45. Pangkur

1. mangsah sikêping Madura | yèn sinawang kadi banthèng katawin | angajrihi tandangipun | pan kadi singa lodra | rêbat môngsa sadaya pan sami purun | an samya onclang watang[1] | Makasar pan onclang lêmbing ||

2. prajurite wong Madura | Mangkuyuda têguh prakuswa wani | dening wau sisihipun | aran Dhandhangwacana | anadene ing wau ta sisihipun | kang têngên Ki Wôngsaprana | sami prakuswa ing jurit ||

3. iku têtindhihing rana | dyan umangsah kadi banthèng akanin | tiyang Makasar akêmbul | kadya ta singa lodra | ing ayuda puniki têtindhihipun | awasta Dhaèng Marewa | kalawan Dhaèng Makincing ||

4. misih sikêping ayuda | muni bêdhil dadi cucuking jurit | swarane lir gunung rubuh | mimis tiba lir udan | pêtêng dhêdhêt ing ayuda kadi dalu | dening kukusing sundawa | awor suraking jalmi[2] ||

5. pan nora kuwatir pjah[3] | wadya Sampang mirsa swaraning bêdhil | sumêdya asoroh amuk | binendrong ing sanjata | wadya Sampang pinuntir babrêngosipun | pdhange nulya ingikal[4] | sarwi ngagêm tamèng bali ||

6. sawênèh onclang [on...]

--- [289] [369] ---

[...clang] watangnya | dyan umangsah sarwi anaut rawis | wong Madura sami purun | rame têmpuhing yuda | lir andaka wong Sampang pangamukipun | arame prang long-linongan | tan ana angucap ajrih ||

7. wong Makasar dènnya aprang | ngagêm lêmbing ing yuda tan ngobêri | prasamya asoroh amuk | pan kadya singa lodra | baya silih takdire karsa Hyang Agung | wadyabala ing Mataram | wingwrin tan darbe kawanin ||

8. para mantri lan satriya | kang prajurit manahe lir pawèstri | kêkês tan darbe papurun | ingamuk ing wong Sampang | wong Mataram pan ewon kang mawut-mawut | pan kathah ingkang palastra | apan datan angundhili ||

9. surak wadya ing Mataram | prajurite prasamya angawaki | kang dados andêling kewuh | Pangeran Purubaya | anyamêthi ing kuda samana magut | ing iringe wadyanira | sarêng mangsah ing ajurit ||

10. Ki Ngabèi Wirajaya | dyan umangsah lan Panji Wirabumi | miwah Ki Rôngga Sadayu | angamuk ambêg pjah[5] | para mantri Mataram samya umagut | angandêl ing yudanira | Pangran Purbaya ngawaki ||

11. Tumênggung Rajamanggala | Arya Pamot sarêng mangsah ing jurit | Pangran Balitar tan kantun | sarêng ngantêp ing yuda | wong Makasar sadaya sarêng umagut | Raja Galengsong priyôngga | pan nindhihi ing ajurit ||

12. wau Radèn Trunajaya | tiyang Sampang wau kang dèn tindhihi | mila ing ayuda kukuh | wus karsaning Pangeran |

--- [290] [370] ---

wong Madura pasthi lanang juritipun | pilih boboting ayuda | tan ana angucap ajrih ||

13. wadyabala ing Mataram | kathah pêjah manahipun awingwrin | ingkang tinarajang mawut | nora môngga puliha | prajurite apan akathah kasambut | Ki Ngabèi Wirajaya | apan sampun nandhang kanin ||

14. pra santana kathah pjah[6] | ki ngabèi branan angrawuhi[7] | samana tiba alungguh | ludiranya drês muncar | pan aniba Wirajaya datan emut | pan rinêbut kang santana | saundure angêmasi ||

15. prajurite awuyungan | Wirabumi sampun anandhang kanin | anèng rana pan kasambut | kundur wus binandhusa | Kyai Rôngga Sadayu apan kasambut | ing rana sampun palastra | wingwrin wadya ing Matawis ||

16. kang dados lajêring yuda | jêng pangeran tinilar wadya alit | prajurite kwèh kasambut | nora nôngga[8] puliha | Jêng Pangeran Purbaya ling jroning kalbu | baya karsaning Pangeran | apês wadya ing Matawis ||

17. sabalining sun ayuda | apan iya nora kaya saiki | prajurit Mataram gêmpur | singa maju kabranan | wong Mataram samya kêkês manahipun | dhingin kang padha prawira | saiki lir wadya èstri ||

18. kapriye sun undurana | wong Mataram tan ana kaya mami | sinêmbah sinêpuh-sêpuh | mring putra lan santana | ana wrate ingsun mundura ing kewuh | tan baya angur matia | anèng [a...]

--- [291] [371] ---

[...nèng] têngahing ajurit ||

19. yèn nyata rusak Mataram | panêdhaku ingsun aja mnangi[9] | wong Mataram sirna larut | wong Sampang lan Makasar | ywa Pangeran Purbaya ingkang tinêmpuh | sawadyane anèng rana | tan gumingsir anadhahi ||

20. sira Pangeran Purbaya | pangamuke lir banthèng tawan kanin | apan wus kapanggih sêpuh | mandah bala taruna | wong Madura sing katrajang mawut-mawut | angamuk karo curiga | dhuwunge aran Ki Panji ||

21. wantune kathêhên[10] lawan | jêng pangeran kudane sampun mati | anumpêr pangamukipun | apan maksih adharat | wong Makasar lan wong Sampang angrêrubut | jêng pangeran kinathahan | winatang lawan linêmbing ||

22. nadyan si otota kawat | akulita têmbaga balung wêsi | tiyang satunggil arêmuk | kinarêbut ing kathah | ywa pangeran sakalangkung timbulipun | datan pasah dening braja | kinarubut dening jurit ||

23. ing jro salira wus rêmak | ywa Pangeran Purbaya tiba linggih | watak wong agung wus sêpuh | Dyan Pangeran Balitar | pan uninga lamun kang raka kasambut | ing rana gêpah rinêbat | wong Sampang ingamuk wani ||

24. sira Pangeran Purbaya | wus karêbat binakta mundur aglis | nanging pangeran tan emut | ingkang salira rêmak | wong Mataram anèng payudan wus rêmuk | wau Pangeran Purbaya | wus kasambut ing ajurit ||

25. lir pendah dhawuhan bêdhah | pêdhot lajêripun kari angisis | dening lajêre [lajêr...]

--- [292] [372] ---

[...e] wus rubuh | milane asasaran | dyan pangeran dipati kalulun kondur | lan Pangeran Singasêkar | de wadya tan kêna pulih ||

26. sira pangeran dipatya | manahira alit dhatêng awingwrin | dening kang eyang kasambut | ya ta apamondhokan | arêrangkah sami prayitnèng ing kewuh | Pangran Purbaya wus seda | lir gêrah swaraning tangis ||

27. apan sampun binandhusa | jêng pangran binêkta mantuk Mêtawis | duk seda sinêngkalan trus | mamuka pinrang janma[11] | sinusulan sangkala kala ing Dêmung | naga singa pranging jagad[12] | ri sampuning mangkanèki ||

28. wusing mantuk kang bandhusa | kawarnaa wau ta ingkang kari | sakèhe wadya Matarum | akêkês manahira | dening ngandêl ing kewuh sampun kasambut | para prajurit satriya | manahe kadya pawèstri ||

29. miwah kang para santana | para putra manahira awingwrin | sampun karsaning Hyang Agung | apês wadya Mataram | yèn wus takdir tan kêna owah sarambut | duk sedanira pangeran | ing taun Dal lawan nênggih ||

30. wong Mataram sami susah | datan bêtah sabên ari tan bukti | pinarak ing gêring agung | sangêt bagêblugira[13] | pan sadaya wong Mataram risakipun | prasamya apalorodan | apan sami minggat mulih ||

31. Pangran Dipati Mataram | pan kalulun sampun kondur tumuli | lan Pangeran Singasatun | miwah Pangran Balitar | lampahira samana apas alaju | sêdya mantuk mring Mataram | kèndêl Japara sawêngi ||

32. lajêng

--- [293] [373] ---

mantuk mring Mataram | kawarnaa duta sampan nututi | ingkang dados tunggulipun | Tumênggung Mangkuyuda | wong Makasar Dhaèng Mrewa tunggulipun | ingkang kinèn atut wuntat | lampahe wadya Mantawis ||

33. tingkahe lir singa galak | dhasar baring mangke mênang ajurit | marmane sadaya lacut | wong Madura sumahab | saparane anjêjarah nyênyaruwun | ingkang lanang pinatenan | pawèstri pan dipun ambil ||

34. apan ta dadi bêbasan | bajag Sampang tuhu kalamun baring | ingkang kamargan anungkul | datan wani malanga | ing Juwana sampun kèdêkan anungkul | darbèke pan jinarahan | wong Juwana sami ngili ||

35. ing Pathi wus kaèdêkan | dening Mangkuyuda prawirèng jurit | pan tiyang Pathi kakêlun | akathah ingkang pjah[14] | dènnya mapag tiyang Sampang pêrangipun | têtiyang Pathi sasaran | sami lumayu angili ||

36. ing Kudus sampun kabêdhah | jinarahan tiyang alit awingwrin | kalangkung dening arusuh | solahe wong Madura | pan ing Warung Garobogan wus kalulun | binoyong lan jinarahan | puyêngan samya angili ||

37. nanging nagari ing Dêmak | maksih bôngga angawali ing jurit | arame dènnya acampuh | tan ana kang kasoran | ing ayuda arame buru-binuru | surak lir pendah ampuhan | tan ana mundur ing jurit ||

46. Durma

1. surakipun wong Dêmak kadya ampuhan [a...]

--- [294] [374] ---

[...mpuhan] | tangkêpirèng ajurit | gêlar prit anêba | tiyang Sampang sudira | milane ramya kang jurit | tiyang ing Dêmak | prasami ambêdhili ||

2. pêtêng dhêdhêt dening kukusing sundawa | satêngahing ajurit | mimis kadi udan | langkung ramening yuda | tiyang ing Sampang kalindhih | kathahên lawan | akathah ingkang mati ||

3. sampun kèngsêr yudane wadyèng Madura | ya ta mangetan malih | mring nagri Jêpara | wau ingkang sinêdya | arsa binêdhah tumuli | apan ta ana | wau bêbanton malih ||

4. Trunajaya utusan mring wong Madura | bantoni kang kalindhih | wo[15] môncanagara | ing bang wetan sadaya | wau ingkang ambantoni | wadya ing Sampang | ingkang dadi têtindhih ||

5. ing Jêpara ing wau sampun kakêpang | wadya alit atintrim | pan angungsi kitha | miwah angungsi wana | ya ta dhinêsêg tumuli | kutha Jêpara | arsa ginêcak wani ||

6. wong Jêpara muwêr sajrone ing kitha | akanthi wong Kumpni[16] | kang tungguk Jêpara | wêtawis rong bragada | sêdya rarêmpon ing wuri | Ki Wôngsadipa | sampun angati-ati ||

7. para putra tansah pinêpêk ing ngarsa | Kiyai Jagapati | Ki Wôngsamênggala | kalawan Wôngsaprana | kalawan Ki Wiragati | Ki Imarêksa | lawan Ki Wiramantri ||

8. tan atêbih wau kang kula santana | sumêdya ambêk pati | rarêpon kewala | anèng sajroning kitha | ananging datan mêntoni[17] | tiyang Jêpara | mawut tiyang kang alit ||

9. among kari wose

--- [295] [375] ---

kang anèng jro kitha | akanthi wong Kumpni[18] | wus rakit sadaya | nèng ngalun-alun sigra | tambure tinêmbang muni | pun mayor sira | pun Êbro kang sawiji ||

10. kapitanya Tuwan Bèlêm namanira | iku panggêdhenèki | saradhadhunira | apan sampun mêlatar | sênjatane wus arakit | masang bandera | sadandananing jurit ||

11. anèng alun-alun Kumpni amapag[19] | tangkêping ing ajurit | apan lêlumbungan | tambur muni brang-brangan | mayore ingkang nindhihi | sampun prayitna | sakathahing Kumpni[20] ||

12. kawarnaa wong Sampang angisêk kitha | lawan môncanagari | pasisir sadaya | samya ngêpang Japara | sadaya apan ambalik | môncanagara | miwah tiyang pasisir ||

13. wong Madura sampun lumêbêt ing kitha | polahe gêgilani | nanging wong Makasar | polahira lir yaksa | lir banthèng atawan kanin | lir singa lodra | rêbat môngsa ngajrihi ||

14. wus malêbêt ing kitha sagêgamannya | Kumpni anadhahi[21] | mariyêm kang munya | kalawan kalataka | nanging datan angundhili | wadya ing Sampang | ing alun-alun prapti ||

15. wong Walônda tangkêpipun lêlumbungan | satêtambure muni | sanjata sênapan | sarêng muni sadaya | kadya rubuh ingkang langit | mimis lir udan | sarta swaraning jalmi ||

16. pêtêng dhêdhêt dening kukusing sandawa | sanjataning Kumpni[22] | tan ana kèndêlnya | Ngabèi Wôngsadipa | apan ta sampun umijil | lan para putra | amêtoni ing jurit ||

--- [296] [376] ---

17. tan atêbah para mantri ing Japara | wong Sampang kathah mati | misih sudiranya | ngalun-alun Japara | rakiting bala Kumpni[23] | alêlumbungan | nora kêna ingungkih ||

18. wong ing Sampang nèng alun-alun kwèh pjah[24] | pan sami kenging mimis | kang ngamuk tinumbak | tiyang Sampang sudira | kang mati akêre wêsi | agêgênderan | kêre kuningan dening ||

19. pan sawênèh wong Sampang kulambi lulang | ya ta sampun kalindhih | yudane wong Sampang | mêdal jawining kitha | bature akathah mati | wong kawan dasa | apan pating galinting ||

20. wong Madura undure apamondhokan | nèng Jagatamu singgih | balane malatar | tiyang môncanagara | tanapi tiyang pasisir | sami rêrangkah | padha prayitna wèsthi ||

21. kawarnaa Wôngsadipa pagunêman | kalawan para mantri | tuwin pra santana | angling Ki Wôngsadipa | lah inggih ta kadipundi | mêsah kang prapta | angêpung ing nagari ||

22. ing Jagatamu ênggène bêbarisan | kadyaparan gon amrih | undure kang mêngsah | nora wande yèn rusak | Japara kalamun mati | wadya Madura | nèng Japara ngèbêki ||

23. ya ta matur Ki Ngabèi Wôngsaprana | punika yèn suwawi | inggih kang sanjata | wontêna Danaraja | kang agêng lah dèn pilihi | ingarah-arah | tibanipun kang mimis ||

24. Jagatamu punika kang kawuwunga | lah ingulukan mimis | ingkang pinri[25] bubar | mimis agêng kinarya | sami binalangan mimis | wadya Madura | inggih saking ing ardi [ar...]

--- [297] [377] ---

[...di] ||

25. sampun rêmbag sadaya Ki Wôngsadipa | minggah dhatêng ing ardi | gunung Danaraja | ingkang sakèh sanjata | gêng-agêng wontên ing wukir | mantri Mataram | saragêni nunggoni ||

26. kadya gulu kalawan Ki Singaludra | lawan Ki Gunturgêni | sapraptaning arga | ya ta Ki Wôngsadipa | sanjata dipun silihi | ingarah-arah | mimise anibani ||

27. Jagatamu wau ingkang binêranan | pan sampun dèn isèni | ingantêp isinya | mimise wus pinasang | ya ta sinulêt tumuli | ungêl sanjata | lir obah kang pratiwi ||

28. wus umêsat mimis tiba pasanggrahan | Jagatamu bênri[26] | gègère puyêngan | kayu katrajang sêmpal | wau katibanan mimis | saking ing arga | kalangkung gênging mimis ||

29. kang kasrèmpèt wong Sampang akathah pjah[27] | wong pasisir awingwrin | lan môncanagara | dening ta kaungkulan | kawuwung saking ing ardi | ing pamondhokan | pan ingulukan mimis ||

30. pan kalulun wong Madura bodholira | ing Jagatamu gusis | pan tiyang Mataram | lawan tiyang Makasar | ing Kudus kang dipun ungsi | banjur mangetan | kuwur kang wadya alit ||

31. kawarnaa Ki Ngabèi Wôngsadipa | apagunêman sami | lawan para putra | arsa atur uninga | dhatêng Prabu ing Matawis | yèn ing Japara | wau dipun inggahi ||

32. wong Madura kawan dasa ingkang pjah[28] | kupinge dèn irisi | akarsa binakta | katura ing sang nata | saksana lumampah aglis | ing putranira | ingutus mring Matawis ||

--- [298] [378] ---

33. tan kawarna lampahe ingkang dinuta | apan datan alami | ya ta duta Sampang | minggah dhatêng Mataram | prajurut anglêlanangi | Dhandhangwacana | wau ingkang kêkasih ||

34. mêdal Jipang apan angjog Jagaraya | lan wong môncanagari | brang wetan sumahab | saha gêgamanira | Dhandhangwacana dèn iring | lan wong Madura | polahe gêgilani ||

35. nagri Pajang maksih bôngga linawanan | anglawani ngajurit | nanging tan kawawa | nagari Pajang rusak | tatiyang alit awingwrin | marang wong Sampang | lir banthèng tawan kanin ||

36. Kyai Dhandhangwacana ngancik Kajoran | pratingkah lêlanangi[29] | nagari ing Pajang | anungkul kaèdêgan | tiyang jro kitha atintrim | têtiyang Sampang | tansah anjêjarahi ||

37. nulya sigra angancik anèng Kajoran | saha bala ngajrihi | Panêmbahan Rama | pan sampun kumpul sigra | angadêgakên kang baris | anèng Kajoran | wong Madura kinanthi ||

38. pra dêdesan rinayah kathah binahak | ingkang tumut Matawis | wong desa puyêngan | padha abilunglungan | ingkang miyarsa pan ajrih | dening wong Sampang | nginggahi wong Matawis ||

39. tiyang Pajang sampun anungkul sadaya | miwah môncanagari | Warung Garobogan | Balora lan ing Japan | ing Jipang lan Jagaragi | ing Pamagêtan | Madiun Pranaragi ||

40. ing Gaduwang pan sampun nungkul sadaya | tiyang môncanagari [môncana...]

--- [299] [379] ---

[...gari] | brang wetan sadaya | miwah pasisir ika | sadaya sami ambalik | tiyang Mataram | padêdesan atintrim ||

41. sampun katur mring Susunan ing Mataram | yèn wong Sampang nginggahi | ran Dhandhangwacana | angancik ing Kajoran | ing Pajang sampun ambalik | apan kèdêgan | tiyang Pajang atintrim ||

42. Panêmbahan Rama akêmbul wong Sampang | apan sampun ambalik | ngadêgkên gêgaman | wau anèng Kajoran | apan tansah bêbahaki | ingkang padesan | ingkang tumut Matawis ||

43. sri narendra sakalangkung dukanira | sigra miyos tinangkil | pêpak para putra | miwah para santana | Pangran Dipati Matawis | munggèng ing ngarsa | lan Pangran Singasari ||

44. atanapi Pangeran ing Martasana | Pangeran Pugêr nangkil | Pangeran ing Balitar[30] | Pangeran Pringgalaya | lawan Radèn Singasari | lan Wiratmêja | Wiramanggala nangkil ||

45. angandika Sri Narendra ing Mataram | mring pangeran dipati | sira tumindaka | iya marang Kajoran | lah dadia awak mami | sira kêriga | sakèhing wong Matawis ||

46. yèn wis kalah wong Kajoran boyongana | mring pangeran dipati | sakèh putraningwang | milua kakangira | angantêpa ing ajurit | marang Kajoran | wong Sampang kang ngunggahi ||

47. putraningsun Ki Pugêr sira milua | lawan Ki Singasari |

--- [300] [380] ---

adhi Pringgalaya | kalawan Ki Balitar | lan Si Tumênggung Matawis | Mangunnagara | milua putra mami ||

48. mara payo sira nêmbanga têngara | mangkata ing samangkin | kang kinèn manêmbah | sigra nêmbang têngara | orêg wadya ing Matawis | mêpak gêgaman | lir udan sinêmèni ||

49. ting balêbêr wau têtiyang Mataram | sami amêpak baris | ngalun-alun aglar | ing pasar kaèbêkan | gêgaman awarni-warni | tanpa wilangan | kadi prawata sari ||

50. ambêranang kang tunggul gulakalapa | pangirid saragêni | anglir kadi kilat | gêbyar sanjata lanang | gêgaman dalêm arakit | wakil sang nata | pangeran adipati ||

51. lêlayu amyang katub ing samirana | lir ombaking jaladri | lan kriciking watang | srang gadêbêging bala | kadi ngobahakên bumi | pangriking kuda | angrok gamêlan muni ||

52. pangran dipati lagi amit ing rama | lan Pangran Singasari | Pangran Pugêr sira | Pangeran Martasana | ing rama winêling-wêling | dèn aprayitna | sun srahakên ing Widhi ||

53. para putra wus atur bêkti sadaya | ya ta kondur sang aji | lumêbèng ing pura | ing jawi awurahan | punggawa lan para mantri | mêpak gêgaman | kadi prawata sari ||

54. wusnya kondur Pangran Dipati Mataram | Pangeran Singasari | Pangran Martasana | Pangeran Pugêr ika | wus kondur saking anangkil | sigra adandan | sakapraboning jurit ||

55. wus sumaos wahana turôngga aglar | kadi prawata sari | barising kaputran |

--- [301] [381] ---

gêgaman warna-warna | wus pêpak kang punang baris | dyan kawarnaa | pangeran adipati ||

56. wus siyaga sadandananing ayuda | waos agêm wus mijil | miwah kang sanjata | dhahar wus tinampanan | kang wadya andêling wèsthi | para lêlurah | samya saos ing jawi ||

57. ya pangeran dipati ngrasuk busana | sadandananing jurit | dhuwung anyuriga | rasukan lapis tiga | kadi Hyang Asmara rêsmi | wusnya siyaga | pangran dipati mijil ||

58. ginarêbêg dening kang para lêlurah | miwah andêling wèsthi | lir gêrah kasapta | wau swaraning bala | kêrigan wadya Matawis | lir wêrdu ôngga | dhêndhêng barising wingking ||

47. Pangkur

1. budhal barising Mataram | yèn sinawang kadi prawata sari | lêlayu lan umbul-umbul | katub ing samirana | asrang umung bala kang sami anguwuh | ing rowang lir kadi gêrah | kriciking astra agathik ||

2. Pangran Dipati Mataram | nitih kuda rêspati songsong kuning | waos sulam munggwing pungkur | samas kang munggwing ngarsa | amarapit payung agung munggwing ngayun | ingkang munggwing wuri pisan | wong satus anumbak putih ||

3. gêgaman mawarna-warna | amarapit kanan kalawan kering | ingkang lumampah ing ngayun | bupati ing Mataram | para arywa ngabèi lawan tumênggung | Pangeran ing Pringgalaya | kang dadi cucuking jurit ||

4. kalawan Pangran Balitar | pan tanapi Tumênggung ing Matawis | sawadyanira kumêtug | wau ing lampahira | Kyai Mangunnagara kang munggwing ngayun | lawan Radèn Wiratmêja [Wira...]

--- [302] [382] ---

[...tmêja] | Wiranagara prajurit ||

5. marga agêng kaèbêkan | ambalabar wadyabala Matawis | prasamya prayitnèng kewuh | kêrig wadya Mataram | sampun mêdal saking taji pan anglurug | ing Kajoran kang sinêdya | kuwur manahe wong cilik ||

6. ya ta wau kawarnaa | ing Kajoran samana ngadêg baris | samana sampun akêmbul | lan barising Madura | bala Sampang dening ta têtindhihipun | awasta Dhandhangwacana | agêng ainggil tur wani ||

7. ing Pajang apan kabahak | samya nungkul mring Dhandhangwacanèki | môncanagara wus têluk | kaduwang Pamagêtan | wong Madura angajrihi tandangipun | ya ta wau kawarnaa | barise tiyang Matawis ||

8. ing Kajoran sampun prapta | wong Mataram sampun prayitnèng wèsthi | Kajoran sampun kakêpung | surak kadi ampuhan | Panêmbahan Rama wus prayitnèng kewuh | apan sampun asiyaga | sadandananing ajurit ||

9. miwah ingkang para sabat | wus adandan samya tumut ing gusti | tiyang Madura kumutug | sira Dhandhangwacana | amêtoni ing ayuda karsanipun | wadyabala ing Mataram | surake awanti-wanti ||

10. tanapi tiyang Kajoran | wus akumpul sêdya mêtoni jurit | tiyang Madura anggrêgut | tanapi wong Mataram | sami purun kadar pira mungsuhipun | tiyang Mataram akathah | ya ta acampuh kang jurit ||

11. sanjata muni lir bêntar | kang pratala anglir udan kang mimis |

--- [303] [383] ---

pêtêng lir pendah papêdhut | satêngahing ayuda | dening kukusing sundawa kadi jawuh | mimis satêngahing rana | arame kang punang jurit ||

12. arame kang punang yuda | wong Madura kalawan wong Matawis | swaraning surak lir guntur | sêsambating kabranan | ingundurkên ingkang wingking maksih purun | wau ta tiyang Madura | yudanira pan kalindhih ||

13. prajurite kathah pjah[31] | wong Kajoran wau sigra nulungi | saha gêgaman anggrêgut | nanging si kêkathahan | wong Kajoran ing wau kathah kasambut | wantu kêkathahên lawan | prasasat katiban wukir ||

14. kondur têtiyang Madura | wong Kajoran kondurira awingwrin | ya ta kasaput ing dalu | sami apamondhokan | arêrangkah sami aprayitnèng kewuh | wau têtiyang Madura | manahe tan kêna pulih ||

15. tanapi tiyang Kajoran | manahira kabèh sami umiris | dening ta karoban mungsuh | prasami aparêmbagan[32] | Panembahan Rama lan santananipun | prayoga yèn angêmbula | mangetan tunggala baris ||

16. kalawan Ki Trunajaya | naro nana ingkang keron ing pikir | pasthi ing ayuda kukuh | benjang nadyan wangsula | mring Mataram bêtaa gêgaman agung | aja atanggêl ing lampah | Dhandhangwacana mêthuki ||

17. ya ta asami arêmbag | ing Kajoran sigra dandan tumuli | sumêdya lolos ing dalu | lan saanak rakyatnya | wus adandan awatara têngah dalu | kang kulawarga sadaya | apan sami dèn wangsiti ||

--- [304] [384] ---

18. saksana anuli bubar | wong Madura kang lumakwèng ing wuri | apan kasusu ing laku | akèh ingkang tinilar | Panêmbahan Rama lampahe andarung | sumêdya angêmbul lampah | lan kang anèng Surabanggi ||

19. wong Mataram pan uninga | yèn panêmbahan alolos sing wêngi | wus raina dyan tinumpuk | Kajoran jinarahan | pan binoyong tiyang Kajoran kang kantun | dalêmira dèn ngobongan | dening têtiyang Matawis ||

20. sasampune jinarahan | wong Kajoran binêkta mring Matawis | pangeran dipati kondur | lawan para santana | tan kawarna kang mantuk dhatêng Mataram | sira Pangeran Kajoran | lajêng dhatêng Surabanggi ||

21. apanggih lawan kang putra | Trunajaya langkung marmaning galih | tan kawarna laminipun | ya ta pan gantya warsa | Panêmbahan Madurêrna wus arêmbug | sumêdya angalih praja | akêkutha ing Kadhiri ||

22. sadaya wus sami rêmbag | pan wong môncanagara ing pasisir | ingkang wus samya atulung | datan ana sumêlang | ing parentah sadaya sami asuyud | samana datan winarna | ing marga praptèng Kadhiri ||

23. tan winarna solahira | karya kutha pan samêkta wus dadi | kalangkung dening akukuh | adan atata gêlar | ing ayuda saha sanjata wus didum | kang mungguh ing ngarsa wuntat | kanan kèri wus arakit ||

24. dene ingkang tinanggênah | anêtêpi kantun nèng Surabanggi | ingkang ajaga pakewuh | santana ing Madura | lan anganthi

--- [305] [385] ---

pan wong Surabayanipun | tansah amawi gêgaman | tan ana sumêlang galih ||

25. ya ta wau kawarnaa | kang umadêg nagari ing Kadhiri | tansah gêgunêman catur | amrih arjaning lampah | Panêmbahan Madurêtna wus arêmbug | lan Raja Galengsong sira | minggah dhatêng ing Matawis ||

26. miwah Panêmbahan Rama | angrêmbugi satu kalawan pasthi | ing Mataram sampun sêpuh | ungsume pan rêngkaa | pan wus mêpêk gêgaman sajuru-juru | pasisir môncanagara | wau kang sami ambalik ||

27. sami amêpak gêgaman | wus arakit minggah dhatêng Matawis | wus prapta samayanipun | sigra anuli bubar | apan pinaju kalih ing lampahipun | dening ingkang mêdal wetan | wau ingkang anindhihi ||

28. pêpatihe Panêmbahan | Madurêtna nênggih wastanerèki | Amangkuyuda Tumênggung | amêdal Garobogan | anjog Pajang ing Kajoran kang jinujug | kang mêdal kilèn winarna | wong Madura kang nindhihi ||

29. awasta Ki Wôngsaprana | lampahira amêdal ing Matawis | mêdal Pingit lampahipun | ing Trêrayêm sinêdya | wontên malih Mangkuyuda kanthinipun | awasta Dandhangwacana | sami prakosa ing jurit ||

30. tanapi bala Makasar | ingkang nunggil Ki Mangkuyuda sami | dening ta pangajêngipun | wasta Dhaèng Marewa | wontên malih awasta pun Busungmarnung | solahe lir wardu ôngga | pan sarêng bubar kang baris ||

31. têtiyang

--- [306] [386] ---

môncanaga[33] | ing brang wetan sadaya sami ngiring | lawan sagêgamanipun | kèhing gaman sumahab | tan kawarna lampahe baris anglurug | sakathahe wong brang wetan | suyut manahe awingwrin ||

32. tan kawarna lampahira | ing Garompol wau pan sampun prapti | ya ta amondhok pan kumpul | dènnya atatan-tatan | angêntèni rowangira ingkang kantun | wau kang anèng brang wetan | kalangkung agênging baris ||

33. wong sabrang wetan puyêngan | kagegeran sadaya sami ngili | lumayu arêbut dhucung | lawan saanak rena | tiyang Sampang ambêbajag solahipun | anglir pendah saradula | kang abôngga dèn patèni ||

34. tiyang èstrine tinawan | rinayah rajakayane ênting[34] | wong Pajang samya misuwur | yèn wadya Sampang minggah | sampun prapta sabrang bangawan gènipun | ing garompol binarisan | risak wong pinggir banawi ||

35. tiyang Pajang apuyêngan | samya ngili manahira awingwrin | dene ing warta misuwur | akarsa ingunggahan | dening tiyang Madura nèng sabrang banyu | para punggawa ing Pajang | pan sami amêpak baris ||

36. kawarnaa wong Madura | Mangkuyuda sampun nabrang banawi | ing kali Samanggi umung | saha bala sumahab | tiyang môncanagara sawarninipun | sami kêrigan sadaya | anglurug dhatêng Matawis ||

--- [307] [387] ---

38. tanapi tiyang Mêkasar | solahira kadi banthèng akanin | wus nabrang sawarninipun | wadyabala brang wetan | anèng kali Sêmanggi swaranya umung | kang para umbuling Pajang | sêdyane amapag jurit ||

39. sinêrang datan kuwawa | pan kalulun wadya Pajang awingwrin | saanak rabi lumayu | angungsi mring Mataram | apuyêngan tiyang ing Pajang amawut | ing padesan kagegeran | sadaya sami angili ||

40. angungsi dhatêng Mataram | kang sawênèh angungsi dhatêng wukir | wong padesan wus akêbut | angungsi apuyêngan | wong Madura gêgilani tandangipun | ing Pajang wus kaancikan | durmane ingkang nglakoni ||

48. Durma

1. tiyang Pajang kang kantun mirut sadaya | apan sami ambalik | tan ana akawal | ing Pajang wus kèdêkan | sangsaya agêng kang baris | môncanagara | brang êlèr sami prapti ||

2. Ki Tumênggung Mangkuyuda arsa minggah | dhumatêng ing Matawis | sampun ingundangan | sakathahe kang wadya | pan sampun pêpak kang baris | Dhandhangwacana | dadya cucuking jurit ||

3. wondene kang dadi ing panêngênira | ingkang pangawat kering | Arya Môndhalika | miwah tiyang Makasar | kang dadi cucuking jurit | Ki Dhaèng Mrewa | lawan Dhaèng Makincing ||

4. Busungmêrnung kalawan Dhaèng Malebah | gêgamannya saligi | towok lawan pdhang[35] | wong Mêkasar mêlatar | tanapi môncanagari | apan mêlatar | kadya prawata sari ||

5. ya ta budhal [bu...]

--- [308] [388] ---

[...dhal] bala brang wetan sadaya | untabe angajrihi | sira Mangkuyuda | kang dados gêgunungan | arusuh lampahing baris | tansah bêbahak | wong Madura lir bêlis ||

6. padêdesan salèr Mataram puyêngan | sêdya sami angili | angungsi jro kitha | wênèh angungsi ngarga | wong Sampang ambêbajagi | tiyang Mataram | kang lanang dèn patèni ||

7. ingkang èstri tinawan tur dhinedhelan | kang kumbi dèn gantungi | wênèh kinukusan | amrih sami mêdala | darbèke kang dèn pêndhêmi | pan agêgila | wong Madura lir bêlis ||

8. tan kawarna lakune wadya brang wetan | ing Kajoran wus prapti | lajêng lampahira | ing taji pamondhokan | sigêgên kang anèng taji | kang kawarnaa | ingkang mêdal Matawis ||

9. sabubare kang saking ing Pingit ika | ing Têrayêm wus prapti | ya ta pamondhokan | sira Ki Wôngsaprana | sigêgên datan winarni | dyan cinarita | Sri Narendra Matawis ||

10. pan pinêpak wadyabala ing Mataram | arsa mapag ing jurit | ingkang para putra | miwah para santana | pêpak anèng pôncaniti | pan asiyaga | sakapraboning jurit ||

11. putra sêpuh Pangran Dipati Mataram | sumêdya angawaki | lawan arinira | Pangeran Pugêr sira | lan Pangeran Singasari | lan Martasana | wus siyaga ing jurit ||

12. sampun pêpak para Dipati Mataram | sakaprabon arakit [ara...]

--- [309] [389] ---

[...kit] | Pangran Pringgalaya | Tumênggung ing Mataram | para putra ing Matawis | wus apamitan | mring rama atur bêkti ||

13. wus linilan bubar gêgaman Mataram | kang dadi senapati | pangran adipatya | rêspati nitih kuda | prajurite amarapit | awarna-warna | gêgaman ing Matawis ||

14. munggwing ngarsa para mantri numbakanyar | dadya cucuking jurit | lawan wong Bumija | gêgamane bêranang | priyayi agêng nambungi | sagêgamannya | kalawan wong panumping ||

15. tanpa wilangan gêgaman ing Mataram | kadya prawata sari | marga kaèbêkan | balabar padêdesan | anglurug lampahing baris | pan kawarnaa | ingkang baris ing taji ||

16. wus angangsêg gêgamane wong Madura | ingkang saking ing taji | myang Ki Wôngsaprana | saking Tarayêm bubar | wus kumpul lampahing baris | nèng Pajarakan | sampun anunggil kapti ||

17. tan antara wus ngangsêk dènira yuda | ingkang wadya amalih | lawan wong Makasar | mangulon lampahira | Dandhangwacana kang ngirid | Talagawana | wau kang dèn anciki ||

18. atanapi Ki Tumênggung Mangkuyuda | sampun angangsêg baris | lawan Wôngsaprana | wong Sampang amalatar | polahe pan gagilani | wadya Mataram | ingkang mapak wus prapti ||

19. sarêng mulat wong Sampang lan wong Mataram | anèng

--- [310] [390] ---

ing kali Ajir | têmpuhe kang yuda | arame long-linongan | kadya rubuh ingkang langit | dènira yuda | mimis kadi garimis ||

20. ing Talaga Wana hrame kang yuda[36] | wong Makasar nindhihi | kadya saradula | wong Makasar kotbuta | pangamuke ngowak-awik | miwah wong Sampang | kadya banthèng akanin ||

21. nora bakal baya wus karsaning Suksma | rusake ing Matawis | pan sasolahira | wong Mataram kasoran | dènnya ajurit kalindhih | de wong Madura | baya karsaning Widhi ||

22. pra prawira prajurite wong Mataram | nora duwe kawanin | miwah para putra | manahe lir wanudya | tan darbe kawanèn wringwrin[37] | marang wong Sampang | ing Mataram kèh mati ||

23. ngungsi kitha wadyabala ing Mataram | puyêngan sanagari | têtiyang Mataram | lir gabah ingitrêran[38] | sadina-dina atintrim | saanak rena | dening miyarsa warti ||

24. wong Madura sampun anêsêk ing kitha | lan wong môncanagari | anèng Pajarakan | Tumênggung Mangkuyuda | prajurite dèn undhangi | sira dhêsêka | kuthane wong Matawis ||

25. obongana omahe sajabaning kitha | manawa wong Matawis | ana ingkang bôngga | pan sira patènana | payo abongana[39] aglis | karêpe uga | ing jro kitha atintrim ||

26. ingobongan umah sajabaning kitha [ki...]

--- [311] [391] ---

[...tha] | sarta dipun jarahi | surak lir ampuhan | wong Sampang ambêbajag | sajroning kitha atintrim | pan apuyêngan | manahe sami wingwrin ||

27. prang[40] punggawa miwah kang para santana | myang ingkang para mantri | anèng pagêlaran | miwah kang para putra | pêpak anèng pôncaniti | pan asiyaga | sakapraboning jurit ||

28. anyaosi karsanira sri narendra | manawa sri bupati | miyosi ngayuda | mila para punggawa | saos anèng pôncaniti | dyan kawarnaa | Sri Narendra Matawis ||

29. wus wuninga lamun jangjining Pangeran | tan kena dèn gingsiri | yèn kitha Mataram | pan sirna jênêngira | sri narendra ing Matawis | pan anarima | marang titahing Widhi ||

30. sri narendra akarsa atilar pura | kèngsêr saking Matawis | tan kêna ingambah | nagri Mataram rêngka | pan sampun têka ing jangji | ing satus warsa | jênênge ing Matawis ||

31. ingundhangan para sêlir lawan garwa | têtiyang jroning puri | kinèn adandana | karsane sri narendra | akarsa lolos ing wêngi | saking Mataram | busêkan wong jron puri ||

32. pan adandan sakêlaripun ambêkta | lir gabah dèn intêri | miwah para putra | pan sampun winangsitan | sang nata lolos ing wêngi | saking jro kitha | ya ta dandan tumuli ||

33. malêm Akat tanggal ping walulas Sapar | taun Be

--- [312] [392] ---

môngsa kalih | ya ta sinêngkalan | dening ingkang anurat | rusake nagri Matawis | pan sirna ilang | rasane ingkang bumi ||

34. apan dalu bubare sri naranata | saking sajroning puri | jro pura puyêngan | tangis kadya ampuhan | tunjang-tinunjang pawèstri | sakêlarira | donya kang dèn bêktani ||

35. apuyêngan tambuh mungsuh lawan rowang | gègèrira ing wêngi | wisma ingobongan | tangis kadya ampuhan | kadya gabah dèn intêri | wadya Mataram | padha arêbut urip ||

36. salang tunjang kasêlak pisah lan trêsna | amung kang anak rabi | binakta tan pisah | dunya datan kabêkta | amung anake dèn indhit | ginggal[41] ing dalan | anake tan dèn tolih ||

37. rabinira angucap anakmu gigal | kang lanang anyauri | pang gigal cikbèna | ginawe apa bocah | prandene gampang akardi | balikan sira | dèn kêbata lumaris ||

38. ilang ora sok ijih ya biyangira | hèh biyangane Sidin | sun anggo bibitan | ya ta sêlak katunjang | sawênèh ngulari rabi | wantu wong kathah | wênèh pisah lan kaki ||

39. pan abondhèt maring ing wong liyanira | awakipun kiyai | dawêg dika bêkta | benjang kartaning jaman | kawula andika kawin | ingsun ngawula | prandene laki mami ||

40. pan atinggal si jênat tan angruruha | kathah solahing

--- [313] [393] ---

èstri | mêdal saking kitha | wadyabala Mataram | angulon dènnya anggili | tut wingking sira | marang sri narapati ||

41. ingkang sugih anak langkung susahira | ginendhong pan dèn indhit | sawênèh punika | ana winut[42] ing kuda | pating barêngèk kang nangis | kawêlasarsa | kang maksih dèn susuni ||

42. pan katunjang dening wisma ingobongan | lir grah swaraning tangis | sawênèh angucap | anakmu ilang papat | ingkang lanang anauri | ilang oraa | pan nora dadi pikir ||

43. parandene tan ngumani sêga wadhang | aja maras ing ati | sun maksih nonoman | sok kartaa ing jaman | ing benjang ingsun ilèni | pan gawe bocah | parandene agampil ||

44. kawarnaa sri narendra ing Mataram | ingkang atilar puri | anitih dipôngga | pan wus nabrang Paraga | angilèn sêdya dèn ungsi | kang para putra | tumut tan ana kari ||

45. kawarnaa Ki Tumênggung Mangkuyuda | sampun midhangêt warti | yèn Prabu Mataram | gingsir saking ing pura | angilèn nabrang banawi | suwêng ing pura | gadhaton[43] tan akari ||

46. ri saksana Ki Tumênggung Mangkuyuda | kitha dipun lêbêti | wong Sampang sumahab | samya lumêbèng kitha | apan angrêrayah sami | lir wardu ôngga | puyêngan wong Matawis ||

47. Ki Tumênggung Mangkuyuda nèng jro pura | wau dipun kakahi [kakah...]

--- [314] [394] ---

[...i] | têtiyang Mataram | kang kantun apuyêngan | kalangkung kawêlasasih | sami tinawan | kang lanang dèn patèni ||

48. sakalangkung wong Madura kumawawa | polahe gêgilani | pan dadi bêbasan | bajag Sampang arêsah | sadaya giris ningali | dhasar andhugal | mênang aprang pan baring ||

49. Kyai Dhandhangwacana kinèn nusula | marang sri narapati | ambêkta wong Sampang | miwah tiyang Makasar | nututi sri narapati | tiyang Mataram | kacandhak akèh mati ||

50. ingkang nutut pinala pan dhinedhelan | darbèke dèn ambili | kang èstri tinawan | pan sarwi tinataban | bêktane dipun pêndhêti | sarwi jininah | ingkang mirsa atintrim ||

51. Ki Tumênggung Mangkuyuda kantun pura | amung ingkang nututi | Ki Dhandhangwacana | bakta bala sumahab | sigêgên datan winarni | pan kawarnaa | ingkang atilar puri ||

52. sri narendra putra garwa kang lumampah | sampun nabrang banawi | lèpèn Pagawata | pan mêdal ing Wawaja | ambanjur lampahirèki | mêdal ing rawa | lampahe sri bupati ||

53. gurawalan ingkang wadya kadhungsangan | manawa dèn tututi | dening wong Madura | miwah wong ing Makasar | urut sèwu dèn margani | datan kawarna | solahira ing margi ||

54. wontên dening kang ngiring ing para putra | Pangeran Pugêr

--- [315] [395] ---

nênggih | Pangran Martasana | lan Pangran Singasêkar | Radèn Tapa maksih alit | nanging kang raka | jêng pangeran dipati ||

55. ingkang tansah lumampah anèng ing wuntat | mila anèng ing wuri | sêmu lampahira | ngajêng-ajêng putusan | saking Trunajaya ugi | ubangginira | mangke wus anglampahi ||

56. nanging ngajêng-ajêng datan aprapta[44] | warnanên sri bupati | lajêng lampahira | dumugi Bumirema | wastane dhusunirèki | ing Kawisanyar | nèng ngriku sri bupati ||

57. ing Patêgan dhusunipun Kawisanyar | binegal sri bupati | mring wong Kawisanyar | tandange anggêgila | sakathahing para nyai | samya karuna | sadaya dèn dhèdhèli ||

58. iya marang têtiyang ing Karanganyar | angandika narpati | iya bênêr sira | ambegal marang ingwang | ujêr sira durung olih | ing barkat ingwang | ngandika sri bupati ||

59. èsmu duka sang nata dènnya ngandika | apan ngipat-ipati | mring wong kang ambegal | ora sêlamêt sira | mêngkono polahirèki | sigra sang nata | lajêng dènnya lumaris ||

60. ingkang begal pan sami lumpuh sadaya | tan wontên bisa mulih | marang wismanira | wau sri naranata | lajêng dènira lumaris | dugi Toyamas | wau kang dèn margani [mar...]

--- [316] [396] ---

[...gani] ||

61. lampah dalêm dumugi ing Ajibarang | arêrêb sri bupati | ya ta kawarnaa | pangeran adipatya | saarinira angiring | lampahira gya | nusul mring jêng sri bupati[45] ||

62. sapraptane ing ngarsanira sang nata | pangran arya dipati | wus sami tur sêmbah | saha lênggah mangrêpa | sri narendra ngandika ris | dhatêng kang putra | pangeran adipati ||

63. aywa sira dipati anom balia | sira rêbuta mangkin | ya nagaranira | kalawan arinira | padha amilua bali | ngrêbut nagara | ya ta pangran dipati ||

64. aturira saha sêmbah mring kang rama | kawula sri bupati | nuhun duka nata | yèn kawula wangsula | datan purun anglampahi | sêdya kawula | pêjah gêsanga ugi ||

65. sampun pisah kawula lan sri narendra | sang nata ngandika ris | lah pagene sira | têka mangkono sira | lamun mangkono sirèki | wis arènira | sun tarine ing mangkin ||

66. lah sira Ki Dipati Pugêr balia | sira rêbuta ugi | ywa nagaranira | dene ing jênêngira | pan wus karsaning Hyang Widhi | mulane sira | wong anom kang sun srahi ||

67. iya priye Ki Pugêr ing aturira | pangeran matur bêkti | marang sri narendra | inggih dhatêng sandika | yèn antuk pangèstu aji | sasat kawula | sampun dhatênga sakit ||

68. nadyan dhatêng ing pêjah tan gumingsira | kawula anglampahi | saandika nata | sang nata angandika | yèn mangkono sira kaki | mugi ta sira | rinaksaa Hyang Widhi ||

--- [317] [397] ---

69. lan maninge sira sun wèhi gêgaman | sira anggoa kaki | dhuwung babêrkatan | ran Ki Maesanular | lawan tumbak ingsun iki | ywa babêrkatan | Ki Palèrèt rannèki ||

70. iku padha sun warisakên mring sira | pikukuhing ajurit | tumbak dhuwungira | karo padha bêrkatan | ingsun wus pracayèng galih | amung ta ingwang | titip arinirèki ||

71. iya kaki amung sun titipkên sira | lah ing sapungkur mami | mulane rinira | sun titip arinira | wruhanira iku kaki | ing têmbe uga | dadi kanthinirèki ||

72. wêcaningsun arinira iku benjang | yèn wus ngadêg ing Pathi | apilih bobotnya | ujare ing wirayat | kang putra saha tur bêkti | sira sang nata | ya ta ngandika malih ||

73. alah uwis kaki sira abalia | rêbutên ing Matawis | ingkang milu sira | pan iya arinira | Si Martasana sirèki | ngadêga Jnar[46] | lawan Si Singasari ||

74. dene ingsun kaki laju lakuningwang | nanging kakangirèki | iya Ki Dipatya | Anom Mangkunagara | aywa pisah lawan mami | têlas wêlingnya | sang nata brôngta kingkin ||

49. Asmarandana

1. kang putra sigra tur bakti | sumungkêm padaning nata | mangusap lêbu mukane | apamit gya barisira | ing Jnar kang sinêdya[47] | kawarnaa sang aprabu | ya ta lajêng lampahira ||

2. ing Ajibarang kawingking |

--- [318] [398] ---

nanging lampah dèrèng liwat | saking bumi Toyamase | samana sri naranata | lampahe sarêng prapta | dhusun Pasiraman wau | sang nata anyandhak gêrah ||

3. dene putra kang umiring | kang tan têbih lan sang nata | mung Pangran Dipati Anom | Mangkunagara Mataram | kalawan arinira | anênggih kang maksih timur | kang anama Radyan Tapa ||

4. samana sri narapati | ngandika mundhut dawêgan | dhatêng pangran dipatyanom | sigra ngutus ingkang wadya | pangeran adipatya | amundhut dawêgan wau | sigra katur kang dawêgan ||

5. dhatêng pangeran dipati | wau kang punang dawêgan | sigra anuli binolong | dawêgan mring jêng pangeran | nulya katur sang nata | kalane dawêgan katur | wus kapanggih bêbolongan ||

6. ya ta ngandika sang aji | lah tarima ki dipatya | gonira wèh dêgan mring ngong | ingsun wêruh karêpira | yèn sira gege ingwang | ywa sira gege maring sun | iya ta môngsa wurunga ||

7. lah ta mangkonoa kaki | iya mangko karsanira | apan ta sira wiyahèn | ingsun kon angrêbut sira | marang nagaranira | dene sira nora purun | ing mangko mangkono sira ||

8. lah iya wruhanireka[48] | ki dipati jênêngira | amung awakira dhewe | ingkang mukti ngawibawa | datan têrah ing suta | lan duwe wawêkas ingsun | ki dipati marang sira ||

9. ing besuk sapungkur mami | sira myang nak putunira |

--- [319] [399] ---

ora sun awênangake | nyadrana ngastananingwang | ya ta sri naranata | saya ngranuhi grahipun | pangran dipati uninga ||

10. ingkang rama angranuhi | gêrahira tiningalan | ya ta pangran dipatyanom | tansah sira mêngkul pada | saumijil kang waspa | kang rama wungu angrangkul | mring janggane ingkang putra ||

11. sarwi ngandika narpati | dhatêng putra jêng pangeran | adhuh nyawa anak ingong | ki dipati wruhanira | lah iki ingsun uga | wus pasthi karsa Hyang Agung | yèn wus puput jênêng ingwang ||

12. iki babêrkatan mami | kabèh sira tampanana | yuswa sira kang aduwe | pan sira putra ngong tuwa | kang yugwa[49] gumantia | marang panjênêngan ingsun | nanging ta wawêkas ingwang ||

13. ngandika sri narapati | yèn ingsung têkèng wêkasan | poma ta wawêkas ingong | kaki sira mangetana | ngajaka wong Walônda | iku kanthinên prang pupuh | amalêsa ukum sira ||

14. marang wong brang wetan benjing | iya sun amini sira | iya ngrêbuta palugon | nagarinira Mataram | yèn kanthi wong Walônda | ing ajurit pilih mungsuh | pan wus karsaning Hyang Suksma ||

15. iku mingêr sawab salin | iya mangsane ing benjang | si kapir unggul yudane | karane sira kanthia | ing mêngko Si Walônda | angrêbut prajanirèku | ing Mataram iku benjang ||

16. lan malih wawêkas mami | ki dipati marang sira | yèn [yè...]

--- [320] [400] ---

[...n] wus sun têkèng samados | wus mantuk ing Ramatollah | iku ta layon ingwang | sarèkna Tatêgal iku | tunggalêna guruningwang ||

17. kang sinare ing Têtêgil | iku kaki guruningwang | dening ta wawês ingong[50] | ki dipati marang sira | iya kalamun ana | ana lêmah kang pêpunthuk | dèn inggal sira gôndaa ||

18. kalamun gandane wangi | ing kono panggonan ingwang | ri sampun têlas wêlinge | sang nata ing gêrahira | saya nglayadi ika | mangkana amafat sampun | kang tangis kadya ampuhan ||

19. amung pangran adipati | kang nungkuli sedanira | lawan putra wuragile | ingkang nama Radèn Tapa | sigra pangran dipatya | wus sung wruh mring Ki Tumênggung | Martalaya ing Tatêgal ||

20. saksana mangkat tumuli | Ki Tumênggung Martalaya | dhatêng Toyamas lampahe | mêthuk layoning narendra | sigra binakta inggal | kang layon mring ki tumênggung | dhatêng nagri ing Tatêgal ||

21. pangran dipati tan kari | ngiringkên layoning nata | samana prapta lampahe | dening astona Tatêgal | bumi wangi kapêndhak | tan antara layon prabu | apan sampun sinantêna ||

22. ri wusnya sumèlèh mangkin | sri narendra ing Mataram | ing Têgalgônda sinare | ingkang kantun kawarnaa | para putra têtiga | sakawan lan arinipun | ingkang dèrèng antuk nama ||

23. mangkana wau winarni | sasedane ingkang rama | sumêdya

--- [321] [401] ---

sami pêpulèh | dènnyarsa ngrêbat Mataram | pan wus anunggil karsa | ing Bagêlèn ênggènipun | ing Jênar gènnya palênggah ||

24. ing Samalang[51] uwus ngalih | apan ta suyud sadaya | sakathahipun wong kilèn | dening mantri ing Mataram | nama Gajah Pramoda | punika wau kang kantun | ngawula mring rajaputra ||

25. Pangeran Pugêr anênggih | asare dalu supêna | panggih lan rama tingale | ingkang sampun tulus seda | jro supna ngandika[52] | lah balia anak ingsun | rêbutên nagri Mataram ||

26. mangko wis ungsume kaki | kêkithaa anèng Jênar | sapali lire asare | rajaputra pan kalintang | gagêtun supênanya | atari mring mantrinipun | tanapi para punggawa ||

27. miwah para tapa nênggih | karsanira sang aputra | arsa jumnênga katong[53] | sinibaa pra punggawa | miwah pra mantrinira | sakèh pra punggawa mêthuk | tanapi kang para tapa ||

28. ya ta sang aputra aglis | sampun jumnêng narendra[54] | Senapati Ngalagane | Sayidin Panatagama | akêkitha ing Jnar[55] | Purwagônda wastanipun | pra mantri suyud sadaya ||

29. yèn siniba sri bupati | pinarak anèng dhêdhampar | samana pra santanane | akathah ngantuni kitha | Radèn Wirataruna | Radèn Rôngga apan sampun | tanapi para punggawa ||

30. miwah ingkang para mantri | Tumênggung Gajah Pramoda |

--- [322] [402] ---

apan kantun sakancane | ngawula mring radèn putra | miwah rayi katiga | wong Bagêlèn apan suyud | sami kinulawisudha ||

31. wau limane sang aji | tinilar anèng ing marga | pan wus pinurugan age | warnanên tiyang Madura | kang anututi sira | Dhandhangwacana pangayun | kandhêg wontên Jagabaya ||

32. polahe anggêgilani | wong Kalagan kang amapag | prange wêwaja arame | tiyang Bagêlèn sumahab | sami ngantêp ing yuda | mantri Kalagan ta wau | sami ngawaki priyôngga ||

33. arame dènnya ajurit | dènnya aprang Jayabaya | tan arsa mundur tandange | prajurit Dhandhangwacana | ika apan kawasa | tan pisah ing waos dhuwung | arame prang long-linongan ||

34. ing sabên dina ajurit | kalawan tiyang Kalagan | bêdhil-binêdhil arame | wadyabala kathah pêjah | buru-binuru ika | anèng ing Jagabayèku | wong Bagêlèn tinindhihan ||

35. mring pra santana Matawis | ing sabên dina ayuda | kasaput wêngi arèrèn | enjang anêmbang tangara | sira Dhandhangwacana | ngundhangi ing wadyanipun | kalawan prajuritira ||

36. tiyang ing Madura sami | anggrêgut ing tandangira | sêdya angantêp jurite | ing kering tiyang Makasar | prajurit ing Madura | apan asiyaga sampun | miwah wadya ing Kalagan ||

37. sigra ngantêp ing ajurit | Panêmbahan ing Ngalaga [Ngala...]

--- [323] [403] ---

[...ga] | ingkang nindhihi jurite | dadya kang prajurit samya | miwah para santana | sadaya apan anggrêgut | Rahadèn Wirataruna ||

38. Radèn Wiramanggalèki | Tumênggung Gajah Pramoda | Pangeran Martasanane | lan Pangeran Singaskar[56] | samya nindhihi yuda | sumêdya rêbat kadhatun | sigra campuh ing ayuda ||

39. arame têmpuhing jurit | buru-binuru kang yuda | wong Sampang kasor jurite | malah akathah kang pjah[57] | wong Madura Makasar | samana sampun kaburu | wong Sampang lorod mangetan ||

40. dènnya amburu mangungkih | wau prajurit Kalagan | wus nyabrang Jagabaya ge | sumêdya angrêbut pura | pan saya angsal manah | tiyang Bagêlèn anggrêgut | myang Panêmbahan Ngalaga ||

41. wau kalawan kang rayi | wus anabrang Jagabaya | wong Madura palayune | datanpa nolih ing wuntat | kalawan wong Makasar | ngungsi kitha sêdyanipun | warnanên kang kari ika ||

42. ingkang ngangkahi jro puri | Ki Tumênggung Mangkuyuda | punika ingkang angrêngkoh | nênggih kadhaton Mataram | polahira Sampang[58] | lwir yaksa non dagi[59] wau | Dipati Sampang kacandhak ||

43. ingkang anèng ing Matawis | Ki Dipati Cakraningrat | sampun lami kacêkêle | mring prajurit Mangkuyudan | wus binoyongan ngetan | samana pan sampun katur | dhatêng Radèn Trunajaya ||

44. ya ta wau dèn sakiti | ingkang paman Cakraningrat | dinèkèk [di...]

--- [324] [404] ---

[...nèkèk] lodhayane[60] | wau lawan rabinira | langkung kawêlasarsa | hnêngêna kang winuwus[61] | warnanên Dhandhangwacana ||

45. ingkang kaburu angungsi | ing jro kitha ing Mataram | datan kari sarowange | ya ta wau Panêmbahan | ing Ngalaga kalawan | ingkang rayi ambêbujung | dhatêng Ki Dhandhangwacana ||

46. saha gêgaman ngajrihi | ya ta têtiyang Mataram | samana kathah kang rawôh | dening amiyarsa warta | kalamun gustinira | wangsul malih juritipun | marmanipun wong Mataram ||

47. sumahab wau kang prapti | apan sami angawula | nênggih dhumatêng sang katong | Panêmbahan ing Ngalaga | saya kêkah kang yuda | dening têtiyang Matarum | kang mawut sami ngalêmpak ||

48. lampahira sampun prapti | wau nagri ing Mataram | sumahab wau barise | anèng sajawining kitha | Tumênggung Mangkuyuda | kang anèng jroning pura gung | kalawan Dhandhangwacana ||

49. lawang kitha dèn tangkêbi | samya miris manahira | wong Madura sakathahe | kang sami kaburu ika | miwah bala Makasar | samya miris manahipun | dening sajawining kitha ||

50. mêlatar kang punang baris | kang sinêmbah ing Ngalaga | kang nêdya ngrêbat purane | tan kawarna solahira | dènnya amangun yuda | wong Sampang giris tyasipun | lolose dalu sêmana ||

51. saking jro kitha Matawis | Ki Tumênggung Mangkuyuda |

--- [325] [405] ---

datan kari sabalane | apan sami gêrawalan | pêlayune angetan | Kadhiri sêdya jinujug | tan kawarna lampahira ||

52. warnanên sri narapati | kalawan kang rayi ika | sampun karêbat purane | Panêmbahan ing Ngalaga | wus ngêdhaton Mataram | wuwus têtêp karatonipun[62] | wadyabala ing Mataram ||

53. akathah kang sami prapti | pra mantri miwah kapêdhak | lawan pra santana kabèh | têtêp panjênêngan nata | anèng nagri Mataram | ingkang wadyabala suyud | sêmana kang pra santana ||

54. prasami jinunjung linggih | wontên kang rayi satunggal | samana durung alunggoh | ya ta kinulawisudha | jinunjung lungguhira | sinungan kêkasih wau | Pangeran Arya Panular ||

55. miwah pra santana sami | sadaya jinunjung lênggah | Dipati Mangkubumine | ingkang anisihi ika | pan wus jinunjung lênggah | Radèn Rôngga namanipun | Adipati Martasana ||

56. ingkang santana ta malih | nama Radèn Ônggayuda | sampun jinunjung lungguhe | anênggih kêkasihira | Pangran Natakusuma | sêmana sampun misuwur | ing wong Mataram sadaya ||

57. wau ta ingkang winarni | kang nama Kiyai Kamal | sampun jinunjung lungguhe | dadya pangulu Mataram | têtêp jênênging nata | têtiyang alit jrih lulut | anglampahi ukumullah ||

58. parentahe sri bupati | apan adil palamarta |

--- [326] [406] ---

wong Mataram suyud kabèh | nanging kalane sêmana | nagara ing Mataram | asangêt gêgêring agung | têrag udan larang pangan ||

59. sangêt wêlaking Matawis | gêsêng wau kang nagara | apan ta maksih hawane | rèhning nagri mêntas rusak | mila sangêt sêmana | Mêtaram gêgêringipun | gêsêng tan kêna ingambah ||

60. pan kere aglar ing margi | pan tinut ing kudhis ika | bêlarongan ta ambune | bêbêdhilên nut sikilnya | kêkere kathah pêjah | adulur anèng lêlurung | miwah lèpène atembak ||

61. wadya pan kirangan bukti | têrag udan larang pangan | ingkang wong tambuh polahe | saking sangêting wawêlak | nagari ing Mataram | langkung kawlasasihipun | wong sêsambat guladrawa ||

50. Dhandhanggula

1. ya ta sangêt wêwêlah nagari | apan kathah sakiting sujalma | panastis lawan rumabe | wadya pating galuruh | ingkang gêring sore sok mati | saking sangêting lara | ingkang gêring esuk | apan sore pêjahira | wong Mataram anandhang datan abukti | asangêt larang pangan ||

2. Adipati Martasana sakit | tan alami ya anulya seda | sarêng kalihan arine | ya ta pangeran wau | Singasari pan angêmasi | wong cilik têtumpêsan | wadya ing Matarum | sangêt susahe kang manah | ing Mataram asangêt dènnya gêsêngi | datan ana ingambah ||

3. ênêngêna kang madêg narpati | sira Panêmbahan [Panêmbaha...]

--- [327] [407] ---

[...n] ing Ngalaga | kang ngadhaton ing purane | wau ingkang winuwus | putra sêpuh kang agêng brangti | pangeran adipatya | tansah nganyut wuyung | sasedane ingkang rama | sakêlangkung wau dènnya agêng brangti | sumêdya anglêlana ||

4. nglampus ing manah atêmah brangti | apan dipati ing karsanira | anggung môndra ing sêdyane | apan sampun anglampus | tan anêdya wau ngulati | nèng marga kawibawan | wau sêdyanipun | minggah khaji dhatêng Mêngkah | pan kapalang punggawa anggêgendholi | sadaya tan arêmbag ||

5. nanging samana pangran dipati | mêsu dhatêngakên liding manah | pan datan wontên sêdyane | yèn gumantia ratu | dhatêngakên ge munggah khaji | dhatêng nagari Mêkah | nuntên paras wau | nanging aturing punggawa | sangêt mambêng sêmana miwah kiyai | Tumênggung Martalaya ||

6. pan mangkana ture para abdi | sarta Ki Tumênggung Martalaya | yèn suwawi nah ing anggèr | lêhêng jumênêng ratu | anggêntosi rama sang aji | angandika Jêng Pangran | Dipatya Matarum | iya bênêr aturira | Martalaya pan ingsun iki samangkin | apan ora akarsa ||

7. yèn jumênênga ratu ing mangkin | balik sira ingsun golèkêna | parau pira rêgane | ingkang ngicisi ingsung | ingkang layak ingsun gawa benjing[63] | munggah haji mring Mêkah | Martalaya matur | inggih sandika pangeran | nanging pun Martalaya botên suwawi | gusti anglugas raga ||

8. nadyan benjing anglugasa

--- [328] [408] ---

ragi | gusti yèn sampun pun Martalaya | golang-galing mastakane | kalihan kalihipun | mêngsah dalêm sampun kuwatir | inggih tiyang Madura | saprakoswanipun | kapanggiha ing kawula | gih manawi Martalaya angêmasi | rêmak binandhêmêna ||

9. angêndika Pangeran Dipati | Martalaya iya sun tarima | ing sakèhe prasêtyane | ya marang jênêng ingsun | nanging ingsun samêngko iki | nora karsa ayuda | amung sêdyaningsun | arsa sun lêkasana[64] | munggah haji têka upayakna mami | parau kang prayoga ||

10. Ki Martalaya umatur aris | gusti nagari dalêm Têtêgal | wontên baita asae | kaantosna karuhun | kula dadak damêl ing mangkin | baita kang prayoga | katitihan besuk | kabêkta dhatêng ing Mêngkah | minggah haji ngandika pangran dipati | iya sun anti sira ||

11. pan dèn kêbat gonira akardi | palwa sun antèni ing Banyumas | saksana pangran budhale | ing Banyumas ta wau | wontên dene pan ingkang ngiring | wong anom kang tut wuntat | ki lêlurah wau | awasta pun Môndaraka | sarêng dhatêng Toyamas lajêng mring masjid | sira pangran dipatya ||

12. tansah manêkung samadi hning[65] | munggwing masjid pangeran dipatya | tan alami antarane | pan dawêg pitung dalu [da...]

--- [329] [409] ---

[...lu] | anggènipun sare nèng masjid | ing madya ratri ika | nênggih wancinipun | anuju malêm Jumungah | jêng pangeran adipati aningali | wulan pêpitu prapta ||

13. pangran dipati awas ningali | wulan pêpitu datan antara | têka manjing ing jajane | masjid katon garuwung | sirah gada datan kaèksi | nanging langit kawuryan | wau kang kadulu | ana manusa tumêdhak | saking wiyat cahya nêlahi jro masjid | gêdhene saukiran ||

14. munggwing ngarsa cinandhak tan kêni | manusa têka manjing ing grana | mangkana ing sajarahe | pangran dipati wau | kalanira anèng ing masjid | pan sampun kalêbêtan | cahya ingkang luhung | pan sanès raosing driya | lawan saban jagad sajawa puniki | wus kagêgêm ing asta ||

15. cahyanira pangeran dipati | pan dumêling lir wulan purnama | amicarèng jro driyane | iya salaminipun | mangkanaa raosing galih | kaya ta nora bêdhah | nagri ing Matarum | karsane pangran dipatya | pan umadêg narendra padha samangkin | anggêntèni kang rama ||

16. sakwèh babêrkatan ing Matawis | apan wontên wau rajaputra | sakèhe wasiyat kabèh | ya ta nulya rinasuk | pun rasukan Kiyai Gondhil | mangkya Kiyai Blabar | ngagêm Kyai Baru | pan sarya ingêmbat-êmbat | pan Ki Baru samana pangran dipati | wus munggwing ing dhêdhampar ||

--- [330] [410] ---

17. pra punggawa supênuh anangkil | sakathahe ingkang wadyabala | gagêtun mulat gustine | apan sanès dinulu | lawan saban-saban tinangkil | ingkang cahya lir wulan | nêlahi dinulu | kucêm kabèh kang siwaka | upamane lir surya miyat ing langit | lintang tan katinggalan ||

18. angandika pangeran dipati | dhatêng wau Kyai Môndaraka | lawan Ki Sêndhi jajare | hèh ta wruhanirèku | Môndaraka lawan Si Sêndhi | mêngko ta karsaningwang | kaya ingsun wurung | gon ingsun karsa mring Mêkah | munggah haji dening karsaningsun mangkin | mangun karaton ingwang ||

19. kaya kêlar mêngko ingsun iki | angagêma Kyai Baru uga | hèh Môndaraka ing mangke | miwah Sêndhi sirèku | payo padha pandum karyèki | lah sira Môndaraka | lan Nirdakartiku | mênyanga mring Batawiyah | alah sira mundhuta bala Walandi | marang si kaki jendral ||

20. padha sira mangkata samangkin | sira waraha si kaki jendral | yèn karsaningsun ing mangke | arsa mangsah ta ingsun | ngadilaga amapag jurit | yudane wong Madura | sigra kang ingutus | kalih wus atur pranata | mêsat kalih saking ngarsane ing gusti | jêng pangran angandika ||

21. hèh ta Sêndhi Wiradi sirèki | Ônggajaya sira lumakua | marang Tatêgal [Tatêga...]

--- [331] [411] ---

[...l] dèn age | warahên Si Tumênggung | Martalaya yèn ingsun mangkin | pan wurung marang Mêkah | munggah haji ingsun | amangun karaton ingwang | karsaningsun angrêbut nagara mami | lawan sira waraha ||

22. yèn ingsun arsa mangkat tumuli | masanggrahan anèng ing Tatêgal | lawan wêkas ingsun manèh | Si Martalaya iku | asaosa samabtèng jurit | lah wis sira mangkata | sigra kang ingutus | wus mangkat saking ngajêngan | wontên malih abdi kadospatèn lami | aran Ki Pranantaka ||

23. Si Gêndhewor wastane duk alit | kala taksihe amanakawan | kala samana kinèngkèn | dhatêng gustine wau | iya kangjêng pangran dipati | ngandikane pangeran | marang kang ingutus | kang aran Ki Pranantaka | Si Gêndhewor sira ta lungaa aglis | sira mênyanga donan ||

24. sira ngularana sêkar adi | iya sêkar wijayakusuma | lah iku sira dèn olèh | sigra saha wotsantun | Pranantaka saking ing ngarsi | sampun mangkat sadaya | wau kang ingutus | awatara pitung dina | kang ingutus mring Têgil bubar tumuli | mangkat dhatêng Tatêgal ||

25. tan kawarna lampahirèng prapti | sigra dhatêng nagari ing Têgal | kang ingutus katigane | cundhuk lan Ki Tumênggung | Martalaya utusan prapti | andhawuhakên timbalan | sira sang sinuhun | bungah amarwata suta | ki tumênggung

--- [332] [412] ---

tampi timbalaning gusti | sigra ngatag ing wadya ||

26. wadyanira gupuh dènnya kardi | pasanggrahanira jêng pangeran | adipati mèh praptane | miwah Kyai Tumênggung | Martalaya sira tumuli | pêpak punang gêgaman | sigra ki tumênggung | lajêng dhatêng ing Toyamas | karsanipun mêthuk pangeran dipati | mangkat sarêng utusan ||

27. tan kawarna lampahirèng margi | sigra dhatêng nagri Toyaêmas | Ki Martalaya lampahe | pan lajêng sowan wau | pan kairid dhatêng Ki Sêndhi | Wiradi Ônggajaya | wus munggwing ing ngayun | kawula atur pranata | jêng pangeran dipati ngadika aris | dhatêng Ki Martalaya ||

28. abagea satêkanirèki | Martalaya saha tur pranata | dhatêng anuwun ature | Martalaya umatur | amangsuli dikaning gusti | anggèr pun Martalaya | pan salaminipun | angajêng-ajêng ing karsa | karsa dalêm ingkang manguna ajurit | amangkua karatyan ||

29. mila ing mangke kawula gusti | langkung sukane manah kawula | ngraos dhatêng pangantose | kalihan malihipun | abdi dalêm kang kantun wingking | sami saos sadaya | pasanggrahan sampun | pangran dipati ngandika | iya ingsun angrêbut nagara mami | nanging sira antèkna ||

30. dene ingkang lagi ingsun anti | iya lakune Si Ôndakara | Si Nirdakarti rowange | iku padha sun utus | yakti ingsun anti yèn prapti | ana nagaranira | ing pangantinipun | wruhanira [wruha...]

--- [333] [413] ---

[...nira] iku uga | ing lakune Andakara Nirdakarti | sun kon mring Batawiyah ||

31. iku sun kon mundhuta kang asih | pitulung marang si kaki jendral | Ki Martalaya ature | yèn suwawi pukulun | asru mambêng kawula gusti | inggih lamun kenginga | sampun minta tulung | dhumatêng pun kaki jendral | karantêne adating bala Kumpni[66] | akathah ingkang cidra ||

32. wontên dene mêngsah dalêm gusti | nênggih tiyang Maduntên punika | sampun dados watir malèh | yèn têksih pun tumênggung | pangran sampun tumuta jurit | inggih pun Martalaya | andêlên nèng kewuh | ingkang tanggênah gulanga | mêngsah dalêm pun Martalaya tan gingsir | jêng pangran angandika ||

33. iya bnêr aturirèng kami[67] | Martalaya ta wruhanira[68] | iya awak ingsun kiye | wus jangjining Hyang Agung | iya pasthi tan kêna gingsir | iya ing jaman kina | kala kangjêng ibu | amawratakên maringwang | kala ingsun dèn wawratkên limang sasi | ibu ngandikan eyang ||

34. sarêng ibu katingal anuli | eyangku sultan datan antara | samana inggal têndhake | têka dhêdhamparipun | eyang Ratu Kulon ningali | yèn eyang sultan têdhak | samana umatur | eyang ratu marang sultan | pan mangkana ature yang ratu dhingin | sultan lah punapaa ||

35. sarêng katingal bok mantu prapti | yèn sampeyan têdhak saking dhampar | inggih punapa ajrihe | dhumatêng ing bok mantu | eyang Sultan Mataram angling | Mangkana andikanya [andika...]

--- [334] [414] ---

[...nya] | lah iya bok mantu | iku ta kawruhanira | kang dèn kandhut mantunira iku benjing | têmbe jumnêng nata[69] ||

36. tur iku ratu abala kalih | iya ingaran bala bacingah | mulane sun têdhak age | dene ku kaya ingsun | padha ratu lan jênêng mami | lah iku Martalaya | eyang dikanipun | tumungkul Ki Martalaya | pan rumôngsa kaluhuran sadayèki | dadya sumagwèng[70] karsa ||

37. ri sampuning pangran mituturi | mring Martalaya saksana bubar | mangkat mring Têgal lampahe | tan kawarna ing ênu | sigra dhatêng nagri Tatêgil | lajêng amasanggrahan | sigêgên karuhun | kucapa Ki Môndakara | Nirdakarti katrima lampahirèki | dhatêng ing tuwan jendral ||

38. malah binêktan bala Kumpni[71] | pangagênge nênggih Tuwan Amral | Hèrduwèlbèh kêkasihe | lan malih kanthinipun | tan lyan bala Makasar Bugis | kêkalih pangagêngnya | kang jaga pakewuh | awasta Kraèng Mandhangdhrang | Kraèng Naba kêkalih sami prajurit | ri sampuning mangkana ||

39. tuwan jendral ngaturi pakirim | pangangge-angge langkung akathah | kabêkta dening lampahe | Ki Môndaraka iku | lawan sira Kiyai Sêndhi | ri sampuning mangkana | têlas wulangipun | tuwan jendral dhatêng Amral | Hèrduwèlbèh anuntên mangkat tumuli | Amral lan Môndaraka ||

40. mêdal baita lampahirèki | tan kawarna ing palayarira | akêbat [akê...]

--- [335] [415] ---

[...bat] palwa lampahe | sigra anuli rawuh | ing muara nagri Tatêgil | ya ta Ki Môndaraka | mêntas saking laut | lajêng dhatêng pasanggrahan | angaturi wuninga yèn angsal kardi | dhumatêng gustinira ||

41. sarêng katingal ingawe prapti | Andakara dhumatêng pangeran | dipati sigra lampahe | prapta ngajêngan sampun | Môndaraka saha wotsari | mangrêpa lungguhira | dèrèng kongsi matur | kasêlak pangran ngandika | Môndaraka apa sira olih kardi | iya ing lakunira ||

42. Andakara matur awotsari | saking sawab bêrkat jêng pangeran | inggih kawula sal gawe | rèhning kawula ngutus | pan angêmban timbalan gusti | inggih pun kaki jendral | tan sawalèng kayun | saos karsa jêng pangeran | inggih mangke bêktani bala Walandi | dhatêng lampah kawula ||

43. dening pangagêng kang anindhihi | bala Walandi ingkang kabêkta | wasta Amral Hèrduwèlbèh | lan wontên malihipun | kang minôngka kanthi Walandi | inggih bala Makasar | sapêngagêngipun | dene pangagêng punika | wastanipun Kraèng Madhangdhrang satunggil | kalih Karaèng Naba ||

44. dening mangke kang bala Walandi | têksih wontên sami nèng muara | jêng pangeran ngandikane | lah timbalana iku | Môndaraka dipun agêlis | konên munggah ing dharat | wong Walônda iku | ingsun pan arsa uninga | Môndaraka tur sêmbah

--- [336] [416] ---

sigra lumaris | dhumatêng ing muara ||

45. sapraptane ing muara nuli | Tuwan Amral Hèrduwèlbèh ngandikan[72] | sigra mangkat sabature | saking muara iku | ya ta dhatêng dharat pasisir | kerit mring Môndaraka | lajêng lampahipun | dhumatêng ing pasanggrahan | sapraptane ing ngarsa pangran dipati | sami ngadêg kewala ||

46. pangadêge sami ngêmpit topi | ya ta kangjêng pangeran ngandika | mring Andakara atakèn | apa karane iku | Andakara Walônda iki | têka angadêg padha | ngêmpit topi iku | têka tan gêlêm asila | ngarsaningwang Nirdakarti awotsari | matur ing jêng pangeran ||

47. inggih sampun tatanipun gusti | wontên griyanipun punika[73] | inggih makatên tatane | pangran suka gumuyu | aningali tata Walandi | saksana Tuwan Amral | Hèrduwèlbèh matur | dhumatêng kangjêng pangeran | gusti Raja Mataram kula puniki | ingutus kaki jendral ||

48. ngaturakên tabenipun gusti | kathah-kathah dhatêng jêng pangeran | sarta pun kaki wêlinge | ngaturi pakêkintun | ingkang warni pangangge adi | katura ing paduka | pangran ngandika rum | lah iya ingsung tari[74] | sih mulane kaki jendral marang mami | tambuh sun walêsêna ||

49. kala samana pangran dipati | ya ta wau mêpak wadyabala | sarta para ulamane | gènnyarsa madêg ratu | anggêntèni jnêng rama aji[75] | amrih ingèstrènana | ngulama gung-agung | miwah kang para pandhita | para alim miwah kang wadya [wa...]

--- [337] [417] ---

[...dya] gung alit | sampun pêpak sadaya ||

50. angandika pangran adipati | hèh sakèhe kabèh wadyaningwang | mêngko sun jaluk yêktine | padha ngèstokna ingsun | madêg nata iya gêntèni | ing jnêngira rama[76] | pan jêjuluk ingsun | Susuhunan Amangkurat | Senapati Ngalaga Ngabdurrahmani | Sayidin Natagama ||

51. wadyabala miwah para mukmin | maulana ngèstrèni sadaya | susunan pangandikane | Si Môndaraka iku | ingsun gawe pêpatih mami | sun wênangakên iya | marentaha iku | ing sakèhe wadyaningwang | Môndaraka samêngko ingsun arani | Tumênggung Môndaraka ||

52. kala jumênêng sri narapati | ing Rêbo Êpon dinane iya | nuju tanggal patlikure | ing Sura sasinipun | taun Wawu dèn sêngkalani | janma anèng gêgana | winayang ing ratu | samana Ki Pranantaka | kang ingutus mring donan amundhut sari | praptane angsal karya ||

53. angupaya pan angsal sarakit | aran sêkar wijayakusuma | samana wus ngaturake | dhumatêng sang aprabu | langkung suka galih narpati | rumaos yèn sih ingwang | nugrahèng kang luhur | dhawuh rumasuk ing nata | panjênêngan nungsa Jawa wus kapundhi | kagêm anèng ing asta ||

54. Pranantaka sakalangkung dening | kapracaya ing salampahira | kinulawisudha mangke | apan jinunjung lungguh | Pranantaka sinung kêkasih | jinunjung saking andhap | sumêkèng aluhur [a...]

--- [338] [418] ---

[...luhur] | aran Arya Sindurêja | Kyai Sêndhi apan sinungan kêkasih | aran Dêmang Urawan ||

55. Andakara pan jinunjung linggih | aran Ki Ngabèi Wiradigda | sampun madêg karatone | wong têngahan sumuyud | apa dene kang wong pasisir | ngawula ing Susunan | Mangkurat linuhung | Miwah ta wong ing Mataram | sami prapta angawula mring sang aji | Prabu Anom Mangkurat ||

56. nanging dèrèng kang jinunjung linggih | Nirdakarti lawan Ônggajaya | miwah Ki Wiradipane | apan nulya kasaru | akèh karya kang dèn lampahi | nênggih kala samana | kangjêng sang aprabu | têksih-têksih kang rumêksa | upacara sakapraboning narpati | dèrèng wontên kang bêkta ||

57. dadya mundhut tiyang ing Têtêgil | jêng susunan kinarya kapêdhak | cacah wong pitung atuse | dados andêling kewuh | nulya wau dipun wastani | aran wong jagasura | sadaya sumuyud | saya akathah kang prapta | wong Mataram miwah abdi ingkang lami | miwah kang panakawan ||

58. apan ta sami jinunjung linggih | wau tiyang kadipatèn lama | akathah kang linggih lante | anèng ing Têgalarum | kawarnaa sri narapati | wau karsa utusan | mring pasisir iku | pamrihe sri naranata | wong pasisir sebaa marang Tatêgil | samana sri narendra ||

59. duk siniba munggwing pôncaniti | sri narendra nèng nagri Tatêgal | kang tansah munggwing ngarsane |

--- [339] [419] ---

kang aran Ki Tumênggung | Môndaraka kalawan malih | Ki Arya Sindurêja | jajare alungguh | Ki Ngabèi Wiradigda | Ki Urawan Madurêtna munggwing ngarsi | lan Tumênggung Ngawôngga ||

60. angandika wau sri bupati | Môndaraka lah ing karsaningwang | iya mêngko ing bcike[77] | Sindurêja puniku | Môndaraka arsa sun tuding | iya anêlukhnê[78] | mring pasisir iku | pamrih ingsun iku uga | wong pasisir sebaa mring ngarsa mami | Sindurêja dandana ||

61. Môndaraka kaya pa sirèki | awotsêkar Môndraka sumôngga | ing karsa langkung pênêde | angandika sang aprabu[79] | apan uwis mangkata aglis | Sindurêja dèn yitna | Kêndhal Kaliwungu | iku sira têlukhnê[80] | ya dimène padha seba ngarsa mami | lêgane atiningwang ||

62. upamane ngidhêp mring sirèki | saprayogane ing lakunira | gawaa wadya dèn akèh | Si Madurêtna iku | si tumênggung iya ing Wanggi | iku ingkang milua | ing lakunirèku | iya padha tindhihana | marang lakunira angêtêrna ugi | nuli sira mangkata ||

63. iya lawan wêkas ingsun malih | lah ing Kêdhu sira paranana | padha sira juma kabèh | lan nagri ing Matarum | timbangana sira dèn becik | ingkang anèng Mataram | sapa aranipun | lan kaya priye kang warta | dèn prayitna sun ora mamêkas maning | Sindurêja tur sêmbah ||

64. ya ta kondur wau sri bupati | kawarnaa Arya Sindurêja | wus adandan sabalane | tan kawarna ing ênu | wus amêpêk kang punang baris | kadi prawata skar[81] | swarane pan [pa...]

--- [340] [420] ---

[...n] umyung | Sindurêja wus adandan | Madurêtna wadyane sampun acawis | sigra anuli bubar ||

65. tan kawarna ing lampahirêki | sampun prapta nagari ing Kêndhal | wong alit sumuyud kabèh | miwah ing Kaliwungu | datan ana salayèng kapti | apan sami aseba | wong ing Kaliwungu | dhumatêng Ki Sindurêja | atur bêkti sasêgah tur pati urip | miwah tiyang ing Kêndhal ||

66. tan kawarna solahirèng nguni | sami seba dhatêng ing Tatêgal | lawan sawadya mantrine | wong Kêndhal Kaliwungu | kawarnaa wau kang kari | Ki Arya Sindurêja | lajêng dhatêng Kêdhu | kalawan Ki Madurêtna | sabalane sami prayitnèng ing wèsthi | tiyang ing Mangkuratan ||

67. desa Kêdhu kalane ing mangkin | apan ta taksih wayang-wuyungan | tan na pangidhêpane[82] | tiyang alit tarupu | sabêdhahe nagri Matawis | wong bumi lawan Bumija[83] | mija wayang-wuyung | dening keron manahira | pan akathah bahak-binahak ing jawi | akathah wong bêbegal ||

68. nanging Ki Wôngsacitra ing mangkin | pan angidhêp dening wong akathah | dadi gêgunungan dhewe | anèng desa ing Kêdhu | datan ana lênggana kapti | sira Ki Wôngsacitra | prakuswa atêguh | kalawan bawa lêksana | marmitane kinalulutan wong cilik | sira Ki Wôngsacitra ||

69. kawarnaa wau kang lumaris | ingkang nama Arya Sindurêja | nênggih Kathithang jujuge | samana sampun rawuh | ing Kathithang rêrêb tumuli | andhèr nèng pamondhokan | ing desa supênuh |

--- [341] [421] ---

kawarnaa Wôngsacitra | nulya sêba mring Sindurêja tumuli | sarwi ambêkta sêgah ||

70. sakalangkung dènira minta sih | Sindurêja lêga ingkang manah | dening tumingal sakèhe | wong Kêdhu kathah rawuh | pan sumuyut sarwi tur bêkti | sira Ki Wôngsacitra | kang dadi gêgunung | pan wong Kêdhu ingirupan | Sindurêja sakalangkung dènira sih | marang Ki Wôngsacitra ||

71. malah karsa pan jinunjung linggih | apan dinamêl babudhêlira | tiyang Kêdhu sakathahe | ya ta sampun arêmbug | kintun sêrat dhatêng Tatêgil | mring Susunan Mangkurat | tan kawarnèng ênu | apan sampun ingidenan | ing susunan sinungan lorodan nyamping | sira Ki Wôngsacitra ||

72. tan kawarna wus jinunjung linggih | ingkang anama Ki Wôngsacitra | sampun alêlinggih lante | anama Ki Tumênggung | Mangkuyuda dados têtindhih | tiyang Kêdhu sadaya | pan sampun sumuyud | ing Tumênggung Mangkuyuda | Sindurêja kalangkung lêga kang galih | ing Kêdhu wus atata ||

73. tan kawarna solahirèng nguni | kawarnaa kang anèng Têtêgal | wong pasisir suyud kabèh | sowan mring Têgalarum | datan ana suwalèng kapti | suyut marang Susunan | Mangkurat Sinuhun | ing Barêbês dèrèng sowan | tan kawarna alami anèng Têtêgil | inggar sakwèhing wadya ||

74. hnêngêna kang anèng Tatêgil[84] | kawarnaa têtiyang Madura | kang bêdhah ing Dêmak mangke | nênggih punggawanipun | ingkang aran Ki Wangsènggati | ri sampunira

--- [342] [422] ---

bêdhah | nêgri Dêmak wau | wong Madura angrêrayah | kang rinayah aran bêdhug prangwadani | nanging kala samana ||

75. nagari Dêmak apan winaris | pan pinêcah-pêcah tinanêman | mantri wawalu kathahe | pan wus sami lumayu | mantrinipun ing Dêmak mangkin | nanging kala samana | wontên kang winuwus | Pangeran Pugêr Mataram | pan adarbe pamijèn ing Dêmak nênggih | aran Ki Martajaya ||

76. ing Têmpalong griyanipun nênggih | kacarita apan sugih sanak | têdhak gada mastakane | Ki Martajaya iku | sarêng wau miyarsa warti | yèn bêdhug prangmêdanya | rinayah ing mungsuh | Sampang ana ing Dêdêmak | sigra nuli amêpak santana aglis | sira Ki Martajaya ||

77. nulya lajêng wau mangsah jurit | wus apanggih lan mêngsah Madura | apan ta kêpanggih ijèn | Ki Martajaya wau | sigra aprang lan Wangsènggati | rame tumbak-tinumbak | asuduk-sinuduk | nèng alun-alun ing Dêmak | ramening prang apan kasaput ing wêngi | pisah dènnya ayuda ||

78. prapta wisma rêraosan angling | Martajaya lan para santana | ya ta ujare arine | kakang kula sung pemut | kadipundi solah puniki | dene andika pêrang | tan wontên kang ngutus | yèn mênang sintên ngalêma | lamun kalah sayêkti datanpa kardi | yèn wontên parentah[85] ||

79. pan suwawi dawêg nusul gusti | Jêng Pangeran Pugêr kang amurba | nuwun parentah pênêde | Ki Martajaya muwus | iya bnêr ujarirèki[86] | nanging ta ingsun ora |

--- [343] [423] ---

adhi ing karêpku | payo nusul mring pangeran | ing Têtêgal iya pangeran dipati | lah payo nuli mangkat ||

80. ingkang rayi angling kadipundi | kakang dene pangeran dipatya | pan dede kang muktèkake | têka andika susul | dening Pangran Pugêr ing nguni | kang muktèkakên dika | Martajaya muwus | ora kalah payo uga | mring Tatêgal adhi lah turutên mami | payo ja kalayatan ||

81. payo adhi mangkat mring Tatêgil | sigra mangkat lawan arinira | Ki Martajaya lampahe | tan kawarna ing ênu | sigra dhatêng nagri Tatêgil | malêbêt pasanggrahan | wau kang winuwus | susunan dawêg rêmbagan | pan kasaru Ki Martajaya wus prapti | sang nata angandika ||

82. Martajaya hèh ta sira prapti | ingutus paran mring adhi êmas | ing Pugêr de têka kene | Martajaya umatur | mring susunan saha wotsari | anggèr dhatêng kawula | pan botên ingutus | dhumatêng rayi paduka | sayêktine sêdya kawula pribadi | angabdi ing sang nata ||

83. pêjah gêsang kawula ta gusti | konjuka dhumatêng sang nata[87] | sumôngga sakarsa angrèh | mila kang abdi wau | ngunjukakên kang pati urip | dening jasat kawula | gusti kamipurun | angêriyini ing yuda | lawan mêsah Sampang kasaput ing wêngi | dadya kesah kiwala ||

84. dadya mangke kawula tan miris | taksih purun ingabêna aprang | lawan wong Sampang jurite | nadyan kêpanggih besuk | dèrèng ulap tandhing kawanin | sang nata langkung suka | amiyarsa atur | wau

--- [344] [424] ---

ture Martajaya | angandika wau ta sri narapati | dhumatêng Martalaya ||

85. iya sun srahakên ing sirèki | Martajaya nagara ing Dêmak | lah sira mangkata age | larên jajahan ingsun | Martajaya sigra tur bêkti | amit agya umangkat | ing Dêmak dinunung | wau ta pan Tuwan Amral | Hèrduwèlbèh matur dhatêng sri bupati | gusti amit kawula ||

86. dhatêng ing Japan kawula gusti | dening ingkang jaga ing sampeyan | sawingking kawula anggèr | Kumpni pitung puluh[88] | rumêksaa ing karsa gusti | sang nata angandika | iya Si Tumênggung | Martalaya ing Mataram | lan Si Wija Amral milua sirèki | ngirida lakunira ||

87. Tuwan Amral wus mangkat sira glis | saking Tatêgal numpak baita | wus samakta dandanane | ambabar layar sampun | angin agêng wau dhatêngi | kêbak lampahing palwa | tan kawarnèng ênu | prapta muara Japara | Tuwan Amral layar wus kinèn anggili | ya ta alabuh jangkar ||

88. dening wau kang mêntas kariyin | Ki tumênggung Martalaya lawan | Ki Wija ika rowange | mila mêntas karuhun | andhawuhkên dikaning gusti | yèn lampahipun Amral | sakarsa sang prabu | Ki Tumênggung Martalaya | wus apanggih lan Ki Wôngsadipa mangkin | wus dhawuh kang timbalan ||

89. sakalangkung sukane kang galih | Wôngsadipa satêkane Amral | saksana umêntas age | Amral saking ing laut | Wôngsadipa sampun apanggih | kalawan Tuwan Amral | wus tata alungguh | Tuwan Amral [A...]

--- [345] [425] ---

[...mral] atêtanya | mring Ki Wôngsadipa lah mangke nèng ngêndi | mêsah dalêm kang prapta ||

90. Wôngsadipa anauri aris | inggih tuwan kariyin kang mêngsah | ing Jagadhayoh ênggone | nanging mangke wus mawur | kalahipun kula bêdhili | saking gunung punika | rencang kula wau | ambêdhili lan wong Prasman | myang wong Inggris kang dagang wontên ing ngriki | punika rencang kula ||

91. malah mangke punika pan maksih | tiyang Inggris lan Prasman punika | têksih atêngga ing kene | kagyat sajroning kalbu | Tuwan Amral mirsa wong Inggris | Prasman yèn dadya rowang | dados manahipun | Tuwan Amral yèn ngucapa | pan mangkana angur kelangana mami | uwang ora ngopaa ||

92. amung iki ja kongsi kaèksi | iya marang mring Raja Mataram | ya ta Tuwan Amral age | ngundang wong Inggris wau | lan wong Prasman prapta ing ngarsi | wus alinggih atata | Tuwan Amral muwus | wong Inggris lawan wong Prasman | hèh wong Inggris wong Prasman gawenirèki | wis padha sun tarima ||

93. wis katrima mring Raja Matawis | iya ing sapanggaweyanira | lah iki pêparingane | rong lêksa kathahipun | rupa reyal marang sirèki | anging sira muliha | karsane sang prabu | aja sira anèng Jawa | pan wong Inggris wong Prasman padha nauri | tuwan kula sêsambat ||

94. dene palwa kawula ing mangkin | lagi padha ngulihkên dagangan | Tuwan Amral gya wuwuse | ingong awèh parau | marang sira aja kuwatir [ku...]

--- [346] [426] ---

[...watir] | sigra sinungan palwa | Anggris Prasman sampun | dhumatêng ing Tuwan Amral | wus tinampan anulya umangkat aglis | wong Anggris lan wong Prasman ||

95. nanging dèn êbur dhatêng Kumpni[89] | paraune kang sinungkên ika | sampun nêngah palayare | praptane têngah laut | ya ta kèrêm palwanirèki | wong Anggris lan wong Prasman | sampun sami lampus | tan ana gêsang satunggal | Anggris Prasman sigêgên datan winarni | kocapa sang abrôngta ||

Catatan kaki:

1. Kurang satu suku kata: apan samya onclang watang (kembali)
2. Kurang satu suku kata: awor suraking kang jalmi (kembali)
3. Kurang satu suku kata: pan nora kuwatir pêjah (kembali)
4. Kurang stau suku kata: pêdhange nulya ingikal (kembali)
5. Kurang satu suku kata: angamuk ambêg pêjah (kembali)
6. Kurang satu suku kata: pra santana kathah pêjah (kembali)
7. Kurang satu suku kata: ki ngabèi kabranan angrawuhi (kembali)
8. môngga (kembali)
9. Kurang satu suku kata: panêdhaku ingsun aja mênangi (kembali)
10. kathahên (kembali)
11. Sengkalan: trus mamuka pinrang janma (1899 A.J., 1967/68 A.D.). (kembali)
12. Sengkalan: naga singa pranging jagad (kembali)
13. gagêblugira (kembali)
14. Kurang satu suku kata: akathah ingkang pêjah (kembali)
15. wong (kembali)
16. Kurang satu suku kata: akanthi wong Kumpêni (kembali)
17. mêtoni (kembali)
18. Kurang satu suku kata: akanthi wong Kumpêni (kembali)
19. Kurang satu suku kata: anèng alun-alun Kumpêni amapag (kembali)
20. Kurang satu suku kata: sakathahing Kumpêni (kembali)
21. Kurang satu suku kata: Kumpêni anadhahi (kembali)
22. Kurang satu suku kata: sanjataning Kumpêni (kembali)
23. Kurang satu suku kata: rakiting bala Kumpêni (kembali)
24. Kurang satu suku kata: wong ing Sampang nèng alun-alun kwèh pêjah (kembali)
25. pinrih (kembali)
26. Kurang satu suku kata: Jagatamu bênêri (kembali)
27. Kurang satu suku kata: kang kasrèmpèt wong Sampang akathah pêjah (kembali)
28. Kurang satu suku kata: wong Madura kawan dasa ingkang pêjah (kembali)
29. nglêlanangi (kembali)
30. Lebih satu suku kata: Pangran ing Balitar (kembali)
31. Kurang satu suku kata: prajurite kathah pêjah (kembali)
32. Lebih satu suku kata: prasami arêmbagan (kembali)
33. Kurang satu suku kata: têtiyang môncanagara (kembali)
34. Kurang satu suku kata: rinayahan rajakayane ênting (kembali)
35. Kurang satu suku kata: towok lawan pêdhang (kembali)
36. Kurang satu suku kata: ing Talagawana arame kang yuda (kembali)
37. wingwrin (kembali)
38. ingintêran (kembali)
39. obongana (kembali)
40. pra (kembali)
41. gigal (kembali)
42. winot (kembali)
43. kadhaton (kembali)
44. Kurang satu suku kata: nanging ngajêng-ajêng datan ana prapta (kembali)
45. Lebih satu suku kata: nusul mring sri bupati (kembali)
46. Kurang satu suku kata: ngadêga Jênar (kembali)
47. Kurang satu suku kata: ing Jênar kang sinêdya (kembali)
48. Guru lagu seharusnya: 8i, lah iya wruhanirèki (kembali)
49. yugya (kembali)
50. Kurang satu suku kata: dening ta wawêkas ingong (kembali)
51. Pamalang (kembali)
52. Kurang satu suku kata: jro supêna ngandika (kembali)
53. Kurang satu suku kata: arsa jumênênga katong (kembali)
54. Kurang satu suku kata: sampun jumênêng narendra (kembali)
55. Kurang satu suku kata: akêkitha ing Jênar (kembali)
56. Kurang satu suku kata: lan Pangeran Singasêkar (kembali)
57. Kurang satu suku kata: malah akathah kang pêjah (kembali)
58. Kurang satu suku kata: polahira ing Sampang (kembali)
59. daging (kembali)
60. Kurang satu suku kata: dinèkèkan lodhayane (kembali)
61. Kurang satu suku kata: ênêngêna kang winuwus (kembali)
62. Lebih satu suku kata: wus têtêp karatonipun (kembali)
63. Lebih satu suku kata: ingkang layak sun gawa benjing (kembali)
64. Kurang satu suku kata: arsa ingsun lêkasana (kembali)
65. Kurang satu suku kata: tansah manêkung samadi êning (kembali)
66. Kurang satu suku kata: karantêne adating bala Kumpêni (kembali)
67. Kurang satu suku kata: iya bênêr aturirèng kami (kembali)
68. Kurang satu suku kata: Martalaya ya ta wruhanira (kembali)
69. Kurang satu suku kata: têmbe jumênêng nata (kembali)
70. sumanggwèng (kembali)
71. Kurang satu suku kata: malah binêktan bala Kumpêni (kembali)
72. Lebih satu suku kata: Amêral Hèrduwèlbèh ngandikan (kembali)
73. Kurang satu suku kata: wontên ing griyanipun punika (kembali)
74. Kurang satu kata dan guru lagu seharusnya: 8a, lah iya ingsung taria (kembali)
75. Kurang satu suku kata: anggêntèni jênêng rama aji (kembali)
76. Kurang stau suku kata: ing jênêngira rama (kembali)
77. Kurang stau suku kata: iya mêngko ing bêcike (kembali)
78. Kurang satu suku kata dan guru lagu seharusnya: 7a, iya anêlukêna (kembali)
79. Lebih satu suku kata: angandika sang prabu (kembali)
80. Kurang satu suku kata dan guru lagu seharusnya: 8a, iku sira têlukêna (kembali)
81. Kurang satu suku kata: kadi prawata sêkar (kembali)
82. Kurang satu suku kata: tan ana pangidhêpane (kembali)
83. Lebih satu suku kata: wong bumi lan Bumija (kembali)
84. Kurang satu suku kata: ênêngêna kang anèng Tatêgil (kembali)
85. Kurang satu suku kata: yèn ta wontên parentah (kembali)
86. Kurang satu suku kata: iya bênêr ujarirèki (kembali)
87. Kurang satu suku kata: akonjuka dhumatêng sang nata (kembali)
88. Kurang satu suku kata: Kumpêni pitung puluh (kembali)
89. Kurang satu suku kata: nanging dèn êbur dhatêng Kumpêni (kembali)