Babad Purubaya, British Library (Add MS 12308 a), 1813, #1050 (Pupuh 19–25)

--- [f. 55v lanjutan] ---

19. Asmaradana[1]

1. kasmaran ingkang ningali | Sang Prabu Banjaransêkar | sineba ing wadya andhèr | lagya anata kang bala | lan jumênêng nalendra | Satama pêpatihipun | kinarya gêdhig mênggala ||

2. anake nama Dipati | Raja Palih Bajonglompang | Dipati Mêsir arine | lan Dipati Pêjajaran | lan Tumênggung Ciancang | Ciamis nama tumênggung | ing Kanoman Jigjawara ||

3. ing Cianjur ran dipati | ing Tambangan ran Ki Răngga | ing nêgara dipatine | Răngga Kadongo ranira | Arya Pêkancingtiga | ing Kandhangwêsi tumênggung | adipati ing Pamênang ||

4. Răngga Tama Ki Ngabèi | Pangkalan Dipati Nglaga | Cêrbon Dipati Cêrbone | lawan Ki Ngabèi Maja | malih ingkang winarna | ing Gunung Lincing Tumênggung | lan Dêmang Jayasudira [Jayasu...]

--- [f. 56r] ---

[...dira] ||

5. Sumêdhang nama Dipati | Kandhuruan Mêdhanglara[2] | ki adipati ing Bogor | miwah Dipati Nglimbangan | arya ing Batulayang | ing Batuwangi Tumênggung | adipati ing Pakuan ||

6. ing Pugêran Ki Dipati | ki arya ing Suci muwah | Tumênggung Sidapadhange | Dipati Mindayasukma | ing Sumampir Ki Răngga | Dêmang Mêtu Răngga Kèlu | Ngabèi Jêksa Gantangan ||

7. Dipati Kêncana tuwin | Ki Tumênggung Ngêrêmurat | kang ran Sirnalayan rane | Dipati Mudhik Bêthara | arya ing Kurumăngka | ki adipati ing Ngungkur | Kandhuruan Wanasraya ||

8. Sokawiyana dipati | ing Payambang ran ki Răngga | Ki Arya Sipaku rane | Ki Dipati Ra[3] Polah |[4] lan Dipati Kuningan | lan Ngabèi Sionggantung | ing Babakan Kandhuruan ||

9. ing Cibarang ran ngabèi | ing Mandhala Adipatya | ing Panggonan ki ranggane | ing Lopasir nama răngga | ing Ciamis dipatya | ing Panyarang ran tumênggung | ing Ponajalu ran răngga ||

10. Dipati Sokapurèki | ing Ciguling ran ki răngga | ing Tikas raja mantrine | ing Krawang ki adipatya | Tumênggung Prakan Muncang | Ki Tumênggung Sumurbandhung | ing Cigalih nama răngga ||

11. ki dipati ing Ciamis | ing Ciguling ran ki răngga | lawan Dêmang Ciyancange | Arya Sumêndhang Liyangan | ing Krawang ki dipatya | ki dipati ing Cianjur | lan Dipati i Jakêrta ||

12. ing Bantên nama dipati | Surasewaka kang nama | sisih lawan Bêtawine | kang ran Dipati Jakêrta | iku samya wêdana | bang kilèn kang dadya sêpuh | Bantên lawan Batawiyah ||

13. gunung wetan mêdanani | kang pilênggah Bajonglompang | Sang Raja Palih wêstane | Dipati Tirtakêncana | wêdana ing bang wetan | Banyawidhe[5] wastanipun | wignya tur gêdhig mênggala ||

14. ing Pasir nama Ngabèi | Mardèn Ki Tumênggung Ngayah | lawan dipati ing Ngonje | ing Pringtulis Ki Dipatya | wus pêpak mangetan |[6] miwah dipati ing Ngungkur | myang ngabèi dêmang Răngga ||

15. pandêlêgan arya nangkil | ăndhamoi ing Salinga | Bagêlèn Lêdhok Romane | Kêdhu wus seba sêdaya | rêsika tri prameya | kapengin adarbe ratu | Sri Nata Banjaransêkar ||

--- [f. 56v] ---

16. tanah Pasumdhan[7] winarni | Cijambe bajong rarenya | Cikaona bocah bule | Cipalih cebol rarenya | lan ana malih ika | bucu bumine pinundhut | pinaringkên banjar andhap ||

17. upacara ing nêrpati | pêpak paringe kang eyang | binarkatan makuthane | miwah agêm panjênêngan | pêpak upacaranya | andhêndhêng barisanipun | kunêng wau kang kocapa ||

18. Prabu Galuh raja dèwi | tansah manggung sungkawa |[8] kagalih pan kathah lire | dene yudanipun kandhap | bala jim samya kalah | sumawita pada[9] nungkul | pratăndha yèn panjênêngan ||

19. karsanira ngantep jurit | arsa ngawaki ayuda | pêpak kang prajurit wadon | ingkang saos ing ngayunan | kang rayi patih Raja | Banowati ratu ayu | ing wuri wêdana papat ||

20. prajurit dhomas ing wingking | Sri Narpa Galuh ngandika | yayi prabu kaya priye | mungsuh ika saya ngrêrbda[10] | bala jim padha kalah | sumawita padha nungkul | Banjaransari sumbaga ||

21. yayi mas kang dadi ati | ipèn têrun[11] lan pawarta | eyang ratu andikane | nêgara Galuh mèh têka | yayi kang duwe praja | ingsun iki darma tunggu | mênawa ika si dhongkah ||

22. kala pitutur yyang kaki | panase yayi tèn ingwang | norana krama têmbunge | ingsun arsa ngayonana | ngadu pragolan pupya | bêcik êndi lawan têluk | wus ngandêl critane eyang ||

23. matur Ratu Banowati | yèn suwawi padukendra | ingayonan kasêktène | ingkang pêksa dadya nata | pan sumbaga ngakathah | ingayonan aprang pupuh | pratela ijèn-ijenan ||

24. age têluk wirang isin | mendahe èsêming liyan | Ratu Galuh pawartane | ratu sêkti mahambara | kaloka ing rat jagat | durung kalah age têluk | aku wirang lampu pêjah ||

25. dene wus karuhan benjing | wawrate kasêktènira | inggih ta saprayogane | yèn marêngi karsa dewa | lawan karsane eyang | lamun yêktos ratu punjul | yèn jayèng asmarèng tilam ||

26. arêmbug pikirmu yayi | nanging ta dipun prayitna | mungsuh iki rada abot | sira yayi papat pisan | apa ta padha rêmbag | pikirên wong papat iku | nuhun igih langkung rêmbag ||

27. iya nging

--- [f. 57r] ---

dèn ngati-ati | dudu mungsuh bara-bara | wruhanira mungsuh kiye | sudigbya prange sumbaga | nuhun igih sandika | wus nêmbah mijil sêdarum | mlajêng anêmbang têngara ||

28. wus pêpak sagung prajuri | busananya warna-warna | kadya samodra rob tino[12] | datan măntra yèn wanodya | wadya ing jawi pêpak | supênuh ing alun-alun | wadyabala Galuh tata ||

29. wus pasang lampahing bari[13] | măngka pangajuring[14] lampah | Suradewati lan malèh | Rêtna Dewati sumbaga | samya sikêp sênjata | Dyah Suradewati pungkur | sikêp lawung sakancanya ||

30. Dyah Rêtna Kênakawati | dadya panumping ing kanan | Asmarawati keringe | asikêp karbin sêdaya | anyothe braja kilat | ing kanan dhuwung piturun | patêdhannya prabu kênya ||

31. dhadha patih Banowati | wus tata mijil barisnya | lir wardu ăngga yèn tino | daut kang bala pangarsa | asri prayitnèng baya | kang wadya samya anggêrgut | pirang kêthi ewon lêksan ||

32. prawira mantri lyan niti | rêsika para bopatya | nindhihi baris sakèhe | norana karsa mundura | tur padha pêpilihan | bopati para tumênggung | samya wignya sudirèng prang ||

33. kawarna sri narapati | Nalendra Banjaransêkar | gya kinèn atêngara ge | gumuruh syaraning wadya | daut bala pangarsa | wau kang dadya pêngajur | para mantri pêpilihan ||

34. pan samya bunjana[15] kulit | tumênggung arya myang răngga | kandhuruan mantri kabèh | samya bèr kuwanènira | datan wrin suraning lyan | atata dharat sêdarum | sampun sami yun-ayunan ||

35. măngka mênggalaning jurit | putra Patih Raja Polah | sakănca têngahan kabèh | ki patih kang dadya dhadha | panumping ingkang kanan | bopati têngên sêdarum | Dipati Tirtakêncana ||

36. atanapi Dêmang Pasir | ing Marêdèn nama Arya | Banyakpatra bisikane | adipati ing Parakan | Tumênggung Sokapura | Ki Ngabèi Dayaluhur | Pringtutul Ki Adipatya ||

37. Banyakbakung kang wêwangi | Ki Arya Cimpaku muwah | Ki Răngga Pamulungane | myang mantri para prameya | dêmang pandêlêgan samya |[16] panumping kanan wus kumpul | pra bopati sapangetan ||

--- [f. 57v] ---

38. kang dadya panumping kering | bopati kilèn sêdaya | pagunungan sapangilèn | Adipati Bajonglompang | Raja Mudhik Bêthara | urut pasisir sêdarum | Dipati Bantên tindhihnya ||

39. pagunungan kang nindhihi | Adipati Pêjajaran | sapangetan sapangilèn | mungsuh rowang gya têngara | lir bubul maetala | gêgaman agêng lir mêndhung | mungsuh rowang samya sura ||

40. surak amor gong lan bèri | syarane datanpa rungyan | lir bêngkah kang pratala wor | wagut agraning kang arga | kada[17] kocak kang sagra | rug campuh prajurit Galuh | anêmpuh munggèng syandana ||

41. arukêt dènira jurit | campuh prasamya sudira | samya bujana kulite | prajurit Galuh sumbaga | binêdhil tan tumama | anglir wêwayangan luput | kiniwa têngên tan kêna ||

42. myang turăngga nora kêni | witning wong Bajong sudira | samya têguh rosa kabèh | tanbuh mungsuh lawan rowang | wong cilik lêt-ulêtan | rante ka[18] gajah sêpuluh | kêthi èwu yutan lêksan ||

43. satru prameya kèh mati | pirang-pirang gênti pêjah | langkung arame yudane | tanbuh mungsuh lawan rowang | anulya ingoncatan | kang dharat sayah amburu | sayah ginawe dêdolan ||

44. dipun dohi dèn sipati | duduk kontalan tomara | jinêmparing pasrêr[19] akèh | dêrs tibanya kadya warsa | yèn têdhas akèh pêjah | bopati para tumênggung | bingung kaku manahira ||

45. anyrod ngarsa dèn ocati | panumping kering myang kanan | anabêt rame pêrange | kang dharat amêksa kêkah | anêrod ingoncatan | kang dhadha nêmpuh sêdarum | ingkang dharat samya sayah ||

46. sring kadhadhal anadhahi | tinêbihan sinipatan | sampun kinarya lesane | kang sura nangis kewala | tatane dharat bubrah | prajurit samya ngalumpuk | bopati dadya satunggal ||

47. ewon lêksan kêthi-kêthi | ngalun-alun jêjêl samya | isin ginaguyu bae | kang kêdhik dadya kinêpang | ana tinujah kuda | rame malih pêrangipun | rug campuh lêt-ulêtan |[20]|

48. awor rame surak ganti | têndhang-tinêndhang agantya | silih [si...]

--- [f. 58r] ---

[...lih] jêmparing arame | nyakra nyuduk gênti mêdhang | rame padha sudira | agada-ginada mupuh | mimis tiba kadya warsa ||

49. larut sakèhing wong cili[21] | atandhing uwos[22] kewala | samya ijèn ing pêrange | aramya tumbak-tinumbak | gênti kris liru pêdhang | yèn pasaha padha lampus | nging samya sayah kewala ||

50. asapih kêsaput wêngi | kang mênang prang suka-suka | patih saos ngarsa rajèng | jrih ngraos tiwas ing karya | dhêdhêp wong sabarisan | mugèng ngarsane sang prabu | samya jrih konjêm pratala ||

51. ki patya myang pra bopati | bukuh masilar ing ngarsa | alon ngandika sang rajèng | bapa patih kayaparan | wartanya ing payudan | kyana patih nêmbah matur | mêngsah kêlangkung sudigbya ||

52. langkung rame dènnya jurit | di dalêm èsmu kuciwa | bapa patih pa karane | kang mawi sami prawira | di dalêm dharat sayah | munggèng kuda mêngsahipun | ingamuk botên kêcandhak ||

53. katur madya wêsananting | purwa duksina wus têlas | atata titi ature | mèsêm alon angêndika | de mungsuh nora pira | sipat prajurit sêdarum | wêtarane ana dhomas ||

54. samya tumungkul bopati | angandika sri nalendra | besuk ingsun arsa miyos | sun papage kang prawira | pan dudu mungsuhira | bapa mungsuhe lan ingsun | wus luwaran sri nalendra ||

55. datatita kang winarni | kang mênang prang sukan-sukan | pradăngga ngrangin syarane | bale sawo wastanira | nora tinabuh jalma | mungêl piyambak angungkung | lamat-lamat lir kasyargan ||

56. angandika raja dèwi | priye boboting ayuda | ingkang maksih dadi katong | yèn nora sumbagèng ing rat | ja ge jumênêng nata | apan enak dadi ratu | dhèwèke bok nora kêlar ||

57. yèn ta luwih nungsa Jawi | kèdhêp kang sarwa dumadya | sidik sabda trus tingale | sudigbya nung marcapada | lan limut margèng muksa | panitisan tan kasurup | iku narsa ngawula |[23]|

58. umatur Suradewati | yèn ta mênggah wadyabala | dèrèng ulap sagêndhinge | yêktos yèn samya prawira | samya têguh arosa [aro...]

--- [f. 58v] ---

[...sa] | nging kotbuta pongah pêngung | angkate sênggara macan ||

59. kilap Sri Banjaransari | si dhongkah wadhuke bêdhah | si diparag buta akèh | sêlaka ginawa jala | wêdhus bang saba arga | gumampang ngêngudang ingsun | katon têmên ana taman ||

60. gumapyuk lir rabinèki | kang toya mijil sing grana | si bungkêr anggubêl bae | ingaran pamomèng[24] putra | arsa ngêmban kewala | ngêntèkkên gêndhing si anu | gêgaman rêmpu sêdaya ||

61. iki silèh wong ambênthing | nora nana winaonan | yèn aja bangêt nyêngite | si bungkêr kang dadi mêngsah | patut mutêr nêgara | kromaa banjur gumuyu | raja dèwi mèsêm mojar ||

62. toya mijil ing wiyati | sira iku yèn sun rasa | kedanan marang mungsuhe | gumujêng mendah anèha | nging katon sapolahnya | witning gêthing tandhês balung | si diparag lara kênya ||

63. botên ta kasmaran ta gusti |[25] sêkul wuduk kinuniran | kang manah nar-naran bae | gumujêng putri sêdaya | mèsêm sang prabu lara | Ratu Banowati muwus | iya uga kagrimisan ||

64. dhuh kaya apa rupaning | besuk sun arsa uninga | sakèh para putri kiye | yèn wruha kang dadi mêngsah | botên kabêr anumbak | kang dadi lan êlaningsun | yèn wêruha lah kang arsa ||

65. mêngko anggêguyu mami | sun badhe alah kang arsa | măngsa dayaa sun kiye | kakehan gludhug kewala | seje kang mukti ika | sêdaya suka gumuyu | raja dèwi balang sêpah ||

66. ngucap Raja Banowati | wong iku luwih prang dana | luwiha jro sêsêmone | gumujêng Suradewatya | bok ayu mendahnea | purun anyêmoni prabu | mung ta mênawa-mênawa ||

67. angandika raja dèwi | wus sêdhêng wong gêgonjakan | enjing ingsun arsa miyos | yayi sun ngantêp ngayuda | prang buru tandhing wignya | sampun kondur sang aprabu | lajêng mring sanggar langgatan ||

68. karsa amuja sêmèdi | Banowati atut wuntat | kang tinêdha ing dewane | têkaa kang darbe taman | nangis sajroning nala | angraos tan bisa tunggu | sarira wus kamanungsan ||

69. mring kang muksa tingal êning | ing manah tan kawoworan | ngobong mênyan padupane | kumukus maring awiyat | dupa panggil winoran | rasamala kuma arum | lan kang wêwangi [wê...]

--- [f. 59r] ---

[...wangi] sêdaya ||

70. nrus gandanya mrik awangi | kaèbêkan jro kêdhatyan | kongas kontap ing gandane | kongas dhatêng marja[26] gantang | mèsem Banjaransêkar | wus wruh ka[27] dèrèng winuwus | raja dèwi wus katingal ||

71. sapolah karsane uni | nulya wisata sang nata | ingiring ponakawane | sakêdhap prapta ing sanggar | nuruni mindha dewa | gandanya nrus ing kêdhatun | gănda jayèngkatong kongas ||

72. kagyat ing tyas raja dèwi | wus karsaning ing bêthara | sang dyah binawur tingale | widadari kinging kilap | tăndha èstri lan priya | tan wênang ngungkuli kakung | yèn wong kakung sêjatinya ||

73. Sri Nata Banjaransari | lênggah pêlangkan pracima | kang mindha dewa ujare | hèh nini apa karannya | kita muja sêmadya | paran kang pininta putu | yèn arsa di warnanira ||

74. nini wus punjul sabumi | mintaa mukti wus dadya | ratu gêng punjul rat kabèh | amutêr nêgara Jawa | kèdhêp sawarnanira | kumêlip sakèh lêlêmbut | kabèh wus kèdhêp ing kita ||

75. sugih bala bèr donyèki | kadigdayan wus sudigbya | guna sêkti punjul kabèh | rat jagad tan ana padha | wus punjul ing apapak | wignya manjing ajèr ajur | amung sawiji wadanya ||

76. ratu agung dèrèng krami | mas mirah eman alămba | intên jumêrut widurine |[28] jumênêng ratu sêngara | dadya ngar nêgara |[29] poma kramaa mas ratu | yèn arsa ngartakkên praja ||

77. umatur sang raja dèwi | Hong Yyangyang Asiwahboja | sêmbah ulun katur mangke | kang dados susahing manah | kadospundi ta eyang | wru osik jagat sêdarum | wênang akarya bêksana ||

78. iya bênêr sira nini | ramening wong jêjagongan | anging kramaa mas ingong | eyang tan arsa akrama | dimone dadya sangar | luhung ngabêna prang pupuh | datan gumingsir kawula ||

79. iku ja mêngkono nini | turutên pitutur ingwang | prabu lara lon dêlinge | sintên kang tumurun eyang | ingsun Yyang Danisyara | norana dewa abagus | Yyang Asmara bagus ingwang ||

80. prabu lara mèsêm galih | manthelanging dewa anyar | de ulun dèrèng wruh mangke |

--- [f. 59v] ---

Dewa an[30] Danisyara |[31] gumujêng kang ngandika | ingsun sêngkan anyar putu | sun iki kalaning kuna ||

81. ratu brăngta mangun tèki | ing Kêling nêgaraningwang | ya Mêdhangramêsan rane | sun nrung[32] brăngta nêdha pêjah | katarima Yyang Siwah | sinêndhal mayang katèngsun | kinarya gênêping dewa ||

82. ingsun kang nuruni nini | kang akon Yyang Girinata | raja dèwi lon ature | ulun ngatingal sakêdhap | kitarsa panggiha |[33] nora kêna putuningsun | pan sira wus kamanungsan ||

83. dadya anyênyamah nini | balik apa dera sêdya | pukulun kang dados galèh | prakawis awak kawula | eyang tanpa wêkas |[34] wus wanuh têngga kêdhatun | wêsana kêmbang kapiran ||

84. lami botên prapta ngriki | ingkang aduwe nêgara | mangke kamanungsan ingong | jatinya karya pratăndha | Galuh lamun katingal | gih punika praptanipun | eyang kang darbe nêgara ||

85. mangke sampun anglampahi | kang darbe nagri tan prapta | si dhongkah cidra ujare | kang yatra kalih lan songa | baya nora wêlasa | tuwas apa undhakipun | dipun mêjanani jalma ||

86. panggiha kang darbe nagri | mung kawula apamitan | angupados wêkasane | arsa manjangakên têdhak | tan kêdah dadi nata | sok ecaa manah ulun | najan sal wong Danisyara ||

87. kang mindha dewa gumyangling | iku nini aja samar | iya antinên ta mangko | sang rêtna kaku tyasira | lawe panyandhêt kuda | angapusi ya si anu | kang toya mijil ngawiyat ||

88. sun gubêle benjang prapti | nuli sun pasrah nêgara | ulun eyang arsa mulèh | kapengin dadi dewata | tan dèn mêjanani jalma |[35] nini sapa purun-purun | punika ingkang anama ||

89. Gus Kenthol Banjaransari | lêngguk kumênthus nyalunthang | angkuhe lir lanang dhewe | arsa jumênêng nalendra | si dipangana buta | punika kang dados nêpsu | mila ulun anênêdha ||

90. pangajapan tawang mami | atandhinga padha lanang | padha dene kang aduwe | si bungkêr cidra ngubaya | nuli nusul sanggupnya | lami sun ati[36] tan rawuh | apa ta di kêrah ngrăndha ||

91. yêkti arsa krama

--- [f. 60r] ---

mami | măngsa kuranga wong lanang | kang mindha dewa dêlinge | kang sira anti ku sapa | sêndhu sang prabu lara | măngsa ngantia sirèku | pan nganti lakiku dhawak ||

92. Mas Tanpauna rannèki | badhe tandhinge si sêkar | iki priye wus bêgja ngong | têmên-têmên anênêdha | katêkan dewa jawal | măngsa malatana iku | balora dhêmên gonjakan ||

93. wus sira muliha aglis | măngsa uga malatona | sasêngkan anyar dewane | ku nini sira basakna | tinurunan tan trima | ingsun sira tundhung-tundhung | sun bali măngsa wangsula ||

94. kang sira jap-ajap nini | wus sun mulih arèningwang | nuruni dudu karsane | Ratu Banowati mojar | bringkêk têmên ki dewa | ithik mutung arsa mantuk | nora wus jamak wanodya ||

95. acêkak cupêtan budi | kurangane kaki dewa | apa iya sida mulèh | anulya angabong mênyan | kang mindha dewa prapta | ana apa putuningsun | sum[37] mulih ta sira undang ||

96. kêrana ulun kon bali | sampun sêmbrona Yyang Padya | dèn tela-tela dikane | ora nini ingsun wirang | cinacad dewa jawal | wus amit karia putu | yyang kaki kari anggona ||

97. sun sosoti dika kaki | gumuyu bang mindha dewa | basakêna iki priye | seje basa tunggal rasa | buh ingkang diusia | gih eyang kula angukup | ulun pajara sawêca ||

98. ya gêlêm sun tutur nini | sira karo aja duka | lah dèn pêpak sêsajène | yèn garoh tagihên ingwang | putu benjang dêlahan | inggih dawêg dika tutur | iya nini aja susah ||

99. kang sira ajap wus prapti | sêmăngsa benjang katona | nêgara ingkang kaduwe | Ki Banjaransari ilang | wis ta[38] kêna dèn ucap | pundi eyang ênggènipun | angucap kang mindha dhewa[39] ||

100. samêngko wus anèng puri | nging maksih ngalingan dewa | benjang punapa katone | putu angèl katingala | nging wêjanine ana | punapa wêjanènipun | nini iku supenira ||

101. bon[40] sampun supe sun kaki | mundhuta rajabêrona | ora kêna wus janjine | yèn têmên sirarsa panggya |

--- [f. 60v] ---

lan kang badhe nalendra | yèn tan suka nini putu | pêsthi nora têka-têka ||

102. gih ulun sumanggèng kaki | kapengin dalap[41] kêpanggya | lan kang darbe nagri mangke | apa angluwihi jalma | dene angadya-adya | sêsupe tinampan sampun | sira Nini Banowatya ||

103. wêjani[42] supemu kari | yyang kula wus tumut nata | tan dèn aku yèn nora wèh | dhuh eyang inggih sumăngga | katur wus tinampanan | kang mindha dewa angguguk | ing manah bungah lèh karya ||

104. kadipundi gèn kêpanggih | besuk nini mêtonana | angiringa ing sang rajèng | kang sirajap nuli prapta | iku sêsupenira | sun pilih egal kêpangguh | pinacot supe pênangsang[43] ||

105. sarta amijêt dariji | sandyah jrit sarta ambucal | nyata dewala atine | mijêt dariji alara | dewa dipangan buta | kang mindha dewa gumuyu | aja dadi atinira ||

106. kaliru gon ingsun tampi | dhuh punapa dika mamak | apa têka mêrêm bae | gumujêng sun pagonjakan | wus ta padha karia | apuranên ingsun putu | ingsun mulih mring kayangan ||

107. wus musna jêng sri bopati | langkung suka ing wêrdaya | prapta pêsanggrahan katong | warnanên prabu wanodya | ing sawusirèng muja | kyati wiyadi sang ingrum | katon solahing juwata ||

108. graitane raja dèwi | gêgêtune kaya-kaya | dene mijêt darijine | sêdalu tan kêna nendra | enjang narpa suwara | arsa mêdali prang pupuh | prajurit sampun siyaga ||

109. samêkta gêgamannèki | sumaos ing srimangantya | raja dèwi lagya paès | angrasuk kangprajuritan[44] | rumasuk kinêmasan | samya barkatan sêdarum | patêdhanirèng bêthara ||

110. amakutha binuka sri | apanunggul intên muncar | ana sagêndhuri gênge | nayaka linud sêsotya | tinrètès sêla-sêla | mutyara hèr gêni laut | jumêrut nila pêkaja ||

111. mirah jumantên widuri | rêtna di samya kumala | murub mubyar ujyalane | surêm yyang rawi mu[45] merang | kasênênan ing rêtna | padhang sajroning kêdhatun | praba ngarsa grudha ngwuntat [ngwunta...]

--- [f. 61r] ---

[...t] ||

112. sambung jamang susun kalih | murub kêbak ing mutyara | susun tiga sangsangane | anting-anting têbah jaja | ya êmêr kêbo mênggah | ujyalane ting pêlancur | rasukan ăntakusuma ||

113. sêkaring tulis winarni | kadya êlaring bêrmara[46] | kancinge kumala kabèh | kang minăngka camênthingnya | sisike ăntaboga | amăncawarna dinulu | amênggala asêkar mas ||

114. datan mirib yèn pawèstri | tuhu yèn prabu utama | kèringan ing rat sang katong | bagusnya èsmu wigêna | lir Sang Arjunasasra | kakêmbar busananipun | namung sandyah ayu patya ||

115. barang kang dèn agêm sami | dinulu lir ratu kêmbar | măngka sinamur karsane | lamun datan yinêktosan | wikan nyanane tunggal | saking sami wêrnènipun | lan kajêng sang prabu lara ||

116. dene sagung para putri | pan sami busananira | lir sêkar sêtaman tinon | wus palastra ri sêdhêngnya | mijil jêng sri nalendra | raja patih munggèng pungkur | ginêrbêg pra prawirèng dyah ||

117. pinarêk anèng sitigil | Ratu Banowati ngarsa | kapat lir ringgit silane | wêdana papat ing ngarsa | ngandika prabu lara | yayi aja sira mêtu | sun prih galaka kang mêngsah ||

118. narkaa yèn sira ajrih | ing alun-alun praptaa | sun arsa mapag yudane | sun kêmbarane si dhongkah | ngadu pragulyan pupya | gênti suduk kantar bau | rêbut sêkti padha wignya ||

119. angadu bujana kuli[47] | rêbut sêkti pirang dina | nging aja oncat palugon | Suradewati gupita | mring sakèh putri sohan | ja na kănca kang têtulung | mring sang prabu ing paprangan ||

120. aku dhewe kang nadhahi | wêwayone kang lorodan | wirang yèn kari wignyane | gumuyu putri sêdaya | ya ujar pagonjakan | aprang pupuh dhasar purun | sampun age sri nalendra ||

121. yèn durung manira mati | kapat tinigas murdanya | yayi sun tarima kabèh | kunêng ingkang kawarnaa | winuni ingkang ngêpang | Sri Nata Banjaransantun | pan arsa miyos ngayuda ||

122. gupita rusaking dasih | arsa malês lara wirang | pêpak wadyabala kabèh | tumênggung para bopatya | răngga dêmang lan arya | sumêkta gêgamanipun | mantri prameya nèng ngarsa ||

--- [f. 61v] ---

123. kapengin apulih gêtih | mêngkana jêng sri nalendra | ri sêdhêng ngrasuk pêngangge | bêrkatan kagêm sêdaya | saking yyang moharaja | jimat têdhak run-tumurun | saking Sri Nata Ngastina ||

124. mila sami sêkti-sêkti | mawaning kang bêbêrkatan | pêparinge dewa kabèh | kala Arjuna ginanjar | maring sakèh dewata | duk nyirnakkên detya[48] prabu | samangke kagêm sêdaya ||

125. amakutha binuka sri | linud ing kumala muncar | sagêndhuri pa gêdhene | linud nayaka sêsotya | jumantên mirah selan | rêtna pêkaja sumawur | tanapi sakèh musthika ||

126. jamang mas susun tiga sri | alancingan rinenda mas | tulya murub ujyalane | grudha mungkur miwah ngarsa | tinarètès kumala | surêm giwangkara mêndhung | kasênênan ing ujyala ||

127. muncar sêsotya nêlahi | kang wong tan kuwasa mulat | saugyana padhang kabèh | ujyala abyra[49] asinang | mawawas lir imawan | langkung ambantoni murub | saparan-paran bêranang ||

128. wasta makutha linuwih | topong karna diwangkara | Bêthara Bayu kang awèh | jamang saking Bêtharendra | sangsangan catur warna | saking Yyang Asmara wau | tinuwang mardapa muncar ||

129. ingkang putih maring suci | Si Bathara Maesyara | bênting akuwat bayune | marang napsu ingkang abang | saking Bêthara Krama[50] | kakiyate ana nêpsu | kang kuning marang ing cahya ||

130. mulane ngên-angênnèki | sing Bêthara Mahadewa | mardawa langgêng karêpe | mulane na idhêp ika | kêna ingkang asuka | saking Yyang Bêthara Wisnu | jangkêp kang keblat sêkawan ||

131. raja kaputran winangking | saking bêthari sêdaya | ngagêm rasukan wastane | anênggih ăntakusuma | saking Bêthara Siwah | cinarita warnanipun | lir lar sambêrilèr mubyar ||

132. gêlang konaanting-anting | saking Bêthari Supraba | Sang Wilutama binggêle | kilat bau Drêsanala | bênting sing Gagarmayang | badhong saking Lênglêngdanu | sêkare saking Surendra ||

133. kabèh saking widadari | garwa padmine Arjuna | sami mawi wirya kabèh | bênting kalungsungan naga | saking Yyang Nagaraja | măncawarna sisikipun | muncar murub sarya endah ||

134. sipat sulajana sidik | atrumpah madu kacêrma | samya mawi patuk kabèh | endhong [e...]

--- [f. 62r] ---

[...ndhong] bêrkatan wus kanggya | parastra babêrkatan | Banjaransari abagus | ka Parta lagya aprang |[51]|

135. wus sumêkta nulya mijil | akèn anêmbang têngara | gong bèri umyang syarane | têtêg pisan daut ngarsa | kapindho têngah bubar | kaping tiga sang aprabu | bubar lampah dadya tunggal ||

136. kagila kagiri-giri | rante kasan dening gajah | ewon lêksan kêthèn kèhe | sumêrg[52] kang bala gumêrah | suk lir gunung rêbah |[53] lir rob sêgara umyung |[54] anging jro dhêdhêp kewala ||

137. kang jawi gumuruh atri | ing alun-alun wus prapta | gêlar wus baris gamane | lèr kilèn wetan kèbêkan | nging kidul gèning mêngsah | tinantang prasamya umyung | kapinta Suradewatya ||

138. datan bêtah amiyarsi | nuwun pamit sampun mêdal | sakancane dharat bae | wêdana papat andharat | samya nuntun turăngga | nyangking rangin nyothe suduk | gamêl èstri nuntun kuda ||

139. anulya Suradewati | nitih kuda sakancanya | kapal dhawuk titihane | sikêp lawung gendhong panah | lan sarerehanira | samya nitih kuda dhawuk | sêsumbar Suradewatya ||

140. mèt satriya kaya mami | prajurit sura dikara | wignya sudigbya angêne | sa[55] rêp mati mapagna |[56] ana agênti mara | barênga lir pendah jawuh | rêbutên kaya ranjapan ||

141. dèn kadi mênjangan mati | angsanên dèn kadi boja | sing agêng kêkêpêlane | rug kabèh măngsa-măngsaa | payo padha sudira | ampyakên lir pring sêdhapur | tubên lir măngsa lit toya ||

142. sigra tandang amit miji | Dipati Tirtakêncana | wasta Arya Banyakwidhe | arine Banyaksupatra | Tumênggung Sokapura | lan Tumênggung Saonggantung | sarêng maju nitih kuda ||

143. lah payo padha prajurit | gênti lawung salin kuda | Suradewati wuwuse | satriya sapa ranira | dhongkah mara numbaka | tinumbak sing kèrèng[57] asru | Banyakwidhe dipun gêbang ||

144. maos malih nora kêni | Banyakpatra nulya numbak | sing kanan ginêbang age | Tumênggung ing Sokapura | anumbak dipun gêbang | i[58] Tumênggung Sionggantung | amaos nora rinasa ||

145. sang rêtna dipun kapati | tan kêna ingukih lawan | gêbang-ginêbang arame | kinapatan nora kêna | kapat [kapa...]

--- [f. 62v] ---

[...t] kringêt reweyan | Suradewati gumuyu | amalêsa nya numbaka ||

146. dèn patitis sun tadhahi | iki gatêl lambung kanan | kukurên wong papat bae | Banyakwidhe asru numbak | Banyaksupatra matang | anjojoh Kyai Onggantung | wong Sokapura anumbak ||

147. gumujêng Suradewati | panumbake lir wong gêntang | pilihên kang tipis bae | samya duka lah malêsa | ya thole dipun tadhah | Banyakwidhe dipun lawung | arame gêbang-ginêbang ||

148. Banyakpatra anumbaki | tinitir nora rinasa | tulung Rêtna Dewatine | apangguh wong Sokapura | sang rêtna kinalihan | lan Tumênggung Sionggantung | arame gêbang-ginêbang ||

149. Banyaksupatra numbaki | anitir nora rinasa | kêkalih numbak malèsèsd | Suradewati winarna | Banyakwidhe ginêbang | pan putung dadi têtêlu | tinumbak datan tumama ||

150. Banyaksupatra angukih | waos ginêbang mêrapat | binuntar pathak kudane | anglumba kang nunggang tiba | surak ambal-alan[59] |[60] dadya dharat kapal ucul | anêrajang narik pêdhang ||

151. samya binuntar tan eling | ginongsongan ing punggawa | Suradewati kudane | sinirigakên sêsumbar | lah payo mêtonana | kang arsa jumênêng ratu | Ni Rêtna Dèwi Dewatya ||

152. aramya ukih-ingukih | samya têguh nora pasah | dèn tumbak pathak kudane | wong Sokapura ambandhang | pan linud tinumbakan | kapal mubêng alun-alun | wêsana kang nunggang tiba ||

153. Ki Saonggantung tan odhil | tinumbak tiba sing kuda | lajêng tinujah kuda ge | rinêbat ing wadyanira | surak wadya gumêrah | Suradewati amuwus | Banjaransari mêtua ||

154. aja maju pidak mantri | eman wong cilik kèh pêjah | payo tandhinga karongron | dhinga mati tandhing ingwang | ki patih nuwun mangsah | bapa patih barêng ingsun | iki wêkasing ayuda ||

155. ki patih matur ngabêkti | sinuwun sampun ge yuda | yèn dèrèng pêjah abdine | ora bapa sun tarima | bok sira ora nyăngga | sun kêmbarane prang pupuh | prabu kênya arsa mêdal ||

20. Mijil[61]

1. sri nalendra arsa amiyosi | syandana

--- [f. 63r] ---

sumaos | Sukănthasena irêng ulêse | têdhakira pun Palyanagati | pangrid rata manik | ku kang darbe turun ||

2. Puspaknaka ingkang ulês kuning | bah-abah lêlakon | Tambangarsa kang tinuntun bae | ulês abang lan pun Tambangwarih | dêragêm kang sikil | kapat suku panggung ||

3. Wijayacapa dèn anggèni rukmi |[62] rinukmi mas abyor | larab ludru[63] ijo palisire | pathola wilis sêkar sami |[64] tinulèn mantêsi | Sêncaya lês dhawuk ||

4. kinalungan badhong susun kalih | wangkong tên mêncarong | acarang mas patut lan èbège | Sokasana dèn age nanggèni | larab ludru kuning | giwangkara mancur ||

5. pan pinatik rêtna warni-warni | wangkong tên mêncorong | ting samburat tinon ujyalane | tinitihan sri nata anyirig | Waduaji ngiring | kapalan sêdarum ||

6. ki apatih nindhihi pangapti | sakancane abyor | sri nalendra anèng ing wurine | wong jro miwah wadya magêrsari | angêpung sang aji | ampilan ing ngayun ||

7. sri nalendra bagus tanpa tandhing | lir Yyang Asmara non | kêmbar lawan Ratu Galuh mangke | lênglêng ing tyas kang samya ningali | kèh para pawèstri | prayane kadaut ||

8. Suradewatya ngawe prajurit | sirig oclang[65] waos | ginarêbêg dening punggawane | Ratu Banowati atur bêkti | punika sang aji | Sri Banjaransantun ||

9. majêng sawonge kuciwa yayi | ulun nuwun miyos | angêmbari si dhongkah polahe | pan gumagus si bungkêr sêsirig | panase kang ati | lir norana jalu ||

10. yayi payo barênga lan mami | titihan pumaos[66] | kang tinuntun pitu kathahe |[67] kang angampil pan samya pawèstri | nitih raja dèwi | kuda ijo mungguh ||

11. panganggenya mubyar angron sari | Cisrawala wiyo[68] | wontên kuda sêmbrani kalihe | ulês dhawuk dèn anggèn-anggèni | rêtna kumala di | tinon muncar murub ||

12. ulês abang pan dipun namani | Sariwulan kaot | ulês irêng iku ta namane | Wisnumurti ingkang ulês putih | Megatara tuwin | prasamya tinuntun ||

13. kang dragêm Pungludira rannèki | Malarmonga [Ma...]

--- [f. 63v] ---

[...larmonga] kaot | kapitune nèng ngarsa ênggone | datan kêna têbih lan sang aji | agême ajurit | andêle prang pupuh ||

14. Ratu Banowati munggèng wajik | pênganggene abyor | Ciptawlaha ijo ulêse |[69] samya têdhaking jaran sêmbrani | Surèngrona putih | Samirona dhawuk ||

15. ingkang abang awêsta Wiragni | pun Pumpakêlayon | samya tinuntun kuning ulêse | agêming prang wilmana nèng ngarsi | nora kêna têbih | wus tata sêdarum ||

16. Banowati nindhihi prajurit | pênganggene abyor | sakêlangkung atata lampahe | wêdana kalih anindhihi ngwingking |[70] Marawatya nêpungi |[71] kanan pêrnahipun ||

17. golong pipis pan kadya Kumpêni | caraka baris wong | nèng ngayunan nèng ngarsa sang rajèng | aprang pupuh atandhing prajurit | Sri Banjaransari | barisnya gul anung ||

18. ambêlabar nêsêg wancak suji | kang kidul sang katong | Raja Dèwi Galuh sabalane | jêjêl pênuh ambèr wancak suji | dohe sapambêdhil | nging lêt wringin kurung ||

19. aprang jroning kurungan yudandhing | prakăntha cros awor | sarêng mêrki ri sêdhêng angsahe | Suradewati mojok sêsirig | aoclang tinampi | jaja waos mumbul ||

20. tinundha cinandhak asta kering | sêsumbar sang sinom | mêtonana êndi ta rupane | Banjarsari ingkang pêksa luwih | tan bisa mirsèki | ki patih mit maju ||

21. pan sakănca ki patih nèng wajik | gêng inggil apaos | tanah kuningan kala bêlone | adhehan nyongklang ginarêbêg mantri |[72] tumênggung bopati | samya rêbat kayun ||

22. Suradewati rêna ningali | ngêmbat-êmbat waos | lah majua dèn parêk marene | kêmbulana ingsun ing ajurit | punggawane ngiring | angêntrag sêdarum ||

23. apapagan lan mungsuh kêpanggih | arame karongron | samya wicaksana ngên-angêne | nora nana kuciwa ing jurit | karo samya bêkti | aputêr kang lawung ||

24. tumbak-tinumbak tanna nêdhasi | prang tandhing tan asor | punggawèstri bopati mungsuhe | ijèn-ijèn rame silih ukih | tan ana kang kanin | samya têguhipun ||

25. Suradewati lawan ki patih | tan ana kang asor | samya nêkakkên tênagane |[73] nanging datan na kasoran jurit | Sri Banjaransari | ngantêp arsa tulung ||

--- [f. 64r] ---

26. ri sêdhêng umangsah marêpêki | ngandika sang katong | bapa pati[74] asoa sumêne | sira sayah ingsun kang tumandhi[75] | prajurit kang sêkti | sun sinau pupuh ||

27. nuwun gusti kawula dèrèng jri[76] | Suradewatya non | giwang pyuh kasmaran jroning tyase | Sri Banjaransari datan kalih | lawan nata dèwi | lir surya lan tèngsu ||

28. kaya wong iku nunggal panitis | lawan gustiningong | warna kêmbar miwah pasêmone | sri nata majêng sarya sêsirig | oclang wus tinampi | ngêmbat lawung mêntul ||

29. panas galih Suraadiwati | ngêntrag ngêmbat waos | pan gumagus manthelang polahe | asumbaga bagus anglêlanangi |[77] parêka dèn aglis | lah sapa aranmu ||

30. srinarpa ngling apa pandung gusti | marang sun dyah sinom | wuryan punapa gusti nah anggèr | duk kêpanggih taman dèrèng lami | mangkya panggya ngriki | sowan sa dewayu ||

31. ajrih cidra anggèr ingkang abdi | angucap sang sinom | tulus si bungkêr gone ngame |[78] adang kuwangwung tan dèn marèni | sarya asêsirig | ngêmbat-êmbat lawung ||

32. dhuh kon mati wurung dadya aji | yya oncat dèn tangggon | payo tibakna gèr dèn age |[79] pratăndha yèn asih mring kang abdi | ya dèn ngati-ati | nora wurung lampus ||

33. ngêmbat lawung Suraadiwati | tadhaha dèn tanggon | gêgarute wong ing Galuh kiye | ayya oncat mêngko sira mati | winaos sang aji | malèsèd alunyu ||

34. anglir kaca sinasog[80] ron pari | gumujêng sang katong | gusti sangêt nuwun kawulane | pan aparing jêjampining agring | maring brota[81] kingkin | sihira kadulu ||

35. sumluduru[82] sira anu iki | sêmêngguh kumaroh | jogol angêntèna malês age | sang nata ngling ayya runtik yayi | abang pasuryèki | sang dyah bucal lawung ||

36. Nata Banjaransari binêdhi[83] | mimis mas kinaot | abyor anglir rinêngga jajane | anglir lintang mêwahi bagusing | dipun tutul pêtis | kadya burat santun ||

37. bucal karbin pêdhangnya tinarik | pêsthi sira layon | sarêng ngêntrag arukêt kalihe | liru unggyan pinêdhang sang aji | dipun titir-titir | amênsa[84] malurud ||

38. angêndika kanjêng sri bopati | atma jiwaningong | kapan baya maria runtike | sakarsane pan ingsun turuti | Dyah Suradewati | wicarane sêndhu ||

39. satuwuk ingsun durung aningali |[85] kaya si mangkonok | ingajak prang têka ngudang bae | amalêsa yèn sira prajurit [pra...]

--- [f. 64v] ---

[...jurit] | ngadu pucuking kris | padha milang tatu ||

40. kantar bau arêbut kasêktin | ja na mingsêr ing gon | padha sudira sudira ngêne | rêbut titih gumujêng sang aji | besuk jroning samir | payo milang tatu ||

41. kantar bau ngadu pucuking kri[86] | wirang mingsêr ing go[87] | dyah gumujêng nangis kaku tyase | prabu dèwi tumingal sru angling | yayi Banowati | arimu kalimput ||

42. tulungana yayi rimu nangis | kaku tyase anon | matur sandika mit nêmbah lèngsèr | dharat ginarêbêg punggawèstri | sandana ing wuri | prasami tinuntun ||

43. kang angampil iya samya èstri | kunêng sang lir sinom | Suradewati kocap dukane | nyandhak karbin sinipat sang aji | kadya lalêr mampir | amêksa alunyu ||

44. bucal karbin sang dyah nyandhak bindi | pinupuh sang katong | wanti-wanti sang dyah pamupuhe | suka gumujêng sri narapati | turun sih mijêti | sang dewaning arum ||

45. kadawèng tyas sang dyah nangkis malih | si ditumbak ing wong | alah wêsi si bungkêr kulite | sigra prapta Ratu Banowati | mundura mas yayi | pan dudu mungsuhmu ||

46. sang dyah patih nyandhak jêbêng angling | payo padha tanggon | milang tatu asêdhêng tandhinge | sakarêpmu sun kang nêmbadani | sri bopati uning | nyandhak jêbêng suduk ||

47. gustiningsun ngajak aprang tandhing | bopati wus kinon | dharat kabèh prang buru karsane | samya majêng nyangking dhadhap rangin | nyothe suduk sami | sang dyah kang winuwus ||

48. angirab jêbêng abêksa sami | bagus angir[88] sinom | Galuh sang dya[89] pan apanggya dhewe | tate ginuron sakyèh samyèstri | ingkang muruk dhingin | sang ratu ing Galuh ||

49. wus cinirèn cawêt gănda rêsmi | ulate acêlor | rinênggèng rukmi mancur cahyane | dhadhap rinênggèng rukma rinukmi | ulate amanis | bêksanira mungguh ||

50. yèn binuru luwih anrang wèsthi | titir rinakup yon[90] | ja wong satus gêmpanga solahe | yèn nêrajang mungsuh sirna gusis | tan wani nanggoni | sang dyah bêksa maju ||

51. ngayog lambung bah parnajanèki | apacak jangga lon | laraping dhadhap lungid wastrane | payo majua Banjaransari | padha wèng[91] linuwih | sêdhêng tandhingipun ||

52. sang nata talingan lir sinêbit | nyandhak jêbêng kaot | dhadhap rinênggèng kêncana kaote |[92] cawêt pita rêsmi pan pinatik | solahe [so...]

--- [f. 65r] ---

[...lahe] mantêsi | anglèmbèhkên suduk ||

53. akirab rema Banjaransari | sarya ngucap alon | angladosi gusti kawulane | ngirab bêbêng[93] tuwêke pinusthi | sakathahe putri | kêmanisên dulu ||

54. sami wilangun abrăngta kingkin | atêmah wilangon | Sri Banjaransari lênglêng tyase | tumingal polahe raja dèwi | satuwuking urip | ingsun durung dulu ||

55. baya Dèwi Ratih kang anitis | umangsah sang katong | bêksa rangin acêlor ulate | nolih ngiwa angêmêk sêsumping | ingkang bêksa rangin | tanbuh kang pinupu ||

56. ngayog[94] lambung angirab rêrangin | Sri Banjaransinom | atap angayam alas tindake | pan malongok sakèh kang ningali | witning raja dèwi | andulu brangta kung ||

57. têtugalan sira aprang tandhing | rame aloking wong | dene sami patitis karone | datan tiwas sasêmoning pangling | tan ana gumingsir | karo jayèngsatru ||

58. norana sor samya wignya luwih | asumbaga karo | apan sami ngun-angun tandange | liru tuwêk suduk agênti kris | samya amatitis | ramya gênti suduk ||

59. kalih samya prawirèng ajurit | ingkang buru kaot | awor liru ing dhadhap polahe | apan ramya aukih ingukih | wus nitir dèn ukih | tan kêna mèt sêmu ||

60. panggah tuhu tatasing piranti | utama pan kaot | wus dar pandon kang buru kalihe | asawat pan kêna ingukih |[95] angêrsakên ati | kang mulat kapiluh ||

61. tatrap ing dhadhap prapta nêlahi | samya wignya karo | laraping suduk mugèng wastrane | asêncaya lan manising liring | tan asor kang jurit | tèk tênaganipun ||

62. prajurit Galuh tulung ngêbyuki | bupati atanggon | samya tanggon ijèn ing pêrange | samya bêksa saduganirèki | ana bêksa rangin | pinusthi kang suduk ||

63. ana tamèng bêksa tawok sami | panah lawan sador[96] | tanna kuciwa uyêk pêrange | gênti waos suduk gênti kêris | nora nana kanin | sami têguhipun ||

64. Nata Banowati angling aris | iki tanpa tukon | lah ta payo aprang lur kudane | inggih gusti pun dasih ngladosi | Nata Banowati | nèng sandana[97] lungguh ||

--- [f. 65v] ---

65. ngêmbat lawung majêng asêsirig | payo padha tanggon | rêbut sêkti ya sêdhêng tandhinge | Nata Banjaransari anyirig | oclang lawung angling | payo gustiningsun ||

66. kawulane anggèr angadosi[98] | gusti ta sang katong | dhinginana ingsun tadhahane | dudu wantuningsun andhingini | anumbaka gusti | sun tadhah pukulun ||

67. ya dèn bêcik bêgja yèn aurip | winaos sang katong | liru ênggon amuwêr kudane | anèng ngarsa Raja Banowati | yèn tan malês rèki | sira dudu jalu ||

68. sun padhakkên tan jaya ing èstri | Sri Banjaransinom | rangu ngandika dèn prayitna anggèr |[99] yèn malês aja ngungkak kapti |[100] têpên dèn patitis | tinumbak sang ayu ||

69. sêmene bae Banjaransari | durung tukêr maros | nulya gêbang-ginêbang arame | tan ana sor liru waos nuli | sami aliru kris | gênti liru suduk ||

70. wus arêmpu pan bindi-binindi | tan ana kang asor | samya sumbaga parêng sêktine | wus angêntèk tênagane jurit | prakăntha wor èstri | agênti pêpalu ||

71. sampun têlas solahe ngajurit | kang aprang tan asor | Ratu Banowati sru dukane | nyandhak gada wawrat sèwu kati | hèh Banjaransari | dèn prayitna lampus ||

72. dèn prayitna panangkisirèki | amutêr kuda wor | sri ginawa atangkis astane | têmpuhing gada lir bumi gonjing | ping tiga kudanjrit | ing asta tan keguh ||

73. pan gumujêng Nata Banowati | lah têmahan layon | sri nalendra arum ing sêdyane | nora mati yèn dewa kang asih | lah marlêsa[101] gênti | narpa ngandika rum ||

74. lamun ana pêngajan malêsi | anglakoni pakon | alah bungkêr amalêsa age | salin kuda sang nata sêsirig | gadanya sang dèwi | wus kêna rinêbut ||

75. dèn prayitna gusti sun malêsi | amutêr gada wor | Banowati atangkis astane | têmpuhing gada mahendra giri | kudanya sang dèwi | sru njrit sukunyajrum ||

76. prakatha wor ngêlokakên mati | dukane sang katong | sigra tandang munggèng syandanane | yayi lêbur barêng lawan mami | mimis mas nyakati | wah satunggilipun ||

77. arêging[102] [a...]

--- [f. 66r] ---

[...rêging] wong bajong ngati-ati | akumpul punang wong | dadi siji barênga gustine | ki apatih sampun ambêk pati | ngalumpuk akêdhik | wêsona[103] kinêpung ||

78. ingkang aprang agênti ginitin[104] | tan wontên kang asor | kadya undhi gênti goda bae | wilmana ramya mêndhêk ing siti | timbalan raka ji | sukane kêlangkung ||

79. ngawang-awang Raja Banowati | kang samya nèng ngisor | kang angêpung amarêki kabèh | wêdana têtindhihe sang aji | garimis jêmparing | mimis kadi jawuh ||

80. tan ngabêri kang saking wiyati | kang kinêpang tanggon | tan tumama warastra tibane | Nata Banjaransari tan kêni | tumênggung bopati | mantri samya têguh ||

81. nora pasah jatine kang jalmi | angêntrog sang katong | wringin kurung kinitêr ing mangke | jêmparing mimis mas lir garimis | tan kewran anyirig | sang dyah sami dulu ||

82. sèwu yuta lêksan prang makêthi | tan tumama katong | payo malêsa sun cicipane | iya yayi dèn angati-ati | beka têmên sami | durung mari rêngu ||

83. sigra tandang warastra pinusthi | sinidakara[105] wor | wus lumêmpas[106] duduk pracandhane | sangkara wrastra bendang sêrati | warastra dêr[107] mijil | awarna dinulu ||

84. kathah wirang ingkang para putri | katut kang pênganggo | ilang topong awudhar gêlunge | gêlang kona[108] pan kari sasisi[109] | ana ingkang bêrsih | kari karo pinjung ||

85. Suradewati Rêtnadewati | Nakawati kang wong | Asmarawati kêna rukuhe | putri papat andhepok ing siti | alara anangis | samya amêmisuh ||

86. sasot mintir pan kadya gêlamit | si ditumbak ing wong | lêbur tumpur ing larane bae | ona dhadha rukuh kang sira prih | patènana mami | diparag wong ayu ||

87. nata dèwi wau aningali | duka sang akatong | langkung wirang rusake wadyane | satuwuk urip dèrèng kadi mangki[110] |[111] sri nata anitih | Malarmonga mungguh ||

88. pan angakak Manglar wruh ing jalmi | sang nata lêlajon | Manglarmonga wru dukane rajèng | ngubora[112] wiyat Sri Banowati | wus panggih sang aji | ing awiyat kumpul ||

89. Wijayacapa sêdhêng pinusthi | pawèh dewa kaot | Banowati pan kănta agême | wadya bajong mya ngati-ati |[113] dening prabu [pra...]

--- [f. 66v] ---

[...bu] èstri | ngumbara tanna wruh ||

90. samya maras tumênggung bopati | sri bopati wiyong | kyai patih langkung sadiyane[114] | ngandika ris sira nata dèwi | êndi ta kang warni | Sri Banjaransantun ||

91. ingkang pêksa wignya nung winuni | kang prajurit kao[115] | aja age amondhong putri kèh | yèn sun durung karèh yayi mati | ya Banjaransari | aja girang guyu ||

92. payo tandhing kawignyan ing kayêktin |[116] padha tandhing babot[117] | sang nata non kang gêntha karsane | Sri Banjaransari amrih sisip | ngêntrag asêsirig | nganyut uripipun ||

93. Sang Sri Galuh têdhak sing wiyati | tan kantun sang sinom | dene kêmbar katiga warnane | lir Bratayuda kala prang tandhing | Kêrna lan Jênawi | akathah kêliru ||

94. sri kêna lan Banowati angling | pêrak lan sang katong | cicipana iki pêpanggile | Ratu Galuh karubêdên tapih | mênawa-mênawi | bisa malês ukum ||

95. angandika kanjêng sri bopati | sumăngga sumaos | atur pêjah gusti ing dasihe | inggih kula angraos kang sisip | mila asrah pati | mring dewaning arum ||

96. yèn sira sih tan angrasa mati | ngandika sang katong | aja adoh pêraka marene | yèn sira tan pasah sun guroni | ngling sri bopati |[118] sumăngga wong ayu ||

97. sigra Wijayacapa pinusthi | kumilat teja wor | Bêthara Wisnu nguni kang awèh | nora nana wong bujana kulit | mèh lumêpas aglis | sang wiku mêgatruh ||

21. Mêgatruh[119]

1. arêp apa sira nini putoningsun | dadi apa ta yèn mati | kang kelangan sira putu | yèku kang sira jap uni | iku paturuning katong ||

2. pêngajapaningsun tawang ning mas putu | sira pandêngên netrèki | apa iya apa dudu | duk sira muja sêmèdi | kang mindha dewa putrèngong ||

3. nata dèwi amicarèng jroning kalbu | bênêr tan ana ti mami | si bungkêr têka nyalimur | kêlangkung wiranging galih | mendah sukane kang guyo[120] ||

4. sang pandhita angandika nimas putu | ujare de tan sisip |[121] adora si ipènamu | ingawe Banjaransari | lumayu sumungkêm katong ||

5. sarêng sêpyuh[122] tanpa jamuganya dulu | sang

--- [f. 67r] ---

dyah mengo èsmu isin | anukmèng sajroning kalbu | si bungkêr tiba ing janji | iku si dibyuk wong wadon ||

6. ingsun anti alawas kaku tèningsun | iya dudu wonge iki | ingsun titik têka mancur | manthêr têlênging netrèki | ya Mas Tanpauna kang wong ||

7. gya pinangku mring kang eyang kalihipun | kang têngên Banjaransari | kang kiwa Sang Ratu Galuh | dhinêsêk-dhêsêk ngoncati | adhuh si ditub wong wadon ||

8. dhuh wong apa iki son[123] nindhihi pupu | si bungkêr dipangan sugih | gumujêng suka sang wiku | ora kalong apa nini | asêndhu ature sang sinom |[124]|

9. wong kabalisyara dèn ajani iku | wuwuh angkuh ngingkrik-ingkrik | si diparaga wong ayu | jêr padu yyang ngajani |[125] mila dadra si dasmugrong ||

10. apuranên nini siguge mas putu | lah payo manjing ing puri | sun tuturi putuningsun | wong kabèh nora udani | samya gêgêtun punang wong ||

11. ya dènira aprang Sang Sri Raja Galuh | kêlawan Banjaransari | tan sêmbada gêrgêtipun | langkung amarasi galih | sarêng prak têka tugin[126] gon ||

12. wong puniku sami gupita tanna wruh | dhumatêng sang wiku jati | nging kalihan kang kadulu | prajurit èstri kang ngiring | wus prapta jroning kêdhaton ||

13. sakêlangkung tusthane kang para arum | wontên dene waduaji | mêlatar nèng alun-alun | dèrèng eca atinèki | tan tuk warti samya ngantos ||

14. samya gupit-ginupita sawadya gung | kapriye sun durung dugi | unggul prang gusti lan nungkul | kang sawiji anauri | măngsa boronga sang katong ||

15. kunêng ingkang winarna wau sang prabu | lan eyyang lan nata dèwi | raja pandhita amuwus | wus nini prapta ing janji | wus pasthi karsa dewa grong ||

16. asèlèha kêraton mring kaki prabu | jêr carita Galuh kèksi | nulya ana ratu agung | sumbaga digbya nung sêkti | kang ngêrgani[127] Galuh katong ||

17. kering ing rat abala samining ratu | sabrang Jawa pan sumiwi | trus tingal sidik pamuwus | kèdhêp sakalir kumêlip | lêlêmbut seba sang katong ||

18. krama widadari dhomas samya punjul | iya besuk sira nini | ingkang nurunkên ratu |[128] tan kasêlan nungsa Jawi | trunira kang dadi katong ||

19. apan sinung kasêktèn dening dewa gung | putunisun [pu...]

--- [f. 67v] ---

[...tunisun] Banowati | lan nurunakên lêlêmbut | lan nini Suradewati | lawan Rêtnawati kang wong ||

20. Ni Kênakawati Asmarawati ku | wong satur[129] saturunnèki | dyan kanthi prajurit luwung | miwah turun para putri | samya munggawa sang katong ||

21. alah uwis sun panggihkên Nini Galuh | lawan ranta sang aji |[130] lan Banowati mas putu | lan wêdana catur iki | miwah kabèh para sinom ||

22. ratu bagus krama widadari ayu | padha guna srana sêkti | tur wignya sumbaga anung | têguh rosa warna adi | sira ing yuda kinaot ||

23. mrojol kêrêp ing papak iya wus pujul[131] | turunira nini aji | panêngran kang dadi ratu | anênggih kawan pêrkawis | bagus gêdhe dhuwur kang wong ||

24. jayèng èstri kinawasa rosa têguh | yèn tan ana salah siji | asêpi kang dadi ratu | pêsthi ana salah siji | iku ingkang dadi katong ||

25. lamun bagus angluwihi saking bagus | yèn gêng igil luwih jalmi | yèn nora asumbaga nung | yèn têguh têguh tus pêsthi | nora winuruk dening wong ||

26. pêsthi salah sawiji kang dadi ratu | utamane yèn nglinggihi | iku kang kocap sêdarum | dene kang sru tapanèki | dadya prajurit kinaot ||

27. pêsthining sang wisesa tan dadi ratu | langkung tustha prabu èstri | miwah Sri Banjaransantun | mirsa pitutur yyang kaki | wus pinanggihkên sang katong ||

28. wus kêpanggih putra lan putri apatut | pinangku Banjaransari | pupu têngên Ratu Galuh | pinangku ing pupu kering | pan èsmu isin sang sinom ||

29. kang kagagas dening mungsuhe prang pupuh | dadya satru ing aguling | dadya kănca ing aturu | anulya kinèn ngabêkti | kapêksa jih[132] eyang katong ||

30. wus ngabêkti mring raka sang ratu ayu | Sri Banowati gumanti | bêkti marang raka prabu | nulya Sang Rêtna Dewati | ngabêkti sarya anyêthot ||

31. sarya mèsêm sri naranata ing Galuh | gumujêng sakèhing putri | mèsêm mengo Ratu Galuh | Banowati tukup lathi | Rêtnawati ngujung katong ||

32. nulya Sang Dyah Kênakawati angujung | gumanti Asmarawati | nulya sakèh para arum | ngabêkti aganti-ganti | tata majêng loro-loro ||

33. langkung tustha galihipun sang awiku | wis ninga sêdaya warni | miwah sakèh para arum | ingsun nini arsa mijil | anulya sri

--- [f. 68r] ---

nata miyos ||

34. ginarêbêg pawongan kêlawan manggung | putri kawan dasa sisih | kang eyang lêga tyas dulu | miyos arêg[133] kang anangkil | datan kaliru ing ênggon ||

35. panthan-panthan wêtune sajuru-juru | paglaran pêpak wadya ji | anggandhèk sitinggil kumpul | mantri anom kang nambungi | prapta paglaran punang wong ||

36. kabèh-kabèh kang nangkim[134] ing sêrgènipun | sêdaya atilar lampit | pinarak dhampar sang prabu | pinatik ing sêsotya di | ujyalane murub mompyor ||

37. atap andhèr kyana patih munggèng ngayun | jajare lan warga aji | punang nayaka sumambung | sêsak kang para bopati | sasap malih warga katong ||

38. pra prameya arya jêksa lan tumênggung | rêsika mantri ing wuri | jêjêl paglaran supênuh | na syara tan katon kang ngling | hèh ya wong kawulaningong ||

39. sêksènana wayah ingsun kaki prabu | kêratone sun wuwuhi | dhingin wus jumênêng ratu | mêngko krama widadari | têtêp ngargani kêdhaton ||

40. Nata Galuh sudigbya pra ratu anung | aguna sêrana wani | pratignya mong wadya anung | kyana patih myang waduaji |[135] samya sêksi kang punang wong ||

41. samya bêkti wadyaji nuwun sêdarum | ngandika sang wiku aji | sun juluki putuningsun | Sri Bêthara Darma Aji | wangwang ing mahraja katong ||

42. Senapati Ngalaga Mangkubumi ku | anuwun sakèh kang nangkil | ambungkuh norana kang wruh | mring kang abdi kang ta[136] uning | mung ki patih kang wruh katong ||

43. mring Sang Nata Prabu Sindhula puniku | pinarak sumandhing gusti | ngandika malih sang wiku | hèh iya sira apatih | sun ganjarkên kasih kang wong ||

44. Raja Purwadinata ki patih nuwun | nêmbah nglih malih sang yogi | bojomu sun angsung juluk | atêngran Ratu Dipati | Amongpraja namaning wong ||

45. anakira patih sun paringi juluk | Raja Ligaerang iki | nakira nom julukipun | Prabu Sangkan arinèki | Raja Mantri rane kang wong ||

46. wuragile Arya Wijamantri iku | nuwun manêmbah ki patih | prabu taruna nglingnya rum | bapa patih bocah mami | sun junjung lungguhe karo ||

47. ingsun karya kêbayan nahari[137] iku | Si Sangupati sun paring | nama Arya Dutaprabu | Si Sangulan sun paringi |

--- [f. 68v] ---

Arya Surawêcanang wong ||

48. kyana patih anêmbah kêlangkung jumurung |[138] myang kang sinung sih bêkti |[139] sri nata sigra tumrun kondur |[140] lan eyang malêbèng puri | ginarbêg sagung pra sinom ||

49. praptèp[141] latar pra garwa samya amêthu[142] | jêng ratu asta kinanthi | pinra praba yêksèku |[143] katiga sira Sang Aji | Sindhula ngandika alon ||

50. Banowati garwanira kaki prabu | dadya silihe ni aji | angrèh sakèh para arum | lawan sun paringi nami | jêjulukara[144] dyah sinom ||

51. ya Sang Ratu Prabu Intên Apsari ku | pinasthi ing dewa luwih | Banowati turunipun | băngsa siluman sêpalih | băngsa manungsa sêparo ||

52. apan padha kêlawan ya nini prabu | dene Ni Suradewati | Ratu Kêncana ranipun | sumbaga ginuna sêkti | mijil jurung sing[145] katong |[146]|

22. Mijil[147]

1. Rêtna Dewati ingsun arani | Ratu Sarisinom | Asmarawati iku namane | Ratu Mayangarum Rêtnawati | Ratu Mayangsari | de putri sêdarum ||

2. karsanira prabu amastani | karia putu ngong | ingsun pamit wis musna sang rajèng | nata lênggah ingayap rabi |[148] lèngsèr nata dèwi | arsa paès wau ||

3. manjing kênyapuri sri bopati | jrih bilih wirangrong | bilih runtik jumênêng sang rajèng | arsa tut wingking Suradewati | ngrangkul abêbisik | paran sampun nusul ||

4. garwa paduka sampun rêrêsik | isin lamun katon | arsa ngliga kusuma sang rajèng | adus kubon andika purugi | kangmas bilih runti[149] | ing wêcana sêndhu ||

5. bagus kenthol awangsula ngringki[150] | yèn wus aès[151] sinom | kula turi lah parêkan age | mèsêm sang nata ngaras ing rabi | dhu[152] dewa dyah ari | landhêp pintêr masku ||

6. mun kawêlèh sun wirang aisin | sun ganjar mas ingong | sira anggèr dadi lêlirone | Rêtnadewati Kênakawati | Asmarawatèki | wong iku ajujur ||

7. kangbon[153] payo padha ngati-ati | mênawa sêlak ton | para putri gumuyu arame | Rêtnadewati cinandhak angling | mêngkarag wak mami | ngungsi putri agung ||

8. samya bubar gumujêng sang aji | wus wangsul sang katong | ingkang wontên ing puri apaè[154] | ingayapa wong akadya ringgit | wuryaning asisig | anggantèn pi[155] têlu ||

--- [f. 69r] ---

9. pan sumorot wajanya gumadhing | kumênyar yèn tinon | lathi kumênyar nyênyêp manise | asêncaya lan kaduk ing liring | wus tan olèh tandhing | dene pan lagya tus ||

10. adan aès wau nata dèwi | amêpak pênganggo | yayah sang manis syara warnane | pawongan sêlak angladèni |[156] dene para putri | pêpaès supênuh ||

11. nata gănda jênar mrik awangi | anata sêsinom | wêdanane lir teja sênêne | patut kênyare ing santarêsmi[157] | arja patut alis | asarêmbêng[158] wungu ||

12. asêsêrbêng swarna grèksari |[159] lêlatha sumarot | sumarsana gasantun sêkare | sêngkangira bapang kang winarni | warna tranging rawi | êmêre mas tatur ||

13. inguparêngga warna thi-athi | binggêle susun ro | tinika[160] syarnada pupure |[161] roro sisih kalpika bang wilis | kênakanya wêning | kumêdhap lir karpu ||

14. apêngarih ting galuruh rêsmi | sawite mas kaot | pan ginolang-galih[162] mas mangke |[163] nota brăngta winarna bot kêling | kêkalung mas adi | rineka pêngayun ||

15. wastra sutra akumilat adi | cinitre[164] pêraos | arja naga sawo sinjange |[165] abra muncar nayakane asri | kêlabe angrawit | karênggèng mas tatur ||

16. atap asri nata de mêlathi | pilise winaon | waja lir madu brăngta manise | kyesyanira pan èsmu awilis | sêmune alindri | dinuk ing pandulu ||

17. ing warnane lir purnama sidi | surêm kang pênganggo | murda panglung gèng[166] jăngga lunge |[167] kang madya ro sêrasah calumpring | kabyatan sumillir | de pêmbayun gêmuh ||

18. nadyan midêra sasoring langit | aminta kêlangon | ingkang mirib sang dyah pasêmone | piwandri madu gunung gêndhis |[168] tan timbang tinandhing | yèn sang dyah akusut ||

19. ing rat sandyah ka[...][169] yèn luwih |[170] ginurit dening wong | munggèng bangsal pêrlambang polahe | titir sinukmèng kidung lêlungid | dyan lara lêlungid | japèna[171] brangtèku ||

20. ciptanên sang dyah ambawur rêsmi | puwara anglangmong[172] | dèn sawanga kêlangên ayune | kadi cintaka aminta riri | tata titis ngêning [ngê...]

--- [f. 69v] ---

[...ning] | dyah asmara nurun ||

21. para putri mulat jroning puri | tanpa jiwa tumon | lali yèn arsa sami dèn aès | mulat ing sang dyah lir muksèng liring | wong jro lir tan eling | lali raganipun ||

22. sidhêp kapinta yèn Dèwi Ratih | kapirangu kang wong | wus tan kawarna yunira radèn | upacara wus atap ing ngarsi | kawarnaa malih | waose winangun ||

23. Banowati wêdana lan putih | samya paès kaot | Raja Banowati bangun paès | atap sêsinom apatut alis | wuryaning asisig | ragi nata rêmbug ||

24. rema panjang mêmak tur awilis | asarêmbêng ijo | arja wastra parêmas wantare | asinjang pathola anantar[173] wilis |[174] arja wêrak sawit | niyakane murub ||

25. binggêl palwaga alus angrawit | kalpikane kaot | destar jas sinrang wilis sêngkange | asêkar mas winarna grèksari | wajanya gumadhing | lathi èsmu gêmpung ||

26. rema panjang amêmak awilis | dahat kaduk winor | èsmu luhur pêsaja polahe | saujare kapituhu laki | sêsolahe mani[175] | kakungnya sih lulut ||

27. sasolahe radèn iku rêsmi | amothah kêlangon | yayah puspita kapat sawange | gêrah mendra măndra awor riris | pêngatage ragi | ngrungrume sang ayu ||

28. sri bopati tan dêrana prapti | paès sakêprabon | midêr ing rat tan tandhing baguse | Yyang Asmara asor ingkang warni | sêsotya ingisis | kumêdhap sumunu ||

29. cahya ujyalane amadhangi | amratani tinon | amangu laraning dyah polahe | andani lulut manising liring | sasolahe asri | wèh raganing kakung ||

30. èmu[176] guyu nata nulyèng rabi | dene ing kêlangon | gya tumurun Ratih anèng kene | pan mèh pangling ingsun yayi uni | ngaras dèn igati[177] | sang narpa amuwus ||

31. lah dulunên gèn ta sang dewa sih | jumênêng kang kinon | lumampah alon prapta ngarsane | matur punapa sampun asinggih | mêngsah dalêm prapti | gêng arsa amukul ||

32. prayitnaa gusti sang lir Ratih | wrat mungsuh sang sinom | sang dyah ayu mèsêm lon liringe | iya ingsun nora ananggupi | mênawa si adhi | Bok Intên Hapsantun ||

33. ingkang sanggup kuwat anadhahi [ana...]

--- [f. 70r] ---

[...dhahi] | iku ingkang tanggon | pan gumuyu alon ing ature | kula malih puruna atandhing | yèn mêngsahna ugi | kados botên purun ||

34. Ratu Kêncana sampun amêling | wus saos sang sinom | lah marêka dipun olèh gawe | kangmas kênaa dèn arsi-arsi | mèsêm sri bopati | ngaras mring sang ayu ||

35. pan wus lajêng wau nata dèwi | lagya akêlangon | sri nalendra praptèng ing wurine | ampingan wit sêkar nagasari | gănda amrik wangi | kang apajar rawuh ||

36. sang dyah nolih amapag ing liring | lir madu trus juroh | pan rinatus kelang nis liringe | kang lagi prapta maras mula gi | ciptane sang aji | kagunturan juruh ||

37. gya tumêdhak alon marêpêki | tumungkul sang sinom | dening wau agêdhe marase | luput ing turon karsa ngewani | sinambut ing laki | ngêmban sang dyah ing rum ||

38. adhuh dewa ing tyas sun lir manggih | yyangyyanging kêdhaton | bayarsa mas tanna brăngta ngame | dene lawas awêlas ing kingkin | sandyah tan kêna ngling | maras èsmu gêtun ||

39. datan sipi têrnèng[178] sun ing ati | kasêtyan tyas katong | nanging maras tan tau tan tate | pan angêsah lon èsmu tangis |[179] sang nata ngêrêngih | gya ngusya pêmbayun ||

40. winawang-wangwang[180] saliring sari | sarya ngarpa alon | adhuh gusti sapanên abdine | ngaturakên pati lawan urip | anuwun ingkang sih | gusti kang satuhu ||

41. nulya ngrangkul sang nata ningsêkti | amriyêmbada lon | dutaning rat idhêpên sun anggèr | lir amanggih rêtna sasra muni | dimune pun dasih | kagunturan madu ||

42. wijiling sêbda lir madu gêndhis | angaras madya lon | sang dyah kepyan saya dêrs waspane | lumungsur sing banan arsa ngêdohi |[181] dadya angrapêti | sêrgara[182] lir juruh ||

43. sarya ngusap ing waspa ngling aris | sih têrsnane katon | kapan mari dewa suwancine | yèn pinarak netya sêgah tangis | ingsun lir kêpati | ngajap lipur ing rum ||

44. baya sapira laraning brangti | kingkin tyas sang anom | apan agêng marase ing tyase | yèn sinêmbrama aturing gusti | lir kunarpa manggih | juwitaning tanu ||

45. kakung gumujêng angling ing rabi | yayah juruh winor | lawan madu kang sami manise | anêcêp lathi

--- [f. 70v] ---

sang dyah tan apti | kakunge amêrdi | angaras pêmbayun ||

46. risang kakung tansah angêrêmih | sihing tyas saya jro | kadya supêna tèningsun anggèr | laranisun dewa ingkang prapti | sira kèpi latri | manise kadulu ||

47. baya nora wêlasa ra dyah ari |[183] sun mèh pupu[184] layo[185] | mirah katon saparipolahe | sun ulati ing pasir myang wukir | sun jajah wana writ | mirah tan katêmu ||

48. mangkya panggih sun wontên ing panti | mèh têmah alayon | nanging sira dewa katon bae | nora etang gusti ingkang abdi | wêdhakana sari | lawan burat arum ||

49. sasat pêjah ingsun manggih urip | yèn palastra ingong | lurubana ing sêsampur anggèr | lah larungên juwitang[186] sun yayi | saparan pan kèli | lêbura lan larung ||

50. sang dyah liningling ingarih-arih | datan arsa mengo | wanti-wanti prabu pêngarase | binêkta minggah ing tilam sari | sarwi rêmih-rêmih | lir madu lan juru[187] ||

51. awêlasa kawulane gusti | dewa sang lir sinom | Dèwi Ratih kang nitis mas anggèr | anjampèni wuyung ingsun gusti | yèn siranggèr asih | sapanên mas ingsun ||

52. sang dyah maksih kukuh datan kokih | malah rêngu anon | risang kakung ngabyati rungrume | lir guladrawa sor madu gêndhis | lir kang bêrmara mrih | madu maksi[188] kuncup ||

53. sang dyah sumyur we kumyus mratani | ing driyasmu kepon | malah lukar kinosya gêlunge | srinatane rusak dèn arasi | tan kawarna pipi | srinatane rêmpu ||

54. wiraga wrat tibèng tilam sari | miwah tibèng pangkon | ukêl lukar munggèng ing janggane | kumbanya sêsampur dyah dèwi |[189] munggèng si[190] bopati | sumampir ing bau ||

55. sri bopati ngêrpa ngasih-asih | yangyanging kêlangon | pun kakang gèr tur prasêtyane |[191] pirsakna ature pun dasih |[192] prasasat sarêsmi | raose tèningsun ||

56. ingsun têdha dewa dadi sari | kang andhap sun ngayom | anjalmaa puspita kang gêdhe | dadya langên ingsun cêngkramani | dadia marga writ | kambaha dening sun ||

57. pindhanira bêrmara kang luwih | pun kakang kawuron | ngisêp sêkarira nahing anggèr | sira toya ingsun mina alit | yèn tinilar warih | mina pêsthi lampus ||

58. kusumningrat[193] amêdhar sari |[194] sarining kêlangon | anyêngkrama ing langên-langêne | ing taman ri sêdhêng mrih sari |[195] sêkar tan kêna mrih | paran ta pukulun ||

--- [f. 71r] ---

59. paran polah yèn sira tan asih | yêktine angepon | anglamong tanbuh parane anggèr | nanging sira dewa dalu kèmping[196] | sang dyah angadohi | dening daya mring kung ||

60. kawarnaa arsa sewa rêsmi | sinêrg sandyah sinom | sa dyah amrih lêpat rêsmine |[197] nanging kagunturan gunung gêndhi[198] | wus sayah anangis | anampèling[199] pupu ||

61. kakung ngrangkul jăngga anungkêmi | ngaras pipi alon | sarya nglukari dyah sampure |[200] ri sang rêtna juwita ngêkahi | winardi ingukih | kantun kalih pinjung ||

62. sri nalendra nungkêmi panêpi | angrangkul sang sinom | asta têngên munggèng ing janggane | asta kèrèng[201] nèng jaja amêrdi | sinjange mèh kokih | sang dyah tyas suh rêmpu ||

63. lukar sinjang pupya pan tinitih | sang dyah sumyar ngepo[202] | sri nalendra anêmpuh astrane | sang dyah kagyat anarik ing wingking | sarya sambat mati | anyiwêli pupu ||

64. pênangise lir pulung kapipit | lir sundari angrok | risang kakung angrapêt janggane | tan bosên angaras panêpi |[203] nêcêp-nêcêp lathi | asta ngrangkul gulu ||

65. ja kêbug[204] lan pêrawan sunthi |[205] campuh asmara wor | kêsaputan asmara rahadèn | sang dyah kêpati tan kêna angling | waspanya dêrs mijil | wrata munggèng kasur ||

66. risang kakung kasor wlas ing rabi | sang dyah murcita non | anungkêmi wêdana kakunge | adhuh belakêna ingkang abdi | sarwi ngaras pipi | astane sinuwun ||

67. alama tansa[206] rêsmi sang aji | sinam[207] luwara mako[208] |[209] saya karagan-ragan manahe | rasa-rasa anampuni rêsmi | wus wênês sarêsmi | dyah anêdha sampun ||

68. winêrdi asmara sang dyah nangis | pinampunan[210] alon | sang dyah lêsah aluwih lupane | kakungira anukma nungkêmi | kepyan radèn dèwi | liningling tumungkul ||

69. parêk anèng jawining kang samir | atur toya bakor[211] | Ratu Kêncan aris ujare |[212] dhuh sirama ari sun sang dèwi | nora dèn sampuni | dèn pindha kang tuhu ||

70. sang nata lon dènnya anauri | tan etang mati ngong | amung kantun gusti jroning langse | mancura ludaningsun gusti |[213] tan ana kaèksi | mung dewaning ayu ||

71. pan ingaras [inga...]

--- [f. 71v] ---

[...ras] dyah liningling-lingling | lênggah anèng pangkon | sarya ngucap wau mring rabine | wanuh dewa sira pulang rêsmi | tan angling dyah dèwi | anglênggak ing bau ||

72. sri nalendra amulat ing rabing[214] | ênting wêlas tumo[215] | kêmanisên mulat ing janggane | kêmanisên amisik-misiki | kepyan nata dèwi | angêsah angadhuh ||

73. ya sang prabu lagya aminjungi | lan asta sang sinom | winayangkên ingangge supene | wruh ing singsim kang kalap dewaning | sang dyah èsmu isin | sang kakung wruh sêmu ||

74. sang nata ngling puranên pun dasih | dosèngsun acêlor | sarya maoni sang dyah gêlunge | arsa siram sira sun sirami | tur sarwi liningling | manggut sang dewa yu ||

75. sinambut sang dyah sarya kêkawin | syara manis awor | sarya winayang-wayang rabine | kinudang-kudang ujar wong iki | sanggup ananggoni | ing asmaraningsun ||

76. awêcana sang dyah anyiwêli | mring kakung nèng pangkon | sarya ngosya kinosya garwane | sri nata tumulya nungkêmi |[216] anuwun ping kalih | dene bisa muwus ||

77. pinjung jaja kang dèn waoni |[217] sang dyah sangsaya doh | kakung age cinandha[218] drijine | pan tinikên pan sarwi tinolih | Ratu Tin[219] Apsari | manggut nata ngadhuh ||

78. mya gumuyu sakèh para putri | kapingin ing turon | wusing siram ingêmban rabine | nata dèwi ngling kangmasirèki | kêna dhêndha rêsmi | parêkan sêdarum ||

79. pêragata de padha sawêngi | ja kari sawiyos | dudu lanang yèn tan pragat mangke | nata mèsêm pirabara yayi | sun dêrma nglakoni | dening mungsuh agung ||

80. tumrun Prabu Intênsari |[220] pinondhong sang sinom | pongah-pangih asru gêgarute | rinêmih-rêmih sang nata dèwi | tan dèn beda rêsmi | jêr ku padha ratu ||

81. binêkta mring jinêm ingrih-arih | tan warna sang katong | ingkang solah miwah pangrungrume | nora beda lawan nata dèwi | sang rêtna mu tangis | kangmas nêdha sampun ||

82. kakungira wêlas anyampuni | asiram mring kubon | wus mêngkana gêgada[221] kalihe | sri nata ngling anggèr ingsun amit | sarya liron singsim | kangmas kadya ing rum ||

83. asêndhu Ratu Ingtan[222] Apsari | katon cidraningong | no[223] pangling lamun sêsupene |[224] kang kalap dewa dyah èsmu isin | wus [wu...]

--- [f. 72r] ---

[...s] lungaa maling | sang prabu angrangkul ||

84. sang dyah gupita ki maling manis | gumujêng sang katong | sêtyanana mung sapisan kiye | ya wis kangmas dèn têlasa iki | napa dika isin | ngaran dudu jalu ||

85. Ratu Kêncana kang dèn parani | denera sang katong | ngêmban mudhun pan cinandhak malèh | adhuh kangmas mêngkarag wak mami | nora sun gingsiri | sampun tampènipun ||

86. nora kêna wus prentah Kumpêni | kang raka ginablog | wus binêkta mring papêrman age | acumbana canggèh radèn dèwi | garut angidoni | nangis nêdha spun[225] |[226]|

87. awlas nata pan dipun sampuni | binêktèng lêlangon | wus asiram agănda garwane | tan ingucap polahirèng nguni | Ratu Mayangsari | wau kang sinambut ||

88. pongah-pangih sang dyah èsmu isin | pinêksa sang katong | acumbona ramya karêmene | wanuh nêdha sampun nangis lirih | sampun dèn luwari | mri kubon samyadus ||

89. wus lêga mit Ratu Mayangsari | dyan pinondhong nyemot | pongah-pangih kathah sêsambate | datan arsa sang dyah èsmu isin | pinêksa ing rêsmi | binêkta jinêm rum ||

90. acumbona sang nata ngêrêmih | wus wanuh ing turon | nêdha sampun dangu datan olèh | kongah-kangih awlas dèn sampuni | ingêmban sang dèwi | mring kubon samyadus ||

91. Ratu Mayangarum Găndasari | karsane tinuron | nampèl-nampèl sang dyah tan apolèh | kangmas sampun sapindhah puniki | hèh yayi tan kêni | kêrsane durnadur ||

92. misêk-misêk[227] sinjange kawingkis | rongèh ing paturo[228] | lir walangkrik sang dyah gêgarute | nyêngkah jaja sarwi anjiwiti | dhuh kangmas sun pamit | aluwaran adus ||

93. wus asiram manjing pura panggih | sang dewaning sinom | apan lagya pèhi lan arine | kang anama Ratu Têrsnasari | Ratu Kêncanèki | apèhi lan maru ||

94. Ratu Sari ing katiganèki | wastane sang sinom | Ratu Mayangsari myang marune | putri kathah alangên pribadi | cathok ugêm cuki | wênèh ana catur ||

95. Ratu Mayangarum Găndasari | prapta mèsêm alon | èsmu isin dene kari dhewe | samya mèsêm kêraos ing galih | baya sira sakit | warnanira kusut ||

--- [f. 72v] ---

96. risang prabu prapta gumujêng ngling | alênggah sang katong | mungsuh maksih ta arangap bae | iki marêngi ki senapati | kêpanggih acuki | asohan rumuwun ||

97. nata dèwi gupita sang aji | wus atêluk ingong | nanging nuwun uripana bae | kula kangmas gih mêkatên malih | mung sakèhing putri | têlasa sêdarum ||

98. yèn pêragat nyata yèn prajurit | ginurit dening wong | putri dhomas têlasa samangke | yèn mêkatên karsanira gusti | sakèh para putri | kumpula sêdarum ||

99. wus kinumpulkên sakèhing putri | mangkona sang katong | angumpulkên rasa jati kabèh | pan wus dinum rasa dados tunggi[229] | asmaragamèki | nibani ngudang kung ||

100. samya nikmat sagung para putri | asmara kêlangon | kêpati lali jiwa ragane | kabèh ngrangos[230] cumbona lan aji | wus anunggal rêsmi | anglilir sêdarum ||

101. sakèh putri miyat sêmu isin | dhumatêng sang anom | samya ngalêm sumbagasmarane | sakèh putri ngidus[231] ing bèji |[232] langên anutugi | kèn inya tur wêruh ||

102. yèn wus pragat sakèh para putri | sumăngga sang sinom | yèn wus diwasa ngaturan age | nikèn inya wangsul dus ing bèji | para garwa padmi | samya ngalêm punjul ||

103. nyata lamun ratu lanang jati | tan kêna winaon | bagus anom baya asmarane | wus siniram nulya para putri | sinjang sami salin | gêgănda sêdarum ||

104. sakêlangkung amukti ing rêsmi | asmara kêlango[233] | siyang latri mukti asmarajèng | lan kang garwa ingkang dadi padmi | samya nutug rêsmi | lir rinatus juruh ||

23. Dhandhanggula[234]

1. datatita wus krama sang aji | madêg Ratu Galuh muktismara | nuwuki karsa kalane | jumênêng ratu agung | ngadêgakên ukum lan adil | sakèhing wadyabala | sêdaya sumuyud | pinudya minulya-mulya | kalokèng rat kèdhêp sawarna kumêlip | ing Jawi dèrèng rata ||

2. ingkang wetan pan măncanêgari | nora seba sang natarsa duta | arsa mijil lagya paès | wus angagêm kêprabun | yyang asmara lagya anitis | sakèhe para garwa | lênglêng dènnya dulu | barang kang dèn garap rêntah | wus sumaos upacara [upaca...]

--- [f. 73r] ---

[...ra] kang ngampil |[235] kênya yu-ayu ayu raras |[236]|

3. samya linut kang pênganggenèki | pêrdapa sêkar asêsumping mas | agêlang kona di kaot | abinggêl susun têlu | astanira samya bêk singsim | ku samya pêpingitan | datan kêna mêtu | kang nangkil pênuh paglaran | wus ingaès sang nata miyos tinangkil | akampuh parangrusak ||

4. dhuwung prabon uwêr tên ingukir | kandêlan mas warnane pan endah | sawat sawukir tatahe | pathola wilis binuntu |[237] lancingane rinenda adi | jamang kêbên[238] sêsotya | ujyalanya murub | gănda jayèngkatong kongas | ngagêm ingkang bêrkatan kang dhingin-dhingin | angêbêki kêdhatyan ||

5. mijil kori arêg kang anangkil | jalma kathah tan kuwasa miyat | ing kaprabon ujyalane | amaglaran sang prabu | kabèh samya atilar lampit | pinarak ing dhêdhampar | sêsotyane mancur | nata sung cipta wus lênggah | waduaji tumênggung konjêm ing siti | samya mangêrpa nêmbah ||

6. ki apatih ingkang munggèng ngarsi | atap bopati tumênggung arya | pra pratiwa mantri kabèh | lah arjana sumuhun | bolatantra[239] myang warga aji | sirêp jrih ingkang munya | mandira pêksiku | kêlayyan syarèng kêmasan | gêdhong wetan ri sêdhêng sang nalendra ngling | hèh Patih Rajapurwa ||

7. apa sira wis kongkonan nêlik | wong bang wetan banggane lan ora | kang băngga tan wruh ratune | sandeya manah ulun | madêg nata tan wona[240] ajrih | Jawa pan durung rata | putêk manah ingsun | tanggung ngur ingsun madhêpa | ing kamuksan Ki Pati Rajapurwa di | Natanêgara nêmbah ||

8. inggih sampun kawula utusi | abdi dalêm gusti kang lumampah | abdi dalêm Banyakwidhe | mentar sakancanipun | nêlukakên lajêng nuguri | wontên ing Jagabaya | pacak barisipun | di dalêm wingking wus rata | abdi dalêm kilèn botên dados kardi | sampun radin sêdaya ||

9. nagri sabrang ingkang dèrèng radin | ya wis bapa dudu pandumira | ingsun dhewe ku mungsuhe | Si Banyakwidhe iku | iya sêdhêng yèn padha cilik | lawan măncanêgara | dudu babotipun [babotipu...]

--- [f. 73v] ---

[...n] | bêcike sira dutaa | mring bang wetan gawaa nuwala mami | bopati kang prayoga ||

10. anakira kang anom sun tuding | akanthia Si Banyaksupatra | lancaran jaranan bae | dene nuwalaningsun | didhawuhna Dipati Bali | iku dadi gunungan | dene karêp ingsun | ala bêcike karuwan | nuwun nêmbah sandika ture ki patih | kondur sri naradipa ||

11. ingkang jawi sami dandan jurit | Prabu Sangkan bêkta wong sanambang | samya jêjaranan kabèh | Banyaksupatra sampun | kinintunan sêrat ki patih | wus bubar Prabu Sangkan | kang nangkil wus mantuk | sri bopati garwa mapag | mukti sêmara anuwuki sri bopati |[241] sigêgên kang lumampah ||

12. panggongan[242] Gunung Lanang winuni | kang winarna kang tapa sang wirya | anadene kêkasihe | tapane sampun gêntur | Panêmbahan Suwignya sidik | cipta ana kang wirya | dadi pănca têrus | adarbe wayah sêkawan | ingkang sêpuh Radèn Kuda Jayèngsari | Kuda Jayèngasmara ||

13. arine ran Kuda Jayèngrêsmi | wragile ran Kuda Jayèngtilam | kapat wus gêntur tapane | sapakone sang wiku | dèn lampahi wus guna sêkti | wus punjul ing apapak | mrajol[243] kêrêp iku | sumbaga sudigbyèng yuda | anèng ngarsa amothah siyang lan latri | nèng ngarsane kang eyang ||

14. nuwun sêbda mring yyang kawlasasih | langkung arsa kêpanggih kang raka | tinimbalan nèng ngarsane | kapat lênggah ambungkuh | angandika hèh putu mami | iki wis kalamăngsa | janjine wus tutug | sirarsa panggih rakanta | putu kapat ja sira kulinèng ardi | mapan sira wus digbya ||

15. sumbaga guna sêrana sêkti | ambêk sandu dudu pandumira | nèng gunung pandumu ngare | uwis mangkata putu | sira putu maringa nagri | tigas kawuryan aran | nêgara ing Galuh | widadari ratonira | mêngko krama olèh ratu sêkti sidik | aguna asêrana ||

16. sumbaga nung kèringan rat Jawi | mrajol kêrêp punjul ing apapak | bisa manjing ajur-ajèr | rat Jawa ambêk sandu | kèdhêp sakèh warna kumêlip | kèringan jim prayangan | setan myang lêlêmbut | kabèh padha angawula | kwulanana iku ta margane kaki | sira panggih rakanta ||

17. radyan nêmbah sarya nuwun pamit | pan sumungkêm wau ing suku sang | pan wus [wu...]

--- [f. 74r] ---

[...s] kalilan eyange | mangujung ngusap lêbu | dyan wisata dhepok tan kèksi | wus ngambah wonawasa | catrik[244] kalih tumut | Saraka Sarawasita | pituduhe panêmbahan atut wuri | dadya kêrta wêdana ||

18. anyiluman sang tapa wus wasis | ngraga sukma Yyang Kumayangkara | ratu seluman tuhune | winuni kang tumurun | saking gunung nora kaèksi | emut wêlinge eyang | ingkang pinituhu | angambah babadan anyar | tandurane asari alarik-larik | dulur-dulur katingal ||

19. têtanêman tata warni-warni | ramya wong kang nèng gubug gumêrah | wus ngambah pêsawahane | sawah sawênèh kayu | kayu sêmpu panggonan sapi | rare angon atata | atiti têtunggu | padha andhar-andhar tita | satuturnya banthènge ngadhang ing margi | margine pêsawahan ||

20. kang sawênèh padha aningali | ulam bandêng anèng ing bêndungan | aruntung-runtung pan akèh | ngèdhèng ngadhang pan agung | măngsa lipa padha ngulicir | kênès kênas kang mangan | lamat limit lumut | punang kacipir minăngsa | punang sawah sawênèh lagya nigasi | kang ani-ani ramya ||

21. ayu anom ajêjawat sami | ingkang liwat bagus kapat pisan | adawa warnanên mangke | gancang carita sampun | prapta têpis wiring nêgari | wus manjing ing nêgara | nênggih kapatipun | sang nata nulya sineba | pêpak andhèr bopati tumênggung mantri | ki patih matur nêmbah ||

22. kunêng ulun tur uningèng aji | wontên duta saking pabarisan | carakanya Banyakwidhe | ngandika sang aprabu | timbalana mring ngarsa mami | duta majêng wotsêkar | ing byantara prabu | matur nêmbah lun dinuta | abdi dalêm Banyakwidhe tur upêksi | gusti atur uninga ||

23. warti mirah mêngsah dalêm sami | parêmbag akumpul pra dipatya | ing bang wetan yêg rêmbage | arsa ngêrbat ing Galuh | têrkanipun botên sayêkti | ulun jumênêng nata | sumăngga sang prabu | abdi dalêm nuwun kêrsa | iya duta sun nganti kang gawa tulis | têmêne lawan ora ||

24. yèn sayêkti warta kapirsèki | ya wong ingsun ja na milu aprang | mundur prang lèrès bae |[245] dimin galak kang mungsuh | anêrkaa yèn ingsun wêdi | dimin têkèng nêgara | lêgane tyas ingsun | wis duta poma pacuwan |

--- [f. 74v] ---

duta nêmbah mêsat saking ngarsa aji | bapa patih sayogya ||

25. bantonana wong kang bêcik-bêcik | Si Banyakwidhe ja kangsi tiwas | ki patih sandika ture | pra dipati ing gunung | tindhihing prang Sang Raja Palih | ngirid baris ing Mêdhang | têtindhihira wus | bubar kunêng kang kocapa | kang gupita gègère karang paminggir | arêg sakèhing jalma ||

26. samya kerut wontên bangbang prapti | papat bagus-bagus ing warnanya | catrik kêkalih wurine | èstri nom samya kerut | tuwa anom pasar gêng sêpi | satuwuk dèrèng mulat | wong bagus kadyèku | kagyat sang nata ngandika | bapa patih ana apa gègèr iki | rame syaraning jalma ||

27. pariksanên dhewe bapa patih | mênawa kang sandining upaya | têlik kang pracina mangke | nêmbah mêsat sing ngayun | ki apatih miyak kang jalmi | piyak andhèr atarap | ki patih wus pangguh | kang dadi gègèring pasar | pan ajêngêr tigang pandurat tan angling | ki patih dèrèng mulat ||

28. bagus warnane kêmbar lan aji | kantun sêpuh kêlawan taruna | emut ki patih dêlinge | pun bapa ngawu-awu | nilakrama wong bagus pundi | dening tinggal kawuryan | rahadèn umatur | kawula kiyai bapa | saking Ardi Lanang pêrtapan yyang kaki | Panêmbahan Suwignya ||

29. pan sumbaga anung cipta sidik | punapa dika praptèng nêgara | kang sinadya ing karsane | kyai lamun sarêju | kula arsa ngabdi sang aji | anglêbur ing suku sang | pakone yyang wiku | sinau tapa ing praja | kula nêdha apura de murang niti | tan tumamèng ing wisma ||

30. sokor[246] bage kapasang yogèki | sri nalendra lagya sinewaka | marêngi kala wiyose | gih mangke kula matur | sapa sintên sinambat kang sih | bilih dinangu kula | gih sêdayanipun | sumaur radyan manira | ingkang sudi kula Kuda Jayèngsari | puniki arèningwang ||

31. Kuda Jayèngasmara ri mami | Kuda Jayèngrêsmi wuragilnya | Kuda Jayèngtilam rane | dene kalih puniku | renca[247] kula wastane cantrik | Sarakosa satunggal | Sarawisatèku | sampun gèr dika kantuna | kula matur ki patih sampun abali | tumamèng ngarsa nata ||

32. matur nêmbah rêkyana apatih | sampun kapirsa kang karya gita | bambang

--- [f. 75r] ---

sing ardi angsale | nêm kalih rencangipun | arsa ngabdi ing paduka ji | sampun katur sêdaya | purwa madyanipun | wiwitan têkèng wêkasan | ya ta ing tyas kadya carma munggèng kêlir | Prabu Galuh ngandika ||

33. bokmênawa ku upaya sandi | gunaning mungsuh umatur patya | pandugi ulun pan dede | yèn pracaya sirèku | timbalana ing ngarsa mami | jalma kang lagya prapta | ingsun arsa wêruh | sun sukmane pracinanya | atur sêmbah ki patih matur wotsari | kêpangguh ngling ki patya ||

34. swawi bagus ngandikan sang aji | sampun kering rahadyan sêdaya | kanêm kêlawan catrike | prapta byantara prabu | sri nata non yèn arinèki | mênawa ngemba-emba | lan doh dugènipun | Jênggala lan Gunung Lanang | bokmênawa ana jalma madha warni | mambêng sri naranata ||

35. sarêng tumingal radyan mring aji | kadya panjangputra tibèng sela | pyuh rêmak rêmpu galihe | ya uga sang aprabu | ingkang raka kang dèn ulati | kêpalang ajrih radyan | bokmênawa dudu | na ratu kêmbar kang warna | lawan adoh mênawa mêmadha warni | ing Galuh lan Jênggala ||

36. lan kang raka Sri Jêngala dhingin | tilar kawuryan madhêp kamuksan | mokal jumênênga rajèng | sapa ingkang anjunjung | duk kesahnya datanpa dasih | kêmba pêngangkênira | rahadyan tumungkul | wontên wingkinge ki patya | nging sang nata tan pandung lamun kang rayi | kèhnya mangampêt têrsna ||

37. amiringi panjênêngan aji | angandika amrih pracinanya | hèh satriya sira kabèh | di tuduh pinangkamu | kabèh sapa sinambat ing sih | de sira parikêdah | angabdi maringsun | pêrnata atap aturnya | ulun Ngardi Jalêr têdahe sang yogi | suwita padukendra ||

38. purwa aba[248] saking ing nêgari | ing Jênggala ulun kesah ngarga | tumamèng panêmbahane | dhepok nuwun sang wiku | ulun nuwun wêjang kang êning | dhumatêng panêmbahan | dene kang sun suwun | kawula kecalan kadang | wasta ulun dêlapipun amêstani | pun Kuda Jayèngsêkar ||

39. dèrèng dugi sangniskarèng[249] angling | pan kasêlak kawratan ing têrsna | wus pêsthi lamun arine | kapat prasamya nusul | sri bopati supe ing wadi | panjênêngan nalendra | kèsthi [kè...]

--- [f. 75v] ---

[...sthi] onêng kalbu | têdhak saking dhampar dênta | pan rinangkul kang rayi aganti-ganti | dhuh ariningsun êmas ||

40. nora nyana sira nusul mami | duganingsun sira bali dalan | emut kêraos sang rajèng | kinanthi arènipun | sampun lênggah ing dhampar rukmi | dyan catur pan udrasa | sumungkêm ing suku | samya nangis lir wanodya | sarya sambat tan nyana ulun kêpanggih | lun cari ngendrapatya ||

41. pan anusup ing wona asungil | minggah ngardi baya tan katingal | sakit pêjah datan katon | mung paduka kadulu | ngajar-ajar ulun lampahi | lun nyana mring kamuksan | de kita tan pangguh | lamun katingal Yyang Taya | sampun nusul mring kamuksan tuwêk ragi | mangke kêpanggih wirya ||

42. salaminya tadhah têdha guling | dêlap ulun kêpanggih Yyang Pada | samya pinêngkul arine | kapat sami amuwun | sri bopatya kumêmbêng mijil | tumibèng salang-salang | alantaran kampuh | dhuh yayi nora anya[250] |[251] lamun panggih ingkang rayi angabêkti | ulun datan pupêna[252] ||

43. wadyabala kenyut milu nangis | ting salênggruk kadya grah kasêpta | myang wong pasar nangis kabèh | sampun kèndêl sêdarum | lamun nangis kadya drèl muni | Kumpênèn wong udrasa | sagunging wadya gung | mirsa yèn Ratu Jênggala | nora uwas wêwah sungkême ngabêkti | ngandika sri nalendra ||

44. bapa patih iki nakirèki | ariningsun kang kari nèng praja | padha nusul têka kiye | ki patih nêmbah nuwun | panakrama tur bage gusti | dyan angling man tarima | sih mulènirèku | sigra kondur sri nalendra | angêdhatyan upacara andhingini | kinanthi arènira ||

24. Kinanthi[253]

1. kang rayi anuwun kantun | sri nalendra malêbèng[254] puri |[255] pra garwa mêthuk sêdaya | ingêmban sang prabu èstri | laju lênggah prabayêksa | lan garwa nêbda sang aji ||

2. dhuh anggèr ingsun angsung wru | arènira padha prapti | kang kari praja Jênggala | nusul munggah gunung wêrit | mlasasih sapanên mirah | rusan[256] lan pênganggonèki ||

3. gya dyah pawongan tinuduh | animbali para yayi | prapta ngling anggèr ngandikan | dening raka nata dèwi | kering radyan kacaturnya | ki catrik binêkta patih ||

4. sinuba-suba

--- [f. 76r] ---

kêlangkung | catrik kalih mukti sari | anèng arga tate kirang | nèng praja wibawa mukti | kunêng radyan pat kawarna | wong dalêm samya ningali ||

5. kasmaran lênglêng andulu | baguse dyan kapat sami | tanbuh ingkang dèn piliha | dyan prapta plataran aji | adoh ingawe rahadyan | ratu papat mêthuk sami ||

6. tan măntra lagya têtêmu | sanak ipe tan kaèksi | lir sadhèrèk nunggil yayah | Ratu Kêncanarsa nganthi | èsmu jrih radyan sêkawan | ratu-ratu mêksa sami ||

7. doh ngawe sang ratu ayu | yayi mas dèn parêk mami | aja taha-taha uga | yèn sêla-sêla ing kami | kêna ing papa cintraka | ingsun tan adarbe ari ||

8. sun lola tan duwe dulur | mung sira sadulur mami | marcapada ing dêlahan | sun aku sudara wèndi[257] | ayya mamang yayi sira | dyan andhêku nêmbah linggih ||

9. konjêm ing siti tumungkul | èsmu jrih isin raka ji | pinarak kalihan garwa | munggaha bêbatur yayi | ajrih ora lah munggaha | apa nganti sun udhuni ||

10. angandika Prabu Galuh | hèh yayi munggaha sami | aja wangkal buwang têrsna | Ratu Kêncana wus lantip | ing sasmita gya tumêdhak | munggah arèningsun sami ||

11. bêcik apa arèningsun | sira nganti dèn udhuni | marang ing bokayunira | ing Galuh sang nata dèwi | dyan kacatur nêmbah minggah | muka lir konjêm ing siti ||

12. angandika sang aprabu | lah bêktia sira yayi | radyan majêng apêrnata | wus ngujung raka gumanti | marang jêng pabu[258] wanodya | kang rayi kapat gumanti ||

13. langkung trustha sang aprabu | pinêngkup-pêngkul[259] kang rayi | kêmayangan yayi sira | ngulari kadang kêpanggih | awirya jumênêng nata | asalina busana di ||

14. mlasakên lungsêt kampuhmu | lama ngidêri wana writ | iki gonên kapat pisan | dyan nêmbah lumèngsèr sali[260] | dhatêng patani kang wetan | amêwahi bagusnèki ||

15. wus salin sowan mring prabu | tan kawarna polahnèki | wong dalêm samya kasmaran | tanbuh-tanbuh polahnèki | gancang carita wus lama | langkung sihe sri bopati ||

16. atanapi ratu ayu | kêlangkung sihira sami | miwah sakèh para garwa | ratu-ratu samya asih | ya ta kanjêng sri nalendra | ki patih wus kinèn kardi ||

17. pêdalêman papat sampu[261] | dadya sakêlangkung asri | pêpêthetan bêbanjaran | radyan wus kinèn umijil [umiji...]

--- [f. 76v] ---

[...l] | wus sami pinaring garwa | myang pingitan bêrana di ||

18. upacara sampun sinung | dyan pat sarêng praptèng panti | pinaring punggawa priya | malah kinêmit bopati | tan kawarna wus alama | gêntya kang winuwus malih ||

19. kang lagya matêngkên rêmbug | nèng Lumajang gunêm kawis | ingkang dadya gêgunungan | dipatya kalonèng[262] nagri | sêkti jigjayèng[263] ing rona | nung sarat dêdêgnya jrihi ||

20. sura wiguna digbya nung | bang wetan norana wani | nging Dipati Bêlambangan | Pasuruan de[264] kèringi | liya punika jrih samya | Dewa Sukma kang wêwangi ||

21. wastane Dipati Bandhung | Raja Sakordha kang nami | Gêlèlèng Sang De Mona |[265] Dewatara Sokawati | wasis pikir lungid lêmbat | Dewatara Sokawati ||

22. Karangasêm Sang Dewa Gung | ing Bandhung Sang Raja Gusti | Dewa Mosik arènira | pêk limang Sang Raja Bali | samya têdhaking Jênggala | ya iku tinari pikir ||

23. Raja Bêlambangan anung | wicêksana wignya sêkti | sumbaga guna sêrarana[266] |[267] Sang Jayaningrat Dèn Panji | Dhadhari Jayèngasmara | asêkti kunjana kulit ||

24. yèku têdhak Jênggalèku | Carangwaspa eyangnèki | Ki Adipati Lumajang | Pêcattăndha eyangnèki | Adipati Prabalingga | a[268] Jayalêksanèki |[269]|

25. ing Nungsangarong[270] ranipun | Dipati Kudamèngjurit | ing Panolan dipatinya | Kudasêrgara Dipati | ing Malang Ki Adipatya | Suraraja ingkang nami ||

26. ing Ngantang Dipati Umbul | Surayuda ingkang nami | malêdhug Menak Sukrama | ing Magada[271] Adipati | an[272] Puraadiningrat[273] |[274] ing Kawu ki adipati ||

27. Panji Asmarayudèku | Sêkarkuning kang wêwangi | Dyan Panji Kudaasmara | Purwaga bopatinèki | mapan iku namanira | Radèn Panji Purbaningsih ||

28. Pragunan bopatènipun | anama Dyan Panji Wilis | Tanah Bang bupatinira | Dyan Panji Jêblong namèki | sami têdhak Bêlambangan | kang rayi Panji Dhahari ||

29. minăngka bupatinipun | aran Panji Tambangtulis | Wajak Panji Surènglaga | ing Parong[275] iki Ngabèi | Surajaya aranira | ing Trusan Dêmang Pamilis ||

30. Pabeyan Dêmang Pamupu | Dipati Bandhung kang nami | aran Panji Tunjungpura | Pragunan Panji Sumatin | Ujungmalang bopatinya | Panji Jayawisesèki [Jayawisesè...]

--- [f. 77r] ---

[...ki] ||

31. Adipati Singasantun | Radèn Panji Baksasasi | Têrgalèk[276] Menak Supada | dipati ing Ponaragi | Dèn Panji Jayakusuma | Jayadewa Watuurip ||

32. Ing Wajak Panji Pamutung | Bantal Padhomasan iki | Dyan Panji Pênamur rannya | Bopati Gêmbong kang nami | Dyan Panji Suramraceka | Pasuruan kang bopati ||

33. Panji Wiranêgarèku | Madhêndha bopatinèki | ran Kudapamuluh Japan | awêsta Kudapalimping | Mêtaun Windunêgara | Kudasmara Sêkarkuning ||

34. Bopati Kartasanèku | Sirnayuda kang wêwangi | Panco Dêmang Patraatma | Sêrngat Suradi rannèki | Balitar Surawijaya | Tăndhalaya nagri Brawi ||

35. ing Kalangbrèt wêstanipun | Tăndha Minangsraya iki | Caruban bupatinira | aran Panji Balaruci | wus ngumpul mangilèn pisan | Jagaraga Udaragi ||

36. kang wetan wadya pêngayun | ing Lumajang ki dipati | ngirid bopati têngahan | gêdhig mênggala têtindhih | Adipati Pajêmbangan | sapangetan samya ajrih ||

37. bang kulon mênggalanipun | pagêdhene ki dipati | Dyan Panji Wiranêgara | Pasuruan ingkang nagri | bang kulon bang wetan pêpak | sêdaya têdhaking Kêling ||

38. mojar Dipati Kêlungkung | hèh sakèhe sanak mami | pra bopati kulon wetan | padha parabèkna sami | angsale ngrata nêgara | bok rawuh kang darbe nagri ||

39. Gusti Si Banjaransantun | nanging wartane wus lalis | pasthi seda jroning guwa | warta iku iya wêning | mulane sun kramakêna | Ratu Galuh widadari ||

40. kang sumbaga digbya anung | digdaya aguna sêkti | prajurit punjul ngapak |[277] pajurite[278] padha èstri | samya digdaya ngayuda | asêkti bujana kulit ||

41. dhomas tur putri sêdarum | benjang padha rabi putri | sanakku padha wayuha | ing sakèhe dhomas putri | sabopatine rong dasa | karine ingsun pribadi ||

42. yèn sun pangih Ratu Galuh | sêsênèn ingsun kauli | sun êmban bae sêpasar | sakarsane sun tutugi | nguyuh ngising ang[279] êmbanan | nguyuh wangi tai wangi ||

43. sun karya kuramas adus | dimin katularan wangi | simbara intên kumala |

--- [f. 77v] ---

dhakon intên mirah adi | borèh êmas jur-êjuran | cathoka[280] kumala adi ||

44. tapiha mas ingkang luru | ginèpèng kang luwih adi | besuk ingsun lamun krama | pêpanggile tumbak kêri[281] | pèpèra durèn cewoka | gustiningsun santên kanil ||

45. Sang Jayaningrat amuwu[282] | Ratu Galuh sampun krami | sal satriya Danisyara | sumbaga sêkti tur sidi[283] | datan kenging rinaosan | têguh rosa surèng jurit ||

46. tur kinasihan dewa gung | punjul papak jayèng juri | Raja Kêlungkung ngandika | puniku panasing ati | ratu agung lèh wong papa | eman têmên nata dèwi ||

47. ora ingwang olèh ingsung | padha têrahing nêrpati | i[284] ta boya atimbang |[285] Danisyara krama aji | tan patut dadya nalendra | sun ulihne ajalnèki ||

48. ngandêlakên rosa têguh | asêkti asrana wani | măngsa anungsula ingwang | kadidayan[286] barangnèki | ing Galuh larang wong lanang | anêmpuh nglimang sukoni ||

49. kedanan wêruh wakingsun | binuwang bojène[287] mêskin | yèn padha rêmbug sêdaya | ing Galuh ingsun lurugi | wong kulon agăndra pira | tan liwat kanggo salingsir ||

50. para bopati amungsuh | wong kulo[288] ajrih punapi | jibuh tandhing ing ayuda | tandhing jitus apit mantri | tan bêdholkên ulu[289] lanang | buwang kêris damèn bêrsih ||

51. măngsa ewuha wong dhusun | kapan uga tau jurit | ngling Dipati Jayaningrat | sampun mêkatên kakang ji | jalma tan kinging ing ina | măngsa kiranga pawèstri ||

52. dadya ngrisak pagêr ayu | ing jawi sabrang kèh putri | linamara putrinira | uwis samya dèn lurugi | apênêd kaloka ing rat | sampun mêksa kang wus krami ||

53. dadya niaya kang prabu | Dyan Panji Wiranagri ngling | lêrês dhimas Jayaningrat | ora dhi pan sira wêdi | amungsuh prang wong arahan | mungsuh wong adhudhuk gangsir ||

54. têdhak wong garu mêluku | bopatine têdhak dèsi | ratune wong bêndarakan | bature wong punuk dèsi | lawan adhi karêp iwang | uku[290] upamine gêni ||

--- [f. 78r] ---

55. yèn tan siniram ing banyu | ngămbra-ămbra têmahnèki | Dyan Wiranêgara ngucap | ratunipun digbya sêkti | nêgari kilèn wus rata | pasisir anungkul sami ||

56. tan susah kang prabu nglurug | amêsthi dipun lurugi | tanah Jawarsa ri nata | kantun ngriki dèrèng bêkti | Prabu Kêlungkung ngandika | mularsa sun dhingini |[291]|

57. adhi panase tèningsun | angaku ratuning Jawi | apêksa lananging jagad | Dipati Jagaraga ngling | Bagêlèn Kêdhu wus seba | bang wetan arsa rinadin ||

58. ing mangke pêngajêngipun | Jagabaya pacak baris | Kêdhu Bagêlèn wus rata | Prabu Kêlungkung sira ngling | patut amungsuh wong desa | măngsa tandhing lan sirèki ||

59. wruha bae pan lumayu | sêdaya arêmbag sami | akalangan sang gupita | kêsaru gègèr ing jawi | ingkang syara jalma kathah | yèn wontên dêdamêl prapti ||

60. cêraka saking ing Galuh | kang bêkta nuwala aji | sami manggung nèng turăngga | kagyat kang sami ningali | anulya kinèn mariksa | Ki Tumênggung Saosragi ||

61. kănca pundi ingkang rawuh | dene angagèt-agèti | sumaur sing luhur kuda | aku dutane jêng gusti | Sri Nata Galuh nagrinya | tutura mring sang dipati ||

62. wong Jagaraga wus wangsul | matur mring Dipati Bali | punika duta kang prapta | caraka Galuh nêgari | Panji Wirakagri[292] lingnya | nora linyok ujar mami ||

63. andang pira nuli rawuh | anginanga dèrèng abrit | nora kêna rinasanan | Prabu Kêlungkung nulya ngling | dhuh kaya bocah adhimas | undangên duta kang prapti ||

64. wong Jagaraga wus mêtu | nimbali duta kang prapti | wus panggih lawan caraka | nulya ngling wong Saosragi | suwawi dika ngandikan | sang duta mudhun sing wajik ||

65. pêpilihan kang tut pungkur | prawira nung bêcik-bêcik | bêkta sagêgamanira | kèhe kawan dasa sisih | ingkang kathah kantun jaba | samya wong kang wani mati ||

66. kang malbu pan wus kêpangguh | lan Kalungkung Sang Dipati | ngadêg kewala tan lênggah | samya eram kang ningali | duta prapta ngasta surat | sarta nawala pinundhi ||

67. mojar duta kalihipun | dipati sun dutèng aji | amundhi nuwala nata | dhawuhing sira dipati | lumraha [lumrah...]

--- [f. 78v] ---

[...a] sakancanira | bang wetan sakèh dipati ||

68. sang duta kalih amuwus | pa mulane ratu mami | kalêmbur latri lan siyang | ya padha sira rasani | potang kasêngitan apa | yèn sira arêp anggitik ||

69. aja ta kakehan rêmbug | angluruga sun tadhahi | Raja Kalungkung kapita | ja emuta duta aji | nuwala sampun kêtampan | Pêcattăndha maos tulis ||

70. akara-kara kang têmbung | kapencut ingkang miyarsi | pèngêt iki layang iwang | Prabu Galuh sumbaga di | Jêng Bêthara Dewanata | Mraja Katong Senapati ||

71. Ngalaga Pakubumiku[293] | dhawuha sira dipati | Bali Kalukung[294] Dipatya | lumraha kancanirèki | wusing dhawuh layang ingwang | wiyosira sun timbali ||

72. sakancanira sêdarum | bang wetan sebaa mami | apa sira nora mirsa | yèn ingsun kinarya aji | ngrèh rat Jawa tanah sabrang | kêraton Jênggala ngalih ||

73. sun ngêrgani nagri Galuh | karsèng Yyang Wasesa Luwih | angrèh sakèh lêmbut ingwang | miwah sawarna kumêlip | yèn maido yêktènana | sebaa ing ngarsa mami ||

74. sira cacad apa ingsun | ratu wignya nom apêkik | sun ngadêgkên dil ukumnya | dana siasat sun dadi | abagus tanpa sikara | tan paja-paja sayêkti ||

75. guna datanpa sranèku | wicêksana pramèng kawi | rosa têguh tanpa jaya | alah ta sira rasani | rina wêngi rêrêmbugan | pêgene kora[295] yêktèni ||

76. yèn sira tan seba mri sun | sagêndhingmu sun tadhahi | apa ingsu[296] ingkang nglanggar | apa sira anêkani | nanging aja kêlayatan | poma pacuwan wus titi ||

77. kaèsthi sêbda sang prabu | kang kawrat anèng jro tulis | Prabu Kêlungkung sru duka | wêdana lir raup gêtih | jaja bang mawinga-winga | kumêdut padoning lathi ||

78. miwah Ki Pêcattăndhèku | dukane yayah sinipi | wêdana bang winga-winga | jaja anglir wora-wari | ujyala netra lir surya | Ki Pêcattăndha kurda mrih ||

79. arsa sinuwèk sratipun | kêbat Prabu Sangkan uni | malumpat sêrat rinêbat | wus kêna asru dènnya ngling | sun rewangi tatu jaja | rusake nuwala aji ||

80. ngur sêbita kulit [ku...]

--- [f. 79r] ---

[...lit] ingsun | yèn durung pathol[297] dhas mami | iya ora awèh ingwang | sasat ngrusak gusti mami | yèn lanang payo ngêrbuta | karubutên ing ajurit ||

81. Pêcattăndha duka asru | angajêg[298] dipun cêkêli | dene kancanira kathah | ki lurah andika eling | puniku botên utusan | nistha jênênging nêrpati ||

82. yèn matèni tyang ingutus | Prabu Sangkan dèn cêkêli | dene Ki Banyaksupatra | kang dipati dika eling | lamun dinuta nalendra | Pêcattăndha asru angling ||

83. hèh wong sap ta aranmu |[299] kang tinanya anauri | ingsun putrane apatya | pan winênang saba puri | ingsun andêl-andêling prang | sun wêdananing bopati ||

84. Sang Prabu Sangkan ran ingsun | ing Galuh norana kalih | benjang yèn têmah ngayuda | aja nrajang liya mami | nauri Ki Pêcattăndha | apa têngêramu jurit ||

85. pare anom tunggul ingsun | aciri wênara putih | sira pa têngranmu yuda | Ki Pêcattăndha nauri | gêndera ciri wilmana | tumpêr ingas gaman mami ||

86. ja liya katrajang iku | ngêntèkna tênagèng juri | sampun mundur Prabu Sangkan | tan pamit sarowangnèki | tanapi Banyaksupatra | samarga angati-ati ||

87. kocapa kang samya kantun | dandan kêprabon ngajuri[300] | pinrih babarpisanira | badhol sawadya tan kari | bêndhe gong maguru găngsa | gumruh lir ombak jêladri ||

88. kagiri-giri gêngipun | kang wona katrajang bêrsih | dene wong wetan sêdaya | langkung rusuh anèng margi | barang kang kêcandhak sirna | saking gêng gêgamannèki ||

89. wus mondhok kang anèng ngayun | durung mangkat kang nèng wuri | Prabu Sangkan lampahira | kêcandhak anèng ing margi | cucuking yuda wus aprang | baras[301] lumampah ajurit ||

90. prang lèrès dènnya atarung | lampahira sampun têbih | sawulan anèng[302] ing marga | goroh carita wus prapti | jajahan Galuh nêgara | kagegeran wadya alit ||

91. Dipati Sumêndhang iku | Banyakwidhe atur uning | duta mêsat nulya panggya | lan ki patih atur uning | purwa madya ing wêkasan | wus katur sri narapati ||

92. duta winangsulan sampun | prapta barisan wus panggih |

--- [f. 79v] ---

lan Ki Banyakwidhe ika | lan ki apatih wus apanggih |[303] sakathahe kang dipatya | duta matur lir wong ringgit ||

93. kula dinuta wus rawuh | katur sasolahing nguni | purwa madya lan wêkasan | wadya ji kèn mundur sami | dimin galak ingkang mêngsah | anêrkaa lamun ajrih ||

94. nadyan dèn susula mungsuh | prang lèrès nging dipun lirih | wus tata undhang mudur prang | Prabu Sangkan sarêng prati[304] | lajêng akumpul kêlawan | Banyaksupatra tut wingking ||

25. Pangkur[305]

1. prang lèrèn sambi lumampah | wong bang wetan tana wani mêrpêki | kinalang-kalang kinêpung | towong mimis lir udan | wong bang kulon yèn pasaha padha tatu | anging tan pasah ing braja | saking wuruke ki patih ||

2. gancang carita wus prapta | ing nêgara kang buru samya bali | wadya kang pêrak kitha wus | wus samya malbèng kitha | kawarnaa lampahira kang ingutus | wus prapta katur nalendra | saniskara solahkèki[306] ||

3. myang ugyanira kang mêngsah | langkung tustha kajêng sri narapati | nanging karsane sang prabu | wadya kinèn ngatya-atya |[307] baris pêndhêm tan kalilan wijil pupuh | dimèn galak ingkang mêngsah | anarkaa lamun ajih[308] ||

4. kang wadya matur sandika | pan ki patya mênggala mêngku baris | nging tan ana syaranipun | kunêng ingkang kawarna | wong bang wetan nêmbang têngara sêdarum | sêdaya manahe suka | narka tan linawan jurit ||

5. wus daut wadya pangarsa | langkung agêng muntab lir pêrwatagni | lampahe wadya pan gêrgut | pan lajêng angêpang kitha |[309] pinaju pat syarane lir pêrwata rug | umyang kêndhang gong sauran | Sri Kalungkung nêrgkên baris ||

6. parêng mangsangh[310] kang angêpang | wetan kilèn lor kidul anyarêngi | lampahnya kêsaput dalu | mondhok jathok ing kitha | amêlatar tinata gêgamanipun | kunêng gênti winarnaa | sakathahe wadya aji ||

7. kang ing jro para bupatya | pra pratiwa prameya pa mantri |[311] agunêm samya akumpul | sowan dhatêng ki patya | nuwun tuduh kadospundi [kados...]

--- [f. 80r] ---

[...pundi] karsa prabu | mêngsah anglojok ing kitha | punapa botên mêdali ||

8. angling rêkyana apatya | durung măngsa măngsa borong sang aji | karsane ratu digbya nung | sumboga măndra guna | digbya sidik tingal têrus wrin sadurung | kang winarna dèrèng dadya | saingêring rat udani ||

9. sapolah tingkahe titah | pan udani sapa maido ugi | gustinira tingalnya trus | nanging ta ingsun duga | jêng sinuhun suka galihe kinêpung | dene wadya kilèn praja | apan wus seba sang aji ||

10. lah ta payo padha seba | dèn apêpak gustimu arsa mijil | tan kawarna latrènipun | enjing wadya ji pêpak | ing paglaran wadya gung ambèr supênuh | paliwara sampun mêdal | mring paglaran non kang nangkil ||

11. wus matur kang wadya pêpak | sri bopati siyaga dandan jurit | amakutha abra murub | kadya Sang Yyang Asmara | garwa gangsal wus siyaga arsa pupuh | Sang Ratu Apsêkar |[312] agêmnya kêmbar lan aji ||

12. amakutha abra muncar | kadya ratu kêmbar lawan sang aji | ratu papat rukuhipun | sêdaya cara priya | prawirèstri pêpak sakêpalanipun | nging Ratu Galuh tan mêdal | piningit mring raka aji ||

13. srinata mijil kalihan | kanthèn asta garwa pat kanan kering | wus maglaran sang aprabu | arêg wadya sewaka | prabu lênggah lan garwa nèng dhampar murub | dening kang garwa sêkawan | angapit ing kanan kering ||

14. samya bingung kang tumingal | warna kêmbar norana bisa milih | jawil-jinawil kang tan wruh | gupita-ginupita | sri bopati nimbali ratu lêlêmbut | miwah saisining wona | yèn mungsuh arsa yêktèni ||

15. ratuning jim pêrayangan | tanah Jawa tiningalan pan sami | Ratu Intên Apsari ku | ratu jim tanah Jawa | bêrkasakan ing Jawa lawan lêlêmbut | myang sakutu walang taga | karèh ing Ratu Apsari ||

16. ratu manungsa sang nata | Ratu Galuh kang ran Suprabawati | ratuning jim setan lêmbut | iya Ratu Apsêkar | angandika sang prabu ya arèningsun | yayi mas sira majua | lawan sira bapa patih ||

17. samya majêng dhadhap lênggah | samya bungkuh angandika sang aji | bapa patih hèh wong

--- [f. 80v] ---

isun | padha kon nisih ing nganan |[313] ingsun arsa nimbali ratu lêlêmbut | pêrayangan bêrkasakan | miwah saisi wanadri ||

18. yèku wonge yayi êmas | Nata Dèwi Ni Ratu Tên Apsari | ing awang-awang supênuh | norana gone lênggah | pra bopati amiyak nganan sêdarum | anulya Ratu Apsêkar | nimbali ratu para jim ||

19. antawis sêdhêng atata | buta wisa pêndhawa tata gati | dri yêksa sara mruta nub | pawona bona marga | samirona wêrayang kang pănca bayu | wisikan gulingan lima | kang bayu bodra naputi ||

20. ombak jumêgur Sêgara | Kidul munya gênti Ardi Mêrapi | Kêsonga Glêdhêg gumêdhug | Pêning lan Ngrawa Nglobang | Rawadalêm Dalêpèh pating jalêgur | kang akêr-angkêr[314] sauran | pratăndha seba para jim ||

21. rêrêp sirêp kang angêpang | samya tintrim kang bumi gonjang-ganjing | pênyanane langit rubuh | sindhung riwut trigora | angin liris jim lêmbut prapta sêdarum | gupuh-gupuh tinimbalan | de Ratu Intên Apsari ||

22. ratuning jim pêrayangan | ratu lêmbut sri sowan ngarsa pipit | kang kayangan Sagra Kidul | Ratu Ngin-angin sowan | mring kêdhatyan wus karabi mring sang prabu | Linglung Tunggulwulung sowan | kunêng gumrah wona ardi ||

23. nêgara jim ing Kêsonga | Linglung Tugulwulung[315] jêbul sing bumi | mirsa kumrusuk gumrudug | rêmpak pangnya kasrampal | kèdêk kèlês ron grawa sol kabarubuh | katrajang isining wona | samya prapta sohan gusti ||

24. Linglung Tunggulwulung nglekar | kêbak Galuh nêgari |[316] tan olèh gon tumpang susun | kang nèng ngisor tos pêjah | ratuning jim nêgara jajar alungguh | kêlangkung awarna-warna | pinirsa langkung ngajrihi ||

25. pating gulêgêr syaranya | ting galêro ana ingkang rêrintih | ana nangis jaluk tulung | anangis jaluk lara | payo-payo rowang kănca rowang batur | gusti pêparing mêmangsan | ting karosèng ngasah lading ||

26. aku doyan bathang mêntah | aku doyan polo ingsun cupi |[317] aku

--- [f. 81r] ---

doyan ati tutud | aku doyan lêlimpa | aku doyan balutan mêntah pêpusuh | aku doyan barang jroan | aku doyan pupu kikil ||

27. aku doyan lêlidhah |[318] aku doyan jêroan dulêk silit | aku doyan gudhang usus | enak anguyup darah | aku ora mung ilat kulit doyanku | balunge sun gawe dolan | mêmêdèni lare nangis ||

28. aku doyan nucup mata | aku ora mung doyanku dariji | aku doyan lulur wadhuk | pan mangke ya gampang |[319] dèn bêsèta têngkèng[320] silit tandhês gulu | sundêl balong[321] girang-girang | doyanku mung lambe kuping ||

29. mapan sêrate kêtara | ănja-ănja gêmbunge êndhas putih | èpèk-èpèk ilu-ilu | cicir kêblak thethekan | wêdhon egrang têngis lambene mêcucu | cangkême anglir palêngan | nasak gênthong dhasirèki ||

30. dasa kênong matanira | dhas sajêbug salumpang dhasnèki |[322] sadêriji awakipun | mata bundêr satêrbang | mung tangane rolas cêngkal sisihipun | ana salumbung wêtêngnya | na êndhase sakêmiri ||

31. cangkême ana sadhêpa | irung dawa anglir tulale èsthi | mata molèr dipun pangku | na dhase nêm lumpang |[323] mang cangkême salèng gangsir amêcucu | ngalethak balung katingal | bêbalung pating pandhêlis ||

32. sundêl bolong gigir growah | rema panjang gimbal sinèrèd siti | atine katon gumandhul | jroan katon sêdaya | aja sêru rowang kaca rowang batur | aja na muni mênênga | kanjêng gusti lagya kingkin ||

33. sapăntha-păntha ajajar | gèn sapangkat sawarnane kumêlip | atata sapundhuhipun | bala jim warna tiga | ingkang kanan ngling Ratu Intên Apsantun | hèh ya wong kawulaningwang | sira ngandikan kakang ji ||

34. pinundhut ing gawenira | sirnakêna mungsuh ing wetan iki | sami sandika turipun | tan raos[324] darbe gêsang | rintên dalu sumaos karsa sang prabu | punika kangmas sumăngga | pakaryane kang wadya jim ||

35. tuwin saisining wona | gung sêdaya sumăngga kangmas aji | sigra ngling Sang Narpa Galuh | hèh ya wong ingsun manungsa |[325]

--- [f. 81v] ---

sira pa wruh bayu badra[326] kang sumaput | saur kukila tan pirsa | anulya dipun sipati ||

36. pra bopati myang satriya | pra prawira miwah prameya mantri | sêdaya wruh ing lêlêmbut | samya asêslamêtan | para ratu lan ratuning jim sêdarum | angandika sri nalendra | patih lan sakèh wong mami ||

37. mêngko ingsun pasrah dhimas | amadêga senapati ngajurit | ing alaga mapag mungsuh | ingkang ngêpung nêgara | mêrapata barise wong ingsun Galuh | adhimas kang tuwa pisan | mêngko sun ganjar kêkasih ||

38. Prabu Sukmadikusuma | yayi Ratu Kêncana kang anganthi | punggawanira sêdarum | la[327] wong Tirtakêncanan | sakancane milua ing arèningsun | gitik mungsuh ingkang wetan | yayi mas panênggak uni ||

39. ingsun ganjar nama Raja | Dewakatong senapati ngajurit | sun kanthèni rabèningsun | Ni Ratu Mayangsêkar | ajagaa mungsuh ingkang ana kidul | lawan Bopati Sumêdhang | sakancane pra bopati ||

40. arèningsun kang pranaja | ingsun ganjar ran Raja Saribumi | sun kanthèni garwaningsun | Ni Ratu Sarirasa | Raja Palih sakancane ingsun dunung | mungsuh kulon dèn gitika | yayi mas ingkang wuragil ||

41. ingsun ganjar nama Raja | Padmalaya ing rana jayèng juri | sun kanthèni garwaningsum[328] | Mayangarum Asmara | wong pasisir padha milua sêdarum | mungsuhe lor dèn gitika | bap[329] patih barêng mami |[330]|

42. Ngantên Nglampung Sokadona | ing Carêbon Cibarang tuwin ing Pasir |[331] mangetan Kêndhal Lowanu | milua yayi êmas | dêdimukne[332] sêsinau aprang pupuh | wus yayi padha bubara | miwah sakèh ratuning jim ||

43. junjungên kêraton ingwang | singa abot tulungên ing ajurit | Linglung Tunggulwulung tumut | sagêndhingmu tèkêna | pan sakutu-kutu wona taga iku | tindhihe si nagaraja | wus têngara bubar baris ||

44. Prabu Sukmadikusuma | sapunggawanira bubar rumiyin | baris mubêng alun-alun | para jim atut wuntat | anusuli para dèwi katon pungkur | sapunggawane sêdaya | ngwuri Raja Saribumi ||

45. sapunggawanya atata | Raja Padmalaya mêngkasi wingking | sapunggawanya wus daut | para ratu sêkawan | ngawang-ngawang nidhihi bala jim dhuwur | têngara tambur gumêrah | gong maguru găngsa muning[333] ||

--- [f. 82r] ---

46. mêlingi datanpa rungyan | piniarsa kadya gugur kang ardi | kagegeran ingkang ngêpung | samya nêmbang têngara | tanpa rungyan wus mêdal sing pondhokipun | lor wetan kidul kêlayyan | ingkang kilèn amêdali ||

47. kang kidul kêlawan wetan | dipun purug lèr kilèn dèn jagani | pamrihe ja kêna tulung | wus samya yun-ayunan | padha sura atembak rewang lan mungsuh | kêlangkung gêrgut kang yuda | sinambêr ing dhandhang putih ||

 

---

1	Terdapat tulisan tanggal pada tanda pergantian pupuh (madyapada) ini: 1737 [1810–1]. (kembali) Terdapat tulisan tanggal pada tanda pergantian pupuh (madyapada) ini: 1737 [1810–1].
2	Mêdhanglarang (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.5.2). (kembali) Mêdhanglarang (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.5.2).
3	Raja (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.8.4). (kembali) Raja (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.8.4).
4	Kurang satu suku kata. Bandingkan: Ki Dipati Raja Polah (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.8.4). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: Ki Dipati Raja Polah (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.8.4).
5	Banyakwidhe (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.17.6). (kembali) Banyakwidhe (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.17.6).
6	Kurang satu suku kata. Bandingkan: wus pêpak sapangetan (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.18.5). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: wus pêpak sapangetan (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.18.5).
7	Pasundhan. (kembali) Pasundhan.
8	Kurang satu suku kata. Bandingkan: tansah amanggung sungkawa (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.21.2). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: tansah amanggung sungkawa (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.21.2).
9	padha (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.21.6). (kembali) padha (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.21.6).
10	ngrêbda (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.23.4). (kembali) ngrêbda (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.23.4).
11	têrus (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.24.2). (kembali) têrus (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.24.2).
12	tinon (dan di tempat lain). (kembali) tinon (dan di tempat lain).
13	baris. (kembali) baris.
14	panganjuring (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.32.2). (kembali) panganjuring (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.32.2).
15	bujana. (kembali) bujana.
16	Lebih satu suku kata: dêmang pandlêgan samya. Bandingkan: pandêlêgan lan răngga (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.41.5). (kembali) Lebih satu suku kata: dêmang pandlêgan samya. Bandingkan: pandêlêgan lan răngga (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.41.5).
17	kadya. (kembali) kadya.
18	kang (dan di tempat lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.46.6). (kembali) kang (dan di tempat lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.46.6).
19	pasêr. (kembali) pasêr.
20	Kurang satu suku kata. Bandingkan: rok campuh ulêt-ulêtan (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.51.7). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: rok campuh ulêt-ulêtan (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.51.7).
21	cilik (dan di tempat lain). (kembali) cilik (dan di tempat lain).
22	uwong (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.52.2). (kembali) uwong (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.52.2).
23	Kurang satu suku kata. Bandingkan: iku sun arsa ngawula (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.59.7). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: iku sun arsa ngawula (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.59.7).
24	pamonging. Bandingkan: pamomonging (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.62.4). (kembali) pamonging. Bandingkan: pamomonging (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.62.4).
25	Lebih satu suku kata. Bandingkan: botên kasmaran ta gusti (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.65.1). (kembali) Lebih satu suku kata. Bandingkan: botên kasmaran ta gusti (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.65.1).
26	madya. (kembali) madya.
27	Kang (dan di tempat lain). (kembali) Kang (dan di tempat lain).
28	Lebih satu suku kata. Bandingkan: intên jumantên widure (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.78.3). (kembali) Lebih satu suku kata. Bandingkan: intên jumantên widure (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.78.3).
29	Kurang satu suku kata. Bandingkan: dadya sangar nagara (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.78.5). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: dadya sangar nagara (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.78.5).
30	aran. (kembali) aran.
31	Kurang satu suku kata. Bandingkan: dewa aran Daniswara (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.82.4). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: dewa aran Daniswara (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.82.4).
32	sru. (kembali) sru.
33	Kurang satu suku kata: kita arsa panggiha. Bandingkan: amba arsa uninga (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.84.5). (kembali) Kurang satu suku kata: kita arsa panggiha. Bandingkan: amba arsa uninga (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.84.5).
34	Kurang satu suku kata. Bandingkan: gih eyang tanpa wêkas (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.85.5). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: gih eyang tanpa wêkas (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.85.5).
35	Lebih satu suku kata: tan dèn mjanani jalma. Bandingkan: mukti anèng kayangan (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.90.5). (kembali) Lebih satu suku kata: tan dèn mjanani jalma. Bandingkan: mukti anèng kayangan (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.90.5).
36	anti (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.92.6). (kembali) anti (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.92.6).
37	sun. Bandingkan: wus (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.97.7). (kembali) sun. Bandingkan: wus (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.97.7).
38	tan (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.101.5). (kembali) tan (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.101.5).
39	dewa (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.101.7). (kembali) dewa (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.101.7).
40	bok (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.103.1). (kembali) bok (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.103.1).
41	dêlap (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.104.2). (kembali) dêlap (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.104.2).
42	wêjana (dan di tempat lain). (kembali) wêjana (dan di tempat lain).
43	pinasang. (kembali) pinasang.
44	kaprajuritan (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.113.4). (kembali) kaprajuritan (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.113.4).
45	smu (dan di tempat lain). (kembali) smu (dan di tempat lain).
46	brêmara. (kembali) brêmara.
47	kulit (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.124.1). (kembali) kulit (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.124.1).
48	ditya. (kembali) ditya.
49	abra (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.132.4). (kembali) abra (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.132.4).
50	Brama (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.134.5). (kembali) Brama (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.134.5).
51	Kurang satu suku kata: kadi Parta lagya aprang. Bandingkan: kadi Sang Parta duk jaya (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.139.7). (kembali) Kurang satu suku kata: kadi Parta lagya aprang. Bandingkan: kadi Sang Parta duk jaya (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.139.7).
52	sumrêg (dan di tempat lain). (kembali) sumrêg (dan di tempat lain).
53	Kurang satu suku kata: surak lir gunung rêbah. Bandingkan: surak kadya ampuhan (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.141.5). (kembali) Kurang satu suku kata: surak lir gunung rêbah. Bandingkan: surak kadya ampuhan (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.141.5).
54	Kurang satu suku kata. Bandingkan: lir rob sagara gumuruh (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.141.6). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: lir rob sagara gumuruh (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.141.6).
55	sapa. (kembali) sapa.
56	Kurang satu suku kata. Bandingkan: saparêp mati papagna (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.145.4). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: saparêp mati papagna (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.145.4).
57	kering (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.148.6). (kembali) kering (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.148.6).
58	Ki (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.149.6). (kembali) Ki (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.149.6).
59	ambal-ambalan (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.155.5). (kembali) ambal-ambalan (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.155.5).
60	Kurang satu suku kata. Bandingkan: surak ambal-ambalan (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.155.5). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: surak ambal-ambalan (Ajisaka, Salamun, Pupuh 19.155.5).
61	Terdapat tulisan tanggal pada tanda pergantian pupuh (madyapada) ini: 1737 [1810–1]. (kembali) Terdapat tulisan tanggal pada tanda pergantian pupuh (madyapada) ini: 1737 [1810–1].
62	Lebih satu suku kata: Wijayacapa dèn gèni rukmi. Bandingkan: wijayacapa dèn gèn-anggèni (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.3.1). (kembali) Lebih satu suku kata: Wijayacapa dèn gèni rukmi. Bandingkan: wijayacapa dèn gèn-anggèni (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.3.1).
63	bludru (dan di tempat lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.3.3). (kembali) bludru (dan di tempat lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.3.3).
64	Kurang satu suku kata. Bandingkan: pathola wilis sêkare sami (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.3.4). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: pathola wilis sêkare sami (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.3.4).
65	onclang (dan di tempat dan bentukan lain). (kembali) onclang (dan di tempat dan bentukan lain).
66	sumaos (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.10.2). (kembali) sumaos (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.10.2).
67	Kurang satu suku kata. Bandingkan: kang tinuntun pêpitu kathahe (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.10.3). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: kang tinuntun pêpitu kathahe (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.10.3).
68	wiyos. Bandingkan: miyos (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.11.2). (kembali) wiyos. Bandingkan: miyos (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.11.2).
69	Kurang satu suku kata. Bandingkan: Ciptawlaha ijo titihane (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.14.3). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: Ciptawlaha ijo titihane (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.14.3).
70	Lebih satu suku kata. Bandingkan: wadana kalih nindhihi wingking (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.15.4). (kembali) Lebih satu suku kata. Bandingkan: wadana kalih nindhihi wingking (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.15.4).
71	Lebih satu suku kata. Bandingkan: Marawati kering (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.15.5). (kembali) Lebih satu suku kata. Bandingkan: Marawati kering (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.15.5).
72	Lebih satu suku kata: adhehan nyongklang ginrêbêg mantri, Bandingkan: amêndhapan ginêrbêg ing mantri (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.20.4). (kembali) Lebih satu suku kata: adhehan nyongklang ginrêbêg mantri, Bandingkan: amêndhapan ginêrbêg ing mantri (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.20.4).
73	Kurang satu suku kata. Bandingkan: samya ngêntèkakên tênagane (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.24.3). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: samya ngêntèkakên tênagane (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.24.3).
74	patih (dan di tempat lain sesuai konteks) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.26.3). (kembali) patih (dan di tempat lain sesuai konteks) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.26.3).
75	tumandhing. (kembali) tumandhing.
76	jrih (dan di tempat dan bentukan lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.26.1). (kembali) jrih (dan di tempat dan bentukan lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.26.1).
77	Lebih satu suku kata. Bandingkan: sumbaga bêsus anglêlanangi (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.28.4). (kembali) Lebih satu suku kata. Bandingkan: sumbaga bêsus anglêlanangi (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.28.4).
78	Kurang satu suku kata. Bandingkan: lulus si bungkêr ênggone ngame (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.30.3). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: lulus si bungkêr ênggone ngame (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.30.3).
79	Kurang satu suku kata. Bandingkan: alah payo tibakêna age (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.31.3). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: alah payo tibakêna age (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.31.3).
80	sinosog (dan di tempat dan bentukan lain). Bandingkan: sinosok (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.33.1). (kembali) sinosog (dan di tempat dan bentukan lain). Bandingkan: sinosok (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.33.1).
81	brăngta (dan di tempat lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.33.5). (kembali) brăngta (dan di tempat lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.33.5).
82	Bandingkan: sumaruwe (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.34.1). (kembali) Bandingkan: sumaruwe (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.34.1).
83	binêdhil Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.35.1). (kembali) binêdhil Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.35.1).
84	amêksa (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.36.6). (kembali) amêksa (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.36.6).
85	Lebih satu suku kata. Bandingkan: sajêg ingsun durung aningali (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.38.1). (kembali) Lebih satu suku kata. Bandingkan: sajêg ingsun durung aningali (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.38.1).
86	kris (dan di tempat lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.40.1). (kembali) kris (dan di tempat lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.40.1).
87	gon (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.40.2). (kembali) gon (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.40.2).
88	anglir. (kembali) anglir.
89	dyah (dan di tempat lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.48.3). (kembali) dyah (dan di tempat lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.48.3).
90	Bandingkan: wong (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.50.2). (kembali) Bandingkan: wong (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.50.2).
91	wong. (kembali) wong.
92	Lebih satu suku kata. Bandingkan: dhadhap rinênggèng lungit tuwêke (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.51.3). (kembali) Lebih satu suku kata. Bandingkan: dhadhap rinênggèng lungit tuwêke (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.51.3).
93	Bandingkan: jêbêng (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.52.4). (kembali) Bandingkan: jêbêng (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.52.4).
94	ngoyog. Bandingkan: angoyog (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.54.1). (kembali) ngoyog. Bandingkan: angoyog (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.54.1).
95	Kurang satu suku kata. Bandingkan: asawat yèn kênaa ingukih (Panji Angronagung, British Library (Add MS 12281), Pupuh 14.112.4). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: asawat yèn kênaa ingukih (Panji Angronagung, British Library (Add MS 12281), Pupuh 14.112.4).
96	sodor (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.59.2). (kembali) sodor (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.59.2).
97	swandana. (kembali) swandana.
98	angladosi (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.62.1). (kembali) angladosi (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.62.1).
99	Lebih satu suku kata. Bandingkan: angandika dèn prayitna anggèr (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.64.3). (kembali) Lebih satu suku kata. Bandingkan: angandika dèn prayitna anggèr (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.64.3).
100	Kurang satu suku kata. Bandingkan: lah malêsa aja ngungkak kapti (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.64.4). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: lah malêsa aja ngungkak kapti (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.64.4).
101	malêsa. (kembali) malêsa.
102	orêging. Bandingkan: orêg (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.72.1). (kembali) orêging. Bandingkan: orêg (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.72.1).
103	wasana. (kembali) wasana.
104	ginitik. Bandingkan: tik-ginitik (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.73.1). (kembali) ginitik. Bandingkan: tik-ginitik (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.73.1).
105	sinidikara (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.78.2). (kembali) sinidikara (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.78.2).
106	lumêpas (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.78.3). (kembali) lumêpas (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.78.3).
107	drês. (kembali) drês.
108	gêlang kana (dan di tempat lain). (kembali) gêlang kana (dan di tempat lain).
109	sasisih (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.79.4). (kembali) sasisih (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.79.4).
110	mangkin (dan di tempat lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.82.4). (kembali) mangkin (dan di tempat lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.82.4).
111	Lebih satu suku kata. Bandingkan: salamine nora kadi mangkin (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.82.4). (kembali) Lebih satu suku kata. Bandingkan: salamine nora kadi mangkin (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.82.4).
112	ngumbara. Bandingkan: ngambara (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.87.4). (kembali) ngumbara. Bandingkan: ngambara (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.87.4).
113	Kurang satu suku kata. Bandingkan: ingkang wadya samya ngati-ati (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.88.4). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: ingkang wadya samya ngati-ati (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.88.4).
114	sandeyane. Bandingkan: sandeyane (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.89.3). (kembali) sandeyane. Bandingkan: sandeyane (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.89.3).
115	kaot (dan di tempat dan bentukan lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.90.2). (kembali) kaot (dan di tempat dan bentukan lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.90.2).
116	Lebih satu suku kata. Bandingkan: payo padha atandhing kasêktin (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.91.1). (kembali) Lebih satu suku kata. Bandingkan: payo padha atandhing kasêktin (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.91.1).
117	bobot (dan di tempat dan bentukan lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.91.2). (kembali) bobot (dan di tempat dan bentukan lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.91.2).
118	Kurang satu suku kata: angling sri bopati. Bandingkan: dèn prayitna ugi (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.95.5). (kembali) Kurang satu suku kata: angling sri bopati. Bandingkan: dèn prayitna ugi (Ajisaka, Salamun, Pupuh 20.95.5).
119	Terdapat tulisan tanggal pada tanda pergantian pupuh (madyapada) ini: 1737 [1810–1]. (kembali) Terdapat tulisan tanggal pada tanda pergantian pupuh (madyapada) ini: 1737 [1810–1].
120	guyon (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.3.5). (kembali) guyon (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.3.5).
121	Kurang satu suku kata. Bandingkan: ujaring dewa tan sisip (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.4.2). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: ujaring dewa tan sisip (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.4.2).
122	êpyuh. Bandingkan: pyuh (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.5.1). (kembali) êpyuh. Bandingkan: pyuh (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.5.1).
123	sok. (kembali) sok.
124	Lebih satu suku kata. Bandingkan: asêndhu ture sang katong (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.8.5). (kembali) Lebih satu suku kata. Bandingkan: asêndhu ture sang katong (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.8.5).
125	Kurang satu suku kata. Bandingkan: jêr paduka yyang ngajani (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.9.4). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: jêr paduka yyang ngajani (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.9.4).
126	tunggil. (kembali) tunggil.
127	ngrênggani (dan di tempat dan bentukan lain). (kembali) ngrênggani (dan di tempat dan bentukan lain).
128	Kurang satu suku kata: ingkang nurunakên ratu. (kembali) Kurang satu suku kata: ingkang nurunakên ratu.
129	catur. (kembali) catur.
130	Kurang satu suku kata. Bandingkan: lawan rakanta sang aji (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.20.2). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: lawan rakanta sang aji (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.20.2).
131	punjul (dan di tempat dan bentukan lain). Bandingkan: pinunjul (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.22.1). (kembali) punjul (dan di tempat dan bentukan lain). Bandingkan: pinunjul (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.22.1).
132	jrih (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.28.5). (kembali) jrih (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.28.5).
133	orêg. (kembali) orêg.
134	nangkil (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.36.1). (kembali) nangkil (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.36.1).
135	Lebih satu suku kata. Bandingkan: kya patih myang waduaji (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.40.4). (kembali) Lebih satu suku kata. Bandingkan: kya patih myang waduaji (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.40.4).
136	tan. (kembali) tan.
137	nagara (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.46.1). (kembali) nagara (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.46.1).
138	Lebih satu suku kata: kyana patih nêmbah kêlangkung jumurung. (kembali) Lebih satu suku kata: kyana patih nêmbah kêlangkung jumurung.
139	Kurang satu suku kata: myang kang sinung asih bêkti. (kembali) Kurang satu suku kata: myang kang sinung asih bêkti.
140	Lebih satu suku kata: nata sigra tumrun kondur. Bandingkan: sri nata anulya kondur (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.47.3). (kembali) Lebih satu suku kata: nata sigra tumrun kondur. Bandingkan: sri nata anulya kondur (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.47.3).
141	praptèng (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.48.1). (kembali) praptèng (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.48.1).
142	amêthuk. Bandingkan: mêthuk (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.48.1). (kembali) amêthuk. Bandingkan: mêthuk (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.48.1).
143	Kurang satu suku kata. Bandingkan: prapta prabayasa lungguh (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.48.3). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: prapta prabayasa lungguh (Ajisaka, Salamun, Pupuh 21.48.3).
144	jêjulukira. (kembali) jêjulukira.
145	sang. (kembali) sang.
146	Kurang satu suku kata: mijil jumurung sang katong. (kembali) Kurang satu suku kata: mijil jumurung sang katong.
147	Terdapat tulisan tanggal pada tanda pergantian pupuh (madyapada) ini: 1737 [1810–1]. (kembali) Terdapat tulisan tanggal pada tanda pergantian pupuh (madyapada) ini: 1737 [1810–1].
148	Kurang satu suku kata: nata alênggah ingayap rabi. Bandingkan: sri narendra lênggah lan kang rayi (Ajisaka, Salamun, Pupuh 22.2.4). (kembali) Kurang satu suku kata: nata alênggah ingayap rabi. Bandingkan: sri narendra lênggah lan kang rayi (Ajisaka, Salamun, Pupuh 22.2.4).
149	runtik (dan di tempat dan bentukan lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 22.4.5). (kembali) runtik (dan di tempat dan bentukan lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 22.4.5).
150	ngriki (Ajisaka, Salamun, Pupuh 22.5.1). (kembali) ngriki (Ajisaka, Salamun, Pupuh 22.5.1).
151	paès (dan di yempat lain). (kembali) paès (dan di yempat lain).
152	dhuh (Ajisaka, Salamun, Pupuh 22.5.5). (kembali) dhuh (Ajisaka, Salamun, Pupuh 22.5.5).
153	kangbok. (kembali) kangbok.
154	apaès. Bandingkan: paès (Ajisaka, Salamun, Pupuh 22.8.3). (kembali) apaès. Bandingkan: paès (Ajisaka, Salamun, Pupuh 22.8.3).
155	ping (Ajisaka, Salamun, Pupuh 22.8.6). (kembali) ping (Ajisaka, Salamun, Pupuh 22.8.6).
156	Kurang satu suku kata: pawongan sêlak anglêladèni. (kembali) Kurang satu suku kata: pawongan sêlak anglêladèni.
157	sitarêsmi. Bandingkan: setarêsmi (Panji Angronagung, British Library (Add MS 12281), Pupuh 6.75.4). (kembali) sitarêsmi. Bandingkan: setarêsmi (Panji Angronagung, British Library (Add MS 12281), Pupuh 6.75.4).
158	asarêbêng. (kembali) asarêbêng.
159	Kurang satu suku kata: asêsêrbêng swarna anggrèksari. (kembali) Kurang satu suku kata: asêsêrbêng swarna anggrèksari.
160	Bandingkan: tinikah (Panji Angronagung, British Library (Add MS 12281), Pupuh 6.77.3). (kembali) Bandingkan: tinikah (Panji Angronagung, British Library (Add MS 12281), Pupuh 6.77.3).
161	Kurang satu suku kata. Bandingkan: tinikah suwrandanu pupure (Panji Angronagung, British Library (Add MS 12281), Pupuh 6.77.3). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: tinikah suwrandanu pupure (Panji Angronagung, British Library (Add MS 12281), Pupuh 6.77.3).
162	ginolang-galing (Panji Angronagung, British Library (Add MS 12281), Pupuh 6.78.3). (kembali) ginolang-galing (Panji Angronagung, British Library (Add MS 12281), Pupuh 6.78.3).
163	Kurang satu suku kata. Bandingkan: ginolang-galing ring mirah rêke (Panji Angronagung, British Library (Add MS 12281), Pupuh 6.78.3). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: ginolang-galing ring mirah rêke (Panji Angronagung, British Library (Add MS 12281), Pupuh 6.78.3).
164	cinitrèng. (kembali) cinitrèng.
165	Kurang satu suku kata: arja naga sawo ku sinjange. (kembali) Kurang satu suku kata: arja naga sawo ku sinjange.
166	munggèng. (kembali) munggèng.
167	Kurang satu suku kata: murda panglung munggèng jăngga lunge. (kembali) Kurang satu suku kata: murda panglung munggèng jăngga lunge.
168	Kurang satu suku kata: piwanadri madu gunung gêndhis. (kembali) Kurang satu suku kata: piwanadri madu gunung gêndhis.
169	Teks asli tidak jelas: kacipta (Wulang Hamêngkubuwana I, British Library (Add MS 12337), Pupuh 3.1.1). (kembali) Teks asli tidak jelas: kacipta (Wulang Hamêngkubuwana I, British Library (Add MS 12337), Pupuh 3.1.1).
170	Kurang dua suku kata. Bandingkan: paningrat sang dyah kacipta luwih (Wulang Hamêngkubuwana I, British Library (Add MS 12337), Pupuh 3.1.1). (kembali) Kurang dua suku kata. Bandingkan: paningrat sang dyah kacipta luwih (Wulang Hamêngkubuwana I, British Library (Add MS 12337), Pupuh 3.1.1).
171	jampèna. (kembali) jampèna.
172	anglamong. (kembali) anglamong.
173	anatar. (kembali) anatar.
174	Lebih satu suku kata: asinjang pathola natar wilis. (kembali) Lebih satu suku kata: asinjang pathola natar wilis.
175	maning. (kembali) maning.
176	èsmu (Ajisaka, Salamun, Pupuh 22.13.1). (kembali) èsmu (Ajisaka, Salamun, Pupuh 22.13.1).
177	inggati (dan di tempat dan bentukan lain). (kembali) inggati (dan di tempat dan bentukan lain).
178	têrsnèng. Bandingkan: trêsnanira (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.66.1). (kembali) têrsnèng. Bandingkan: trêsnanira (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.66.1).
179	Kurang satu suku kata. Bandingkan: angusya alon awrat smu tangis (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.66.4). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: angusya alon awrat smu tangis (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.66.4).
180	winawang-wawang. (kembali) winawang-wawang.
181	Lebih satu suku kata. Bandingkan: lumungsur pangkon arsa ngêdohi (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.68.4). (kembali) Lebih satu suku kata. Bandingkan: lumungsur pangkon arsa ngêdohi (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.68.4).
182	srênggara (dan di tempat lain). (kembali) srênggara (dan di tempat lain).
183	Lebih satu suku kata: baya nora wêlasa dyah ari. (kembali) Lebih satu suku kata: baya nora wêlasa dyah ari.
184	puput. (kembali) puput.
185	layon. (kembali) layon.
186	juwita. (kembali) juwita.
187	juruh. (kembali) juruh.
188	maksih. (kembali) maksih.
189	Kurang satu suku kata. Bandingkan: koncanira sampure sang dèwi (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.84.4; Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.85.4). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: koncanira sampure sang dèwi (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.84.4; Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.85.4).
190	sri (dan di tempat lain sesuai konteks). (kembali) sri (dan di tempat lain sesuai konteks).
191	Kurang satu suku kata. Bandingkan: dasihe dewa atur sêtyane (Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.86.3; Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.85.3). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: dasihe dewa atur sêtyane (Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.86.3; Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.85.3).
192	Kurang satu suku kata. Bandingkan: pirsakêna ature pun dasih (Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.86.4; Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.85.4). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: pirsakêna ature pun dasih (Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.86.4; Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.85.4).
193	kusumaningrat. (kembali) kusumaningrat.
194	Kurang satu suku kata. Bandingkan: kusuma wicitra mêdhar sari (Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.89.1; Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.88.1). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: kusuma wicitra mêdhar sari (Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.89.1; Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.88.1).
195	Kurang satu suku kata. Bandingkan: ing taman nêdhêng amêwah sari (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.88.4; Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.89.4). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: ing taman nêdhêng amêwah sari (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.88.4; Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.89.4).
196	kèmpi (Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.90.4). Bandingkan: kèpi (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.89.4). (kembali) kèmpi (Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.90.4). Bandingkan: kèpi (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.89.4).
197	Kurang satu suku kata. Bandingkan: sang dyah amrih luputa turone (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.98.3; Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.99.3). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: sang dyah amrih luputa turone (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.98.3; Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.99.3).
198	gêndhis (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.98.4; Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.99.4). (kembali) gêndhis (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.98.4; Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.99.4).
199	anampèli (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.98.6; Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.99.6). (kembali) anampèli (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.98.6; Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.99.6).
200	Kurang satu suku kata. Bandingkan: sarya lukar sang dyah sêsampure (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.101.3); sarya nglukar sang dyah sêsampure (Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.102.3). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: sarya lukar sang dyah sêsampure (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.101.3); sarya nglukar sang dyah sêsampure (Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.102.3).
201	kering. (kembali) kering.
202	ngepon. Bandingkan: kepon (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.105.2; (Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.106.2.). (kembali) ngepon. Bandingkan: kepon (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.105.2; (Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.106.2.).
203	Kurang satu suku kata. Bandingkan: tan bosên angarasi panêpi (Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.108.4). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: tan bosên angarasi panêpi (Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.108.4).
204	jaka jêbug (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.107.1; (Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.109.1). (kembali) jaka jêbug (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.107.1; (Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.109.1).
205	Kurang satu suku kata. Bandingkan: jaka jêbug lawan prawan kêncing (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.107.1;Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.109.1). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: jaka jêbug lawan prawan kêncing (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.107.1;Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.109.1).
206	tansah. (kembali) tansah.
207	siram. (kembali) siram.
208	mangko. (kembali) mangko.
209	Lebih satu suku kata: siram luwar mangko. (kembali) Lebih satu suku kata: siram luwar mangko.
210	sinampunan (Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.111.2). (kembali) sinampunan (Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.111.2).
211	bokor (dan di tempat lain). (kembali) bokor (dan di tempat lain).
212	Kurang satu suku kata: Ratu Kêncana aris ujare. (kembali) Kurang satu suku kata: Ratu Kêncana aris ujare.
213	Kurang satu suku kata: mancura ludiraningsun gusti. (kembali) Kurang satu suku kata: mancura ludiraningsun gusti.
214	rabi (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.111.1; Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.113.1). (kembali) rabi (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.111.1; Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.113.1).
215	tumon (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.113.2; Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.113.2). (kembali) tumon (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.113.2; Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.113.2).
216	Kurang satu suku kata: sri nata tumulya anungkêmi. (kembali) Kurang satu suku kata: sri nata tumulya anungkêmi.
217	Kurang satu suku kata: pinjung jaja ingkang dèn waoni Bandingkan: punika ikang dipun waoni (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.119.1; Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.121.1). (kembali) Kurang satu suku kata: pinjung jaja ingkang dèn waoni Bandingkan: punika ikang dipun waoni (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.119.1; Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.121.1).
218	cinandhak (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.119.3; Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.121.3). (kembali) cinandhak (Babad Kraton, British Library (Add MS 12320), Pupuh 2.119.3; Sajarahe Sagunging Para Ratu, British Library (MSS Jav 10), Pupuh 2.121.3).
219	Tên. (kembali) Tên.
220	Kurang dua suku kata: gya tumurun Prabu Intênsari. (kembali) Kurang dua suku kata: gya tumurun Prabu Intênsari.
221	gêganda. (kembali) gêganda.
222	Intên. (kembali) Intên.
223	nora. (kembali) nora.
224	Kurang satu suku kata: nora pangling lamun sêsupene. (kembali) Kurang satu suku kata: nora pangling lamun sêsupene.
225	sampun. (kembali) sampun.
226	Kurang satu suku kata: nangis nêdha sampun. (kembali) Kurang satu suku kata: nangis nêdha sampun.
227	mingsêk-mingsêk (Babad Tanah Jawi, Van Dorp, Pupuh 63.31.1). (kembali) mingsêk-mingsêk (Babad Tanah Jawi, Van Dorp, Pupuh 63.31.1).
228	paturon (Babad Tanah Jawi, Van Dorp, Pupuh 63.31.2). (kembali) paturon (Babad Tanah Jawi, Van Dorp, Pupuh 63.31.2).
229	tunggil. (kembali) tunggil.
230	ngraos. (kembali) ngraos.
231	adus. (kembali) adus.
232	Kurang satu suku kata: sakèhing putri adus ing bèji. (kembali) Kurang satu suku kata: sakèhing putri adus ing bèji.
233	kêlangon. (kembali) kêlangon.
234	Terdapat tulisan tanggal pada tanda pergantian pupuh (madyapada) ini: 1737 [1810–1]. (kembali) Terdapat tulisan tanggal pada tanda pergantian pupuh (madyapada) ini: 1737 [1810–1].
235	Kurang satu suku kata: wus sumaos upacara kang ingampil. (kembali) Kurang satu suku kata: wus sumaos upacara kang ingampil.
236	Lebih dua suku kata. Bandingkan: kênya yu-ayu raras (Ajisaka, Salamun, Pupuh 23.2.10). (kembali) Lebih dua suku kata. Bandingkan: kênya yu-ayu raras (Ajisaka, Salamun, Pupuh 23.2.10).
237	Lebih satu suku kata: pathola wilis buntu. (kembali) Lebih satu suku kata: pathola wilis buntu.
238	kêbêk. (kembali) kêbêk.
239	balatantra. (kembali) balatantra.
240	Bandingkan: ana (Ajisaka, Salamun, Pupuh 23.5.5). (kembali) Bandingkan: ana (Ajisaka, Salamun, Pupuh 23.5.5).
241	Lebih satu suku kata: mukti smara anuwuki sri bopati. Bandingkan: gênti kocap wontên pandhita linuwih (Ajisaka, Salamun, Pupuh 23.9.9). (kembali) Lebih satu suku kata: mukti smara anuwuki sri bopati. Bandingkan: gênti kocap wontên pandhita linuwih (Ajisaka, Salamun, Pupuh 23.9.9).
242	panggungan. Bandingkan: kapanggungan (Ajisaka, Salamun, Pupuh 23.10.1). (kembali) panggungan. Bandingkan: kapanggungan (Ajisaka, Salamun, Pupuh 23.10.1).
243	mrojol (dan di tempat lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 23.11.7). (kembali) mrojol (dan di tempat lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 23.11.7).
244	cantrik (dan di tempat dan bentukan lain). (kembali) cantrik (dan di tempat dan bentukan lain).
245	Kurang satu suku kata. Bandingkan: mundura prang lèrès bae (Ajisaka, Salamun, Pupuh 23.17.3). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: mundura prang lèrès bae (Ajisaka, Salamun, Pupuh 23.17.3).
246	sokur (Ajisaka, Salamun, Pupuh 23.23.1). (kembali) sokur (Ajisaka, Salamun, Pupuh 23.23.1).
247	rencang. (kembali) rencang.
248	amba (dan di tempat lain). (kembali) amba (dan di tempat lain).
249	saniskarèng. (kembali) saniskarèng.
250	anyana (Ajisaka, Salamun, Pupuh 23.35.8). (kembali) anyana (Ajisaka, Salamun, Pupuh 23.35.8).
251	Kurang satu suku kata. Bandingkan: dhuh yayi nora anyana (Ajisaka, Salamun, Pupuh 23.35.8). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: dhuh yayi nora anyana (Ajisaka, Salamun, Pupuh 23.35.8).
252	supêna (dan di tempat lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 23.35.10). (kembali) supêna (dan di tempat lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 23.35.10).
253	Terdapat tulisan tanggal pada tanda pergantian pupuh (madyapada) ini: 1737 [1810–1]. (kembali) Terdapat tulisan tanggal pada tanda pergantian pupuh (madyapada) ini: 1737 [1810–1].
254	malbèng. (kembali) malbèng.
255	Lebih satu suku kata. Bandingkan: sri bupati manjing puri (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.1.2). (kembali) Lebih satu suku kata. Bandingkan: sri bupati manjing puri (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.1.2).
256	rusak. (kembali) rusak.
257	wèdi. (kembali) wèdi.
258	prabu (dan di tempat lain). (kembali) prabu (dan di tempat lain).
259	pinêngkul-pêngkul. (kembali) pinêngkul-pêngkul.
260	salin (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.16.4). (kembali) salin (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.16.4).
261	sampun (dan di tempat lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.19.1). (kembali) sampun (dan di tempat lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.19.1).
262	kalokèng (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.27.4). (kembali) kalokèng (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.27.4).
263	digdayèng. Bandingkan: digdaya (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.27.5). (kembali) digdayèng. Bandingkan: digdaya (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.27.5).
264	dèn (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.28.4). (kembali) dèn (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.28.4).
265	Kurang satu suku kata. Bandingkan: Gêlengsong Sang Dewa Munah (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.29.3). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: Gêlengsong Sang Dewa Munah (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.29.3).
266	sêrana. Bandingkan: sarana (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.31.3). (kembali) sêrana. Bandingkan: sarana (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.31.3).
267	Lebih satu suku kata. Bandingkan: sumbaga guna sarana (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.31.3). (kembali) Lebih satu suku kata. Bandingkan: sumbaga guna sarana (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.31.3).
268	Aji. (kembali) Aji.
269	Kurang satu suku kata: Aji Jayalêksanèki. (kembali) Kurang satu suku kata: Aji Jayalêksanèki.
270	Nungsabarong (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.32.1). (kembali) Nungsabarong (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.32.1).
271	Manggada (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.33.4). (kembali) Manggada (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.33.4).
272	aran (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.33.5). (kembali) aran (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.33.5).
273	Suraadingrat (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.33.5). (kembali) Suraadingrat (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.33.5).
274	Kurang satu suku kata. Bandingkan: aran Suraadiningrat (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.33.5). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: aran Suraadiningrat (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.33.5).
275	Porong. (kembali) Porong.
276	Têrnggalèk. Bandingkan: Trênggalèk (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.38.3). (kembali) Têrnggalèk. Bandingkan: Trênggalèk (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.38.3).
277	Kurang satu suku kata: prajurit punjul ngapapak. Bandingkan: apan punjul ing apapak (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.47.3). (kembali) Kurang satu suku kata: prajurit punjul ngapapak. Bandingkan: apan punjul ing apapak (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.47.3).
278	prajurite (dan di tempat dan bentukan lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.47.4). (kembali) prajurite (dan di tempat dan bentukan lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.47.4).
279	ing. (kembali) ing.
280	Bandingkan: canthènga (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.50.6). (kembali) Bandingkan: canthènga (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.50.6).
281	kêris. (kembali) kêris.
282	amuwus (dan di tempat dan bentukan lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.52.1). (kembali) amuwus (dan di tempat dan bentukan lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.52.1).
283	sidik. Bandingkan: sigit (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.52.4). (kembali) sidik. Bandingkan: sigit (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.52.4).
284	iku (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.54.3). (kembali) iku (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.54.3).
285	Kurang satu suku kata. Bandingkan: iku ta baya atimbang (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.54.3). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: iku ta baya atimbang (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.54.3).
286	kadigdayan (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.55.4). (kembali) kadigdayan (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.55.4).
287	bojone (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.56.2). (kembali) bojone (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.56.2).
288	kulon. (kembali) kulon.
289	wulu ; dulu (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.57.5). (kembali) wulu ; dulu (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.57.5).
290	iku. (kembali) iku.
291	Kurang satu suku kata. Bandingkan: mila arsa sun dhingini (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.63.6). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: mila arsa sun dhingini (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.63.6).
292	Wiranagri. (kembali) Wiranagri.
293	Bandingkan: Mangkubumiku (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.78.1). (kembali) Bandingkan: Mangkubumiku (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.78.1).
294	Kalungkung. Bandingkan: Klungkung (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.78.3). (kembali) Kalungkung. Bandingkan: Klungkung (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.78.3).
295	nora (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.82.6). (kembali) nora (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.82.6).
296	ingsun (dan di tempat lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.83.3). (kembali) ingsun (dan di tempat lain) (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.83.3).
297	pothol. (kembali) pothol.
298	angadêg (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.88.2). (kembali) angadêg (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.88.2).
299	Kurang satu suku kata. Bandingkan: hèh wong sapa ranirèku (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.90.1). (kembali) Kurang satu suku kata. Bandingkan: hèh wong sapa ranirèku (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.90.1).
300	ngajuri (dan di tempat lain). (kembali) ngajuri (dan di tempat lain).
301	baris. (kembali) baris.
302	Terdapat dobel sandangan: anèng atau aning. (kembali) Terdapat dobel sandangan: anèng atau aning.
303	Lebih satu suku kata: lan ki patih wus apanggih. Bandingkan: lan Ki Patih Sumêdhangi (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.98.4). (kembali) Lebih satu suku kata: lan ki patih wus apanggih. Bandingkan: lan Ki Patih Sumêdhangi (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.98.4).
304	prapti (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.100.4). (kembali) prapti (Ajisaka, Salamun, Pupuh 24.100.4).
305	Terdapat tulisan tanggal pada tanda pergantian pupuh (madyapada) ini: 1737 Sapar kaping 8 [15 Maret 1810]. (kembali) Terdapat tulisan tanggal pada tanda pergantian pupuh (madyapada) ini: 1737 Sapar kaping 8 [15 Maret 1810].
306	solahnèki. (kembali) solahnèki.
307	Lebih satu suku kata: wadya kèn ngatya-atya. (kembali) Lebih satu suku kata: wadya kèn ngatya-atya.
308	ajrih. (kembali) ajrih.
309	Lebih satu suku kata: pan lajêng ngêpang kitha. (kembali) Lebih satu suku kata: pan lajêng ngêpang kitha.
310	mangsah. (kembali) mangsah.
311	Kurang satu suku kata: pra pratiwa prameya para mantri. (kembali) Kurang satu suku kata: pra pratiwa prameya para mantri.
312	Kurang dua suku kata: Sang Ratu Intên Apsêkar. (kembali) Kurang dua suku kata: Sang Ratu Intên Apsêkar.
313	Lebih satu suku kata: padha kon nisih nganan. (kembali) Lebih satu suku kata: padha kon nisih nganan.
314	angkêr-angkêr. (kembali) angkêr-angkêr.
315	Tunggulwulung. (kembali) Tunggulwulung.
316	Kurang empat suku kata: kêbak jêjêl pênuh Galuh nêgari. (kembali) Kurang empat suku kata: kêbak jêjêl pênuh Galuh nêgari.
317	Kurang satu suku kata: aku doyan polo ingsun cucupi. (kembali) Kurang satu suku kata: aku doyan polo ingsun cucupi.
318	Kurang satu suku kata: aku adoyan lêlidhah. (kembali) Kurang satu suku kata: aku adoyan lêlidhah.
319	Kurang satu suku kata: pan mangke iya gampang. (kembali) Kurang satu suku kata: pan mangke iya gampang.
320	têkèng. (kembali) têkèng.
321	bolong (dan di tempat dan bentukan lain). (kembali) bolong (dan di tempat dan bentukan lain).
322	Kurang satu suku kata: dhas sajêbug salumpang êndhasnèki. (kembali) Kurang satu suku kata: dhas sajêbug salumpang êndhasnèki.
323	Kurang satu suku kata: ana dhase nêm lumpang. (kembali) Kurang satu suku kata: ana dhase nêm lumpang.
324	ngraos. (kembali) ngraos.
325	Lebih satu suku kata: hèh wong ingsun manungsa. (kembali) Lebih satu suku kata: hèh wong ingsun manungsa.
326	bajra (dan di tempat lain) dalam kontek angin. (kembali) bajra (dan di tempat lain) dalam kontek angin.
327	lan (dan di tempat lain). (kembali) lan (dan di tempat lain).
328	garwaningsun. (kembali) garwaningsun.
329	bapa. (kembali) bapa.
330	Kurang satu suku kata: bapa patih barêng mami. (kembali) Kurang satu suku kata: bapa patih barêng mami.
331	Lebih satu suku kata: ing Carêbon Cibarang tuwin Pasir. (kembali) Lebih satu suku kata: ing Carêbon Cibarang tuwin Pasir.
332	dêdimune. (kembali) dêdimune.
333	muni. (kembali) muni.