ayuda kalihira | arame pêrang gadane | gada-ginada agantya | tan ana nadhahana | kang ginada endhanipun | gantya jangkah gitik gada ||

25. aganti dènnya ngendhani | ganti jangkah ganti gada | durung ana kang kaledhon | awas wasise pan samya | sabên kasompok ika | atangkis gada kumêpruk | lir paguting sela cala ||

26. rosane ingkang anggitik | kuwate ingkang atadhah | prêking gada duk tumêmpoh | kumêbul mijil dahana | suka kang sami mulat | ginuntur ing surak umung | binarunging kalasôngka ||

27. yayah amanêngkêr langit | ramene datanpa rungyan | maksih pêrang gada rame | apalu-pinalu pêlak | pêluk papal-pinapal | pulêt ganti gon angêlut | dangu gada tanpa guna ||

28. sarêng buwangira kalih | salin limpung bêbuntaran | tarampil towok-tinowok | corok ungkih ngangkah-angkah | kang kêna nora pasah | tumêbèng[18] jaja gumadul | limpung têmpak tanpa guna ||

29. parêng binuwang anuli | prang rupak têpak-tinêpak | pulêt pêpêlukan karo | gênti gon dugang-dinugang | dêdêr udrêg-udrêgan | cêngkah-cinêngkah akukuh | kungkal apokah-pinokah ||

30. bêbintèn babit-binabit | gêlut gulêt bêbantingan | akuwêl duk uwal karo | sarosa asêsêndhalan | mangkana Suyudana | kantun birawa gêng luhur | kuciwa sarosanira ||

31. tinarik sinêndhal kêni | kajarungup tibanira |

--- 131 ---

duk arsa wungu rahadèn | pinêluk mêndhak kewala | saking nora kawawa | nêmbadani rosanipun | kêna pinocung ing yuda ||

36. Pocung

1. wus kadêkung Suyudana gya jinunjung | tininggil ing asta | pinolah-polah kumitir | pan ingundha-undha akadya likasan ||

2. asumêbut binantingakên gumêbrug | kantu nèng bantala | kongsi dangu nora eling | wil Suratimôntra suka kiprah-kiprah ||

3. wadya diyu surake rame gumuruh | lir jugruging arga | sakêthi kagiri-giri | binarung ing gong bèri munya wurahan ||

4. kang andulu samya kêkês manahipun | tuhu tanpa lawan | Suratimôntra ing jurit | aprakoswa môndraguna ing ayuda ||

5. ya ta wau Suyudana ingkang kantu | sampun ginosongan | Kurawa langkung awiwrin | sami anglês tyasira lolos sadaya ||

6. nora kantun sawiji Kurawa murut | sang prabu taruna | Kôngsa nglampahakên tuding | tur uninga ring paman Dyan Ugrasena ||

7. sawungipun kawon mangkya anênuwun | pikawoning tohan | sakala dipun bayari | Arya Kôngsa malih angatas ing karsa ||

8. kang dèn adu sintên malih tandhingipun | Prabu Basudewa | samana sampun dhawuhi | marang ari Sang Arya Prabu Rukmaka ||

9. sawungipun kinèn mêdalna ing pupuh | ingkang dhinawuhan | apan sampun nyandikani | sigra dènnya matag mring Wasi Birawa ||

10. lan tinantun punapa kasukanipun | gêgamaning yuda | kang liningan anauri | sukanira pêrang mung kalawan asta ||

11. sigra mudhun Wasi Birawa sing panggung | ginarbêg pacara- | ning yuda lan dèn urmati | gôngsa munya

--- 132 ---

umyang amurih gambira ||

12. duk lumaku obah malih kang dêdulu | samya rêbut papan | kumrêsêg pipit-pinipit | pilih ngarsa suk-sukan uyêl-uyêlan ||

13. awas dulu Wrêhatnala yèn puniku | kang magut ing yuda | raka Sang Birawa Wasi | dadya sira prayitnèng batin kewala ||

14. jroning kalbu Wrêhatnala krudha kumrut | têmah sariranya | gumêtêr wus dadi gêni | kawuwusa ingkang ancik-ancik pundhak ||

15. Kusumayu Sumbadra ring raka matur | kakang udhunêna | iki pijêr moyag-mayig | pêpathoke gêtêre kagila-gila ||

16. sru angguguk Kakrasana sauripun | gêtêr manèh rara | mulane amoyag-mayig | lah wulatên iki nèng prahara prapta ||

17. sang rêtnayu wuwuse kakang sun dulu | pêpathokmu iya | ana jamange rinukmi | lan rambute angosot dhêdhêngkul ingwang ||

18. dangu-dangu atêlês dalamakaku | lan karasa panas | têlêse kayaa kêni | ing karingêt kumyuse amurut mana ||

19. Bagong asru gumuyu sarwi amuwus | dhuh iku bandara | pathok dêbog dèn idêgi | dangu-dangu pasthi mêdal toyanira ||

20. èstunipun kumaringêt dhatêng suku | sang rêtna lingira | kakang pêpathokmu iki | ingsun wulat kêcah-kêcohe lir mucang ||

21. lon sumaur Kakrasana rara iku | dudu pathok mucang | kang mucang sandhinge linggih | sang kusuma ragi sêndhu aturira ||

22. mara iku sawuse amucang udud | ingsun wus pramana | kakang dudu pathok iki | tanganira jowal-jawil nora kêndhat ||

23. kakang ingsun nuli udhunna dèn gupuh | kang raka ngandika | mudhun paran sira iki | yèn mudhuna sayêkti tan bisa cêtha ||

24. lah ta uwus aja cariwis amuwus |

--- 133 ---

bêtahna kewala | nadyan pathok jowal-jawil | iku tangke sêmêne pragak angarang ||

25. dèn suk-êsuk ing wong kathah siyat-siyut | nabêt sukunira | sang rêtna wuwuse wêngis | ngêndi ana êpang anganggo gêgêlang ||

26. sira iku balilukên jênêng ingsun | yèn sira tan arsa | angudhunkên jênêng mami | lah ta mêngko kakang sun mudhun priyôngga ||

27. wuwusipun Kakrasana aja mudhun | dènira angasta | wêwangkong dipun kêkahi | dadya sang dyah kapêksa cik-ancik pundhak ||

28. kunêng wau kang samya awanwan[19] wuwus | ya ta lampahira | Wasi Birawa wus prapti | pabaratan ing wuri gung sinurakan ||

37. Pangkur

1. Kakrasana Narayana | mulat Warhatnala[20] kadi aruntik | kawistara krudhanipun | radèn kalih tan duga | yèn kang magut yuda punika tinamtu | kadangira Wrêhatnala | mèlu prayitna ing batin ||

2. ya ta wau lampahira | Sang Birawa praptèng madyaning jurit | Suratimôntra wus pangguh | kalih ayun-ayunan | sru têtanya hèh jago sapa aranmu | dhêdhapurmu têka beda | lan jago kang uwis-uwis ||

3. kang tinanya saurira | aja tambuh ingsun Birawa Wasi | kene kêtogên budimu | ingsun kêmbari uga | wil Suratimôntra sru anubruk purun | ing mungsuh pinrêp rinêmpak | dhinupak wil kajumpalik ||

4. wungune lajêng anêpak | nubruk nêbak ngrangkut ngrukêt ambabit | Birawa panggah apêluk | kuwêl parêng kêkawal | kang wil kêrêp kuwalik pinêlak linut | satibane tinut wuntat | surak wong Madura atri ||

5. lagyèki nèng kêlikira | wong Madura sadangune mung atis | kaul surake gumuruh | kadyarga

--- 134 ---

sèwu rêbah | wil Suratimôntra kêrêp sinurak sru | ing wadyabala Madura | mêdal krudhanirèng jurit ||

6. anggro sru agra magalak | ulat ringas riwut tandanging jurit | sajroning prang tyase emut | ingkang ingajap-ajap | rajaputra Madura kêkalihipun | pan sampun têrang ing warta | yèn kang sêpuh ulês putih ||

7. aran Radèn Kakrasana | ingkang anèm irêng sariranèki | Narayana aranipun | pêpukiring wadana | pan sairip kèh èmpêre lan sang prabu | dadya wil Suratimôntra | sadangunira ajurit ||

8. tan anggop dènira mulat | ngiwa nêngên maspadakkên pangèksi | ya ta wau kang kadulu | Rahadèn Kakrasana | langkung suka tarunging jago lan wau | sayêkti dumasa guna | ramene lawan samangkin ||

9. saking kalih kang ayuda | antuk tandhing prakoswanira sami | Suratimôntra ing tanduk | sêmune karepotan | gung ingêlut yèn cêngkah kêrêp kapêluk | lamun sêsêndhalan ika | kêrêp kajrungup ing ngarsi ||

10. yèn pulêta gêgêlutan | wil Suratimôntra kêrêp binanting | sabên sinurakan umung | mingak-minguk kewala | sangsayarda wirodhanira ing pupuh | sêsambèn amulat-mulat | marang rajaputra kalih ||

11. nora dangu katingalan | Kakrasana ngegla dènnya ningali | wus tan samar ing pandulu | Arya Suratimôntra | sigra ngikal lêlimpungira sumêbut | linêpaskên sinarêngan | rikalanira ngayati ||

12. tinêndhang de Sang Birawa | sru kalênggak Suratimôntra nênggih | gupuh ing panglêpasipun | limpunge têmah tuna | kênèng liyan sumunduk arangkêp pitu |

--- 135 ---

wong ningali ingkang kêna | pêpitu parêng ngêmasi ||

13. panêndhange Sang Birawa | sarosanya Suratimôntra kongsi | tibane kagulung-gulung | linut sapurugira | duk tinubruk wil ngendhani alumayu | dhêsêl jawining kalangan | mulat lêlimpunge tuni ||

14. kaplêsat kêna ing liyan | gya mangancap narpadma[21] dèn parani | Kakrasana kang tinubruk | sakêdhik ragi weya | saking nora anduga sajroning kalbu | yèn dèn ungsir sariranya | dening Suratimôntra wil ||

15. samana tinubruk kêna | wus linarak binêkta mlêbêt malih | marang jro kalanganipun | polah pinipit pisan | bêbangkekanira pinithing akukuh | Kakrasana paringisan | obah gègèr kang ningali ||

16. kadya gabah ingintêran | sumêbaring wong lumayu bêntusi | orêg jroning ngalun-alun | wau Dyan Kakrasana | kang pinithing yêktine nora kalimput | èngêt ing driya rèh ditya | sikara amamrih pati ||

17. sigra musus astanira | kang sanjata nênggala murup mijil | tinêbakkên jajanipun | sang wil Suratimôntra | kapisanan bêncah rahira sumêmbur | pinarêngan Sang Birawa | anêpak mukanirèng wil ||

18. rênyuh têkan mustakanya | wil Suratimôntra gumuling siti | kapisanan pêjahipun | wau Nararya Kôngsa | awas mulat yèn Suratimôntra lampus | anjog sing panggung angancap | Kakrasanarsa ngesahi ||

19. kasompok praptaning Kôngsa | saking wuri radèn sinêndhal kêni | apolah-polah pinêluk | kocap Dyan Narayana | miyat ingkang raka repot ing apupuh | saking dene dèrèng mapan | kasêlak dèn oncit-oncit ||

20. langkung murinaning driya | ciptanira [cipta...]

--- 136 ---

[...nira] radèn parênga mati | wus mangsah nêdya têtulung | wau wadya rêksasa | duk tumingal gustine amagut pupuh | sumêdya belambêg pêjah | kumrutug ngêbyuki pati ||

21. tinadhahan Sang Birawa | ingkang panggah mêgati playuning wil | Birawa wus pamuk punggung | amung kalawan asta | jêjêg binte dugang babit nyampluk dêkung | dêdêl wênèh ngadu kumba | rangkêp ro têlu babarji ||

22. pamuke Wasi Birawa | kadyandaka ingkang têtawan kanin | wil bala ingkang kapagut | tumpês tapis agêmpang | sirna ngarsa ing wuri ambyuk sumriwut | kunêng pamuke Birawa | wuwusên prabu taruni ||

23. kang angoncit-oncit radyan | duk tumingal Narayana belani | pangancape ambrakuthu | sigra Dyan Kakrasana | kinêmpit ing asta kanan langkung kukuh | Kakrasana tan bisabah[22] | praptaning Narayanèki ||

24. tinadhahan asta kiwa | sru sinêndhal Narayana katarik | apolah-polah pinêluk | kinêmpit asta kiwa | tan bisabah Wrêhatnala awas dulu | ciptarsa ambelanana | sêdhih tinangisan dening ||

25. Lara Irêng sru karuna | pundhakira apan maksih dèn ciki | jroning krudha rangu-rangu | dènira rumêksaka | ingkang ancik-ancik wontên pundhakipun | ewadene Wrêhatnala | andurma wus angayati ||

38. Durma

1. Sarotama pinusthi ingarah-arah | wuwusên kang pinithing | Radèn Kakrasana | kalawan Narayana | duk mulat Radèn Pamadi | angayat astra | èngêt sajroning galih ||

2. Kakrasana amusus asta kalihnya | astra nênggala mijil | murup mungging asta | Rahadèn Narayana | muwus astanira [a...]

--- 137 ---

[...stanira] mijil | wikunta cakra | katri parêng nibani ||

3. Wrêhatnala ngangkah bêbaune Kôngsa | kang sinipat jêmparing | asalah satunggal | Rahadèn Kakrasana | jaja kang dipun tibani | astra nênggala | Narayana nibani ||

4. mukanira Kôngsa tinapuk ing Kôngsa[23] | kaparêngan dyan katri | tibaning sanjata | siji tan ana ninang | baune Kôngsa kang kêni | kanan kapagas | dening Sarotamèki ||

5. jajanira bêncah tinêbak nênggala | muka rênyuh manguwir | tinibanan cakra | dening Sang Narayana | Kôngsa kapisanan mati | pagas baunya | bêncah jajanirèki ||

6. muka rêmuk têkan mustakane pisan | gumêbrug tibèng siti | uwal dyan kalihnya | saking pangasta Kôngsa | winulat sampun ngêmasi | langkung jrihira | lumayu radèn kalih ||

7. silulupan awor playune ngakathah | jalma kang nêningali | Radèn Narayana | Udawa kang ingajak | Kakrasanèngêt kang rayi | Wara Sumbadra | sampun cinandhak nuli ||

8. gya ginendhong Wrêhatnala sru linarak | payo lumayu adhi | yèn dipun upaya | dening sri naranata | wit kamipurun mêjahi | prabu taruna | tan wurung kukum pati ||

9. Wrêhatnala sêmu gugup aturira | kangmas dika rumiyin | kula botên tega | nilar kakang Birawa | kinrubut wadya rasêksi | rumiyin kula | têtulung ing ajurit ||

10. Kakrasana sigra akêbat lumajar | sarwi gendhong kang rayi | playune slulupan | awor playuning kathah | wau ta ingkang ajurit | Wasi Birawa | ngiwa nêngên matèni ||

11. wantuning wong sawiji binuting kathah | ragi repot kaèksi | tangkêping wil bala | suh ngarsa wuri prapta | kumrutug ngêbyuki pati | Sang Wrêhatnala | wêlas dènnya ningali ||

--- 138 ---

12. repotira kang raka Wasi Birawa | sigra musthi jêmparing | lan pinuja-puja | mijil saking gandhewa | jêmparing makêthi-kêthi | anarawantah | sumriwut ing ajurit ||

13. pan pinuja sinami kathahing ditya | marma makêthi-kêthi | mêlêg saking langkap | kumêbut marang lawan | wadya wil tumpês katapis | datanpa sisa | dening astra kasaktin ||

14. wadya ditya norana kari sajuga | tumpês dening jêmparing- | ira Wrêhatnala | dupi sampun têtela | têlasing wadya rasêksi | Sang Wrêhatnala | nalimpêt angulati ||

15. ingkang raka Kakrasana Narayana | durung wus dalêm batin | dènira umulat | marang Wara Sumbadra | lam-lamên manahirèki | kungkaling rimang | brôngta marang sang dèwi ||

16. kunêng ingkang manggung asmara turida | wau ingkang winarni | sapêjahe Kôngsa | tumpêse wadya ditya | sri narendra animbali | ari kalihnya | miwah para dipati ||

17. kinèn sami nututana ingkang putra | ngêndi paraning ngungsi | yèn ora kacandhak | lajêng dèn upayaa | sigra kang para dipati | mantri satriya | ngulati rajasiwi ||

18. ana ingkang anitih kuda dipôngga | dènira anututi | sagunging punggawa | tan kirang titi priksa | sabên tiyang dèn takèni | sapa wêruha | mring rajaputra kalih ||

19. kang uninga umatur atur pariksa | playuning rajasiwi | sapurug linacak | prandene tan kacandhak | kunêng wadya kang nututi | Sri Basudewa | nimbali ari kalih ||

20. dhinawuhan ngimpuni kang wadyabala | miwah kinèn nimbali | Sang Wasi Birawa | ri kalih lumaksana | Ugrasena kang ngimpuni | wadya Madura | wus kêmpal dadi siji ||

21. Arya Prabu Rukmaka [Rukma...]

--- 139 ---

[...ka] sampun kapanggya | lawan Birawa Wasi | wus kerit binêkta | ing panggung palênggahnya | Sri Basudewa narpati | praptaning ngarsa | prabu ngandika manis ||

39. Dhandhanggula

1. hèh Birawa sira sun takoni | poma dipun umatur pasaja | sapa kang pêputra kowe | marmane jênêng ingsun | anêniti marang sirèki | satêmêne ana kang | karasa tyas ingsun | duk mulat pukiranira | Sang Bira tumungkul ature aris |[24] iya ingsun pasaja ||

2. anggêr nora kabêncorah janmi | sira bae bisa nasabana | supaya nora kacênèn | sasolahtingkah ingsun | lamun sira nora abangkit | nasabi nora nana | angsile jêng ingsun | murih matura pasaja | Sri Narendra Basudewa anganthuki | Birawa aturira ||

3. satêmêne jênêng ingsun iki | putrèng Prabu Pandhu Dewanata | sing ibu Kunthi patute | têtêlu tunggal ingsun | ingkang sêpuh Dyan Darmasiwi | panênggake manira | nuli ariningsun | Si Pamadi malih ana | kadang ingsun patutan sing ibu Madrim | ro sami kêmbar priya ||

4. Si Nangkula Sadewa wuragil | Prabu Basudewa duk miyarsa | trênyuh tyasira rujite | kagyat kadya pinutu | gya rinangkul Birawa Wasi | sarwi sru tinangisan | pangandikanipun | pagene ingkang pawarta | sira kaki sakadangira ngêmasi | bale sagala-gala ||

5. dadi awu sirna jroning gêni | dyan umatur Sang Wasi Birawa | purwa madya wasanane | sadaya sampun katur | ingkang myarsa anglêsing galih | narendra ing Madura | malih wuwusipun | hèh kaki yèn mangkonoa |

--- 140 ---

sira iku pulunan ingsun pribadi | Kunthiku ariningwang ||

6. yèn mangkono prayogane kaki | kadang ibunira pondhongana | padha rêrêpa ing kene | Birawa aturipun | uwa prabu iku tan kêni | jêr putra-putranira | pan lagi lumaku | karsane Hyang Jagatnata | sira bae iya kang bisa nasabi | sandine tingkah ingwang ||

7. sarta mêngko ing sarèhne uwis | paripurna pakaryèngsun iya | nuli lilana bae |[25] arsa wangsul mring dhukuh | yêkti lalu pangarsi-arsi | kang padha anèng dhêkah | mung anganti ingsun | dènirarsa nutugêna | ing lêlakon sang prabu ngandika aris | ya kaki sun pêpuja ||

8. dening dewa katêkana nuli | ing sasêdyanira ywa kacuwan | dene pakaryamu kuwe | bangêt tarimaningsun | sasat sira ingkang nguripi | ing wong praja Madura | iki kaki ingsun | musakani marang sira | minôngkaa dadi ganjaraning jurit | kang gada wêsi pita ||

9. duk rumuhun pusakanirèki | Prabu Gorawôngsa Gwarataka | kang gada wêsi kuninge | ampuh tanna wong têguh | lan kaole gada puniki | benjang kêna kinarya | amunah ing satru | sêdhênge prang Bratayuda | tumpêse pra Kurawa saking gadèki | lah ênya tampanana ||

10. Arya Sena anuhun nampèni | nulya amit rinilan wus mêsat | kang kari angungun kabèh | lakone Pandhusunu | tan wus dènnya sami ngrasani | samana sri narendra | èngêt putranipun | andangu para punggawa | kang dinuta dinangu asaur-pêksi | matur botên kapanggya ||

11. sri narendra kapasuk ing kingkin | trênyuhing tyas anawung sungkawa | para punggawa

--- 141 ---

wus kinèn | ngupaya ing sapurug | pinacuhan sampun amulih | lamun nora kapanggya | kang putra têtêlu | kongsi jambul wanên pisan | sakubuking jagat raya dèn salisih | pangupa yèn tan panggya ||

12. mung antuka pawartanirèki | dene mangkya Kyai Ôntagopa | linuwaran sing larane | sarta jinunjung lungguh | dinadèkkên punggawa miji | Sagopi binoyongan | marang jro kadhatun | cinêndhak wus kalêksanan | karsa nata sadaya kunêng sang aji | kang gêng nawung sungkawa ||

13. gantya ingkang kocapa ing tulis | palayune Radèn Kakrasana | saking jrih ngrasa dosane | dènira kamipurun | amêjahi putra narpati | kesahe Kakrasana | wangsul marang gunung | ing Argasunya samana | lawan ari Lara Irêng amartapi | Rahadèn Kakrasana ||

14. sampun yasa pangasrama tuwin | pamidikan wontên Argasunya | sampun sêsilih namane | Wasi Jaladaraku | sru angluluh raga pinati | bantêr mring kasutapan | panalangsanipun | mring dewa minta aksama | dene Radèn Narayana playunèki | jujug Gadamadana ||

15. puruita ring wanara rêsi | wastanira Sang Kapi Jêmbawan | radèn sinulang-sulangke | yèn putranirèng prabu | Basudewa ing Madurèki | mangkya wus ingupaya | kang rama kalangkung | sungkawanira ing driya | Radèn Narayana karsane pinurih | ngatona mring nagara ||

16. kang supaya bisane kapanggih | lawan duta nata de dosanya | dènira matèni Radèn | Kôngsa tan dadya bêndu | malah dadya sukaning galih | saliring lêlampahan- | nira Kôngsa wau | winarah [wina...]

--- 142 ---

[...rah] sadayanira | Narayana ngungun kasdiking pangèksi | Rêsi Kapi Jêmbawan ||

17. wus tan kalih Padmanaba nguni | Narayana sagah ngatingala | yèn wus dumugi sêdyane | pruhita minta tuduh | sang arêsi suka nuruti | kunêng kang puruhita | gantya kang winuwus | lampahe Wasi Birawa | arsa wangsul mring srama Antalagati | wontên marga kapanggya ||

18. ingkang rayi Kandhiwrêtnalèki | sami sojar-sinojaran lirnya | kang linakon dhewe-dhewe | sami suka angungun | sukanira dene kapanggih | kadang wontên ing marga | pangunguning kalbu | kadya supêna kewala | kang linakon kadange nak-sanak sami | akênèng lêlampahan ||

19. nora pae sarirane kadi | wasanane kang rayi ingajak | kondur marang asramane | supayane ing laku | nora kandhêg tumolih-molih[26] | dènira mring Wiratha | radèn kalih sampun | umangkat saking ing marga | lampahira cinêndhak sampuna prapti | Antalagati srama ||

20. awêwarta Sang Birawa maring | brahmana om miwah ibunira | sami suka sadayane | anulya darma sunu | umatur ring sang mahayogi | rèhning dènnya pruhita | wêwulang wus tutug | kang inganti sampun prapta | amit arsa andumugèkakên laris | brahmana om ngandika ||

21. inggih anggèr sêdhênge samangkin | jêngandika mring praja Wiratha | amung pitungkas ngong bae | marganira pakantuk | pasuwitanira sayêkti | jujuga wismanira | Sugata Sang Wiku | mênggah Sang Rêsi Sugata | duk rumuhun punggawa Ngastina nami | nênggih Arya Bilawa ||

22. samuksane ramanta [ra...]

--- 143 ---

[...manta] sang aji | pun Bilawa tinundhung kang uwa | Sri Drêstharata wit dene | karêm ing atur burus | pan siniku Bilawa nuli | suwita mring Wiratha | antuk sihing prabu | Matswapati winisudha | dados raja pandhita mangkya sêsilih | nama Rêsi Sugata ||

23. Darmaputra sandika turnèki | sakadange amit wus linilan | pangkat saking asramane | Antalagati laju | lampahira datan winarni | langkung kawêlasarsa | kang anamur laku | cinêndhak lampahe prapta | wangkis praja Wiratha arêrêp sami | nèng desa Pantirêja ||

24. nulya rêmbag sakadange sami | prayoganing lampah dènirarsa | panggih Rêsi Sugatane | nonjok sêrat rumuhun | nora karya kagyat ing galih | rêmbagira wus dadya | pinatah lumaku | sira Kandhiwrêhatnala | binêktanan pustaka sarta winêling- | wêling anulya pangkat ||

25. praptèng praja têtakèn pakolih | padununge Sang Rêsi Sugata | Kandhiwratnala lampahe | cinêndhak wus kapangguh | lawan Rêsi Sugata nênggih | sang rêsi nilakrama | jinatenan sampun | Wratnala matur pasaja | Sang Arêsi Sugata kasok ing galih | kathah ingkang karasa ||

26. Wrêhatnala pan dipun tangisi | wusnya lêjar asatata lênggah | surating raka tinampèn | binuka de sang wiku | wus kadhadha surasanèki | Rêsi Sugata lingnya | inggih anggèr sokur | kula langkung ngayubagya | lah suwawi kularsa panggih pribadi | lawan raka paduka ||

27. Wrêhatnala sumôngga sakapti | wanci dalu dènira abudhal | mring desa Pantirêjane | ing marga tan winuwus | lampahira Sugata Rêsi | praptaning Pantirêja | pan sampun kapangguh | lan Brahmana Wijakôngka | kadang ibu sadaya sami

--- 144 ---

manggihi | suka angraras driya ||

Catatan kaki:

1. malbèng. (kembali)
2. Kurang dua suku kata: marang sutanira kêkarone pisan. (kembali)
3. atêmênanan. (kembali)
4. tambuh. (kembali)
5. ngatirah (dan di tempat lain). (kembali)
6. kali. (kembali)
7. Maerah. (kembali)
8. nêlasi. (kembali)
9. Kurang satu suku kata: saking Wukirgora Suwôngsa arêsi. (kembali)
10. lirunira. (kembali)
11. uruting. (kembali)
12. Sang. (kembali)
13. pêpundhènên. (kembali)
14. martapèng. (kembali)
15. nging. (kembali)
16. ginendhong. (kembali)
17. ginotongan (dan di tempat lain). (kembali)
18. tumibèng. (kembali)
19. awawan. (kembali)
20. Wrêhatnala. (kembali)
21. narpatma. (kembali)
22. bisobah (dan di tempat lain). (kembali)
23. cakra. (kembali)
24. Kurang satu suku kata: Sang Birawa tumungkul ature aris. (kembali)
25. Kurang satu suku kata: nuli lilanana bae. (kembali)
26. tumolih-tolih. (kembali)