33. Pangkur

1. saingga kadya pêpara | kang angarak mring nagri Dwarawati | langkung sarèh lampahipun | nèng marga tan rêkasa | lamun lingsir kilèn kèndêl sawadya gung | lajêng sami masanggrahan | wus kadya praja angalih ||

2. kunêng gantya kang winarna | Kurawa kang mawur ngungsi wanadri | kamuk ing maesa danu | wadya lit kathah pêjah | pra santana akathah kang nandhang tatu | kinumpulakên sadaya | marang Kya Patih Sêngkuni ||

3. pitung dalu anèng wana | angumpulkên kang samya nandhang kanin | para santana sapuluh | kang samya nandhang brana | nora pasah nanging ing jro sangêt rêmpu | para mantri kawan dasa | pitung dasa kang prajurit ||

4. tigang

--- 138 ---

dasa sikêp rêmbat | alon angling Kyana Patih Sêngkuni | kabèh anak-anak ingsun | paran rêmbuge padha | laku iki apa bali apa banjur | marang nagara Mandura | yèn muliha tanpa kardi ||

5. ing laku wus nyata tiwas | iya pira kèhe wong Ngastinèki | sakapraboning prang pupuh | durung prang lan Pandhawa | mung dèn amuk kêbo bae lêbur tumpur | golèk manèh yèn bisaa | mendah dukane sang aji ||

6. ingkang padha nandhang brana | anak-anak lamun padha ngrêmbugi | kabèh ingsun gawa banjur | marang nagri Mandura | hèh ta payo payo padha gawe atur | ing laku nyata dinuta | ngaturkên sasrahan sami ||

7. kang kocap ing sayêmbara | pundhutane putri Batacinawi | kêbo danu pancal satus | rata kêncana ingkang | kusir dewa pangirit turôngga diyu | lan gamêlan muni tawang | patah dewa lan pangarih ||

8. kabèh-kabèh wus samêkta | pundhutane tan ana kurang siji | kêmbar mayang dewadaru | praptèng wana binegal | mring Si Wrêkudara lan sabalanipun | myang Si Arya Gathutkaca | sabalane ngadhang margi ||

9. watak Prabu Baladewa | wong bambang pring kaya-kaya yèn kêni | paekan atur kadyèku | sagunging pra santana | prasamya nut mring Sêngkuni gêlaripun | sigra parentah mring bala | sadaya kang nandhang kanin ||

10. winot munggèng ing turôngga | pra santana binêktèng tandhu sami | lampahe dinèkèk ngayun | myang Arya Burisrawa | tumut tatu kamuk ing maesa danu | babag bundhas sariranya | dhasare wus agring lami ||

11. wadya gung lumakyèng wuntat | rêreyongan randhat lumakyèng margi | dènnya kèh rêrepotipun | kang samya nandhang brana | kunêng marga mangkana lampahira wus | prapta sajawining kitha | karya warta [war...]

--- 139 ---

[...ta] ing samargi ||

12. orêg sapraja miyarsa | dene praptanira Patih Sêngkuni | karusakan wadyanipun | binegal anèng marga | marang Arya Wrêkudara kang rinêbut | sasrahan kang katur marang | nagari ing Dwarawati ||

13. katur ing Sri Baladewa | langkung kagyat ing tyas wus nyipta runtik | mijil siniwèng wadya gung | sakapraboning yuda | Kyana Patih Pragota wus kinèn mêthuk | angrikatna lampahira | Rêkyana Patih Sêngkuni ||

14. kapêthuk jawining kitha | wus ingirit manjing jroning nagari | sapraptane ngalun-alun | kang samya nandhang brana | kinèndêlkên galadhag mung ingkang laju | Radyan Arya Burisrawa | tinandhu marang ngarsa ji ||

15. lan sadaya pra santana | praptèng ngarsa Burisrawa sru anjrit | nungkêmi pada sang prabu | kathah sêsambatira | kang sadasa nèng ngarsa samya ngrêruntuh | sagung Kurawa Ngastina | tan ana jênggèlèk siji ||

16. samya tumungkul sadaya | Kyana Patih Sêngkuni api nangis | sarikutan ngusapi luh | Sang Prabu Baladewa | aningali ing Kurawa risakipun | anglêgêr wus nyipta duka | jaja bang lir wora-wari ||

17. sumung-sumung mukanira | sru ngandika hèh ta paman Sêngkuni | umatura kang satuhu | paran purwane paman | dene kongsi nêmahi rusak kadyèku | putranta kèh nandhang brana | sintên kang sikarèng margi ||

18. matura ingkang sanyata | ya ta nata napase kyana patih | pêgat-pêgat aturipun | pukulun sri narendra | inggih sangking tiwas kawula ingutus | ing ari Sri Duryudana | dene ta kongsi nêmahi ||

19. karisakan wontên marga | botên pisan sagêd kiwul ing jurit | Sri Baladewa lingnya sru | botên paman matura | kang satuhu ingkang dados purwanipun | Sêngkuni [Sêngku...]

--- 140 ---

[...ni] aris turira | purwane amba tinuding ||

20. ing ari Sri Duryudana | ngaturakên pamundhut paduka ji | badhe sasrahan ingkang wus | kocap ing kêkudangan | rata rukmi pangirit turôngga diyu | kusir dewa patah dewa | myang pangarih widadari ||

21. gamêlan kang munyèng tawang | kêbo danu satus kang pancal putih | kêmbar mayang dewadaru | sasagêde ngupaya | ri paduka sadaya samêkta sampun | sarta lan pun Burisrawa | ingaturkên paduka ji ||

22. alampah botên prayitna | praptèng wana ginêtak sangking wuri | pun Wrêkudara pukulun | lawan pun Gathutkaca | sawadyane begal nubruk sangking pungkur | marma sangêt karisakan | tan antuk kiwuling jurit ||

23. gugup tinungkul sing wuntat | kathah pêjah lan kathah ingkang kanin | duk miyarsa sang aprabu | muntab ing krodhanira | datan mawi sinaringan aturipun | dora lawan tuhunira | kabranang ing tya[1] ningali ||

24. dene rusaking Kurawa | sru ngandika hèh paman aywa watir | sadaya ing risakipun | kula ingkang mulihna | hèh Pragota payo dandana dèn gupuh | sadina iki sun budhal | marang nagri Dwarawati ||

25. sang prabu wusnya ngandika | ngawe titihane sumaos ngarsi | dipôngga puspadênta wus | kamot kapraboning prang | wus anitih budhal tan nganti wadya gung | gugup Kya Patih Pragota | miwah sagung pra dipati ||

26. budhal sakacandhakira | prajurite ingkang sarêng lan gusti | têngara urut dêlanggung | wadyabala Mandura | ingkang kantun gugup ing siyoganipun | ting balêbêr nusul samya | sadaya kasmaran jurit ||

34. Asmaradana

1. Kurawa mêksih angiring | tan têbih nèng wurinira | mung kang samya tatu bae | ingantukkên mring Ngastina | mung Radèn Burisrawa [Buri...]

--- 141 ---

[...srawa] | kang mêksih binêkta laju | mring Dwarawati nagara ||

2. sartane Rêkyana Patih | Sêngkuni ngaturi surat | mring Prabu Duryudanane | ing sasolah tingkahira | nèng marga nèng Mandura | miwah lajêngira sampun | kamot ing sêrat sadaya ||

3. dutane Patih Sêngkuni | rêrikatan sampun prapta | nagari Ngastina gègèr | dene kang prapta sadaya | prasami nandhang brana | anak rabine kang lampus | gumuruh samya karuna ||

4. sêrat wus katur sang aji | animbali Dhanyang Druna | ngungun langkung sungkawane | sakêdhik ing sukanira | dene Sri Baladewa | krodha lajêng bidhalipun | mring Dwarawati nagara ||

5. kênèng gêlare Sêngkuni | Rêsi Druna aturira | dhuh pukulun botên wande | inggih ing lampah punika | rakanta ing Mandura | nêmahi dados prang pupuh | lan ari Nata Pandhawa ||

6. wontên nagri Dwarawati | namung ngamungna Kurawa | ingkang wus umiring bae | kalangkung sangking kuciwa | dene wus sami sayah | prayogi pinaring bantu | prajurit ingkang ungaran ||

7. anut Prabu Kurupati | mring ature Dhanyang Druna | sigra matah ingkang kinèn | nusul marang Dwarawatya | Kurawa tigang dasa | samêkta prajuritipun | wus budhal sangking Ngastina ||

8. ginêlak lampahing margi | Kurawa kang bantu samya | nêngna wau ing lampahe | Kurawa kang nusul lampah | gantya ingkang winarna | duta sabrang lampahipun | Garbaruci Ngambarmuka ||

9. wangsulira duk ing nguni | sangking nagri Dwarawatya | kalih wus prapta lampahe | ing prajane sowang-sowang | Kya Patih Amonggarba | lawan Patih Kaladaru | lajêng marêk ratunira ||

10. matur solahe tinuding | dènnya ngaturkên nawala | mring Ratu Dwarawatine | sêrat sampun tinan [tina...]

--- 142 ---

[...n][2] | nênggih panglamarira | nanging mangke wus katrucut | Sumbadra mèh panggihira ||

11. lawan pacangane lami | pamadyanira Pandhawa | wulan ngajêng pangarake | satriya Adananjaya | dene wangsulanira | Narendra Krêsna pukulun | yèn satuhu ratunira ||

12. ngarêpi ing kadang mami | dèn barêngana kewala | iya sasi ngarêp kiye | praptane pangantèn lanang | Dwarawati nagara | miwah ta ing krodhanipun | sri bupati ing Mandura ||

13. kabêranang dangu sami | kirang sakêdhik mèh dadya | ing aprang kantun gapruke | kèndêle sangking pangampah- | ira Narendra Krêsna | ratu kalih duk angrungu | ature pêpatihira ||

14. langkung krodhanira sami | sang prabu ing Sindhunggarba | lan Kaladênta nulya ge | parentah siyoga bala | kapraboning ayuda | kalih praja samêkta wus | bala sarta lan baita ||

15. sarêng budhal ratu kalih | Garbaruci Ngambarmuka | kadya samodra balane | Sang Aprabu Kaladênta | sangking lèr panyabrangnya | Sindhunggarba sangking kidul | wil bala tanpa wilangan ||

16. kunêng ta narendra kalih | kang lagya anèng lautan | gantya ingkang winiraos | kang ngarak mring Dwarawatya | nênggih Nata Pandhawa | kawit nguni budhalipun | sangking nagari Ngamarta ||

17. srining lampah tansah dadi | tontonan samarga-marga | kongsi mèh prapta lampahe | Dwarawati jaban kitha | gènnya dadya tontonan | datan wontên pêdhotipun | jêjêl ing samarga-marga ||

18. ingkang samya nêningali | datan kêna sinapiha | gêdhe cilik lanang wadon | ingkang sampun kaliwatan | lakon sawêngi marga | jalwèstri kathah tut pungkur | sangking kêdahe uninga ||

19. pagihe sang rajaputri | lan satriya Madukara | iki lagya ngarak bae [ba...]

--- 143 ---

[...e] | asrine kaliwat-liwat | sabuwana lir kadya | rinêngga teja kêkuwung | mendah benjing panggihira ||

20. wuwusên lampahirèki | kang angarak sampun prapta | nênggih pasanggrahan gêdhe | pamêthukan jawi kitha | kapanggih wus rinêngga | ing tuwuhan tarub agung | kanan kering gêdhongira ||

21. pinajang linungsir-lungsir | punggawa sakawan ingkang | anjagani sugatane | wau Prabu Yudhisthira | lan sagung para raja | myang jawata kalih sampun | kèndêl tata masanggrahan ||

22. sêkalarja jawi nagri | pasanggrahan jawi kitha | wadya gung suka manahe | sampun sami sinêgahan | punggawa môncapraja | kalih wêlas ingkang tugur | catur punggawa nagara ||

23. jagani sugata sami | namung Radèn Gathutkaca | kang kinèn lajêng lampahe | lan sawadyabalanira | ngaturna kang sasrahan | satus kang maesa danu | wau ta ingkang winarna ||

24. Sang Aprabu Harimurti | sampun ngaturan uninga | lamun pangantèn praptane | kèndêl samya masanggrahan | saosan jawi kitha | langkung dening kathahipun | kang dhèrèk pangarakira ||

25. lan mawi jawata kalih | Hyang Narada Kamajaya | kêkalih widadarine | ingkang ngampil kêmbar mayang | dewadaru sawarga | sagung ingkang para ratu | sadaya kapraboning prang ||

26. kang lajêng manjing nagari | amung Radèn Gathutkaca | andhèrèkkên sasrahane | andanu satus sadaya | pancal panggung sukunya | bala ditya kalih èwu | kadya mangke mèh praptanya ||

27. Sri Padmanaba miyarsi | sigra miyos siniwaka | sarta kang rama kalihe | Kumbina lan Lesanpura | pan sampun tigang dina | ratu kalih rawuhipun | sami sagarwa saputra ||

28. supênuh ing pôncaniti [pônca...]

--- 144 ---

[...niti] | para putra pra santana | pra dipati sadayane | prasamya anata bala | prajurit tigang praja | rakit baris urung-urung | jro ngalun-alun kewala ||

29. satunggul banderanya sri | lêlayu rontèk kekôndha[3] | jinèjèr ngarsa barise | ya ta wau ingkang prapta | Rahadèn Gathutkaca | bala ditya kalih èwu | ngarsa gong bèri wurahan ||

30. kadya angsahing ajurit | ditya lir singa manabda | kabur kabèh kang nênonton | maesa bayak nèng ngarsa | eram ingkang tumingal | lêbête ing alun-alun | wadya gung nisih lampahnya ||

31. tata baris angrangkêpi | andanu sampun pinarnah | satus jirap asowan lèr | Radèn Arya Gathutkaca | laju mring pagêlaran | mung lan upacaranipun | praptèng ngarsa ngaras pada ||

32. nulya kinèn lênggah nunggil | jajar lawan para putra | Gathutkaca matur alon | pukulun amba dinuta | mring ari padukendra | jêng uwa Ngamarta Prabu | ngaturakên kang sasrahan ||

33. maesa danu kang sami | pancal panggung sadayanya | kirang satunggal satuse | gumujêng sarwi ngandika | Sang Prabu Padmanaba | ya bangêt tarimanisun[4] | hèh ta kulup sabab apa ||

34. dene mêksih kurang siji | satus pundhutan manira | apa kang dadi kurange | Gathutkaca matur nêmbah | pêjah ingkang satunggal | wontên ing wukir Sêmèru | andanu kang ulês seta ||

35. wus ingaturakên sami | ing sasolah tingkahira | purwa madya wasanane | ing têmah dadining aprang | lawan Bathara Gana | andanu sagêde tutut | kenging manise Hyang Endra ||

35. Dhandhanggula

1. miwah kala kabegal nèng margi | mring Kurawa kamuk ing maesa | sampun katur sadayane | kang myarsa samya ngungun | sri narendra ngandika aris [a...]

--- 145 ---

[...ris] | lah wis kulup asoa | pakuwonirèku | dene andanu sasrahan | satus pisan iya wis ingsun tampani | rèhning wis karyanira ||

2. bêcik kabèh ulihêna kaki | iya bali marang ing Kaendran | radèn sandika ature | nulya ngandikèng sunu | hèh ta kulup sira puniki | mapaga jaban kutha | aturana laju | kabèh manjing jroning kutha | ingsun anti kulup anèng pôncaniti | miwah sira Udawa ||

3. sakancamu ingkang pra dipati | besuk esuk aja kakurangan | ing dalan pakurmatane | pangantèn praptanipun | ingkang baris angapit margi | awit lor parapatan | praptèng alun-alun | sadaya matur sandika | wusnya dhawuh jêngkar dènira tinangkil | narendra manjing pura ||

4. bubaripun kang sewaka sami | lajêng bubar enjingipun samya | mêthuk pangantèn praptane | miwah sawadyanipun | ratu kalih samêkta sami | Kumbina Nglesanpura | Gathutkaca sampun | makuwon sabalanira | kang andanu satu[5] sinasmitan sami | andanu sarêng musna ||

5. mantuk marang ing Kaendran malih | kawarnaa wau jroning pura | sri narendra sakundure | sangking paglaran laju | têdhak maring ing tamansari | Rêtna Wara Sumbadra | tinimbalan sampun | praptèng sanggar pamêlêngan | Prabu Padmanaba mèsêm ngandika ris | hèh Sumbadra riningwang ||

6. mau sutanira Pringgadani | Si Gathutkaca prapta dinuta | ngaturake sasrahane | kang kêbo danu satus | kabèh padha apancal putih | yayi Prabu Ngamarta | sakadang wadya gung | kandhêg anèng pasanggrahan | dewa loro pêngantèn kang mugarèni | Hyang Nrada Kamajaya ||

7. dene para ratu kang umiring | ing Cêmpala lan eyang [e...]

--- 146 ---

[...yang] Wiratha | sarta sagarwa putrane | sakaprabon prang pupuh | ratu sabrang ana umiring | Singgêla Bisawarna | sawadyabala gung | dene ta pundhutan ingwang | ing kudangan miwah kudanganirèki | kakang Prabu Mandura ||

8. nora nana kang luput sawiji | kabèh-kabèh apan ta tinêkan | dene praptane pangantèn | pan iya besuk esuk | marmaningsun age nêmoni | yayi marang ing sira | jatine tyas ingsun | maksih manggung mêlang-mêlang | bokmanawa nora bisa mêmarèni | wangkot myang gunganira ||

9. gampang ewuh wong wadon akrami | lamun gampang luwih sangking gampang | yèn angèl luwih angèle | lire tyasirèng kakung | mring garwane yayi tan kêni | dinuga ing wardaya | gampang ewuhipun | lamun nuju tyase gampang | kinaryaa dolanan lir bocah cilik | mring garwa nut kewala ||

10. lamun nuju angèl nora kêni | tinambaka brana miwah warna | rinobana upamane | mas rêtna sêsotya gung | mengo kaya dulu karikil | garwanya yu utama | lêngus bêngus-bêngus | kêna pisan luput pisan | tyasing priya yèn wus putung nora kêni | rinapu sangsayewa ||

11. iya iku angèle ngakrami | dhêdhasare bakal lakinira | luwih lêmbut bêbudène | wêwadine wus muluk | katon lena prayitna batin | tambuh nanging wiweka | wicaksanèng kalbu | pasang limpating graita | nora kêna ginayuh samaning janmi | budine Si Janaka ||

12. marma aja dumèh-dumèh yayi | laki kadang anganggêp gumampang | wani miminya karêpè | dumèh budine alus | lan wus bangêt anandhang brangti | kawit bocah tan owah | dènira nahên kung | mung sira dèn arsa-arsa | marma

--- 147 ---

wani mimikan karêpirèki | ginawe ngarah apa ||

13. nadyan ana kaluputan mami | laki kadang iya ngarah apa | sayêkti gêdhe maklume | dadia dukanipun | môngsa dadak buwanga mami | rabi môngsa olèha | kaya raganingsun | yèku luput ngômbra-ômbra | lali lamun èstri kawisesèng laki | tulise pan wis ana ||

14. purbaning Hyang Guru mring pawèstri | pan wus kasrah marang priyanira | Hyang Guru tan milu angrèh | timbangane pan guru | sinung wênang misesèng urip | yèn balaka wisesa | marang ratunipun | èstri kawisesèng priya | padha-padha yèn ana luputirèki | murid mring gurunira ||

15. miwah bala luput mring narpati | miwah ratune wus angapura | marang dosane balane | miwah ta gurunipun | wus ngapura dosane murid | Sang Hyang Jagad Pratingkah | sayêktine manut | milu ngapura kewala | mung wanudya lamun dosa marang laki | nadyan kakung ngapura ||

16. wus narima nrus ing lair batin | Sang Hyang Guru ingkang nora lila | wong wadon iku dosane | marang ing kakungipun | wus pinêthok ginawe pasthi | siniksa jro naraka | tan antuk pitulung | wus têtêp wadon tan kêna | duwe karêp kudu nuta marang laki | iku dèn eling sira ||

17. dene pratikêle wong akrami | têtêp dudu brana miwah warna | pan mung ati paitane | ati eling lan tuhu | sarta gêmi lawan nastiti | gêmi ku gêmènana | wêwadining kakung | nastiti ku nêstènana | barang ingkang dadi karêmaning laki | miwah laranganira ||

18. rina wêngi kudu ngeling-eling | nora kêna lali sanalika |

--- 148 ---

ingkang dadya karêmane | miwah laranganipun | ngarsandhewe amu[6] pakeling | paitane ngakrama | elinga kalamun | èstri kawisesèng priya | lamun ilang elinge namaning èstri | kêna ingaran liwar ||

19. pêdhoting liwaring wanudya yayi[7] | apan dudu wong bandrèk lan jina | ya wong kang ilang elinge | lawan nastitènipun | nandhang dosa ing rong prakawis | dhingin dosa ing priya | kapindho Hyang Guru | wong wadon ilang têmênnya | saksat pêdhot dharadhat mamah kêndhali | buwang ugêring tekat ||

20. dene nora pisan angawruhi | lamun ati ugêring agêsang | badan iki darma bae | obah lan osikipun | bisa sangking osiking ati | ati ratuning badan | marma kudu emut | hèh ta yayi wruhanira | bakal lakinira musthikaning dadi | ugrêring tanah Jawa ||

21. wus pinasthi ing dewa linuwih | nurunakên sagung para raja | iya tanah Jawa kabèh | marma ingsun jumurung | sira jaluk patiba sampir | wanitan[8] lan curiga | kris pulanggênèku | pusakane tanah Jawa | sapa ingkang kuwasa nganggo wus pasthi | dadi wijining raja ||

22. mêko[9] kêris wus anèng sirèki | wadon-wadon sun têdha bisaa | sira dadi wêwadhahe | turuning nugraha gung | ratu ingkang bakal bakoni | mêngku rat tanah Jawa | dene sira jaluk | bocahe wadon kasihan | ya wus bênêr têgêse yayi dera mrih | brôngta mong marunira ||

36. Asmaradana

1. nêdya mrih utamèng krami | wus wajibe dyah utama | among maru kapindhone | katêmua jaka rara | lawan Si Dananjaya | yèku pêpucuking wahyu | kang mêngkono osikira ||

2. ngarêp jaluk tiba sampir |

--- 149 ---

curiga lawan wanudya | aywa tanggung sabanjure | kang mêngkono ciptanira | têtêpana kewala | kabèh wêwulangku mau | eling ugêring akrama ||

3. samôngsa wong wadon eling | lamun kawisesèng priya | yêktine yèn cukup kabèh | dènnya mrih utamèng krama | gêmi lan nastitinya | miwah ing têmênirèku | kagawa ing elingira ||

4. langkung dènnya ngarih-arih | Sri Maha Narendra Krêsna | dènnya mêdhar wêwulange | mring ari sang kadi rêtna | ngarih-arih ngrarêpa | sang rêtnaning dyah kapiluh | miyarsa wulanging raka ||

5. kathah kagagas ing galih | dene ta nguni wus kathah | mring badhe kakung lêpate | purun karya cacah cucah | wusnya têlasing wulang | mring ari kundur sang prabu | dhawuh ing garwa katiga ||

6. samêktanira jro puri | enjing pangantèn praptanya | kang garwa sandika ture | ing jawi Patih Udawa | lan sagung pra dipatya | miwah wadyabalanipun | Kumbina lan Lesanpura ||

7. kawit wingi dènnya ngrakit | rarêngganirèng taratag | winarnèng têtuwuhane | dugi marga parapatan | ingkang lèr pêthetannya | sadaya pinggir lêlurung | kinêmbang ing têtuwuhan ||

8. myang kang baris ngapit margi | kawit dalu pangapitnya | dugi parapatan kang lèr | sadaya wadya nagara | kang baris ngapit marga | para mantrine pêpayung | tunggul banderanya mubyar ||

9. jinèjèr ngarsane baris | sarta sakapraboning prang | dene lèr parapatane | prapta pasanggrahan pisan | kang baris ngapit marga | namung tumbak lan lêlayu | arahan dêmanging desa ||

10. wau ta kang mêthuk enjing | Dyan Sômba lan Wrêsniwira |

--- 150 ---

kalih wus prapta lampahe | pasanggrahan jawi kitha | lajêng lumakyèng ngarsa | mring Narada jujugipun | umatur lamun dinuta ||

11. ngaturi sadaya sami | lajênga manjing jro kitha | rama prabu pangantose | lawan jêng eyang kalihnya | Kumbina Lesanpura | wontên paglaran pukulun | langkung sami ngarsa-arsa ||

12. Narada suka tan sipi | gumuyu alatah-latah | sigra matah parentahe | angreka rakiting marga | tundha-tundhaning lampah | kang dadya panganjuripun | katri putra ing Wiratha ||

13. sigra budhale dhingini | Radyan Sômba Wrêsniwira | nunggil nèng rata kalihe | mung lan upacaranira | sami nginggil turôngga | wuri têngara gumuruh | budhal panganjuring lampah ||

14. putra ing Wiratha katri | asri sagêgamanira | ingkang sumambung wurine | nênggih kang rama sang nata | nulya Drêsthajumêna | lan kang rama sang aprabu | wuri wadya ing Ngamarta ||

15. Nakula Sadewa sami | wus tinunggil ngarsèng nata | kinèn nindhihi barise | nulya Prabu Yudhisthira | nulya Sang Arya Sena | dharat lan sawadyanipun | prasami amandhi gada ||

16. nulya sagung para putri | anulya rata kêncana | titihan sang pinangantèn | nulya Prabu Bisawarna | Sri Bupati Singgêla | ingkang mungkasi nèng pungkur | lan sawadyabalanira ||

17. alon lampahirèng baris | ngambah rêratan nagara | ubêgan sapraja gègèr | kang arsa samya tumingal | usrêk rêbut ing ngarsa | jêjêl têpining marga gung | datan kêna sinapiha ||

18. wong jro pura kathah mijil | sangking kêdahe uninga | badhe garwane gustine | ingkang ningali sadaya | kèh pita-ginupita | lamlamên kasmaran dulu | mring satriya Dananjaya ||

19. kang sawênèh ana angling | iku Sang Hyang Kamajaya | dene kang dadi patahe [pa...]

--- 151 ---

[...tahe] | kang wus kocap ing carita | suralaya tan ana | dewa rêratuning bagus | mung Bathara Kamajaya ||

20. lawan pocapaning malih | sabagusaning manungsa | nora padha lan dewane | dene iku Dyan Arjuna | nora kari satuma | baguse myang cahyanipun | lan Bathara Kamajaya ||

21. wingite cahya wus sami | padha nukmèng ôndakara | miwah teja kêkuwunge | ngasorkên langêning jagad | lah iya ngêndi ana | kang mirit satriya iku | bêgjane kang duwe garwa ||

22. wong jro sandhinge ningali | miyarsa sêndhu wuwusnya | buh ta ingkang bêgja bae | buh satriya Dananjaya | buh gustiku sang rêtna | ujêr sira durung wêruh | ing warnane gustiningwang ||

23. widadari Dèwi Ratih | pangarihe sang lir rêtna | ya garwane dewa kuwe | kang dadi patah Sang Parta | mulyaning waranggana | guruning ayu swarga gung | Dèwi Ratih warnanira ||

24. dene ika jajar linggih | lan gustiku sang lir rêtna | nora bisa ngasorake | ayune babag kewala | sêdhêp manise samya | lungit myang wingiting sêmu | wênêsing kang cahya samya ||

25. mara tingalana benjing | yèn wus panggih sandhing lênggah | lamun kasor gustiningong | sayêkti pantês kewala | tan ana kang kuciwa | sun duga lamun pinangku | mring satriya Dananjaya ||

26. lir rêtna nawung hèr thathit | sasôngka anawung lintang | baya wus pêsthi jodhone | gustiku lawan Sang Parta | bênêr nguni kang rama | pinacang sangkaning timur | tan wus lamun winuwusa ||

27. wuwuse kang nêningali | mangkana ing praptanira | Sômba lan Wrêsniwirane | Sang Aprabu Padmanaba | dyan mijil pagêlaran | lan kang rama kalihipun | Kumbina lan Lesanpura ||

28. para putra glar ngarsa ji | tuwin kang para santana | pra dipati sadayane | prasamya nindhihi bala | prajurit tigang praja |

--- 152 ---

ingkang baris ngurung-urung | sami sakapraboning prang ||

29. tunggul daludag tulya sri | lêlayu lawan kakôntha | bul-umbul bandera runtèk | mangkana wau praptanya | Rajaputra Wiratha | langkung asri lampahipun | prajurit lir gêgandhengan ||

37. Kinanthi

1. gantya-gantya lampahipun | sawadyabalanira sri | ngambah rêratan nagara | salin rakiting lumaris | pacara sadaya ngarsa | prajurit dinèkèk wuri ||

2. Radèn Wirasôngka ngayun | lajênge mring pôncaniti | mung lan upacaranira | prajurite samya nisih | mangetan tata barisnya | tunggil bala Pringgadani ||

3. wurine ingkang sumundhul | sawadyabalanira sri | Rahadèn Arya Untara | saupacaranira sri | nulya Radèn Arya Seta | ingkang sumundhul ing wuri ||

4. gumêrdêg barise barung | swaraning kêndhang gong bèri | sêsêg rêmpêg lampahira | sêrênging baris ngajrihi | pangarsa putra Wiratha | lajênge mring pôncaniti ||

5. mung lan upacaranipun | nulya kang sumambung wuri | wadyanira ingkang rama | Sang Aprabu Maswapati | lajêng marang pagêlaran | saupacaranira sri ||

6. prajurite tata ngumpul | lan barise putra katri | mangkana ing pagêlaran | sang prabu ing Dwarawati | Kumbina lan Lesanpura | tumurun samya ngurmati ||

7. mêthuk têpining têtarub | marang sang aprabu kaki | têdhakira sangking rata | cinandhak astanira glis | kinanthi binêkta lênggah | satata bangsal pangrawit ||

8. putra katri Wiratha wus | ngaturan lênggah ing nginggil | anèng wurine kang rama | Sang Aprabu Harimurti | langkung dènira mangrêpa | mring Sang Prabu Maswapati ||

9. nulya wuri rawuhipun | ing Cêmpala Sri Bupati | lan putra Drêsthajumêna | saupacaranira sri | lajêng marang pagêlaran | prajurite

--- 153 ---

tata baris ||

10. lan bala Wiratha kumpul | ingkang sumundhul ing wuri | wadyabala ing Ngamarta | Nangkula Sadewa ngarsi | têngah Prabu Yudhisthira | Wrêkudara munggèng wuri ||

11. pangkat-pangkat lampahipun | saupacaranira sri | lajêng marang pagêlaran | prajurite tata baris | pinarnah kilèn sadaya | wau ta ing pôncaniti ||

12. rawuhipun Sang Aprabu | Drupada lan Sri Bupati | Ngamarta Sri Yudhisthira | sadaya samya nêdhaki | jumênêng ngarsaning dhampar | tundhuk rêrangkulan sami ||

13. wusing panêmbramanipun | tata lêngggahipun sami | nulya wau ingkang prapta | sagunging upacara sri | dulur sêlur lampahira | jêmpana tandhu lan joli ||

14. linajêngkên lampahipun | lumêbêt sajroning puri | ngurmati pamêthukira | pramèswari Dwarawati | Kumbina lan Lesanpura | anèng palataran sami ||

15. tundhuk ingaturan sampun | laju manjing jroning puri | rinêngga sukaning driya | panggihe lan Dèwi Ratih | anèng gèn Wara Sumbadra | ing taman Banoncinawi ||

16. dènnya maripurnèng ngriku | ing busana pra apsari | marang ing Wara Sumbadra | busana sangking swarga di | miwah ingkang gôndawida | lawêdaning pra apsari ||

17. nahan ta jroning kadhatun | mangkana praptanirèki | gêgaman ing Madukara | sarêng lan riris wêwangi | panangkilan udan kêmbang | mambête kang sarwa sari ||

18. brêmara liwêran umung | nèng tawang mamrih wêwangi | manuk muni mawurahan | sanginggiling rata rukmi | sênggani lan lokanônta | munya nèng tawang ngrêrangin ||

19. dungkap têpining têtarub | kèndêling kang rata rukmi | jawata kalih wus têdhak | anganthi Radèn Prêmadi | piyak upacarèng ngarsa | samya mire nganan ngering ||

20. namung sêkar dewadaru | ingampil apsari kalih | lumampah [luma...]

--- 154 ---

[...mpah] ngarsa Sang Parta | Sêmar Bagong munggèng wuri | wau Prabu Padmanaba | lan sagung para narpati ||

21. gêrawalan samya mêthuk | nungsung guyu-guyu sami | Bathara Rêsi Narada | nanduki sukaning galih | gumujêng alatah-latah | Dananjaya angabêkti ||

22. mring Sri Krêsna dyan rinangkul | astane sigra kinanthi | aris prasamya lumampah | sapraptaning pôncaniti | wus tata samya alênggah | sêkar dewadaru ngapit ||

23. mring Sang Parta dènnya lungguh | jawata kalih tan têbih | banjêng kang para narendra | lunggyèng ing dhêdhampar rukmi | para putra glar ing ngarsa | Rêsi Narada lingnya ris ||

24. kaki Krêsna lakuningsun | dinuta ing Hyang Prêmèsthi | masrahake arinira | Ki Parta marang sirèki | dhaupe lawan Sumbadra | dene pamundhutirèki ||

25. kabèh-kabèh samêkta wus | tan ana kurang sawiji | kang kalêbu kêkudangan | Sri Krêsna umatur aris | pukulun inggih sumôngga | sakarsa tuwan umiring ||

26. ing jro pura samêkta wus | pangrêngganing Dèwi Ratih | mring wayah ta pun Sumbadra | angrakit sajroning puri | ulun pasrahkên sadaya | mring Kusuma Dèwi Ratih ||

27. sumêlang kawula namung | dèrèng ngaturi udani | mring wayah tuwan Mandura | Rêsi Narada lingnya ris | aja sumêlang tyasira | manawa tinutuh benjing ||

28. marang kakangira prabu | Mandura yèn angruntiki | dumèh tinigal[10] ing karya | têmune arinirèki | warahên yèn sangking ingwang | kang mêksa marang sirèki ||

29. sarta timbalan Hyang Guru | wus pinasthi dina iki | têmune Parta Sumbadra | anut sagunging para ji | ing rèh Sang Rêsi Narada | mijil sangking pôncaniti ||

38. Mijil

1. pangkat-pangkat sagunging [sa...]

--- 155 ---

[...gunging] para ji | samya ajêjodhon | para putra nèng ngarsa kêkanthèn | Drêsthajumêna Sômba kang nganthi | Rukma lan Sêtyaki | nulya wurinipun ||

2. Arya Seta lan Sang Bimasiwi | putra Wiratha nom | Wirasôngka Untara kanthine | nulya Rêsi Narada anganthi | mring gring[11] Harimurti | nulya wurinipun ||

3. Gagarmayang Gagarwati ngampil | dewadaru karo | munggèng ngarsane sang pinangantèn | Sang Hyang Kamajaya kang anganthi | nulya sri bupati | ing Wiratha sêpuh ||

4. Natèng Cêmpala kang anganthi[12] | nulya sang akatong | ing Kumbina lan Lesanpurane | nulya Prabu Darmaputra nganthi | Singgêla Narpati | Wrêkudara pungkur ||

5. nulya sagunging upacara sri | pangkat-pangkat golong | panakawan kang angampil kabèh | nulya patih ing sagung para ji | ajêjodhon sami | Udawa ing ngayun ||

6. pra dipati maksih pôncaniti | têngara gumuroh | parêng munya kêndhang gong arame | myang gamêlan lokanônta mêksih | munya angrêrangin | munggèng luhuripun ||

7. sang pangantèn lêbête jro puri | ambyuk kang nênonton | jalu èstri tan kêna sinapèh | uyêl jêjêl tindhih-tinindhih[13] | sêg-dhinêsêg sami | kanan kering timbun ||

8. ya ta wau sagung pramèswari | myang dewaning wadon | dènnya sami maharjèng pangage-[14] | nira sang dyah ing Batacinawi | wus sampurna sami | katuwon dinulu ||

9. rema mêmak ngendrawila wilis | sinêkaran ambyor | singga wulan rinênggèng wintange | paès wilis pan tinêpi kuning | pinatut malipit | lan cêcênthungipun ||

10. kadya mega sinalimut thathit | pêthaning pêraos | têturutan wungu sasrêbênge | anut imba pinatut jalirit | lir teja ngawêngi | ing plarapanipun ||

11. kêkancinge gêlung cundhamanik |

--- 156 ---

rinênggèng sotya byor | pinèpèd ing cundhuk tanggalane | binabèji hèr kilat hèr thathit | papêthaning kadi | asrining sitangsu ||

12. duk kaping tri narawungi riris | papêntulira byor | amêwahi asrine gêlunge | sêngkang bapang ginumyur hèr gêni | ebah ting parêlik | nèng wadananipun ||

13. sarawungan lir sêsotya kalih | ting clurat ting clorot | lir sasôngka linud ing wintange | mamêrakan bêburon sêsiring | anèng wadana sri | kuwung rêbut dhucung ||

14. jaja wêlar wijang rinênggani | asrining bêbadhong | tiba wonga-wonga tundha trine | singga tanggal ping catur ngawêngi | payudara kalih | lir pedah andaru ||

15. dariji lus angudayaning ri | kalpikanira byor | asta lurus gandhewa gadhinge | bêbinggêl mas winarna ing anting | sumêkar luruping | asta sri dinulu ||

16. madya pamêkak goranta palih | turut sapêngisor | pada ramping rêmpêg darijine | kanaka mêmêt pinacar kadi | mirah bang tumraping | kêncana binubut ||

17. tutuping wadi mèpèt amidih | sinêkar sotya byor | kêncêng-kêncêng ing tambang kêndhite | oncèn mas rinuji turut wêntis | samya mas inganggit | ing sêsotya mancur ||

18. linênggahkên sang dyah nèng madyaning | ngarsane kêkobong | para pramèswari nèng ngarsane | namung Dèwi Ratih kang sumandhing | saengga lir sasi | sudama dinulu ||

19. Wara Sumbadra lan Dèwi Ratih | mèh kêmbar sayêktos | apan amung seje lêlewane | Dèwi Ratih bêranyak tan wigih | Dyah Banoncinawi | dyatmika aruruh ||

20. galak ulat Rêtna Dèwi Ratih | sang rêsmining sinom | tingal jait alindri liringe | namung putri Cêmpala kang mirib | mring Sang Dèwi Ratih |

--- 157 ---

salêlewanipun ||

21. sami raga karana mantêsi | sang kusuma karo | ya ta wau katingal rawuhe | sang pangantèn kakung ginarbêg ing | sagunging para ji | Dèwi Ratih gupuh ||

22. Rêtna Wara Sumbadra kinanthi | kinarbêg pra sinom | para cèthi atup nèng wurine | sang kusuma pinêthukkên mungging | samadyaning kori | paringgitanipun ||

23. sêkar dewadaru nganan ngering | sinasmitan karo | parêng bêbalangan ing gantale | sawusira sigra Dèwi Ratih | sang pangantèn èstri | sinêmbahkên kakung ||

24. dyan cinandhak sang rêsmining wuri | mring kakung pinondhong | para ratu samya wangsul kabèh | mring pandhapa tata lênggah sami | myang jawata kalih | para putra ngayun ||

25. sagung upacaraning para ji | nèng wuri mirantos | pra dipati tinimbalan kabèh | angladosi karamèn jro puri | lan sagung pra patih | banjêng lungguhipun ||

26. ya ta wau salêbêting puri | sang pangantèn karo | linênggahkên ngarsèng pajangane | Dèwi Ratih ingkang anêngahi | dewadaru ngapit | kanan keringipun ||

27. katri pramèswari Dwarawati | lawan Kumbina wor | Lesanpura nèng kulon lênggahe | pramèswarinira Wiratha Ji | lawan pramèswari | ing Cêmpala Prabu ||

28. anèng wetan lawan pramèswari | ing Ngamarta awor | Rêtna Wara Srikandhi bajênge | sagung ingkang parêkan lan cèthi | jibêg munggèng wuri | jro kadhaton pênuh ||

29. para ratu samya dèn aturi | malêbèng kadhaton | kinabêktèn mring sang pinangantèn | bajêng para ratu munggèng ngarsi | lan sang dèwi kalih | Dananjaya gupuh ||

30. lan kang garwa mangsah angabêkti | marang para katong | miwah marang jawata kalihe | sagung ingkang para pramèswari | katuwon ningali | marang kalihipun ||

31. sagung parêkan myang para cèthi | andongong malompong |

--- 158 ---

mulat marang ing sang pinangantèn | dene rêspatinira kêkalih | pantêse sinandhing | srinataning arum ||

39. Sinom

1. Sang Aprabu Padmanaba | êntyarsaning tyas tan sipi | myang pramèswari katiga | tumingal marang kang rayi | dene punggale nguni | wus panggih têmah piturut | samya muji sadaya | ing wignyane Dèwi Ratih | dènnya karya rapête patêmonira ||

2. Bathara Rêsi Narada | anggung anyawang anglirik | apan ta sarwi ngêngudang | marang ingkang wayah kalih | lêlewa angluconi | tan pêgat asungsung guyu | suka kang para raja | miwah sagung pramèswari | para cèthi gujênge ambata rêbah ||

3. mulat ing Rêsi Narada | pan namung Wara Srikandhi | lagi mèsêm bae nora | malah rungèh dènnya linggih | mulat Radyan Prêmadi | lênglêng ing tyas mangu-mangu | kandhuhan ing kung rimang | gêlung wudhar tan tinolih | kasêmêkan sapalih akuleweran ||

4. karingête kadya siram | nanging tan ana udani | katawur ing pagujêngan | Narada anglêluconi | lan Prabu Harimurti | ananduki asung guyu | hèh Sumbadra riningwang | sapèku kang sandhing linggih | marang sira wong lanang anyar katingal ||

5. yèn ta aja kêlêtana | marang Rêtna Dèwi Ratih | dêlênge nora pasaja | panglirike mring sirèki | manawa mêngko bêngi | nêmêni panglirikipun | paran ta solahira | yèn wus pisah kang nêngahi | hèh Sumbadra sawêngi mêngko dèn yitna ||

6. sangsaya ambata rêbah | gujênge [gujêng...]

--- 159 ---

[...e] parêkan cèthi | tumungkul Wara Sumbadra | miwah Rahadyan Prêmadi | Kusuma Dèwi Ratih | nambungi sarwi gumuyu | kula môngsa sukaa | ginaganggu ari mami | yèn ginanggu sun gawa mring suralaya ||

7. gumujêng Narendra Krêsna | Sumbadra na kang ngukuhi | dèn bêcik ing sungkêmira | marang Rêtna Dèwi Ratih | nanging dèn ngati-ati | bokmanawa kênèng bujug | tyas ingsun tan pracaya | mulat marang kang nêngahi | lamun sira lena sayêktine kêna ||

8. kadya sinêntak gujêngnya | sagung kang samya miyarsi | lingira Narendra Krêsna | sêmbranane maranani | praptèng antarèng wêngi | sagung ingkang para ratu | wangsul lênggah pandhapa | miwah sang jawata kalih | akaramèn samya aboga drawina ||

9. sagunging kang pra dipatya | sadaya samya ngladosi | miwah salêbêting pura | dhaharan kang para putri | ngiras gujêngan sami | wusira dhaharan nutug | linorot kang ambêngan | mring sagung parêkan cèthi | Dèwi Ratih mèsêm ngêjèpi Sang Parta ||

10. garjita nampèni cipta | kang garwa pinondhong aglis | binêkta minggah patrêman | pan wus tumangkêp kang samir | sagunging para putri | ngumpul lalênggahanipun | nêbihi sawatara | anut ing Sang Dèwi Ratih | pan sadalu tan ana kang antuk nendra ||

11. suka sami pagujêngan | tuwin kang para narpati | satriya mya[15] pra dipatya | anut ing jawata kalih | nutug kasukan sami | samadyaning pandhapa gung | Hyang Narada kang dadya | panutan sukaning galih | angrêsêpi Sri Maha Narendra Krêsna ||

12. Ki Lurah Bagong lan Sêmar | sadalu anglêluconi | tan ana mingkêm kang mulat | sagunging kang pra dipati | gumêr gujênge sami | myang kang anèng [a...]

--- 160 ---

[...nèng] alun-alun | para mantri sadaya | myang sagung para prajurit | mêksih pajêg barise karamèn samya ||

13. saênggèn-ênggèn gumêrah | kalasôngka angrêrangin | kêndhang gong munya sauran | mangkana sajroning puri | ingkang munggèng jinêmrik | sang pangantèn kalihipun | satriya Dananjaya | kang tansah angarih-arih | mring kang garwa dèrèng kapadhan ing karsa ||

14. sang rêtna sangêt susila | kagagas ing tyasirèki | dene ta kadang taruna | mangkya têmah dadya laki | kèngêtan nguni-uni | mring Sang Parta purunipun | karya sawiyah-wiyah | kongsi nibani têtali | nèng Kumbina binônda cinara kumpra ||

15. marma tyasira wiyoga | dahat merang marang laki | satriya Adananjaya | dènira mrih lunturing sih | mêksih angarih-arih | ing tyasira maju mundur | jrih lamun kaputungan | ingkang wus ing nguni-uni | lamun mêdal runtike mung suduk jiwa ||

16. marma nêlaskên pangrêpa | pangungrum pangarih-arih | ginunturan ing srênggara | dènnya mrih lunturing kang sih | lir sadpada ngisêp ing | puspita di mêksih kuncup | tangèh wêdharing sêkar | brêmara dening kang sari | mêksih ering sêrênging sari rinêksa ||

17. dhuh kusuma mirah ingwang | kang sawang sêkar warsiki | satmatanên dasihira | sumiwi tur pati urip | sakarsa ngrèh ing dasih | dene têmah lêbur luluh | awora lan bantala | datan nyipta ing dyah malih | ing dêlahan tulusa angèstupada ||

18. mring sang adining kusuma | kang sawang mênur rinujit | anjanmaa kaping sapta | aywa liya kang ngêmbani | among ing sang rêtna di | gusti munga raganingsun | janma angêla-êla | marang sang dewaning [de...]

--- 161 ---

[...waning] èstri | cinuthata kang abdi pindha wrêcita ||

19. kumudu angèstupada | marang sang dewaning sari | sarining Ngendrabawana | Ratih-Ratih Rarasati | nora ngundha-usuki | anyèthia kabèh patut | sapa parêk tan papag | singa tandhing nora tandhing | kawit timur gon ingsun bedhung bêbeka ||

20. tangèh wruha gujêngira | èsême durung udani | lah ta iya ngêndi ana | wong antêng tumêkèng ati | pan namung sira gusti | dhuh kusuma jiwaningsun | awlasa dasihira | pintên ta lamine mangkin | gèn kawula nandhang sêsiku dêduka ||

21. purwa nèng Gadamêdana | gènira dêduka gusti | saksat yèn sakêthi siksa | sinangsayèngakên dasih | ginusah kawlasasih | kesah manglaya margiyuh | susah sayah gung ngrêsah | nrus ing tyas bosah-basih[16] | pindha sarah wus basah tan ana nglarah ||

22. saengga bintaro kentar | ing tirta kentar kalindhih | manggung môndra kalênglêngan | sagèn gumuling tan eling | kalanglangan kalindhih | nglinglung bingung tan tinulung | saparan karungrungan | mirangrong ngarang ngranuhi | rangu-rangu angêrangu sih andika ||

23. tan môndra yèn tumulèha | malah katula-katali | ing salah solah kawula | mèh nglalu sangking panganti | pan amung nyipta pati | datan kuwawa nahên kung | nandhang brôngta subrôngta | wigêna anawung wingit | anggung kambah ing wiyoga kawimbuhan ||

24. mangkya gusti wus ngapura | karsaa nampar ing dasih | kawulane lilanana | sumiwi jroning jinêmrik | abdine atur pati | mring sang ratuning rum-arum | rujitên jro patrêman | dèn atêmah rontang-ranting | tan lênggana namung gusti ngandikaa ||

25. yèn dèrèng karsa ngandika | namung lilanana gusti | èsêm ta sakêdhap netra | dadya pamurunging pati [pa...]||

--- 162 ---

[...ti] | Sang Dyah Banoncinawi | miyarsa lingirèng kakung | ing tyasira sumêlang | èngêt wulanging raka ji | nadyan silih akrama kadang taruna ||

26. sayêkti kalamun dadya | dununge sêmbahirèki | kakung wus pasthi minôngka | gurunadine sayêkti | kapungkur yayah bibi | pangrèhing sang jawata gung | mring wanudya wus kasrah | marang ing priyanirèki | sinung wênang kakung misesa ing garwa ||

27. punika ingkang ginagas | Kusuma Banoncinawi | sumêdya anêtêpana | kautamaning pawèstri | aywa ta karya kardi | sungkawane kakungipun | sadangune ngrarêpa | dahat asor mêlasasih | dènira mrih lunture sari sarkara ||

40. Dhandhanggula>

1. sang kusuma ing Banoncinawi | yayah pan kadya angêmu waspa | dènnya nauri kakunge | apan sarwi tumungkul | ragi sêrêt ririh dènnya ngling | dhuh ta radèn mèndêla | sampun ta andarung | angarih-arih ngrarêpa | marang dasih ngasih-asih mêlasasih | mamêla lir kawula ||

2. pan kawula dede lare alit | suka rêna rinungrum rinêpa | wuwus lamis tanpa gawe | karya ewa kang ngrungu | tur amôngsa anrus ing galih | pundi wontên wanudya | ngabdèkkên ing kakung | mendah sidèning duraka | ing sakêdhap dhuh bêndara adhuh gusti | kawula ngèstupada ||

3. nadyan silih tan anrus ing galih | namung pangandika samudana | wèh duraka mring cèthine | apan ing mangke sampun | karsaning sang dewa linuwih | lan sangking lilanira | kadang kula sêpuh | sinêksi para jawata | lan apsari pinanggihakên wak mami | kalawan kang sarira ||

4. para ratu prasamya ngèstrèni | sêpuh anèm nglulusakên samya | mring kang swargi kudangane | lawan pundhutanipun | inggih kakang prabu kêkalih | sadayane paduka | andhatêngi sampun [sampu...]

--- 163 ---

[...n] | tan wontên kirang satunggal | lair batin badan kawula wus dadi | tatêbusan paduka ||

5. ing sakarsa paduka ngrèh dadi | paran ta gèn kawula suminggah | wus kabutuh anèng kene | pintên ta kuwatipun | ing wanudya kalamun pinrih | winasesa ing priya | dêstun kawula mung | nênuwun sarèh paduka | sampun ngantos gadhah karsa sapuniki | kawula sru lênggana ||

6. dènnya sangêg-sangêt[17] tigbrèng galih | benjang sarira sintên darbea | Dananjaya ris dêlinge | dhuh babo mirah ingsun | awêcaa paran kang dadi | duhkitaning wardaya | manawabdinipun | gusti bisa ngluwarana | sang rêtna ngling kang dados tikbraning galih | dene kadang taruna ||

7. mangkya têmah èstu dados krami | mila sadangunipun paduka | namudana pangrêpane | kawula kamipurun | kèndêl dangu botên nauri | ngungun sangking wus kathah | kalêpatan ulun | tingkah kang wus kalampahan | mring paduka sabên-sabên kumawani | wèh ujar cacah-cucah ||

8. malah kongsi nêngêri têtali | inggih dening sakêthi tan nyana | lamun makètên jêbule | dadya laki satuhu | lah ta pintên dosa ngong benjing | yèn tan wontên aksama | paduka pukulun | yêkti anawung druhaka | salamine Dananjaya duk miyarsi | mring ature kang garwa ||

9. kadya rêntah tyase tibèng siti | pan kakênan manising wacana | Sang Parta mijil waspane | kang garwa dyan sinambut | linut dening pangarih-arih | dhuh mirah jiwaningwang | kang sawang sitangsu | ratu-ratuning sêsotya | kusuma di mirahing Banoncinawi | sapa duwe bêndara ||

10. baya namung Rahadèn Prêmadi | lah ing ngêndi antuka ngupaya | ingkang mirib sairibe | kang kadya mirah ingsun | wus kaanan para apsari | Ratih [Ra...]

--- 164 ---

[...tih-Ratihing] swarga | sêsandhingan lungguh | kucêm datanpa ujwala | pira kèhe iyèki kang para putri | kang anèng jroning pura ||

11. lir sudama katrangan ing sasi | kabèh-kabèh kucêm tanpa cahya | mung nyèthia pêpantêse | mring sira gustiningsun | Gagarmayang lan Gagarwati | mung gawa gantènira | yèku pantêsipun | dhuh gusti sampun anyipta | yèn abdine akarya samudana ngling | nora nrus ing wardaya ||

12. corên sarta upata kang mandi | yèn darbea salin ing panyipta | sangking gusti nahing anggèr | dèn têmah luluh lêbur | tan anyipta maring dyah malih | ngamungna sang kusuma | ngabdèkkên maringsun | ing dunya praptèng dêlahan | sun sumewa marang risang liring sari | lumadi ing sakarsa ||

13. dene solah tingkah nguni-uni | mirah ingsun amundhut apura | rumôngsa akèh lupute | iya mring dasihipun | sadurunge sawise gusti | luwih sakêthi yuta | ing apuraningsun | karana gèr dudu sira | ingkang luput sayêkti yèn sangking mami | kang bangêt kaluputan ||

14. agung ngarubiru marang gusti | gege môngsa sadurunge môngsa | mung apuranira anggèr | marang ing dasihipun | lah ukumên jroning jinêmrik | siksanên ing paprêman | dèn atêmah lêbur | bêndunên ing gônda wida | balênggunên ing tingal manising liring | kang abdi tan suminggah ||

15. pan tuwêkên kanaka kang lungit | cancangên ing kincanging imbanta | bandanên ing kasmêkane | cêngkalakên ing gêlung | tabêlanên ing

--- 165 ---

kasur sari | lurubana paprêman | candhinên jinêmrum | kirimên layoning sêkar | Dananjaya pangungrume anêkani | masesa ing asmara ||

16. ingkang garwa sinarèkkên aris | maras-maras tyasira wus rantas | tatas têrus panitise | rêtnaning dyah kalangkung | ananggulang tan kêna polih | kakung tan kêna bênggang | pangudining kayun | sang dyah sayah agung ngêsah | panyêngkahe tan pasah amêlasasih | kakung nêkakkên karsa ||

17. rara kênya pinurwa ing rêsmi | yayah murcita jroning asmara | kawratan ing pangrêmbate | tinêmbe marang kakung | Dananjaya awlas ningali | kang garwa sinungkêman | wunga-wunganipun | wadana ris ingusapan | gung angaras cinêcêp-cêcêp kang lathi | pan sarwi rinarêpa ||

18. dhuh kusuma niyakaning èstri | putri musthikaning jagad traya | sotyaning wanita kabèh | kêkayanganing ayu | anguyuni ayu sabumi | ing jagad tanpa sama | sasamaning ayu | yu-ayuning suralaya | pan sadaya kayuyun angilayoni | tumon ing ayunira ||

19. sampun gusti angêlaya lalis | paran dasihe ingkang tinilar | tan kêlar nahên wirage | dhuh wungua riningsun | sampun karya marasing dasih | sang dyah datan gulawat | katrêsaning bayu | swanita drês kadya siram | Dananjaya kang garwa sinambut aglis | pinondhong mring patirtan ||

20. Rarasati kalawan Sulastri | angladosi dènira asiram | sarta lawan pisaline | busana adi luhung | pan sadaya sangking swarga di | Dèwi Ratih kang bêkta | wusnya siram nutug | kalihe salin busana |

--- 166 ---

Dèwi Ratih kang maharjèng busana di | marang sang pinangantyan ||

21. linênggahkên pêpajangan malih | para putri myang para parêkan | mulat tan wontên tuwuke | lamlamên ing pandulu | marang ing sang pangantèn kalih | rucat pêpaèsira | wêwah ayunipun | jro supêna nora nana | ingkang mirib Kusuma Banoncinawi | tuhu musthikaning dyah ||

22. ing mongsèku salêbêting puri | kadya kinupul teja wangkawa | rinênggèng kilat thathite | winarnèng kuwung-kuwung | myang sasôngka wintang mariris | rarênggan jroning pura | sadaya mas luru | myang sêsotya sinasotya | pan anawung cahyane sang rajaputri | lir daru aliwêran ||

23. ulur sêlur sagunging apsari | suralaya miwah ing Kaendran | pan sabên dalu praptane | prêlu samya dêdulu | nunggil lawan Sang Dèwi Ratih | idung-idungên samya | sagunging para rum | tumon ing sang pinangantyan | tri buwana sapa ta ingkang duwèni | cahya ingkang mangkana ||

24. yayah ngêsorkên rêsmining sasi | Sang Hyang Guru bisa têmên karya | jodho marang ing titahe | kaya kakunge iku | lah ing ngêndi isining bumi | mimba Sang Dananjaya | iya bagusipun | pantês lamun rinênggaa | patêmone dening jawata linuwih | ngobahkên suralaya ||

25. baya bêbagusaning sabumi | lawan kabagusan suralaya | iya mung pinaro bae | ingkang saparo namung | sinungakên ing wong kêkalih | Parta lan Kamajaya | kang saparo dinum | marang manungsa sajagad | miwah marang kabèh dewa suranadi | yèn mungguhing wanudya ||

26. iya ayu-ayuning sabumi | ayu-ayuning [ayu-a...]

--- 167 ---

[...yuning] Ngendrabawana | iya mung pinaro bae | ingkang saparo namung | sinungakên mring Dèwi Ratih | lawan Wara Sumbadra | kang saparo dinum | marang pawèstri sajagad | lawan marang sagunging para apsari | Kaendran suralaya ||

27. tan wus lamun winuwus ing tulis | ingkang samya gita-ginupita | pra apsari sadayane | cinatur sabên dalu | akaramèn sajroning puri | para putri sadaya | miwah para ratu | tutug suka-parisuka | jawi lêbêt antara ing tigang ratri | dewa kalih andana ||

41. Asmaradana

1. lawan Rêtna Dèwi Ratih | Gagarwati Gagarmayang | pamit mantuk kayangane | antara ing limang dina | sagunging para raja | lan saputra garwanipun | pamit kundur sowang-sowang ||

2. ing sapraja kari tistis | miwah salêbêting pura | namung Nata Pandhawane | Sang Aprabu Darmaputra | lan para ri sadaya | sawadyane mêksih tugur | nèng Dwarawati nagara ||

3. agung karamèn jro puri | Sang Aprabu Padmanaba | pan mêksih sandeya tyase | dene tan atur uninga | mring kang raka Mandura | jroning suka rangu-rangu | nanging ta datan kawêdal ||

4. mangkana dina sawiji | mantri tampingan tur priksa | lan Sang Prabu Mandurane | rawuh malih saha bala | sakapraboning yuda | Kurawa sadaya tumut | inggih sakapraboning prang ||

5. sêrêng lampahe kang baris | Sang Aprabu Padmanaba | kumêpyur sungkawèng tyase | miyarsa ing aturira | mantri juru tampingan | de kang raka rawuhipun | sakapraboning ayuda ||

--- 168 ---

6. lan Kurawa tumut malih | punika sandeyanira | alon ing pangandikane | marang kang rayi Ngamarta | yayi prabu rakanta | ing Mandura mangke rawuh | sakapraboning ayuda ||

7. Kurawa binêkta malih | kados yèn angêmu duka | raka paduka rawuhe | kawula tilar ing karya | hèh sira Wrêkudara | sawadyanira dèn tambuh | nanging batin dèn prayitna ||

8. watêke rakanira ji | Mandura kalumuhana | kagetan cêpak nêpsune | ananging galihe malam | yèn nora linawanan | gêlis lilih nuli luluh | nêpsune nora tumêka ||

9. ingsun watara wus kêni | kamandakane Kurawa | sêrung sêrênge lakune | bala sakapraboning prang | mung sira bae Bima | dèn bisa ngunjara nêpsu | sapira gone dêduka ||

10. aja pisan kapiyarsi | têka guyunên kewala | sayêkti wurung nêpsune | miwah sira Gathutkaca | dèn eling wêkas ingwang | Wrêkudara sru gumuyu | iya aja walangdriya ||

11. sun karyane kuping tuli | môngsa ngong kêkilapana | Si Baladewa watêke | sang prabu malih ngandika | kulup Sômba dèn enggal | mapaga mring uwakamu | marang sajabaning kutha ||

12. lawan Si Arya Sêtyaki | laku lancaran kewala | hèh Udawa jaba kowe | dèn bisa mirapêt marang | wong Mandura Ngastina | ing sasolah bawanipun | têka ênêngna kewala ||

13. padha dèn tambuh dèn aris | wong Dwarawati Ngamarta | aja na kang karya kagèt | kagetan dhewe ya aja | manawa wong Mandura | lan Ngastina gawe saru | jarag dadining prakara ||

14. aja na sira langgani | lungguha padha misaha | kumpula kancane kabèh | wong Dwarawati Ngamarta | dadia siji wetan |

--- 169 ---

aja kongsi wowor sambu | kulon gone wong Mandura ||

15. lan Ngastina dadi siji | katri sandika wus mêdal | Sômba lan Wrêsniwirane | budhal tanna mawi bala | mung lawan upacara | Udawa parentah sampun | marang sagung pra dipatya ||

16. miwah sagunging prajurit | Dwarawati lan Ngamarta | ngumpul ngetan sawadyane | kilèn badhe panggenannya | wadyabala Mandura | lan Kurawa lamun rawuh | wau Radèn Gathutkaca ||

17. sampun utusan amangsit | mring wadyabala Ngamarta | Pamênang Pringgadanine | sadaya kine prayitna | wau Sri Padmanaba | wus mijil sangking kadhatun | lawan Prabu Yudhisthira ||

18. tan mawi parêkan cèthi | lênggah munggèng sitibêntar | kang ngampil upacarane | mung panakawan kewala | Wrêkudara tan têbah | nèng kering dènira lungguh | Nangkula Sadewa ngarsa ||

19. satriya ing Pringgadani | munggèng wurine kang rama | mangkana ing pamêthuke | Radèn Sômba Wrêsniwira | prapta jawining kitha | lan kang uwa sampun tundhuk | nêmbah alon aturira ||

20. jêng tuwan ngaturan aglis | manjing salêbêting kitha | rayi paduka kalihe | anganti nèng sitibêntar | sigra Sri Baladewa | ngatag ing balanira wus | gumuruh manjing jro kitha ||

21. kang munggèng ngarsanira ji | wadya Mandura sadaya | Kurawa nèng wuri kabèh | ing alun-alun wus prapta | Sang Prabu Padmanaba | mudhun sangking sitiluhur | miwah Prabu Yudhisthira ||

22. mêthuk munggèng pôncaniti | Sang Aprabu Baladewa | dipangganira kèndêle | anèng têpining taratag | têdhake tinampanan | mring kang rayi kalihipun | Sri Krêsna

--- 170 ---

lan Yudhisthira ||

23. nyandhak asta kanan kering | sarwi mèsêm aturira | Sang Prabu Padmanabane | suwawi tuwan lajênga | tumamèng jroning pura | ipe paduka pukulun | katri ngajêng-ajêng samya ||

24. Sri Baladewa lingnya ris | ya yayi mêngko kewala | lumêbu jroning kadhaton | sun arsa aso sadhela | linggihan anèng jaba | Narendra Krêsna umatur | suwawi mring sitibêntar ||

25. palênggahan wus miranti | nulya ris sami lumampah | sarwi anganthi astane | minggah marang sitibêntar | wau bala Mandura | lan Kurawa sadaya wus | nisih ngilèn barisira ||

26. dene sagung pra dipati | Mandura lawan Kurawa | pra santana sadayane | angglar munggèng pagêlaran | nisih datan woworan | sadaya winangsit sampun | mring Sang Prabu Baladewa ||

27. yèn ana rame jro puri | pra dipati pra santana | kabèh aja na têlangke | nundhês ing bala Pandhawa | marma sagung prawira | Mandura Ngastina sampun | prayitna sadayanira ||

28. nyandhing gêgamane sami | mangkana ing sitibêntar | sawusnya tata lênggahe | Sang Aprabu Padmanaba | matur sarwi ngrêrêpa | dhuh pukulun kakang prabu | dèn agung kang pangaksama ||

29. de kawula kumawani | anilar ing sasêmbahan | rayi paduka panggihe | wit sangking sruning pamêksa | jawata kalihira | sarta timbalan Hyang Guru | tan kenging yèn pinopoa ||

30. dene ta sampun nêtêpi | nalika dintên punika | wulan taun lan tanggale | panggihe Parta Sumbadra | ing jangji sampun môngsa | tôndha sangking dewadaru | wus mêkar

--- 171 ---

kalih sêkarnya ||

31. mila kawula nuruti | pamêksane Hyang Narada | Hyang Kamajaya adrênge | sêdya ngong yèn wus sampurna | pagihe ri paduka | kawula lan yayi prabu | Ngamarta lajêng kewala ||

32. mring Mandura bayangkari | ngaturkên rayi paduka | sakarsa amrih karamèn | lawan para ri sadaya | wontên nagri Mandura | botên sumêdya pukulun | yèn ngungkurna kadang tuwa ||

42. Pangkur

1. Sang Aprabu Baladewa | sru ngandika yayi aywa kuwatir | pan nora dadi tyas ingsun | sira tinggal ing karya | ing karamèn pagihe arinirèku | sok wusa padha raharja | dene praptaningsun iki ||

2. pan arsa angluwarana | kêkudangan ingsun kari sawiji | iya mring arinirèku | kang durung kalampahan | pan kalalèn marma nguni tan kawuwus | duk ingsun anèng pratapan | mangkene pangucap mami ||

3. ariningsun Si Sumbadra | nora laki dèn têmah nini-nini | yèn tan antuk satriya nung | ingkang kuwawa nôngga | ing tibane nênggala lugoraningsun | lah mara age wêtokna | Si Janaka ngarsa mami ||

4. sun tibanane nanggala | alugora lamun kêlar nadhahi | sayêkti kalamun jatu- | krama lan arinira | yèn tan kêlar katiba[18] pasthi yèn luluh | myang tugêl dening nanggala | sayêkti tan jatukrami ||

5. lan arinira Sumbadra | payo yayi wêtokna aglis[19] | Si Janaka ngarsaningsun | Sang Prabu Padmanaba | duk miyarsa ngrêrêpa dènnya umatur | dhuh prabuku kadang ingwang | dununging sêmbah ngong yêkti ||

6. nadyan silih kêkudangan [kêkudanga...]

--- 172 ---

[...n] | yèn tan pantês pukulun dèn lampahi | bok sampun paduka wuwus | dede-dede pabênan | ingkang kadya ing karsa paduka wau | tinibanan alugora | kawula arsa udani ||

7. manungsa diyu rasêksa | tri buwana ingkang kêlar nadhahi | alugora tibanipun | sampun ingkang manungsa | nadyan dewa nadhahana yêkti lêbur | ing nanggala alugora | pamunahe wong sabumi ||

8. lah punapa lêpatira | pun Janaka gènipun anglampahi | ing karsa tuwan pukulun | myang ari Yudhisthira | iba-iba awrate myang elokipun | inggih pamundhut paduka | kang wus dhinawuhkên nguni ||

9. amundhut rata kêncana | kang pangirit turôngga rasêksa ji | sêkar mayang dewadaru | gôngsa kang munyèng tawang | mesa danu satus ingkang pancal panggung | kusir dewa patah dewa | myang pangarih widadari ||

10. apan dede marcapada | panggenane sadaya suranadi | sangking têmên-têmênipun | ari Nata Pandhawa | dènnya sami nglampahi karsanta prabu | jinurung dening jawata | sadaya sagêd dhatêngi ||

11. tan wontên kirang satunggal | ingkang angèl satêmah dados gampil | dhuh pukulun kakang prabu | sampun tuwan kageyan | andadoskên ing dêduka ingkang dudu | dhahar atur kumadaka | Kurawa datan sayêkti ||

12. Sang Aprabu Baladewa | sru ngandika yayi prabu tan kêni | pan wus kêkudangan ingsun | sanadyan silih dewa | angundurna ingsun nora nêdya mundur | lamun nora nuli prapta | Si Janaka ngarsa mami ||

13. iya namung lilanana | ingsun jujul lumêbu jroning puri | lamun ana kadangipun | murina nora lila | anglabuhi aja sira milu-milu | padha samêngko kewala | sabudine sun kêmbari ||

14. Wrêkudara duk miyarsa | gatgadèng tyas sêndhu dènnya nauri | hèh

--- 173 ---

apa ta lingirèku | Baladewa bok aja | sagon-ênggon muwus ingkang nora patut | sira ratu pinituwa | môngsa wania wak mami ||

15. anglawan mêksih satriya | dene praptaningsun ing Dwarawati | sarta lawan sukanipun | ingkang duwe nagara | amrih suka rukune sasanak patut | ngumpulkên balung kapisah | kabèh lan sakadang mami ||

16. nora bêbarang kêrêngan | mêngko sira nguthik-uthik miwiti | angogak-ogak wong ngantuk | gugah wong lagi nendra | prapta nêja bêbarang prang soroh amuk | lah iya sakarêpira | sapakolèh sun ladèni ||

17. kagyat Prabu Baladewa | duk miyarsa krodhanira tan sipi | kalih parêng adêgipun | gapyuk candhak-cinandhak | corok-caruk rok rukêt kang ngadhêp mawut | Sang Aprabu Yudhisthira | lan Sang Prabu Harimurti ||

18. gendholi samya ngrêrêpa | kinipatkên kontal kaplêsat têbih | kang aprang kalih wus riwut | tan kêna pinrêpêkan | okol suku pulêtan pêluk agêlut | wus kuwêl datan kêna wal | kakahan ungkih-ingungkih ||

19. udrêg dêdrêg drêg-udrêgan | kagulimpang gulung gantya kaguling | bangsal palênggahan rubuh | kambah ramening aprang | pra santana para putra sêdhih dulu | Sômba Nangkula Sadewa | nangis samya kuntrang-kantring ||

20. ya ta wau pagêlaran | pra dipati kagyat dènnya miyarsi | gumêrah ing sitiluhur | sarta lawan karuna | anggarjita Kurawa parêng dènnyambyuk | miwah wadya ing Mandura | bala Pandhawa nadhahi ||

21. gugup datan antuk papak | kasalêpak tumbak tindhih-tinindhih | kang para prawira caruk | rukêt sêbrak-sinêbrak | samya tandhing lawan sandhingira lungguh | asrang sêdhèting warastra | kadya udan sinêmèni ||

22. arame samya prang-pinrang | kang sawênèh ana jênggit-jinênggit | saênggèn-ênggèn [sa...]

--- 174 ---

[...ênggèn-ênggèn] gumuruh | tumpuk sêbrak-sinêbrak | pra dipati sadaya wus wuru riwut | uyêl ing prang rêbut papan | usrêgan pipit-pinipit ||

23. prajurit wus kathah pêjah | pra dipati wus kathah nandhang kanin | wau ta ing sitiluhur | kang aprang kalihira | samya rukêt kaguling gantya kagulung | acêngkah pokah-pinokah | putêran untir-inguntir ||

24. kadya cakraning gilingan | rame dêdêr-dinêdêr angidêri | wrêksa rug rêbah kabrubuh | bosah-basih bêlasah | Prabu Padmanaba sungkawa kalangkung | mulat kang aprang kalihnya | mrêpêki sru turirèki ||

25. dhuh kakang prabu emuta | yèn paduka wus tan kêna sinapih | sakarsa tuwan pukulun | nèng alun-alun jêmbar | amrih tutug ing aprang aliru pupuh | inggih lan pun Wrêkudara | singa tiwas angêmasi ||

26. tingkah paduka ing yuda | langkung nistha kadya dede narpati | ulêng lir maesa lawung | punika pagêlaran | pra dipati mulat tingkah paduka nut | wor suh patêmpuh ing aprang | wadya lit kathah ngêmasi ||

27. sangking botên antuk papan | kathah pêjah samya rowang pribadi | pra dipati kathah tatu | Sang Prabu Baladewa | lawan Wrêkudara lamat-lamat ngrungu | lingira Sri Padmanaba | èngêt ing tyas angundura[20] ||

43. Durma

1. uwal parêng sumêbut kalih lumumpat | marang ing pôncaniti | nguwuh marang bala | kang mêksih rame aprang | miwah Prabu Harimurti | sampun utusan | nyapih ingkang ajurit ||

2. Sômba Wrêsniwira Nangkula Sadewa | miwah Sang Bimasiwi | mudhun pagêlaran | anyapih prange bala | piyak kadya dèn saringi | bala Pandhawa | ngumpul mangetan sami ||

3. wadyabala Kurawa lawan Mandura | ngumpun[21] mangilèn malih | ingkang nandhang brana | kinumpulakên samya |

--- 175 ---

miwah ingkang angêmasi | wus ginotongan | mring wadya Dwarawati ||

4. ingkang samya kanin miwah ingkang pêjah | kinumpulakên sami | mring Patih Udawa | paseban kilèn wetan | sadaya wus dèn tarubi | kang pra dipatya | tata barise malih ||

5. tan kêna wor ing sajuru-jurunira | sagunging pra dipati | kidul wringin kêmbar | badhe papaning prang[22] | sadaya wus dèn rêsiki | mring Baladewa | pan sampun dèn saosi ||

6. palênggahan ngêdhangkrang munggèng dhêdhampar | aglar kang pra dipati | tuwin pra santana | Ngastina munggèng ngarsa | alugora datan têbih | Patih Pragota | kang ngampil munggèng kering ||

7. Wrêkudara ngadêg têkên gadanira | Gathutkaca tan têbih | munggèng ngarsa lawan | sagunging pra dipatya | wadyabala Dwarawati | wus kinèn misah | baris nèng pôncaniti ||

8. sitibêntar Sang Aprabu Padmanaba | lan Sri Darmaputra Ji | Nangkula Sadewa | Sômba lan Wrêsniwira | tan têbih munggèng ngarsa ji | samya prayitna | wau ingkang winarni ||

9. Prabu Baladewa lawan Wrêkudara | sawusnya aso sami | parêng dènnya nyandhak | gada lan alugora | mangsah manêngah wus panggih | ayun-ayunan | ing prang kadya tinandhing ||

10. samya dêdêg parusa rowa birawa | kalihe blengah kuning | sakêdhik kapara | agêng inggil Sang Bima | sêrêng gumriyêng netyandik | Sri Baladewa | ganasing solah kêsit ||

11. ulat galak nanging kêncêngira samya | tandang parêng dènnya mrih | ngabênakên gada | kalawan alugora | têmpuhe pan muba[23] gêni | kumantar-kantar | mumbul marang wiyati ||

12. gurnitaning gada lir gêlap swaranya | kaplêngên kang miyarsi | ilange dahana | Sang Prabu Baladewa | nibani alugora glis | malumpat indha

--- 176 ---

Wrêkudara tan kêni ||

13. alugora tuna tumibèng bantala | rug dhungkar bumi gunjing | Wrêkudara sigra | jangkah malês anggada | Sri Baladewa ngoncati | kêbat malumpat | gada gêng tibèng bumi ||

14. kadya bêlah bantala mangambak-ambak | Baladewa dyan gitik | Sena dyan malumpat | mingêr malês anggada | Baladewa dyan ngoncati | jangkah-jinangkah | ing gada silih-ungkih ||

15. rame dêdêr-dinêdêr môndra putêran | kobèt babit-binabit | tan ana kang cidra | kuwat awase samya | gantya jangkah anibani | gada lan dhêndha | tan ana kang kasilip ||

16. ukêl tindak panduke kang alugora | lan gada dènira mrih | mubêng liru papan | pur pupug parêng papag | papag-pinapag nutugi | samya kuwatnya | ngêtok kasuran sami ||

17. maras-maras wadya gung ingkang tumingal | solah bawaning jurit | Prabu Baladewa | lan Arya Wrêkudara | tibane pupuhnya kalih | lir kadya bêlah | orêg gonjing kang bumi ||

18. gonjang-ganjing jinjang Sang Sri Ôntaboga | renggong kang turanggèsthi | sajêg durung mulat | ing aprang kang mangkana | ngalun-alun Dwarawati | lêdhok ajurang | kambah ramening jurit ||

19. lir dhinudhuk katiban gada lugora | rug dhungkar ingkang bumi | lêbu mawalikan | malêdug ngampak-ampak | kasrêg drêsing angin-angin | bayu Sang Bima | sindhung-riwut gumêrit ||

20. dewa-dewa prasamya manadukara | ngudankên wangi-wangi | kumbang lumrèng tawang | liwrêran mamrih kêmbang | gumêr lir kadya ngrêrintih | ngrapu ngrêrêpa | mring kalih kang ajurit ||

21. cinarita apan kongsi tigang dina | ing sabên ari jurit | Prabu Baladewa | lan Arya Wrêkudara | lamun sayah mundur sami | marang taratag | aso manginum kalih ||

--- 177 ---

22. lamun sampun nginum mangsah parêng tandang | gêgaman datan salin | mung gada lugora | gantya nibani dhêndha | samya malumpat ngoncati | tan ana tadhah | mangkana kang winarni ||

23. sapraptaning prang wêkasan tigang dina | sèlèh gêgaman sami | Prabu Baladewa | lawan Sang Arya Sena | gapyuk rukêt ing ajurit | candhak-cinandhak | dugang-dinugang sami ||

24. rame cêngkah-cinêngkah pokah-pinokah | akahan[24] silih-ungkih | Prabu Baladewa | asring kasingsal kontal | apan kantun gêng ainggil | nanging kapara | kaduk wantêring jurit ||

25. duk samana sêdhêngnya dugang-dinugang | Sri Baladewa kêni | dinugang brug rêbah | tangi mêksa angrangsang | cinandhak sigra binanting | lajêng binuwang | kantêp tibane têbih ||

26. tangi ngunggut-unggut langkung krodhanira | ing prang nêdya mungkasi | nyandhak nênggalanya | pinusthi munggèng asta | murub laraping jêmparing | asru sêsumbar | hèh Bima ko dèn eling ||

27. tadhahana tibane nênggalaningwang | pamunahing sabumi | linêpaskê[25] sigra | lumarap kadya kilat | Sang Arya Sena nadhahi | kantêp jajanya | niba gumuling siti ||

28. Baladewa mulat ing Sang Bima niba | nyandhak alugoranira glis[26] | karsanya Sang Bima | dèn jur lan alugora | sumêngkut mangsah mrih gitik | sêdhêng mèh prapta | ing gèn Bima gumuling ||

29. Gathutkaca nyambêr sangking antariksa | ajlog[27] asru ngêjlogi | jajane kang uwa | dhinupak sru kalênggak | kapaguting suku kalih | niba kantaka | Gathutkaca nulya glis ||

30. ingkang rama binêkta mring dirgantara | Pragota aningali | gustinya kantaka | mungsuhe wus tan ana | sigra dènnya malajêngi | sagunging bala | samya gatgadèng jurit ||

31. pan kasaru wungu Prabu Baladewa | lawan kasaput wêngi | dadya

--- 178 ---

mundur samya | kang arsa mangsah yuda | sapih kasaput ing wêngi | kocapa ingkang | anèng wiyat lir pêksi ||

44. Dhandhanggula

1. Gathutkaca niyup mring sitinggil | ingkang rama pan mêksih kantaka | sinèlèhakên ngarsane | Sri Padmanaba dulu | gupuh ngrangkul sarwi ngusapi | padmawijaya mulya | gumregah dyan wungu | bêngkuh takon mungsuhira | Prabu Padmanaba gumujêng dènnya ngling | wis yayi aja-aja ||

2. ambanjurkên krodhanirèng jurit | wruhanira rakanta Mandura | lamun wus mêtu budine | tan ana kêlar mungsuh | tri buwana sayêkti tapis | tan ana kêlar nôngga | krodhaning prang pupuh | miwah sira Gathutkaca | nora kêlar nadhahi wakira kaki | lamun mêksih nanggala ||

3. ingsun dhewe kang golèkke tandhing | kabèh kèria nèng sitibêntar | sarwi gumujêng dêlinge | pan mêksih duwe ingsun | sêsimpênan prajurit luwih | mung kuwi kêlar nôngga | boboting prang pupuh | rakanira ing Mandura | kang para ri tan ana kang graitani | lingnya Narendra Krêsna ||

4. nora nyana kang badhe tinandhing | ing prang lawan Prabu Baladewa | yèn Sang Parta lan garwane | nyana lamun satuhu | anyimpêni prajurit luwih | Sang Prabu Padmanaba | wus manjing kadhatun | mangkana ingkang winarna | kang kêkuwu nèng taman Banoncinawi | satriya Dananjaya ||

5. anutugi pamanguning kang sih | kasok ing tyas sangking lamènira | dènnya anahên wirage | dèrèng kapadha kayun | kèh pakewuh ngalang-alangi | lami saya kalingan | pêpalang lumintu | kalunta katula-tula | Dananjaya mèh lalu sangking panganti | panggihe lan kang garwa ||

6. marma mangkya lir kadya punagi [pu...]

--- 179 ---

[...nagi] | marang garwa langkung ngêla-êla | kadya tan kêna sumèlèh | katali ing sih lulut | kumalata amagêrsari | maniwèng kêmbang-kêmbang | panjrah ing jinêmrum | pangudining gônda wida | pangrurahing rêratus jêbat kasturi | rarasing karasikan ||

7. datan wêgah malah angranuhi | pamilutanira jroning tilam | pamuluting sih lulute | tan lilih malah luluh | ing pangunahirèng mêmanis | mangkana sakalihan | kang lagya sih lulut | lênggah madyaning paningrat | Sêmar Bagong Larasati lan Sulastri | kang tansah munggèng ngarsa ||

8. angglar parêkan lan para cèthi | pan andangu ramening ayuda | Rarasati tur sêmbahe | tigang ari pukulun | dèrèng wontên kasor ing jurit | mêksih rame kewala | dènnya silih pupuh | enjing kawula umiyat | ingkang aprang sèlèh gêgamane sami | gada lan alugora ||

9. pan amangun ing prang rukêt malih | rame samya rok silih prabawa | kalih samya prakosane | raka paduka prabu | ing Ngamarta lan Dwarawati | sungkawa dènnya mulat | solahing prang pupuh | para putra pra santana | myang wadya gung sadaya prasamya sêdhih | nyapih datan kuwawa ||

10. dènnya sampun riwut ing ajurit | Dananjaya mèsêm angandika | apa kang dadi purwane | dadine aprang pupuh | Rarasati matur wotsari | kawula amiyarsa | rawuhe pukulun | raka paduka Mandura | anèng Dwarawati pan arsa ngluwari | inggih punaginira ||

11. kêkudanganipun duk ing nguni | inggih dhumatêng garwa paduka | satunggal ingkang kasupèn | sintên-sintên pukulun | kang kuwawi ing prang nadhahi | tibane alugora | lan nênggalanipun | sayêkti yèn jatukrama | inggih lawan garwa paduka jêng gusti | punika karsanira [karsani...]

--- 180 ---

[...ra] ||

12. paduka kang pinundhut tumuli | praptanipun wontên sitibêntar | nêdya dinadar lèlère | ing alugoranipun | myang nênggala tibanirèki | adrênging karsanira | tan kenging rinapu | raka paduka Pamênang | kang ngalangi dadya kabaranang kalih | gapyuk candhak-cinandhak ||

13. udrêg dêdrêg wontên ing sitinggil | bangsal rêbah taratag suh sirna | kandhih ing aprang rukête | raka paduka prabu | ing Ngamarta lan Dwarawati | gondholi tan kuwawa | nyapih karsanipun | kinipat samya kaplêsat | ngalun-alun sagunging kang pra dipati | Kurawa lan Mandura ||

14. pan sadaya sampu[28] nandhang wangsit | amiyarsa rame sitibêntar | wus duga ing prang dadine | ambyuk parêng anubruk | marang bala Pandhawa sami | gugup para prawira | tan antuk gon tumpuk | worsuh mungsuh lawan rowang | kathah pêjah lan kathah kang nandhang kanin | dene sagêde piyak ||

15. kandhih ingkang rukêt nèng sitinggil | mudhun marang alun-alun samya | wadya gung sapih yudane | punika purwanipun | Dananjaya duk amiyarsi | ngungun jarêm ing driya | mring raka Sang Prabu | Mandura ing karsanira | sangêt ewahing galih nganyar-anyari | anut ing Kurawendra ||

16. ambêknya kang tuhu nguni-uni | budi kang wantah nora karenah | mangkya tan ana labête | nanging mêksih sinamun | rêngunira ing dalêm batin | tan kawistarèng nitya | kang garwa tumungkul | merang sadalêming driya | marang laki miyarsa karsanirèki | kang raka ing Mandura ||

17. Dananjaya uninga ing wadi | yèn kang garwa sungkawa ing driya | tumon kang raka karsane | kang garwa dyan rinangkul | sah ingaras awanti-wanti | dhuh nimas jiwaningwang | kang sawang sitèngsu | aywa sira rasa-rasa | ing karsane kang saru rakanira ji | Sri Bupati Mandura ||

18. payo yayi padha dèn lakoni | lah ing ngêndi gon ingsun [ingsu...]

--- 181 ---

[...n] suminggah | lamun wus dadi karsane | mung sira mirah ingsun | aywa kongsi sungkawèng galih | lêbura wor lan kisma | dèn atêmah bubug | sarambut datan suminggah | ing karsane rakanira sri bupati | sun lakoni kewala ||

19. sang kusuma sêrêt turirèki | yèn makatên ing karsa paduka | suwawi pêthukna age | yudane kakang prabu | lamun tuhu asih ing dasih | dene lamun paduka | kasambut prang pupuh | kawula yêktining bela | mring paduka sayêkti lamun tumuli | kawula suduk jiwa ||

20. prasêtyèngong ing paduka yêkti | datan asih ing kadang sikara | yèn paduka nutut bae | namung ngêsrahkên lampus | botên arsa lumawan jurit | kawula lilanana | dhingini punkulun[29] | ing samangke suduk jiwa | Dananjaya miyarsa tyas li[30] jinait | sinambut ingkang garwa ||

21. linênggahkên nèng pangkonira ris | sarwi rinungrum ingaras-aras | dhuh mirah jiwèngong anggèr | sampun age anglampus | paran baya solah ngong kari | suka andhinginana | mirah dasihipun | aywa ta dadi tyasira | yèn sun timbang kusuma warnanirèki | lan boting alugora ||

22. mung sasada ing pangrasa mami | nanging gusti ingsun tan anêdya | yèn ngladènana yudane | rakanira sang prabu | sakarsane mring awak mami | sagung cèthi parêkan | suka dènnya dulu | mring gustine kalihira | pasamuan siniwi ing para cèthi | dènira sih-sinihan ||

23. wus tan ana ingkang dèn lingsêmi | anggung angaras marang kang garwa | liniling munggèng pangkone | Sêmar Bagong gumuyu | muwus marang Kèn Rarasati | saiki ingsun duga | yèn ana wong agung | giyuhing galih kewuhan | buwang kadang ngukup ipe nora bêcik | arsa angukup kadang ||

24. buwang ipe iya nora bêcik | pupusane têka marang garwa |

--- 182 ---

iya kênthêle galihe | karone kang prang pupuh | iya nora nganggo pinikir | gumêr sagung pawongan | mangkana kasaru | rawuhe sri naranata | Dananjaya lan garwa kagya[31] ningali | sigra dènnya tumêdhak ||

25. pan amêthuk rawuhe raka ji | sampun tundhuk mêndhak munggèng ngarsa | nêmbah cinandhak astane | kinanthi kalihipun | binêkta mring madya botrawi | wus tata dènnya lênggah | Sang Parta tumungkul | lan kang garwa munggèng ngarsa | Nata Krêsna antyarsanira ningali | mring kang rayi kalihnya ||

26. sarwi gumujêng dènira angling | hèh ki ipe kayaparan sira | têka pijêr dhuwêl bae | apa ta nora ngrungu | ramening prang ing tigang ari | ngalun-alun gêmpuran | têka nora mungup | pan ing mêngko rakanira | ing Pamênang yayi wus kasor ing jurit | tiniban ing nênggala ||

27. nora pasah nanging ing jro kanin | pan mèh bae pinindho lugora | Si Gathutkaca kêbate | sangking wiyat mangrêbut | pan ginawa mring ngarsa mami | prapta mêksih kantaka | anèng sitiluhur | rakanira ing Mandura | ing krodhane wus tan kêna dèn sayuti | kaya-kaya wus tega ||

28. iya marang patinira yayi | kêna kamandakane Kurawa | Patih Sêngkuni gunane | dènnya karya piadu | pan ing mêngko rakanira ji | Mandura datan liya | iya kang jinaluk | yayi namung praptanira | nèng ngarsane pan kinarya pasanggiri | ngluwari kêkudangan ||

29. lamun sira kêlar anadhahi | ing tibane nanggala lugora | sayêkti tulus dhaupe | lawan garwanirèku | lamun nora kêlar nadhahi | sayêkti wurung krama | sida dadi bubuk | ya iku sira piliha | apa pasrah garwa apa anadhahi | nanggala alugora ||

30. Dananjaya umatur wotsari | pan kawula pukulun sumôngga | ing sakarsa paduka ngrèh | nadyan tumêkèng lampus | ing sakarsa paduka aji | sarambut tan suminggah |

--- 183 ---

dèn atêmah lêbur | gumujêng Narendra Krêsna | lah wis yayi aja nanggulang ing jurit | bêcik padha mêtua ||

45. Mijil

1. lumakua ing sawêngi iki | marêka karongron | marang rakanira Mandurane | angêsrahna ing pati lan urip | lan garwanirèki | ngrungkêbana suku ||

2. aywa sira age mêntas yayi | sangking pada karo | lamun durung lilih ing dukane | tangisana lan garwanirèki | rakanira aji | Mandura yèn dulu ||

3. iya yayi mring sira pribadi | marêk sakarongron | miwah lamun amiyarsa dhewe | marang tangise garwanirèki | sapiraa yayi | ing dêdukanipun ||

4. sayêktine kabèh tanpa dadi | larut ing tyas lorot | marang sira yayi dêdukane | apa dadak yayi sira pangling | watêkaning nguni | rakanira prabu ||

5. lah wis mara mangkata dèn aglis | aywa ta kadangon | langkung awrat sang dyah ing batine | nanging kapêksa jrih ing raka ji | dadya nut ing laki | nêmbah sarêng mundur ||

6. mung Sulastri lawan Rarasati | kapat Sêmar Bagong | kang umiring marang ing gustine | pêjah gêsang tan anêdya kari | parêkan lan cèthi | sadaya pan kantun ||

7. sapraptane jawi tamansari | kang garwa pinondhong | manjing barisane Mandurane | datan ana wadya kang udani | kunêng kang winarni | nênggih sang aprabu ||

8. ing Mandura duk lagya alinggih | madyaning pakuwon | Patih Pragota lan Prabawane | ingkang tansah munggèng ing ngarsa ji | aglar para mantri | munggèng ing têtarub ||

9. miwah sagunging para prajurit | prasamya mirantos | tan atêbih lawan gêgamane | mulat lamun gustinira mêksih | krodhaning ajurit | muka sumung-sumung ||

10. jajanya

--- 184 ---

bang kadya wora-wari | riwene dêrojos | netra ringas galake tingale | agung kumêjot padoning lathi | alugora mêksih | sinandhing alungguh ||

11. sri bupati angandika wêngis | Pragota sira non | sapa ngrêbut Si Bima rubuhe | arsa sun jur alugora mami | nulya na jog sangking | ngawiyat mangrêbut ||

12. sarya dhupak sru ing jaja mami | sumaput kang panon | sapiraa tyas ingsun cuwane | dene dahat nambuh ing ajurit | Pragota turnya ris | sangking doh kadulu ||

13. inggih putra tuwan Pringgadani | sangking wiyat anjog | Prabu Daladêwa[32] sru dêlinge | lah antinên ta ing benjing enjing | rasakna tyas mami | tibane takamu ||

14. padha mulata marang wiyati | lamun ana katon | nadyan luhur mega panggonane | sun tibanane nanggala mami | pêpèdhêp si anjing | ing prang sok anambuh ||

15. besuk esuk Pragota yèn mêksih | yayi prabu wangkot | Si Janaka sun jaluk tan awèh | sun antêbi alugora mami | mêksa dèn kukuhi | Pragota ywa tanggung ||

16. ênggon ingsun ngarêpkên ing jurit | tan wruh kadang anom | kudu asih marang Pandhawane | kabèh wadyabala Dwarawati | yèn kontap ing jurit | gêmpurên ing besuk ||

17. Kurawa dèn samêkta kang enjing | sun nêdya rarêmpon | kyana patih sandika ature | dhuh pukulun kawula tur uning | duk ing wingi ratri | abdi ta pukulun ||

18. pun Udawa kawula takèni | tuhuning pawartos | yèn Kurawa tan tuhu ature | ngakên binegal wontên wanadri | mring wong Pringgadani | ngrêbat mesa danu ||

19. miwah [mi...]

--- 185 ---

[...wah] mring arinta Jadhipati | Kurawa pan goroh | sayêktine kang begal dhèwèke | dene arinta ing Jodhipati | mring Singgêla nagri | ratune tut pungkur ||

20. ingkang darbe rata kêncana di | Bisawarna Katong | sawadyane umiring pangantèn | pan makotên yêktine kang warti | sang prabu ling wêngis | buh aja kawuwus ||

21. goroh têmên wus nora sun pikir | samêngko kang katon | ing tyas ingsun mung Si Sena bae | Si Janaka lan Si Bimasiwi | yèn durung kapusthi | dening astaningsun ||

22. durung lêga rasaning tyas mami | suka mati awor | lan Pandhawa ing sawêngi kiye | yèn ajaa sun eman ningali | marang wadya mami | prang wêngi yèn worsuh ||

23. sayêktine yèn sawêngi iki | sun jur jro kadhaton | nora ketung mring kadang rusake | Patih Pragota tumungkul ajrih | myat dukane gusti | tingale kumukus ||

24. dèrèng dugi ngandika sang aji | kagyat kang dumrojog | Dananjaya kalawan garwane | lajêng sumukêm[33] nèng pada kalih | kagyat ingkang sami | munggèng ngarsanipun ||

25. Pragota lan Prabawa ningali | malompong andongong | mulat ing sang karoron tingkahe | dene mêntas samya dèn rasani | ingajab sayêkti | Parta praptanipun ||

26. mangkya têmah amara pribadi | sarta sakaroron | ragi maras Pragota ing tyase | bokmanawa gustinira mêksih | mring Radèn Prêmadi | nênggih krodhanipun ||

27. ya ta wau kang nungkêmi kalih | waspanya drês miyos | sang kusuma wor tangis ature | adhuh kakang jêng sri narapati | pêjahana mami | yèn paduka sampun ||

--- 186 ---

28. bosên mulat marang kadang èstri | gung dadi lêlakon | dahan papa druhaka lawase | urip datan sama lan dumadi | andina gung dadi | dêdalaning dudu ||

29. rare praptèng diwasa tan mari | lêng tumêkèng layon | pangêluke nguni sabên mêlèk | mêksih cilik gung dèn ulik-ulik | suthik dèn thik-uthik | mênthok gung thinuthuk ||

30. durung panggih gung dèn ungkih-ungkih | datan kêna bakoh | yèn ajaa kukuh pan wus kungkèh | praptaning don wus kalakon panggih | têmahane manggih | bêbaya binubuh ||

31. ubayane têka bêbayani | pakewuhe wuwoh | sapa bisa nglakoni karsane | lêhêng pêpêt cupêtên tumuli | raganingsun iki | aywa wèt tumuwuh ||

32. sang aprabu tyase lir jinait | myarsa tur sang sinom | sirna kadya sinapon dukane | kêrasèng tyas duk papane nguni | Rahadyan Prêmadi | kathah dananipun ||

46. Asmaradana

1. lawan ature Ka Patih[34] | Pragota ingkang ginagas | Kurawa pantês cidrane | nora satuhu turira | rumôngsa kang sarira | kaganasên krodhanipun | mring ari Nata Pandhawa ||

2. nora nganggo dèn saringi | wêwadulire[35] Kurawa | pantês dora lan tuhune | nanging sinamun ing netya | datan kongsi katara | yèn wus lilih dukanipun | kadya mêksih krodhanira ||

3. asêrung sêrêng dènnya ngling | garap sarwi gigid waja | iki katêkan tyas ingong | dene wus sun ajap-ajap | Janaka praptanira | nora susah raganingsun | mangrurah sajroning pura ||

4. mamrih ngluwari punagi | lugora tiba ing sira | munyuk-munyuk prapta dhewe [dhe...]

--- 187 ---

[...we] | Pragota kene pêrakna | yèku lugoraningwang | iki sun dadène[36] bubuk | aja wèt kadêlêng netra ||

5. sang kusuma miyarsa jrit | gapyuk angrangkul mring priya | sinungkêman pungkurane | sarya sru dènnya karuna | dawêg kakang dèn inggal | jurên parêng lawan ingsun | ywa kongsi sulaya dina ||

6. dene ta kapati-pati | kakang prabu duka dika | wong iki apa dosane | arsa dèn jur alugora | dene pamundhut dika | sadaya tinêkan sampun | tan wontên kirang satunggal ||

7. punapa dosane naming | dumèh panggih lan kawula | dèn patènana bênêre | inggih kawula kewala | ingkang andamê[37] dosa | dene kula dadak purun | nglampahi karsa paduka ||

8. miwah kudanganirèki | jêng rama prabu kang swarga | pinacang sangkane rare | kongsi praptane diwasa | dhèwèke sok amêksa | dèn lakoni dadi luput | lah ta dawêg patènana ||

9. kula andhêmi pribadi | jurên ing alugoranta | sampun anggêgawa ngakèh | wong punika datan dosa | kakang prabu mring dika | jurên dèn atêmah bubuk | inggih kawula kewala ||

10. Rarasati myang Sulastri | nèng ngarsa samya karuna | Sêmar Bagong anggêlolo | Pragota lawan Prabawa | samya tumut karuna | kadya sinêndhal tyasipun | Sang Aprabu Baladewa ||

11. miyarsa sambating ari | kalihe sinambut sigra | linênggahakên pangkone | Arjuna nèng pupu kanan | Sumbadra pupu kiwa | ingarasan kalihipun | sarwi ris dènnya ngandika ||

12. dadi sira dhêmên yayi | iya marang Si Janaka | dene kapati tan awèh | ingsun jur ing alugora | matura kang bêlaka | sang rêtna nêmbah umatur | botên asih nanging trêsna ||

13. sang prabu gumujêng bêlik [bê...]

--- 188 ---

[...lik] | sarya sru dènnya ngandika | hèh Janaka sira priye | apa dhêmên ariningwang | Arjuna matur nêmbah | pan inggih rêmên pukulun | inggih asih inggih trêsna ||

14. latah-latah sri bupati | sarya sru dènnya ngandika | Pragota sawangên kiye | apa pantês apa ora | gustimu karo pisan | lungguh anèng pangkon ingsun | Patih Pragota tur sêmbah ||

15. sarwi gumuyu turnèki | gusti langkung pantêsira | rayi paduka kalihe | kadye[38] lintang wor ing wulan | wontên pangkon paduka | tuhu kalihe piturun | sangking ngendra ngariloka ||

16. Rarasati lan Sulastri | tumungkul gumujêng samya | suka mulat ing gustine | Sêmar Bagong cikrak-cikrak | dene sèwu tan nyana | dukanira sang aprabu | yèn mangkono dadinira ||

17. sang prabu ngandika aris | lah ta wis yayi muliha | matura ing yayi katong | yèn wus lilih krodhaningwang | yèn suwe nora prapta | sayêktine yayi prabu | bangêt gone ngarsa-arsa ||

18. gawe sumalange galih | sun nusul enjang kewala | sang rêtna nêmbah ature | kawula sangêt lênggana | yèn tan sarêng paduka | suka gumujêng sang prabu | bocah iki mêksih maras ||

19. ya payo barêng lan mami | hèh Pragota budhalêna | kancamu mundura kabèh | ngumpula bala Pandhawa | aja sira wêwarta | marang wong Ngastina iku | dimène kagèt kewala ||

20. patih sandika turnèki | sang prabu sigra tumêdhak | kang rayi kalih pinondhong | datan sinungan lumampah | suka kang samya mulat | Ki Patih Pragota sampun | budhalakên barisira ||

21. ngumpul ngetan dadi siji | sagunging bala Kurawa | dupi amiyarsa gègèr | gugup samya kuthetheran | budhal tunjang-tinunjang | lumayu arêbut dhucung | nanging lêstari kewala ||

22. tan ana ingkang dahwèni [dahwè...]

--- 189 ---

[...ni] | mangkana Sri Padmanaba | lan kang rayi Ngamartane | mêthuk têpining taratag | myang sagung para putra | Prabu Baladewa dulu | sigra kang anèng êmbanan ||

23. sinèlèhakên aririh | kinanthi astane samya | suka kang tumingal kabèh | Sang Aprabu Padmanaba | lan Prabu Yudhisthira | samya mèsêm tundhukipun | ngrêrêpa ngaturi samya ||

24. lajêng tumamèng jro puri | sigra laju lampahira | manjing sajroning kadhaton | pramèswari mêthuk samya | mring kang raka Mandura | katiga mangraup suku | langkung sami sukanira ||

25. rinêngga sukaning galih | Sang Aprabu Baladewa | mring para ri sadayane | karamèn sajroning pura | siyang dalu drawina | ingkang raka datan sinung | sare nèng pakuwonira ||

26. saingga kadya punagi | kang para ri sadayanya | dènnya ngladosi karsane | Sang Aprabu Baladewa | sinungsung sasukanya | miwah ing jawi gumuruh | wadyabala ing Mandura ||

27. sarta wadya Dwarawati | tuwin wadya ing Ngamarta | pra dipati sadayane | suka samya nutug suka | anèng ing pagêlaran | Ki Patih Udawa bikut | sakancane pra dipatya ||

28. dènnya sami nglêladosi | ing tamu amrih sukanya | lumintu pasugatane | kunêng wau kang winarna | mantri tampingan prapta | sangking lèr myang sangking kidul | samya ngaturi uninga ||

29. yèn wontên dêdamêl prapti | kang sangking kidul barisnya | yêksendra Garbarucine | nama Prabu Sindhunggarba | gung luhur lir prabawa[39] | tanpa wilis wadyanipun | baris sakiduling kitha ||

30. ingkang sangking lèr nagari | narpati ing Ngambarmuka | kadya samodra balane | Sang Aprabu Kaladênta | gagah prakosa ing prang | wus katur marang sang prabu | ature mantri tampingan ||

31. Sang Aprabu Harimurti | tur uninga mring kang raka | Sri Bupati Mandurane | animbali para putra | myang sagung pra santana | pra dipati sadaya wus | manjing jro pura andurma ||

--- 190 ---

47. Durma

1. Prabu Baladewa Prabu Padmanaba | myang Sang Yudhisthira Ji | Arya Wrêkudara | munggèng kiringing raka | Nangkula Sadewa ngarsi | Sêtyaki Sômba | miwah Sang Bimasiwi ||

2. Pragota lan Prabawa miwah Udawa | sampun munggèng ngarsa ji | myang Andakawana | pêpatih ing Ngamarta | pêpatih ing Jodhipati | Baratkatiga | angglar munggèng ngarsa ji ||

3. pêpatih ing Madukara Dyan Sucitra | putra raja ing Pêthi | Prabu Baladewa | asru dènnya ngandika | yayi Prabu Dwarawati | paran karsanta | warna ro mungsuh iki ||

4. ingkang kidul ditya ingkang lor manungsa | Sang Prabu Harimurti | alon aturira | sumôngga ing paduka | Sri Baladewa sru angling | hèh Wrêkudara | sira ingsun bubuhi ||

5. mungsuh ditya iya lan Si Gathutkaca | mungsuh ingkang lor mami | lan Si Wrêsniwira | yayi prabu kalihnya | dèn enak anèng jro puri | lan pangantènnya | aja amilu jurit ||

6. mungna ingsun iya lan Si Wrêkudara | kaya-kaya nguwisi | Nangkula Sadewa | Sômba padha kariya | atunggu ing yayi aji | anèng jro pura | Wrêkudara sru angling ||

7. yèn mangkono payo aja kalayatan | budhal sadina iki | Prabu Baladewa | akèn nêmbang têngara | Pragota lan Prabawa glis | myang Wrêsniwira | lan sagung pra dipati ||

8. mêdal jawi prasamya anata bala | miwah Sang Bimasiwi | wus samya samêkta | Sang Prabu Baladewa | lan Wrêkudara wus mijil | sangking jro pura | obah sagunging baris ||

9. sarêng nêmbang têngara sarêng budhalnya | wong agung Jodhipati | lawan ingkang putra | ngidul sabalanira | gumrêgut lampahing baris | Sri Baladewa | lawan Arya Sêtyaki ||

10. budhal ngalèr lan sawadyabalanira | wau ta kang winarni | lampahe Sang Sena | kang ngidul sawadyanya | lan [la...]

--- 191 ---

[...n] kang putra Pringgadani | lampahnya prapta | barisan Garbaruci ||

11. gunging ditya saingga samodra bêna | balabar tanpa têpi | Radyan Wrêkudara | asru ngandikèng putra | hèh Gathutkaca dèn aglis | sabalanira | ing prang nacaka dhingin ||

12. padha buta sun tontone yudanira | akèh mungsuhirèki | lawan balanira | tikêl sapuluh ana | dèn prayitna ing ajurit | mêngko yèn sayah | ya kulup sun tulungi ||

13. Gathutkaca tur sêmbah sigra umangsah | sabalanya tan kari | nunjang ing ayuda | gustine munggèng ngarsa | tadhah ditya Garbaruci | kuwêling aprang | rame rok silih-ungkih ||

14. sami ditya saruk[40] rok cakra candrasa | nênggala palu piling | musala lugora | limpung lori trisula | dhêndha gandhi kalawahi | têmpuh ibêgan | wil bala Pringgadani ||

15. amung kalih èwu nanging pêpilihan | gêgalan wus ingulig | marang gustinira | samya têguh wêntala | tandhing jitus datan bali | rampak angidak | mungsuh ambyuk ngêbyuki ||

16. Radèn Wrêkudara guguk gujêngira | têkên gadanirèki | lan sawadyanira | sadaya têkên gada | dhêdhêg dèrèng dèn lilani | têtulung ing prang | wusnya dangu sru angling ||

17. hèh ta payo iki wus sêdhênge bocah | têtulung ing ajurit | iku gustinira | sabalane mèh sayah | wus akèh dènnya matèni | kaya yèn ora | katawur ing ajurit ||

18. buta Pringgadani rong èwu katara | busana sarwa rukmi | lan gundhul sadaya | saparane katara | sandika ature sami | sarêng umangsah | numbuk nunjang ing jurit ||

19. Wrêkudara mangambul ing gadanira | sawadyanira sami | kadya mong sayuta | galak tumon mangsanya | kang kaparak tumpês tapis | dening Sang Sena | balanya golong pipis[41] ||

20. tanpa rungyan panggroning ditya kapranan | bruk tibane kang bindi | kêpruking lugora | lir giri gara-gara | gora

--- 192 ---

rèh kagiri-giri | goraning swara | gumuruh gêgirisi ||

21. kunêng ingkang rame prang sakidul kitha | wong agung Jodhipati | lawan ingkang putra | Rahadèn Gathutkaca | mêngsah ditya Garbaruci | gantya kocapa | kang baris lor nagari ||

22. Prabu Baladewa lawan Wrêsniwira | sawadyanya wus prapti | gèn barisanira | Sang Prabu Ngambarmuka | lajêng campuh ing ajurit | Sri Baladewa | ngungkurkên pra dipati ||

48. Pangkur

1. lajêng ngawaki ngayuda | ngikal alugora nèng luhur èsthi | puspadênta wuru ngamuk | Pragota lan Prabawa | parêng ngamuk prajurit Mandura namung | kawan èwu kang binêkta | marang nagri Dwarawati ||

2. nanging samya pêpilihan | dene wadyanira kang pra dipati | myang patih kêkalihipun | tigang èwu kathahnya | têtêp wadya ing Mandura pitung èwu | dene Radyan Wrêsniwira | mung bêkta sèwu prajurit ||

3. parêng anunjang ayuda | wadyabala Ngambarmuka nadhahi | parêng samya suranipun | prajurit Ngambarmuka | anèng sabrang sabên prang asoroh amuk | nate tinandhing sumêngka | pan ing mangke angêrobi ||

4. marma nêmpuh nêdya ngidak | ngilês ing prang wasana dèn dhingini | nêdya muk wêkasan kamuk | rame prang lêng-ulêngan | silih palu nênggala trisula limpung | caruk rok cakra candrasa | papak dhêndha gada bindi ||

5. ukêl samoga lugora | ulêng piling dêdêran pugal lori | kèh prawira liru têmbung | rame rêpak-rinêpak | anduk dinuk papagan pupuh-pinupuh | ana kang buwang gêgaman | ruk rukêtirèng ajurit ||

6. kakahan pokah-pinokah | okol cêngkah rame ungkih-ingungkih | dugangan dêngkung-dinêngkung | ana sêndhal-sinêndhal | okol gêlut pulêtan pêluk-pinêluk | sepakan dhupak-dhinupak | ana kang banting-binanting [banting-...]

--- 193 ---

[...binanting] ||

7. sri bupati ing Mandura | pamukira anut bêdhating èsthi | puspadênta ngêbyak numbuk | akèh prawira rêbah | kèlês tinut ing alugora jur mumur | Pragota lawan Prabawa | kalih samya ngundha bindi ||

8. nèng ngarsane gustinira | mobat-mabit ngiwa nêngên mêmati | myang sagung punggawanipun | ing Mandura lir singa | sayuta mrih mamôngsa pamuke liwung | miwah Arya Wrêsniwira | pangamuke golong pipis ||

9. lan sèwu prajuritira | kang kaarsa mungsuhe tumpês tapis | kang panggah-panggah kabrubuh | bosah-basih bêlasah | gègèr bala Ngambarmuka ing prang ngêlun | kalulun kang pra dipatya | bêngganging mungsuhirèki ||

10. mangkana duk katupiksa | Prabu Kaladênta krodha tan sipi | dene wadyane kèh lampus | mundur kasrêg ing aprang | pra dipati kaluluning bala ngêlun | pamuking mungsuh katingal | kadya banthèng tawan kanin ||

11. jujur banjur ing ayuda | sang aprabu krodha ngawaki jurit | nrêgakên dipangganipun | aran pun kalawrêga | dhase putih rong dipôngga agêngipun | sami lan pun puspadênta | sami bêg idhêping jalmi ||

12. kang nitih dhapur sêmbada | ngikal limpung ngarak-arak ngajrihi | kumrêtêg pangayapipun | prajurit jro sadaya | kawan èwu andêling prang kinarya muk | sakawan punggawanira | gangsal lawan kyana patih ||

13. sabalane dèrèng aprang | pan rumêksa anèng wurining gusti | pangayape kawan èwu | para mantri prawira | Kyana Patih Kaladaru duk andulu | miwah punggawa sakawan | gustine ngawaki jurit ||

14. gugup sarêng dènnya mangsah | sabalane kumrutug rêbut dhingin | ingkang wus lumajar wau | sadaya wangsul samya | nêmpuh ing prang anglancangi gustinipun | wadyabala ing Mandura | lan Dwarawati nadhahi ||

15. bangun malih kang ayuda | pra dipati samya ngantêb ing jurit |

--- 194 ---

luwih sangking kang wus mau | ramening prang ibêkan | ingkang para prawira wus wuru marus | ana kang gada-ginada | sawênèh bindi-binindi ||

16. ana kang dhêndha-dhinêndha | kang sawênèh rame gandhi-ginandhi | ana kang limpung-linimpung | badhama-binadhama | kang sawênèh cakra-cinakra acaruk | rok nanggala lan trisula | palu-pinalu mapiling ||

17. tan wus ramening ayuda | mungsuh rowang wus kathah kang ngêmasi | Kyana Patih Kaladaru | campuh prang lan Pragota | rame dêdêr dinêdêr pupuh-pinupuh | Pragota sor titihing prang | kuntal binabit ing bindi ||

18. kantaka gumuling kisma | Radèn Wrêsniwira krodha ningali | sigra mlumpat sarwi mupuh | Kaladaru katiban | ing gada gêng angganira rêmak rêmpu | Prabu Kaladênta mulat | pêjahe rêkyana patih ||

19. krodha mêlak dipangganya | Wrêsniwira umangsah mamri[42] gitik | pinapag sinawat limpung | katut têbih tibanya | mung sakêdhap sumaput anulya wungu | krodha nyandhak gadanira | arsa mangsah dèn lancangi ||

20. mring raka Prabu Mandura | sru dènnya ngling yayi mênênga dhingin | pan iki dudu tandhingmu | mungsuh lan ratu sabrang | sêdhêng lawan tandhing ingsun aprang pupuh | sigra Prabu Baladewa | mêlak dipôngga mrêpêki ||

21. wus panggih ayun-ayunan | lir tinimbang kalih kang aprang tandhing | samya munggèng dipôngga gung | samya dêdêg parusa | namung sanès ulêse kang aprang pupuh | sang prabu ing Ngambarmuka | ulês cêmêng lir minangsi ||

22. lan dipangganya dhas pêthak | Prabu Baladewa ulêse putih | pêthak sadipangganipun | sagunging pra dipatya | mungsuh rowang kang samya mêksih prang pupuh | lor kidul kulon lan wetan [weta...]

--- 195 ---

[...n] | kèndêl saman[43] nêningali ||

23. ing yudane ratunira | lir sinapih wadya kang sami jurit | dhasar sangêt sayahipun | tata malih barisnya | kapang têpung nèng wuri prayitnèng kewuh | wau kang ayun-ayunan | Sri Kaladênta sru angling ||

24. hèh mungsuh aranmu sapa | kuning putih trus gajahira putih | dhapurmu ganggas apatut | pantês wangun prawira | angakua mumpung sira durung lampus | aja mati tanpa aran | Sri Baladewa nauri ||

25. hèh mungsuh ywa tambuh sira | yèki Ratu Mandura kang bêbisik | Sri Baladewa dibya nung | lah sira iku sapa | kulit irêng dhapurmu gagah apatut | aja mati tanpa aran | nunggang gajah dhase putih ||

26. Kaladênta duk miyarsa | krodha mêmpêng asru dènnya nauri | hèh kalingane sirèku | ratune wong Mandura | ingkang nampik ing nguni panglamaripun | ingkang sira ajap-ajap | iyèki warnanirèki ||

27. ratu gung ing Ngambarmuka | Prabu Kaladênta ingkang linuwih | môndra prakosa dibya nung | ing aprang tanpa lawan | suka Prabu Baladewa lingira sru | iya dhasar ingsun ajap | aja na munduring jurit ||

49. Durma

1. pan wus sêdhêng têtandhingan ing ayuda | sira kalawan mami | tan ana kuciwa | padha ratu gêgala | aja na kang nguciwani | aprang lan ingwang | dèn padha ngungsi pati ||

2. Prabu Kaladênta sugal wuwusira | ya payo padha bêcik | kaya nora cuwa | sira aprang lan ingwang | sigra parêng ngêtap kalih | titihanira | gapyuk têmpuh ing jurit ||

3. adu kumba ngêmprèt têlale pulêtan | gadhing sakawan sami | nusup ingandhêman | kuwêl nora kêna wal | gadhing kancing sami gadhing | udrêg-udrêgan | dhosok-dhinosok sami ||

4. liman kalih prasamya idhêping jalma | tate binêkta jurit |

--- 196 ---

marma tingkahing prang | tan pae lan manungsa | dènnya sami silih-ungkih | kakah-kakahan | kalih bakuh tan kungkih ||

5. udrêg-dêdrêg mubêng kobêng liru papan | dêdêr-dinêdêr sami | rok môndra putêran | kang nitih kalihira | pupuh-pinupuh têmpuhing | gada lugora | pur pupug papag sami ||

6. mijil agni murub swaranya lir gêlap | kaplêngên kang miyarsi | dipôngga kawratan | kapadal ing panunggang | kalihe dhêkêm samya jrit | mêksih dèrèng wal | adu gadhing lir kancing ||

7. mêksih pêluk têlale kuwêl pulêtan | myang kalih kang anitih | mêksih dèrèng owah | munggèng luhur dipôngga | Sri Baladewa sru angling | hèh Kaladênta | lah payo lèrèn dhingin ||

8. mêngko yèn wus padha aso mari sayah | iya lêkas prang maning | lawan iki gajah | dhêkêm wus bangêt sayah | lan gajahira dhas putih | jênênge sapa | idhêp basaning jalmi ||

9. lan gêdhene wus padha lan gajah ingwang | mung kacèk ulês putih | pakanane apa | miwah inumanira | Sri Kaladênta nauri | si kalawêrga | arane gajah mami ||

10. pakanane sêga wuduk sabên dina | tadhahe sun pancèni | têlung puluh godhak | jênèwêr inumannya | patang kêlèr sabên ari | Sri Baladewa | gumuyu dènira ngling ||

11. nora pira lamun mangkono kewala | pan durung animbangi | lawan gajah ingwang | pan patang puluh godhag | tadhahe sêga kabuli | ing sadinanya | inumane brêduwin ||

12. pan sapuluh dhosin tur barduwin kunyak | sigra parêng ngabani | ing dipangganira | agro parêng adêgnya | dêdrê udrêg silih-ungkih | okoling ungkal | dhosok-dhinosok sami ||

13. ingkang nitih prasamya dhêndha-dhinêndha | dêdrê-dinêdrê sami | ing gada lugora | pur pupug [pu...]

--- 197 ---

[...pug] tan tumama | binuwang parêng dènnya mrih | candhak-cinandhak | rame tarik-tinarik ||

14. sami kuwatira sami prakosanya | eram kang aningali | Prabu Baladewa | sinêndhal mèh kasingsal | sangking dipôngga nulya glis | nyandhak nênggala | Sri Kaladênta kêni ||

15. ginèyèt ing nênggala janggane pagas | parêng lawan tibaning | dipangganya nglumba | dhinupak dhase pêcah | gumêbruk tiba ing siti | kagyat balanya | mulat ratunirèki ||

16. pêjah sarêng dibane[44] lan dipangganya | prajurit para mantri | miwah pra dipatya | sakantuning palastra | sadaya bêg mangsah jurit | bela ratunya | ambyuk parêng ngêbyuki ||

17. angarubut marang Prabu Baladewa | katadhahan ing èsthi | puspadênta mêta | sigra Patih Pragota | Prabawa lawan Sêtyaki | sabalanira | nangkêbi sangking wuri ||

18. têtumpêsan wadyabala Ngambarmuka | katutup ing ajurit | tanpa kiwul ing prang | punggawane tumpêsan | prajurit myang para mantri | gêmpang suh sirna | siji tan ana kari ||

19. ingkang kantun mung wadya-wadyaning bala | lumayu rêbut urip | mawur asasaran | wadyabala Mandura | miwah wadya Dwarawati | wus ingawêran | tan ana kang angungsir ||

20. kèndêl Prabu Baladewa asêseban | nadhahakên prajurit | satus pitung dasa | kang pêjah ing ayuda | wolung dasa ingkang kanin | punggawanira | kêkalih kang ngêmasi ||

21. ingkang nandhang tatu punggawa têtiga | mantri jo[45] kang ngêmasi | ing prang kalih dasa | salawe nandhang brana | wadyane patih kêkalih | lan pra dipatya | kang pêjah ing ajurit ||

22. tigang atus ingkang kanin tiga bêlah | prajurit Dwarawati | salawe kang pêjah | salawe nandhang brana | mungsuhira tanpa wilis | kêthèn alêgsan | kang pêjah ing ajurit ||

--- 198 ---

23. Prabu Baladewa langkung sukanira | têngara budhal aglis | sangking ing paprangan | wangsul manjing jro kitha | kunêng wau kang winarni | kang mêksih aprang | wong agung Jadhipati ||

24. nèng sakidul kitha lawan ingkang putra | satriya Pringgadani | sawadyabalanya | prang ngamuk tigang dina | mungsuh ditya Garbaruci | ngêrobi ing prang | ngêbyuki ing pêpati ||

25. tan wus lamun winuwus ramening yuda | praptane tigang ari | prang wêkasanira | Sang Prabu Sindhunggarba | pan sampun pêjah ing jurit | Sang Arya Sena | ingkang marwasèng bindi ||

26. miwah Patih Amonggarba wus palastra | pêdhot gulu pinuntir | dening Gathutkaca | pra dipati tumpêsan | kang kantun giris ningali | mawur sasaran | lumayu rêbut urip ||

27. tuhu lamun winongwong dening jawata | Arya Sena ing jurit | miwah ingkang putra | Rahadèn Gathutkaca | binotan prang pirang kêthi | mung tigang dina | mungsuhe tumpês tapis ||

28. wadyanira Pringgadani lan Pamênang | siji tan ana mati | pan namung kabranan | nanging tan tan ana prana[46] | kang tatu sadaya mêksih | kuwawi bêkta | gêgamaning ajurit ||

29. mundur sangking pambaratan[47] saha bala | wong agung Jodhipati | lawan ingkang putra | Rahadèn Gathutkaca | lon-lonan lampahira ris | manjing jro kitha | sarêng praptanirèki ||

30. Prabu Baladewa lawan Wrêsniwira | kang sangking lèr nagari | sawadyabalanya | wau ta jroning pura | Sri Padmanaba lan ari | Sri Yudhisthira | mêthuk pasowan manis ||

50. Dhandhanggula

1. dangu nganti anèng pôncaniti | mring kang raka tundhuk ingaturan | laju manjing jro purane | Wrêkudara tan kantun | Gathutkaca miwah Sêtyaki | wadya gung masanggrahan | wau ta kadhatun | narpa dayi Ngamarta[48] | tuwin katri pramèswari Dwarawati | Sang Parta lan kang garwa ||

2. mêthuk munggèng

--- 199 ---

palataran sami | mring kang raka Sang Prabu Mandura | tundhuk mangraup padane | cinandhak kalihipun | pan kinanthi ing kanan kering | wus tata dènnya lênggah | munggèng dalêm agung | Prabu Baladewa lawan | Wrêkudara nuturkên solahing jurit | dènnya marwasèng mêngsah ||

3. langkung suka kang samya miyarsi | lajêng samya drawina jro pura | ing siyang dalu karamèn | narpati kalihipun | ing Ngamarta lan Dwarawati | sagarwa putranira | tansah siyang dalu | dènnya mrih sukaning driya | mring kang raka Mandura sukaning galih | sinungsung sakarsanya ||

4. wus mangkana prapta antara ri | catur dina dènnya mamrih suka | Sang Prabu Darmaputrane | pamit angundhuh mantu | ingkang putra ing Pringgadani | Nangkula lan Sadewa | kang kinèn rumuhun | lan sawadyabalanira | wus samêkta budhal sangking Dwarawati | antara catur dina ||

5. wuri budhal Sang Yudhisthira Ji | lawan ingkang raka ing Mandura | Sri Padmanaba wus dene | saputra garwanipun | saha bala ambayangkari | marang sang pinangantyan | wau kang winuwus | ingkang dhingini antuknya | Gathutkaca Nangkula Sadewa prapti | nagari ing Ngamarta ||

6. lajêng mangun sarêngganing kardi | ing jro pura miwah panangkilan | wus samêkta sadayane | pasowan ngalun-alun | pan sadaya wus dèn tarubi | antara catur dina | nênggih rawuhipun | pangantèn sajroning kitha | tan pae lan kala marang Dwarawati | ing lampah srining bala ||

7. para garwa ingkang ngrumiyini | manjing pura lan sang pinangantyan | nulya sang prabu katrine | lajêng manjing kadhatun | para putra santana sami | kang tumut manjing pura | dene kang wadya gung | tata samya masanggrahan | pra dipati angglar anèng pôncaniti | wau ta jroning pura ||

8. pan cinêndhak ramenirèng kardi | dènira mrih suka-parisuka | Sang Prabu Darmaputrane [Darmaputra...]

--- 200 ---

[...ne] | sakadangwarganipun | mring kang raka sang prabu kalih | pangrêganirèng[49] karsa | sukanya tinutug | anèng jro pura Ngamarta | tan pae lan kala anèng Dwarawati | dènira nutuk suka ||

9. miwah sagunging kang pra dipati | Dwarawati Mandura Ngamarta | sawadyabalane kabèh | kasukan siyang dalu | ciptaning tyas wus dadi siji | tan ana sinantaha | tri nagara kumpul | wus praptèng antara dina | ing sapta ri sanegarsa bayangkari | marang nagri Mandura ||

10. Patih Pragota kinèn dhingini | saha bala mantuk mring Mandura | ginêlak marga lampahe | antara tigang dalu | sumusul ing sang prabu katri | budhal sangking Ngamarta | sawadyabala gung | tan owah pangrêngganira | mring pangantèn asrining lampahing margi | sang prabu katiganya ||

11. saha garwa saputranirèki | pra santana miwah pra dipatya | sabên saupacarane | satunggul payung agung | ing samarga tan pêgad dadi | tontonan lampahira | jêjêl ing marga gung | miwah kang para jawata | widadari nèng awiyat angurmati | ngudankên kêmbang-kêmbang ||

12. kadya têdhuh kang riris wêwangi | kombang-kombang rumêgèng ing tawang | baskara surêm sorote | wèh ayêm kang lumaku | datan wontên sayahe sami | angine sawêtara | mawa arum-arum | lamine datan winarna | anèng marga lampahe pan sampun prapti | nagari ing Mandura ||

13. saantuke Rêkyana Apatih | Pragota antara pitung dina | wus samêkta sadayane | rêngganing lurung-lurung | pinggir sinung tuwuhan sami | ing sabên parapatan | sinungan palêngkung | winarna ing kêmbang-kêmbang | myang rêngganing alun-alun pôncaniti | sêsakaning têratag ||

14. sami sinung tuwuhan tulya sri | pasebane alun-alun samya | tinaruban sadayane | miwah jroning kadhatun | rêrêganing[50] kadya swarga di | myang tarubing pandhapa | sri tuwuhanipun | gêng alit sapraja [sapra...]

--- 201 ---

[...ja] suka | jalu èstri gêng alit samya punagi | rawuhe gustinira ||

15. dene angkatira kala nguni | mring Dwarawati sangêt krodhanya | marang Nata Pandhawane | têmahan rawuhipun | pangantène binayangkari | Kurawa kang rinewang | têmah bubar kabur | wadya kang kantun nèng praja | sadaya wus rakit baris ngapit margi | rajaputra kalihnya ||

16. lawan ingkang sagung pra dipati | pan sadaya mêthuk jawi kitha | rawuhe sang pinangantèn | satêpining marga gung | jêjêl wong kang samya ningali | sajawining gêgaman | èstri lawan jalu | uyêl tan kêna piniyak | alamlamên mulat kang binayangkari | pantêse kalihira ||

17. lir sudama sêsaman lan sasi | munggèng rata kêkuwunging cahya | ngasorkên wulan rêsmine | dalasan lakinipun | ingkang samya pêjah ing jurit | karuna turut marga | tumut andêdulu | lakine kang nandhang brana | pan tinilar parlu tumut nêningali | sawênèh ana ngucap ||

18. lah ta iku gustiku sang putri | nguni anèng nagari Mandura | kang raka sang prabu kene | sang dyah kalulutipun | mêngko ngalih mring Dwarawati | nagara ing Mandura | ilang kuwungipun | lir kuncatan sotyanira | kang wus wikan wadine alon nauri | pantês sang dyah ngaliha ||

19. mring kang raka Prabu Harimurti | gila miyat ing putra Mandraka | wong nora wêruh awake | ing sabên sasi muncul | mring Mandura brôngta sang putri | dhasare wong wus ana | pêpacanganipun | satriya ing Madukara | têka mêksa bae kudu dèn rêbuti | pan kongsi nandhang lara ||

20. sri narendra têmah anuruti | sangking wêlas ipene ginawa | mring nagri Dwarawatine | kongsi dadi prang pupuh | têmah sida sang rajaputri | dhaup lan kang wis dadya | pêpacanganipun | kang nêdya ngrêbuti mundhak | nêmu wirang sakêthi undurirèki | kabur kaburak-burak ||

21. tan wus [wu...]

--- 202 ---

[...s] lamun winuwus kang sami | nêningali ing pamuwusira | rêrasan samya rowange | wau ta rawuhipun | sri bupati katiga sami | lajêng manjing jro pura | lan sagarwanipun | para putra pra santana | laju manjing jro pura sadaya sami | dene kang pra dipatya ||

22. mêksih angglar anèng pôncaniti | prajurite samya masanggrahan | pasowan ngalun-alune | dene wadyabala gung | pakuwone sampun pinanci | marang Patih Pragota | sapunggawanipun | Dwarawati lan Ngamarta | samêkta lan sugatanira mênuhi | tan ana kêkurangan ||

23. ya ta wau salêbêting puri | Rêtna Dèwi Erawati dènnya | mêthuk marang têtamune | panamudananipun | miwah dènnya angancarani | èsême winor lawan | rêrêsêp kinumpul | Kusuma Wara Sumbadra | marêk nêmbah mring kang raka Erawati | cinandhak astanira ||

24. lajêng kinanthi mring dalêm puri | para putri wusnya tata lênggah | adhaharan sadayane | miwah ing pandhapa gung | abujana sang prabu katri | pra putra pra santana | kasukan anutug | miwah sagung pra dipatya | tinimbalan sadaya samya ngladosi | karamèn jroning pura ||

25. cinarita ngantos ing sapta ri | sabên dalu karamèn jro pura | anêlasakên karsane | Sri Baladewa Prabu | lan kang rayi sang prabu kalih | Dwarawati Ngamarta | sawadyabala gung | sadaya anutug suka | nèng Mandura karamèn ing siyang ratri | anêlasakên suka ||

26. wusing sapta ri sukan jroning puri[51] | nulya sabên-sabên ri kalangênan[52] | tinêdhakan sadayane | wusnya samadya tèngsu | dènira mrih sukaning ari | sang prabu kalihira | kalangênan nutug | miwah ta sang pinangantyan | nulya pamit kang rayi sang prabu kalih | mundur mring prajanira ||

27. putra kalih kang kinèn umiring | Radèn Wilmuka lawan Wisatha | kundure sang pinangantèn | samêkta sadaya [sa...]

--- 203 ---

[...daya] wus | budhal sangking Mandura nagri | apan mêksih rinêngga | asrining marga gung | sri bupati ing Mandura | dènnya dhèrèkakên kundure kang rayi | wangsul jawining kitha ||

28. ya ta wau kang lagya lumaris | tan winarna solahirèng marga | cinêndhak prapta lampahe | marga simpanganipun | sri narendra ing Dwarawati | kundur mring prajanira | lan sawadyanipun | ing lampah datan winarna | ingkang sami kundur mring prajanirèki | Sang Prabu Padmanaba ||

29. wau Sang Prabu Yudhisthira Ji | lampahira lan sawadyanira | kang samya ngiring pangantèn | sadaya sampun rawuh | ing Ngamarta sri narapati | lajêng lan garwanira | kundur angadhatun | kang rayi ing Madukara | lan kang garwa linilan lajêngirèki | kundur mring dalêmira ||

30. Radèn Gathutkaca kang umiring | mring kang paman Madukara lawan | putra Mandura kalihe | namung sipêng sadalu | sinêgah ing karamèn sami | enjinge pamit budhal | lan sawadyanipun | mantuk marang prajanira | sowang-sowang ya ta wau kang winarni | satriya Dananjaya ||

31. kang wus kundur mring dalêmirèki | tulus dènnya runtut sih-sinihan | kang garwa lajêng wawrate | abdi kêkalih sampun | inginggahkên garwa paminggir | Kèn Rarasati lawan | Sulastri nèmipun | runtut dènira sinihan | miwah sungkêmira mring gustinirèki | samya nrus ing wardaya ||

32. kunêng Madukara kang winarni | sabubare Kurawa Ngastina | sangking ing Dwarawatine | sayah sipêng wana gung | Burisrawa kesah ing wêngi | merang lamun mantuka | marang prajanipun | Mandraka miwah Ngastina | ing tyas nglampus suka matiyèng wanadri | Rajaputra Mandraka ||

33. mêksih tan wus raose kang galih | marang Kusuma Wara Sumbadra | dènira nahên wirage | Kurawa enjingipun | samya kagyat dènnya ningali | Burisrawa tan [ta...]

--- 204 ---

[...n] ana | sadaya gyan ngluruh | analasah wana-wana | wusnya tita Burisrawa tan kapanggih | lajêng mantuk sadaya ||

34. marang nagri Ngastina wus prapti | lajêng ngandikan manjing jro pura | Arya Sêngkuni ature | sadaya sampun katur | amiwiti malah mêkasi | tiwase lampahira | mring Mandura laju | mring Dwarawati dadya prang | kawanguran ing tingkah dènira kardi | dora tur kamandaka ||

35. têmah dalunipun ngumpul nunggil | Prabu Baladewa nunggil lan Pandhawa[53] | nèng nagri Dwarawatine | marma Kurawa gugup | bolos budhal sami sawêngi | pothar-pathir nèng marga | sipêng ing wana gung | sadaya prasamya nendra | tan wuninga pun Burisrawa ing ratri | kesah datanpa rongwang[54] ||

36. enjingipun kawula sak-asik | madyèng wana mêksa tan kapanggya | marma mantuk sadayane | Sri Duryudana Prabu | duk miyarsa aturing patih | myang pramèswarinira | sungkawa kalangkung | orêm sapraja Ngastina | de sang prabu lan garwa dahat prihatin | brôngta mring Burisrawa ||

Catatan kaki:

1. tyas (kembali)
2. Kurang dua suku kata: sêrat sampun tinampanan (kembali)
3. kêkôndha (kembali)
4. tarimaningsun (kembali)
5. satus (kembali)
6. amung (kembali)
7. Lebih satu suku kata: pêdhot liwaring wanudya yayi (kembali)
8. wanita (kembali)
9. mêngko (kembali)
10. tininggal (kembali)
11. Sri (kembali)
12. Kurang satu suku kata: Natèng Cêmpala ingkang anganthi (kembali)
13. Kurang satu suku kata: uyêl jêjêl atindhih-tinindhih (kembali)
14. pangangge- (kembali)
15. myang (kembali)
16. Kurang satu suku kata: nrus ing tyas abosah-basih (kembali)
17. sangêt-sangêt (kembali)
18. katiban (kembali)
19. Kurang dua suku kata: payo yayi enggal wêtokna aglis (kembali)
20. Guru lagu seharusnya: 8i, èngêt ing tyas angunduri (kembali)
21. ngumpul (kembali)
22. Kurang satu suku kata: badhe papaning aprang (kembali)
23. mubal (kembali)
24. kakahan (kembali)
25. linêpaskên (kembali)
26. Lebih dua suku kata: nyandhak lugora aglis (kembali)
27. anjlog (kembali)
28. sampun (kembali)
29. pukulun (kembali)
30. lir (kembali)
31. kagyat (kembali)
32. Prabu Baladewa (kembali)
33. sumungkêm (kembali)
34. Ki Patih (kembali)
35. wêwadulirèng (kembali)
36. dadèkne (kembali)
37. andamêl (kembali)
38. kadya (kembali)
39. prabata (kembali)
40. caruk (kembali)
41. pipit (dan di tempat lain). (kembali)
42. mamrih (kembali)
43. samya (kembali)
44. tibane (kembali)
45. jro (kembali)
46. Lebih satu suku kata: nanging tan ana prana (kembali)
47. pabaratan (kembali)
48. Kurang satu suku kata: narpa dayita Ngamarta (kembali)
49. pangrêngganirèng (kembali)
50. rêrêngganing (kembali)
51. Lebih satu suku kata: wus sapta ri sukan jroning puri (kembali)
52. Lebih satu suku kata: nulya sabên-sabên ri klangênan (kembali)
53. Lebih dua suku kata: Sri Baladewa nunggil Pandhawa (kembali)
54. rowang (kembali)