17. Sinom

1. sang adipati ing Tuban | tamuan kalaning wêngi | juwata ing suralaya | risang Yyang Yamadipati | matur Ki Rôngga Tubin | hong Siwahboja Dewagung | dewane dewa mulya | kuwangwang netraning [netra...]

--- 52 ---

[...ning] dasih | anuruni ing padane kang winênang ||

2. nir dahna pinara sêbda | drêmaning drêma suruping | ing Sang Yyang Nata priyôngga | ing rèh carik nagra widi | angling Yamadapati | iya pawong sanak ulun | opadya sirantuna | sah-asah migênaning sih | namunana sidhêm titahing winênang ||

3. iya kêkasihing dewa | ngong ingutus Yyang Pramèsthi | atasing Yyang Sukmanôngsa | mundhut nyawanira kaki | rèhing wus praptèng janji | ajalira mitraningsun | panjang cêndhaking yusya | kaki tan kêna gumingsir | anglêsing tyasira sang dipati Tuban ||

4. datan lyan kèsthi ing manah | pan amung sang prabu dèwi | kang dadya sumêlang driya | dene sang dyah dèrèng krami | embahing mangke dadi | lêlakone Majalangu | dèrèng kantênan ingkang | andhap unggul ing ajurit | sênajan ta pinundhut ing yusyanira ||

5. yèn wus pêjah Menakjingga | kapala rêgêding bumi | wusana sang adipatya | umatur sarya wotsari | sêbdaning riyang kapundhi |[1] nanging pamintaning ulun | ing Sang Yyang Siwahboja | tan kilap angudanèni | sêbda Yamadipati lah sang dipatya ||

6. dadi kita kurang pasrah | dudu jênênge wong luwih | milih nampik ing wêsesa | umatur sang adipati | lêrês sang yyang dewadi | nging agêsang kang linuruh | mulyane kasampurnan | tamèng rat mulyaning jisim | nikmat arja kang prapta ing ariloka ||

7. bok inggih Yyang Siwahboja | sumados madyaning jurit | wangsul ta karsaning dewa | anitahakên ing mami | punapa ta kinardi | utama sawusing nêmu | lampahan ngariloka | lawan punapa kinardi | utama trusing gêsang tumêkèng pêjah ||

8. kanggêk Yyang Yamadipatya | tandya tumêngèng wiyati | gya tumrun Yyang Panji Nrada | Manikmaya kang linuwih | matur sang adipati | hong Siwahboja kêng rawuh | nir dahna pinrasêbda | surupnya nata priyogi | amêminta padane ingkang winênang ||

9. jarwanana sêtyanira | sapangrèh tingkahing dasih | ing gêsang tumêkèng pêjah | nistha madyaning utami | urip jamaning pati | miwah andhap luhuripun | angling Yyang Manikmaya | babo titahing [ti...]

--- 53 ---

[...tahing] sukmadi | hong masidhêm sirantuna sah migêna ||

10. iya kêkasihing dewa | wus pinêsthi ing sukmadi | sira kinarya utama | musakani Maospait | satriya pinarjurit | kinarya praboting ratu | ing marcapada kita | babo kinarya utami | ngalriloka[2] wus ginadhang-gadhang mulya ||

11. nanging ta ubayanira | ing mangke kaki wus prapti | mulih marang kaelangan | nanging sarasaning ati | wus katur Yyang Pramèsthi | kumaranira ki bagus | wêwayanganing Suksmana |[3] wus nèng pangayunan kaki | nora kêna sumaya pêcating nyawa ||

12. lamun sira paripêksa | jugar jênênging utami | tur tan wurung têkèng ajal | mundhak amêmurung ing sih | nanging linilan ugi | babo kita mring dewagung | nganti têmpuhing yuda | rèh pamintanira kaki | karya tilas labêting rèh kautaman ||

13. nanging têka wurung nora | sira tumêka ing pati | eman gêmpaling kamulyan | yèn darbe karya pribadi | têmah tan nrimèng pêsthi | sinuda sihing dewagung | matur sang adipatya | sihing yyang kapundhi-pundhi | anuruni padane ingkang winênang ||

14. alatah Yyang Panji Nrada | angguguk Yamadipati | yaiku ingkang utama | nora bakal wong angsal sih | dene rêntênging bumi | lindhungêna mring dewagung | sêdene putranira | iya sang narendra putri | pra juwata kabèh ingkang kabubuhan ||

15. pangèstu lan puja môntra | amayang wahyuning dasih | marna karsaning Suksmana | wus marêm sang adipati | têpung kalaning nguni | prabu rara apitutur | lêlakonning sarira | wusana sumrah nayadi | wus umêsat dutaning Yyang Jagatnata ||

16. ing dalu datan kawarna | enjing risang adipati | siniwi para dipatya | pêpak sagung ingkang nangkil | miwah Seta Kumitir | ajajar ngapid mabukuh | radyan patih nèng ngarsa | manggusthi têmpuhing jurit | wus pininta dhadha tanapi pênjawat ||

17. miwah cucuking alaga | lawan ingkang samya dadi | angalap-alap ing aprang | ingkang rinêbut wus dadi | manglut nglanggaring jurit | wus nabrang sabala daut | ing ênu tan kawarna | wus ajêng-ajêngan jurit | baris wetan umèb wus tata magêlar ||

18. tangkêpira prit anêba |

--- 54 ---

gumulung magalong pipit | raja myang rôngga dipatya | pra menak dhaèng mênuhi | saha bala sadasih | carub wor maglaring pupuh | lir gunung gêni sinang | lir sêgara tanpa têpi | pirang-pirang mariyêm lan kalataka ||

19. sinêla-sêla akapang | myang panggritan obat mimis | pirang-pirang tanpa wilang | ngundhung-undhung kadi wukir | miwah inuman jurit | pirang-pirang tanpa petung | kênit arak wêragang | brandhuwin kêlawan api | kawarnaa dêdamêling Majalêngka ||

20. tinon sing mandrawa gumyar | lir sêkar sêtaman asri | rêtèng kalamarcu merang | gunastra mangrindik-rindik | makilat-kilat thathit | lumrang tara wra supênuh | sonar-sonar kumênyar | daludag dêdêl kasilir | kantar-kantar kêkôndha nglela gumawang ||

21. gawang-gawang awèh raras | lêlayu bandera asri | manguwung teja wangkawa | nglela mangobar-abir |[4] èrêm myang bagaspati | para juwata supênuh | dewa-dewa nêningal | widadari ngintip-intip | ting galêbyar mêmanon manonton ing prang ||

22. lidhah-lidhahnya kumênyar | kumilat-kilat pan asri | pracalèntèng taran-taran | ujwala mathathit-thathit | puspa warsa mawanti | gônda kusuma sumawur | anjrak panjraking sêkar | kêpyur-kêpyur katrang sumrik | arum-arum mêlêk gônda kamarutan ||

23. nglela sang dipati Tuban | kang dadya lajrêring jurit | arja songsong mliyo jênar | pan nitih pun Sangupati | lir sasrabau sigit | wong Jodhipati nèng ngayun | kêlawan wong tangtraman | sarawisa amênuhi | Dulangmangap mangapit ing kering kanan ||

24. cucuking prang radyan arya | Jayapuspita apêkik | arja songsong mliyo jingga | anitih pun layar warih | prajuritnya makiping | dyan patih nglela nèng ngayun | gêlar mangarab byuha | Arya Purbarana kering | nitih kuda gêmpung aran pun subrastha ||

25. asongsong sutra sinulam | kinêmbang rukma wrêja sri | lir jaladara mangsah prang | prajuritira ngarsa nglir | diyu mêmonah daging | dene supit kananipun | Krêtagnyana ing Jipang | songsongnya udara wilis | nitih kuda bopong aran pun samoga ||

26. sudira yèn tiningalan | lir Indrajit [Indraji...]

--- 55 ---

[...t] mangsah jurit | wadyanira pirang-pirang | sumahap mangincih pati | menak rôngga dipati | sinangsraya pinartêlu | ing ngarsa kering kanan | Seta Kumitir nèng wuri | kang gêgaman asri tinon rêbut raras ||

27. kang gêndhing muluk mring tawang | mangangkang asri milêt sih | umung têngara sauran | riwusnya rakit kang jurit | wong wetan angajoni | dyan patih ngangsahkên wadu | samya sudiranira | gya kabêt pêngawat kering | ingkang kanan wong Jipang wuri manunjang ||

18. Pangkur

1. baris kulon lawan wetan | sarêng mangsah gapyuk rok silih ungkih | têngara wor surak gumruh | têtêg ambal-ambalan | bêndhe bèri bêgor syara ruging-arug | kadya alun nêmpuh parang | mariyêm lir guntur wukir ||

2. kêkôndha pêgat manglayang | tunggul-tunggul lir kluwung tibèng siti | sênjata pating jarêblug | kadya glap sèwu ngampar | gumrêradag[5] gumêntar otrê majêblug | jumêthot sumêngèr nratas | kadya angrubuhna langit ||

3. pêtêng muksaning kucika | agagapan lir pendah têngah wêngi | sudira aruging-arug | syara sêbrak rêkatak | ting carêngkling gumropyak pating kalêpruk | cloroting mimis lir kilat | wênèh lir lintang mangalih ||

4. murub pasikêpaning prang | kang katiban ing mimis gutuk api | bêbahu tugêl sumiyut | kabuncang mimis sawat | wong kêbranan syaraning pating barêkuh | kang sênjata wus kaliwat | rog watang kuwêl mawal kris ||

5. lamêng tarung lawan pêdhang | ting kalêmpang sara putung cumêngkling | gada bindi ting kalêpruk | ondhe tarung lan dhadhap | paris tamèng kantar gumêbrag magêbrug | kèkèt maputrê glut mangkrag | gol binol cangklèt mapicil ||

6. magarot têkak-tinêkak | bak-jinambak pèngêl pisêk kapuntir | rah muncar pating salêmbur | babrak manguwak-uwak | nguwir dhêngkah sêmpal tatas bangke susun | sarah watang ing payudan | têmah asêgara gêtih ||

7. rawi-rawi rawa-rawan | lir sagra dhut cêblok kèlês ing jalmi | migak-migêk kang apupuh | tansah lantaran watang | sêprandene tan ana kang ngucap takut | dhasar sami warêg dona |

--- 56 ---

pênuh tuwuk sihing gusti ||

8. nir baya tanpa wikara | dhêdhêl ngarsa ing wuri jêjêl gili | mangkrag mangidak manubruk | borang sarang gêlasah | bangke awor asungsun-sungsun matimbun | kang bêndhe bèri mangambak | lir pênyu mijah ing tasik ||

9. lêlayu lumut bandera | kuda liman kadya palang jaladri | magêntar-gêntar gumêntur | langit kadya kumêlap | kadya bêntar bantala kang gunung guntur | pra dipati para menak | wus carub dènnya ajurit ||

10. tarung magarot padha lap | wijah-wijah kapang marakit-rakit | prang dharat syandana lêbur | sangking danguning aprang | kanin pêjah mangglusah kuda matumpuk | para dhaèng para rôngga | dêmang sinangsraya mantri ||

11. rêbut rok mangkral magalak | lêgak ginak manggoco karo krêris | tumbak matumbak matumbuk | magut pêdhang-pinêdhang | kontal mangrok gabah mangosik makiwul | kawal makuwêl putrêran | dhêngkah-dhinêngkah mangukih ||

12. Sônggalangit sampun pêjah | Balaruci nênggih ingkang nangani | Menak Slinggingan wus lampus | de Gajah Têpèngsara | sira Menak Prêmuja mati binunuh | ing Dewagung Walikrama | Menak Widuri ngêmasi ||

13. kinônta mring basutôntra | radyan patih mangamuknya kinalih | ing Buta Katbuta sangkut | pinêdhang kontal kentas | mawak-mawuk Kotbuta dènnya mangamuk | kawarna Dyan Layangseta | tanapi Layangkumitir ||

14. lir sulung mlêbu tumangan | wong ing Tuban kadya babadan pacing | bêbangke sungsun matimbun | sira Gôndamêstaka | lan Binarong manangis sayah mangamuk | rumaos karoban lawan | nungkêmi mring sang dipati ||

15. dhuh anggèr dipati Tuban | nêdha mundur ing prang kèlês katitih | sampun antawis pukulun | ngambah kosik katimpah | lah tuwanku anggèr suwawi lumayu | Binarong Gôndasmêstaka[6] | pan samya gendholi wajik ||

16. angling sang dipati Tuban | hèh ta paman sampun ngregoni jurit | yèn ajrih dika lumayu | bupati lumuh pêjah | nora wirang sinêksèn dening dewagung | Brawijaya Majalêngka | ing nguni utamèng [uta...]

--- 57 ---

[...mèng] bumi ||

17. misudha ing balatantra | pinrih mulya urip tumêkèng pati | anjunjung wadya kasyayun | sinêngkakakên mring tawang |[7] lah ta paman punapa walêsing ulun | tan kudu malês sih nata | tangèh utamaning dasih ||

18. mung wignya anglungguhana | binupati sinunggun ing sêsami | tur sangking brêkating ratu | lawan sihing Sukmana | ran bupati bok ginawokkên mah umung | urip pêpacangan pêjah | kinudang sinêksèn bumi ||

19. pininta ulah utama | ginawokkên kamulyane ing pati | tur pati ingkang pinunjul | ingkang krêrana[8] aprang | gunging urip marang pati wêkasipun | rupak jamaning agêsang | luwih langgêng jaman pati ||

20. tur pati ingkang utama | tampi mulya patitis ing sukmadi | lamun oncat ing panggunggung | wus kasêbut ing jagat | jroning pati pêsthi tan wurung katêmu | tur cinêla tibèng nistha | rèh ngoncati ing pamuji ||

21. rèhning saisining jagat | ing pamuji mulyane ingkang dasih | kinudang rahintên dalu | mông karsane ingoncatan |[9] raga rusak aluse tan têkèng luhur | sia-sia tur kêjarah | ing Yyang Suksmana kang luwih ||

22. Binarong Gôndamêstaka | para mantri miwah para prajurit | ing wau manah wus mundur | kumêlab mring dewanya | sarêng sami myarsa ki rôngga kêng wuwus | tan ana kang malih tingal | mung dewanya kang kaèsthi ||

23. mangamuk manrot mangrêmpak | sikêp watang sawênèh karo krêris | wong wetan nadhahi gupuh | dhasar mangrobi lawan | sira Gondamêstaka sampun kêsambut | pêjah dening Walikrama | Binarong sampun ngêmasi ||

24. pêjah wor lan dewa sraya | para mantri lir sulung lêbu gêni | sang adipati manêmpuh | rinêbut ing akathah | sakudanya pu[10] sangupati atêguh | tênapi panongsongira | awasta pun Wôngsapati ||

25. tan pasah dening kisyara | punang kuda tansah katiban mimis | atap lir prada agumyur | tinon agêbyar-gêbyar | sang dipati pamanahira mawêtu | sara makêthèn 2[11] yutan | wong wetan kathah ngêmasi ||

26. nuju dhadhaning ayuda | Baudhêndha risang Madura aji | wadyanira samya larut |

--- 58 ---

kacrucuk sara dibya | Sri Madura Buta Katbuta manêmpuh | tan tumama dening braja | mamrêm mangiwung mangungkih ||

27. Dyan Arya Jayapuspita | pêksa kiwul panggah tinigas kontit | pinêdhang kontal tinubruk | binuwang wus kêtampan | dene sira Madura binuwang mamprung | tibèng ngarsaning dipatya | gya mangsah wus dèn lancangi ||

28. Kotbuta nrêrajang galak | tinadhahan ing wadya Jodhipati | rinampog mamrêm agulung | singa pinêdhang pagas | Angkatbuta ngiwut sarwi miyak ganjur | nangkis amidak watang crah | pinêdhangan nora osik ||

29. singa rinasuk pinêdhang | pagas tatas wong Jodhipati gusis | Sri Bahudhêndha manglambung | sarya sikêp nênggala | sang dipati tandya jinojoh tan keguh | sinampe nênggala bigal | Sri Madura dèn lêpasi ||

30. dening kang sênjata dibya | wus malêsat tibèng jabaning baris | Kotbuta mêdhang mangrasuk | tinangkis ing gandhewa | pêdhang putung milar Katbuta manubruk | sinarêngan ing tiksyara | kentas malêsat lir mimis ||

31. Kotbuta malih nrêrajang | radyan arya patih sigra nadhahi | manggoco sru wantu-wantu | Kotbuta datan pasah | krêrot[12] gèbèl dyan arsa sampun kêcakup | maputrê binuwang kentas | tibèng siti ngancap malih ||

32. mangukêl rikma majambak | mancal lambung muwung curiga wanti | pinêngkang radyan sinambut | kinipatkên wus kentas | sang dipati anggêdhêg gandhewanipun | sênjata dibya lumêpas | Kotbuta kentas jêmparing ||

33. Gajah Têpèngsara mangsah | Balaruci angaro sang dipati | sikêp watang numbak asru | tinangkis ing gandhewa | wanti-wanti panumbakira tan tutug | sang adipati manêbda | durmane sira ambalik ||

19. Durma

1. lah pagene sira Gajah Têpèngsara | lan yayi Balaruci | tan nêtêpi sira | pamintaning juwata | tinitah nèng Maospait | tur binupatya | têmah Balèlèng gusti ||

2. lah elinga yayi mring Yyang Sukmanôngsa | krêrana juwatadi | kang ginlar utama | sumrah mulyaning kita | dene sira wani silip | watak kalunta | kaluputan dèn sêmi ||

3. saya ngungkih Balaruci Têpèngsara | sigra manumbak [manu...]

--- 59 ---

[...mbak] wajik | angglali tumbaknya | Ki Gajah Têpèngsara | Balaruci wanti-wanti | sinampe kontal | ngandika sang dipati ||

4. iki si wong lumuh têmên kabêcikan | nêmu apa ing pati | Têpèngsara nrajang | ngancap sarya amêdhang | brêmantya sang adipati | pêdhang kêtampan | pinutung tugêl kalih ||

5. narik katga mangancap nglarihi sigra | tinêpak gandewa glis | kang kêpala rêmak | wus pêjah kapisanan | Balaruci angunduri | Jayapuspita | anrajang karo krêris ||

6. Balaruci panumbakira angayang | ngawêt kang waja gathik | dyan patih amilar | pyak mancat ikêt pinggang | mangukêl rikma muwung kris | cêcêkok tatas | Balaruci ngêmasi ||

7. kawarnaa sira Radyan Purbarana | ingkang pangawak kering | wus kèsisan bala | tumpês sawadyanira | kinalih tiga tan osik | caruk padha las | kambah mangambah mangosik ||[13]

8. adipati Pêkacangan sampun pêjah | tinumbak dening biring | lawan Purbarana | sira sang rajèng Balega |[14] wus dangu asèlèh biring | Dyan Danurwenda | limpung wus tan ngênèni ||

9. alugora agênti datan tumama | ngantya rèrèn kang jurit | samya sayahira | sawusnya nginum dhasar | cangklèt malih silih ungkih | dhêngkah-dhinêngkah | mangglut putrê mangungkih ||

10. gênti junjung-jinunjung pan gênti kentas | gapyuk wong kèkèt malih | ya ta Krêtagnyana | kiping kanan kawarna | caruk wor bala magusis | akathah pêjah | padha tos silih ungkih ||

11. Dewataka rajèng Bandhung digdayèng prang | tumbak-tinumbak gênti | apêdhang-pinêdhang | suduk-sinuduk panggah | gada-ginada mawanti | samya sudira | karingêt mêtu gêtih ||

12. anggêlasah cêcêpêngan ikêt pinggang | samyandheprok nèng siti | ajèngkèng rumangkang | pupuh-pinupuh tandya | pating barêkuh sang kalih | gagap-gagapan | pating glêrêng kapyarsi ||

13. gantya garot-ginarot gumrèt kang waja | loyo wor wus ngêmasi | wadyanya tumpêsan | nigan sapêtarangan | rêmuk wor tan ana kari | gêntya kawarna | sira Sri Urubêsmi ||

14. bantu mangsah bala manglingkung ing prang |[15] muwah kang para aji | prajurit magiyak | rukdhênggung galagothang | bajobarang cukilmanik |

--- 60 ---

wong gathudara | juranggathu mangungkih ||

15. surabêthot tanapi wong surarayah | gumulung ngêdrèl wani | anyanggah manyrampang | anggrènèng ganthol kumrab | amasrê miwah nyêmpuling | syara lir grêrah | kênthung bèri munya sri ||

16. kang ayuda wiwit enjing ngantya asar | tan ana kang gumingsir | rêrêmponing ajang | ya ta sarêng tinunjang | smring[16] sira Sang Urubêsmi | amblês katimpah | tan bisa kawus jurit ||

17. kadi glana sinambrê dening pradôngga | mawut sisaning pati | kang lumayu rêbah | kang borangsara rangap | bangke lir babatan pacing | rahnya rêrawan | amili lir bênawi ||

18. wong Blambangan dhasare padha ungaran | mangêdrèl tan dèn gopi | ya ta sira risang | adipati ing Tuban | wadya wus brastha ngêmasi | kèsisan bala | amung kari dyan patih ||

19. baris kilèn kadya ta dhawuh ambêdhah | larut ta[17] môngga pulih | mung kari lajrênya | sira sang adipatya | asongsong maliyo kuning | nglela kêtawang | nitih pun Sangupati ||

20. Radyan Jayapuspita ambuntut kuda | samya angliga krêris | wong wetan mangrêmpak | maju-maju katulak | ing panah prêbawa musthi | sapirang-pirang | wong wetan kang ngêmasi ||

21. Sang Sri Bêsma sakêlangkung dukanira | tandya ngawaki jurit | têdhak sing matêngga | saha mangikal dhêndha | kumutug mawulat agni | kang bala surak | kênthung bèri tinitir ||

22. nguwuh-uwuh sru bêlik Sang Urubêsma | hèh Rônggalawe Tubin | lah payo nututa | eman têkèng palastra | mendah ta sang prabu dèwi | yèn sira pêjah | tangise ngrèndèng ati ||

23. lawan sapa ingsun aku maratuwa | talingan lir sinêbit | nabda winor gumya | sira sang adipatya | Menakjingga pêksa luwih | digung kuwawa | aja kakehan angling ||

24. Prabu Bêsma nrêrajang gya linêpasan | ing panah dibya musthi | makentas kabuncang | kuwalik tibèng lêmah | mangsah milar sarwi bêlik | macundhuk kentas | tibèng siti kuwalik ||

25. sakêlangkung Sri Bêsma ing dukanira | sigra manitih èsthi | gya nandrê[18] magalak | prayitna sang dipatya | surak lir karêngèng langit | gumrah gumêntar | kênthung bèri tinitir ||

26. kalih sami andhatêngakên prabawa | buh bayubajra prapti | kêkuwung manglayang | obar-abir [obar-a...]

--- 61 ---

[...bir] tumawang | teja wangkawa mênuhi | kang puspawarsa | siram-siram nrus minging ||

27. sarêng cêlak arsa mangrênjahkên liman | Urubêsma pinusthi | kinalih sênjata | tumibèng jaja kentas | dhawah sajawining baris | kang punang gajah | têlale tigas pacing ||

28. manggro mangrik manandrê punang dirada | grupyuk pun Sangupati | dyan patih trêngginas | gajah nulya ingancap | ginoco ingkang pok kuping | atuna dungkap | pan nora miyatani ||

29. liman anggro dyan arya rinênjah-rênjah | gadhingira manukit | dyan arya lumumpat | mubêng apêputrêran | nusup manggoco dyan patih | punang andhêman | cêcêp manggro kang èsthi ||

30. sru gumêbrug rêbah liman kapisanan | ya ta Sang Urubêsmi | saya sru brêmantya | mangsah malih katulak | tiba satêngahing baris | sara kumrapyak | putung pating carêngkling ||

31. wadya wetan amirut gègèr puyêngan | kurdanira tan sipi | Prabu Urubêsma | pinalih wadyanira | undhang kinèn ngrutug bêdhil | mariyêm gurnat | kalataka mawanti ||

32. kadya gêlap sakêthi sarêng mangampar | tansah ngurugan mimis | sang dipati Tuban | sangking ing katêbihan | tinangkis sara kang mimis | ajur manulak | wênèh lajêng ngênèni ||

33. tibèng jaja wênèh kadi sêsunggingan | panongsongira kanin | Wôngsapati rêbah | tatu wus ingambênan | rikat malih Wôngsapati | ngadêg tan pisah | ya ta sang adipati ||

34. datan pêgat nglêpaskên sênjata dibya | ewon makêthi-kêthi | samya kathahira | mimis mayuta-yuta | sira risang adipati | sumpingnya gigal | katrajang dening mimis ||

35. galihira kumêsar sang adipatya | tandya songsong kapusthi | dhadhanira[19] patah | sigra muluk mring tawang | Wôngsapati dèn kêjèpi | kinèn lumajar | ya ta sang adipati ||

36. nêngèng tawang ningali pintuning syarga | binuka ngraras asri | gya Yamadipatya | prapta lan pra juwata | ambakta maligi rukmi | lan widadarya | mijilkên buratsari ||

20. Mijil

1. wus mursita yusyaning dipati | sêksana gya layon | punang kuda pun sangu pêjahe | anging maksih kagêm sang dipati | saniskara sami | lir duk uripipun ||

2. kaprêbawa dening sang dipati |

--- 62 ---

asurèng palugon | ya ta sawusnya seda ing mangke | kuda rêbah kêng layon gumuling | gêpah radyan patih | andrês kang punang luh ||

3. sêsambatnya sru kawêlasasih | adhuh gustiningong | datan sagêd akantun dasihe | antènana ing pêngarib-baris[20] | sun nusul ngêmasi | gusti dasihipun ||

4. anjalmaa ping pitu ya kari | nèng syarga sun êmong | ngranu pada gusti kawulane | datan sagêd angabdi lyan gusti | dèrèng ngraos dasih | malês sih pukulun ||

5. tansah ngungsêp-ungsêp radyan patih | nungkêmi kang layon | Urubêsma wus awas tingale | têkèng lena sang dipati Tubin | sawadya kusya sri | marêpêki gupuh ||

6. sarêng cêlak dyan patih ngadhangi | datan suka ingong | aja sira mrêpêki layone | kêlamun ta ingsun durung lalis | Menakjingga anjing | patènana ingsun ||

7. Sang Sri Bêsma angabani dasih | wadya kinèn ngrocok | mring dyan patih lumêksana age | pirang-pirang kêng kusyala pipit | tan ana nêdhasi | radyan nguwuh-uwuh ||

8. sarwi jèngkèng angadhangi jisim | Menakjingga kang wong | mara ingsun patènana dhewe | Sang Sri Bêsma sigra marêpêki | dyan patih binindi | pok talinganipun ||

9. lumêstantun seda ing ajurit | anunggil sêlayon | Sang Sri Bêsma aparentah age | kinèn nacah-nacah layon kalih | tan ana nêdhasi | tandya kinèn ngêpruk ||

10. sigra pinoporan punang jisim | tan tumêkèng layon | tansah wayang-wayangan jisime | gya parentah Prabu Urubêsmi | kinèn ngabong aglis | sêksana tumanduk ||

11. rêrêmukan pasikêpan jurit | kadi gunung tinon | ngundhung-undhung gya sinumêt age | cinampuran sundawa brandhuwin | mubal punang agni | gandanya mrik arum ||

12. pra juwata para widadari | supênuh nênonton | angurugi ratus kêsturine | ngarab-arab dahana lir wukir | punang layon kalih | murcita wor kukus ||

13. sakarine wadya kang ngêmasi | makanin mangrempong | wênèh ingkang gulung wor mayite | myang kang angum mring rêrawan gêtih | gya ingosak-asik | mring wong wetan gupuh ||

14. wênèh ingêdrèl myang cinêmpuling |

--- 63 ---

kinêpruk sinasoh | Purbara Danurwinda rajèng |[21] apan sampun pêjah woring jurit | layonira mêksih | kèkèt kalihipun ||

15. kawarnaa Dyan Seta Kumitir | nèng buntar palugon | wôngsa ing jro pinêpak barise | pan sêdyarsa mangantêp ing jurit | wadya galong pipis | saknêmbang manggrêgut ||

16. mêmpên nèng wana trataban sami | ampingan jurang jro | sagunging wong cêcawêtan kabèh | aprayitna angawêt jupiping | brêngose pinuntir | amandêng dêlanggung ||

17. kêsaru praptanya Wôngsapati | wong Tuban pênongsong | tatu jaja ingambên kanine | miyak wana dènira lumaris | kagyat radyan kalih | pan sinêngguh mungsuh ||

18. saya cêlak dyan kalih ningali | tan supe pênongsong | gêpah-gêpah tinanya wartane | adingalaga matur Wôngsapati |[22] saniskara jurit | ki rôngga kêsambut ||

19. têtumpêsan akêdhik kang kari | payudan rêrêmpon | Radyan Seta Kumitir gla tyase | dadya wurung dènnya ngantêp jurit | kêsaru loroding | wong kang kawon pupuh ||

20. wong kêbranan ngrarintih anangis | sêmarga ting blacor | wong sêsambat gumrumung syarane | opyak mungsuh Dyan Seta Kumitir | sigra nitih wajik | adhadhal lumayu ||

21. wôngsa ing jro mlayu rêbut urip | jinêjêl tan alon | gumarubyuk ing marga syarane | ting jarêthot manasah wanadri | akathah kuwalik | ikêt tumbak runtuh ||

22. tan tinolèh kudanya binêndring | wênèh ana magok | sigra mudhun tinilar kudane | wadya dharat samya angrêrintih | tinunjangan wajik | sambat adhuh biyung ||

23. kang sawênèh padu lan pêkathik | dutane binoncong | ginêndiran sarya mungkur bae | sikêpira anglombroh tan osik | dhadha dèn kêpithing | sarya ngruru apus ||

24. ya ta sira Prabu Urubêsmi | wus kondur makuwon | dhatêng Prabalingga sawadyane | kathah longe bala kang ngêmasi | dêstun cacah jalmi | kari pitung atus ||

25. èsmu lêgok manahe sang aji | wadyanya rêrêmpon | rangu-rangu manglanggar jurite | mêne gênti ya ta kang kawarni | nagri Maospait | mahsang kumarèng rum ||

26. kasêngkêlan [kasêngkêla...]

--- 64 ---

[...n] ing driya wiyadi | rèh Sindura layon | Majalêngka ilang bêbanthènge | wimbuh ginubêl mring rarasati | tan pêgat apamit | sumusul ing lampus ||

27. sêdya lêbu tumangan nglabuhi | ing rama sêlayon | tansah sarya seta busanane | tanpa dhahar kêlawan aguling | waspanya drês mijil | ing siyang myang dalu ||

28. akaruna Dèwi Rarasati | manglayung jyalanglong | prabu rara wagugên ing tyase | tansah ngimur mring Dyah Rarasati | jinum sêbda manis | sêpêt madu juruh ||

21. Dhandhanggula

1. yayi aja wigêna ing galih | wus pinêsthi janjining juwata | paman Sindura ajale | kêsambut ing apupuh | iku pati ingkang linuwih | mulya datan antara | laju mring syargagung | nglabuhi ing rèh raharja | nora ginggang ing sabda kang wus kawijil | prêcayèng sukmanôngsa ||

2. alah sira dene paman yayi | gênging trêsna miwah puja môntra | mung sira kêng dadi tyase | prandene nora ketung | labêtnya mrih tamèng ing bumi | tinruskên ngariloka | krahayon ginêlung | gulang langgênging sampurna | yayi aja anggalih kang wus angsal sih | kinarsaning Suksmana ||

3. kapindhone dènira mrih puji | kalok ing prang sura kawidikbyan | sira kang dèn titipake | yayi mring jênêng ingsun | rèh tan darbe atmaja kalih | yayi pan amung sira | kang sinukmèng kalbu | têmah lêbua tumangan | tan tama trus ing urip tumêkèng pati | mung sira olèhira ||

4. namung kêpatèn ingkang pinanggih | sênadyan ta yayi kêpanggiha | yèn durung tama uripe | yayi nora pinunjul | tur ta siya-siya mring jisim | balik dipun narima | ing dewa kêng agung | sinau olah kamulyan | Majapait sira milu andarbèni | anggung kalêngkaning rat ||

5. iku yayi kasyargan linuwih | lamun wignya yayi olah jagad | sêmbada pamrês budine | tumêkèng pati luhur | nikmat tulus sihing sukmadi | syarga saya embah |[23] ngarilokanipun | witning ingkang iki apa | yayi dèwi kinarya lakoning bumi | prandene sun narima ||

6. pirabara benjang têmbe yayi | linuwarkên sing gêlah sungkawa | sun lindhungkên dewa bae | yèn sira trêsna tuhu | marang ingsun karyanên yayi | gagêntining sudarma | kamuktèn pinandum |

--- 65 ---

yayi pan wus bêgjaningwang | bêjanira wong roro padha nglabuhi | yayi aja sêlaya ||

7. amituhu Rêtna Rarasati | sinung sêbda sumèh sumrik sumrah | rumêsêp ing tyas arine | gantya ingkang winuwus | amangsuli kandhaning nguni | duk Patih Maudara | darbe putra jalu | abagus suwarnanira | sinung têngran nênggih Radyan Damarsasi | putra pintaning dewa ||

8. samendraning buwana tan manggih | sakurêbing akasa tan memba | saklangkung langkung baguse | lir Yyang Asmara nurun | nora mèmprê pan nora mirib | iya Sang Yyang Asmara | iya Damarsantun | singa mulat lêlêng brôngta | syaranyarum manganyut yusyaning èstri | manggung karya la-êla ||

9. wus karsaning juwata linuwih | sanagri Jawi pan namung punika |[24] miwah ing suralayane | sakèhing bagus-bagus | alus-alus myang sigit-sigit | dêling mangraras-raras | myang kêng rayung-rayung | manglêntrèh myang mawilêtan | manis sumèh prak ati mendraning angin | kari ampas sêdaya ||

10. kumarane ngambilan wus ênting | kinumpulkên anèng Damarwulan | tangèh kinandha baguse | bagus ratuning bagus | lir mêmanon rêtnaning bumi | tur bumi ingkang mulya | kamulyan wong bagus | kaelokaning kasyargan | kalêngkaning lêng-lêng kalunglun linuwih | luwih Dyan Damarwulan ||

11. wus ginêbag titahing sukmadi | adènira sampun ingambilan | angumpul sinaring manèh | pinèt ing sarenipun | sarimulya sinaring malih | ingambil cahyanira | kang cahya binubut | kantun galihe kewala | gya pinusus pinatut ing dewa luwih | dadi Dyan Damarwulan ||

12. dudu wulan ingkang andamari | dudu srêngenge kang karya padhang | pasrahêna kang adarbe | ingkang darbèni suwung | suwungira ginêlar yakin | grahitanên dènira | satuhune kawruh | kawruh kang mêsthi utama | utamane ing urip tumêkèng pati | wrêrana Damarwulan ||

13. amangsuli caritane malih | Sang Yyang Tunggulmanik garwanira | Dyah Campursari wangine | anênggih putranipun | Yyang Musthikamaya Maharsi | pilênggah Paluhômba | kasêbut bêbuyut | pandhita angrôga suksma | gêntur tapa sampurna ingkang

--- 66 ---

pamuji | puji pinuja môntra ||

14. Yyang Tunggulmanik lan Campursari | ayêyoga Radyan Damarwulan | timur têkèng diwasane | ingêmong mring sang wiku | Paluhômba ingkang palinggih | buyut Musthikamaya | ya ta dyan kawuwus | sinung kalih Pamongjiwa | roro sanak sêntana Yyang Tunggulmanik | Sabdapalon kang tuwa ||

15. Nayaginggong raning punang ari | pandhita samar-sinamuring sêbda |[25] cucut ing sapratingkahe | pinêndhêm datan bawuk | nora gêsêng ingobong agni | pangucap sapangrèhnya | dadi pujènipun | tinarima ing Sukmana | parpat kalih tan pisah lan radyan mantri | musakani ing lampah ||

16. pan ing mangke Radyan Damarsasi | pamit eyang sumêdya suwita | mring Majalêngka rahadèn | sang wiku angsung tuduh | lamun prapta ing Maospait | kinèn jujug kya patya | tur sudarma tuhu | sapakon kinèn lumêksya | mèstuting rèh datan kawarna ing margi | prapta kikising kitha ||

17. tuhu bagus rahadyan minantri | kampuhira gadhung panarês mas | kinonang-konang sakêbon | sabuk pita sinawur | clana cindhe sêkar pinrêsmi | jamang mas kinartipa | winarjasèng santun | asumping côndrawirama | rumbing rêtna pinindha sêkar mêlathi | dhuwung kinaturôngga ||[26]

18. wayang-wayangan dènnya lumaris | kêsuluh dening yyang arkamaya | gumêbyar ing pamulune | yang-yang Asmara nurun | pan ingiring parêpat kalih | radyan ing tindakira | èbêg wong andulu | singa mulat lêlêng brôngta | cêngêng kumyus karingêtira drês mijil | kasamput ing asmara ||

19. pan awêndran gumrah wong ningali | mondrèng dêdungik lan sambiwara | lir mati ngadêg ciptane | ana kang ngusab rambut | wênèh payudara liniring | wênèh kang ngêmban anak | pinindha kêlayu | wênèh ingkang wade sêkar | rawe-rawe sêkare dipun arasi | sêmune anjêjawat ||

20. wênèh wanodya kapêthuk margi | pan ajêjrê nora bisa lunga | angêtutkên paningale | nadyan samining kakung | lênglêng mulat abrôngta kingkin | radyan ing tindakira | samarga tumungkul | Sêbdapalon Ginggongnaya | lêlakone pikire pinikir-pikir | lowung nyumbang wiraga ||

21. mawak sêngguh sasigar

--- 67 ---

sadhuwit | layanganira sinawang-sawang | têka mundhak cucut bae | malênthèt wêtêngipun | kulitira akinyis-kinyis | kaku rasaning manah | tan ana kang dulu | tuwas kari lan gustinya | ya ta lampahira rahadyan minantri | prapta ing kêpatihan ||

22. sampun katur ring rêkyana patih | lamun ana wong nêdya ngawula | ya ta ingandikan age | kyana patih anuju | pinrak dhampar ing mandesari | Damarwulan duk prapta | ing natar kasuluh | ing rawan agêbyar-gêbyar | kyana patih kagyat sarêng aningali | lir mulat danasmara ||

22. Asmaradana

1. dyan mantri bukuh alinggih | nèng ngisoring papêthetan | dangu tan dinuk liringe | sinamun sinambi mucang | sarwi gêbêg landhean | tansah nyalong[27] liringipun | pangunadikaning manah ||

2. iki si wong bagus luwih | lawas sun nèng marcapada | katêmbèn têmên sun tumon | dudu ing suwadenira | baya pujan juwata | yèn ta kawêntarèng luhur | ngurungake lêlampahan ||

3. Ki Seta Layangkumitir | yèn luput-luput kasingsal | kêlamun ta bocah kiye | awèta nèng Majalêngka | nora wurung kinarsan | ing sang maha ratu ayu | ya ta ewuh apa ingwa ||[28]

4. gya ingawe radyan mantri | majêng wus tumamèng ngarsa | kya patih sêbdanira lon | jalma ngêndi sira bocah | arsa suwita mring wang | wotsêkar radyan umatur | ulun rare Paluhômba ||

5. Maudara kang sêsiwi | sumêdya angranu pada | dhatêng panduka wiyose | pun Damarwulan wastamba | kyana patih ngandika | sun takon mring sira kulup | sapa ingkang angsung nama ||

6. matur rahadyan minantri | inggih sudarma kawula | ya ta kya patih lingnya lon | yèn mêngkono sira bocah | iya kaponakan ingwang |[29] nanging luwih abotipun | wong ngawula marang ingwang ||

7. sira apa anglakoni | marang sapituduh ingwang | ya ta dyan mantri ature | inggih sakarsa panduka | kawula tan lênggana | ing gêsang tumêkèng lampus | sapangrèh ulun sêndika ||

8. ya ta wong sadalêm puri | samya mangintip rahadyan | supênuh kêng para sinom | samya gupit-ginupita | cêngêng lênglêng tumingal | lir dudu manungsya[30] tuhu | ya uga juwata mulya ||

9. ingkang satêngah pawèstri |

--- 68 ---

kêgagas karasa-rasa | wênèh kang ngambung kancane | wênèh ngusap-usap jaja | sawênèh kirab rikma | sawênèh amijêt lambung | gêmpung nguyap sikut bêngka ||

10. wontên kawarnaa malih | putranira kyana patya | Anjasmara sang lir sinom | arsa marêk ing sudarma | sarêng prapta ing pura | kagyat pawongan dêdulu | samya mulat tamu prapta ||

11. sang dyah laju marêpêki | mangintip anèng wrêrana | sarêng andulu warnane | ing Radyan Damar Sêsôngka | kumêsar galihira | gumêtrê sariranipun | sêkala tan paja muga ||

12. wimbuh duk rahadyan mantri | umatur mring kyana patya | arum amanis syarane | kumênyar soroting waja | lir thathit rêbut papan | sang dyah kêtêgnya sumawur | tanbuh raosing wrêdaya ||

13. amawang-mawang kêliring | liringe Radyan Sêsôngka | padhang lir wulan sumorot | kêng cahya nglela gumilar | gilang anrusing tawang | lir muksyèng ênggon sang ayu | kêna ing pêngaribawa ||

14. ya ta sang rêtna marêngi | ngasta sêkar sumarsana | ing wau tan kantos kangge | maksih ingasta kewala | grègèli tan kêrasa | gya mundur mring dalêmipun | gandrung-gandrung nandhang brôngta ||

15. brangtanira amilêd sih | sumaput têlênging driya | sarya ngrimong kasmêkane | Rêtna Dèwi Anjasmara | dahat kunjana papa | ing sasolah tingkah ngungun | biyadaning kêpatihan ||

16. tan lyan kaciptèng ing galih | mung Radyan Damar Sêsôngka | wadung pari sira radèn | kaniaya angsung brôngta | sêmbung pita ing têgal | sun samur mêksa kagugu | satriya ing Paluhômba ||

17. jahe wana sun wêstani | kêng ati poyang-payingan | labête dhêmên dhèwèke | galêpung panitrèng surya | sun lêlipur tan kêna | kêbo bang kagok kang sungu | sêpira rasaning driya ||

18. ramon kali wong ambênthing | toya mijil ngawang-awang | pirabara ingsun radèn | wawuh lawan jêngandika | parikan sari boja | sun têtêdha mring dewagung | dadia tuwan kawula ||

19. kêpuh gung awoh kênari | dhandhang wiring saupama | sok aja alunga bae | sira sangking kêpatihan | yuyu langking samodra | sun rowangi adol pinjung | darbe sobat lawan dika ||

20. sênsaya

--- 69 ---

kandhowan[31] kingkin | amayang sucipta brôngta | barang winawang esthane | satriya kêng anyar prapta | kêng kèsthi kasat mata | kumanthil anèng jêjantung | pawor lan budi kasmaya ||

21. sang dyah wus minggah jinêm mrik | mujung kampuhira jingga | ngisêb-isêb[32] gêgulinge | tambuh surasaning driya | baya karsaning dewa | sang dyah kêbanjiran wuyung | ginoyang ing madubrôngta ||

22. malih warnanên kya patih | ngandika mring Dyan Sêsôngka | iya sun anggêp dhèwèke | angawula marang ingwang | pirabara ing benjang | sira sun paringing[33] lungguh | dhingin maganga kewala ||

23. kêlawan yèn ingsun nangkil | sira aja milu seba | kariya nèng wisma bae | wantu sira anyar prapta | sosoa tambung lampah | yèn kêpranggul mring wong agung | sira maksih mambu desa ||

24. matur nuwun radyan mantri | kya patih malih ngandika | lan sira sun wèhi gawe | sawawêngkoning paseban | regol myang lêlurungan | poma aja kongsi jêmbrung | lan sakèhing papêthetan ||

25. patutên ingkang awingit | rampasana ingkang rampak | aja pêgat sêsirame | lan sira aja angambah | sajroning pêlataran | sigug tur durung tau wruh | pratikêle wong nèng praja ||

26. matur sandika dyan mantri | malih kya patih ngandika | lawan sira ngiras gawe | ambumèni lawang jaba | lan aja lunga-lunga | dèn awas wong mlêbu mêtu | lan yèn ana wong gêgawa ||

27. dèn titia nênakoni | wruha pakaryaning lampah | lan yèn ana sandining wong | sira ingkang katêmpuhan | sabab wong tunggu lawang | sêdene pala gumantung | sawawêngkoning paseban ||

28. cacahna ingkêng atiti | lumrah gadhangan utama | titi patitis karyane | angêdohi sukaning tyas | ya tungkul ing wêweka | dèn sêm mring pakaryanipun | tan kêna manah ngrêsula ||

29. saparentah dèn nglakoni | sêdyakêna dadya tapa | bêktakna mring juwatane | sêdene marang manira | radyan matur sandika | ya ta lêluwaran sampun | wus mêdal Radyan Sêsôngka ||

30. ya ta parêpatnya kalih | wus samya sinungan wikan | rêkyana patih karsane | Sêbdapalon Ginggongnaya | tandya sami mirantya | ngrampas nyarog bêsik lurung | anyirami papêthetan ||

--- 70 ---

31. wowohan dèn bêrongsongi | sarta winilang sêdaya | myang têngga paregolane | sagunging wong manjing mêdal | samya kandhêg ing lawang | bomblong mulat sang binagus | miwah pra wanodya ing lyan ||

32. samya sande darbe kardi | langkung regol kêpatihan | jatine kudu wruh bae | dhatêng Radyan Damarwulan | sawiyahing wong gêsang | singa mulat lêlêng ngungun | mring sang karya êla-êla ||

33. miwah kusumaning adi | Rêtna Dèwi Anjasmara | noya[34] mili utusane | sandika namur cundaka | ni êmban lan ni inya | ngrakêti mring sang binagus | bara-bara karyanira ||

34. sasaniskara atiti | ing purwa madya wusana | mêkolèhi pitêmbunge | nanging radyan wus grahita | sasolah mambu manah | kêcin[35] aruming pitêmbung | rarasên mitèng aprana ||

35. pranane anuju ati | sêmune anandhang brôngta | tur dudu karyane dhewe | radyan sêklangkung ajrihnya | kathah tampi ing sêbda | angêdohi ing rèh luput | mendah dhêndhaning juwata ||

36. sarta pamêlèhing bumi | yèn gingganga ing panyipta | puja môntra ingsun manon | sêdene anglanggatana | nalar ingkang tan arja | mila sakêlangkung-langkung | sêtya tuhu mring ki patya ||

37. ya ta kang parêpat kalih | Sêbdapalon Ginggongnaya | apan nutug kamuktène | kathah wong munjung panganan | kapencut ing cucutnya | kathah sung jênang bêkatul | plèk-êmplèk angkêp-angkêpan ||

38. bulus angrêm lawan inthil | sêga giling lawuh kêthak | cabuk lawan balothonge | kathah ingkang samya trêsna | sarya èngêt ing kina | kalih kyulawarganipun | ing nguni Sang Maundara ||

39. abdi têtumbaling bumi | amusakani ing lampah | tur den ugung ing gustine | ngiras dadya palawija | cucut ing warnanira | Ki Sêbdapalon atêguh | kandêl pacaking wêdana ||

40. wêtêng wêlêr mata ngiyip | pantês timbula ing braja | lawan malih kang pinêthèk | adhèmês tênaganira | pantêse wong punika | alêmbut pradhah ing sanggup | Ki Nayaginggong ing warna ||

41. cebol kêpalang acanthik | irung sunthi bathuk banyak | angglingsêng pakulitane | netrane bundrê ngantirah |[36]

--- 71 ---

mung siji pêthèkira | wiraga pêngadêgipun | amantêp têguh yuwana ||

42. kalih kanisthaning dadi | mungguh ing cangkêm karutnya | nging mantêp pakaryan abot | tan duwe susahan manah | tansah atêtêmbangan | mapan sêngkêl-sêngkêlipun | alêlagon roning kamal ||

23. Sinom

1. ya ta ingkang kawarnaa | maha sang narendra dèwi | siniwi pra adipatya | miwah ingkang tôndha mantri | supênuh gunging nangkil | jajarannya tundha pitu | bandera warna-warna | mangubêngi ing sitinggil | dorapati jagabela lan prangtandang ||

2. miwah wong wisa pracôndha | nyangkragnyana wanèngpati | wirutama satrutapa | adisura surèngpati | tinon mawarni-warni | busana abra asantun | kyana patih ngandikan | minggah dhumatêng sitinggil | lawan Radèn Sêsimping wus praptèng ngarsa ||

3. ngandika sang prabu rara | paran baya kang pawarti | paman Rônggalawe Tuban | gènira umagut jurit | miwah Seta Kumitir | tansah sumêlang tyas ingsun | dene paman Sindura | adigung prakosyèng jurit | sêprandene tiwas anèng adilaga ||

4. umatur rêkyana patya | ing pandugi kula gusti | inggih ugi bangkat karya | pun paman dipati Tubin | mumpuni ing ajurit | pasah dhatêng agal lêmbut | datan kuciwa ing prang | pun paman amiyatani | inggih ugi pasah dhatêng Menakjingga ||

5. utawi pun Layangseta | miwah pun Layangkumitir | kados tan tiwas ing aprang | kalih sami mitadosi | guna pagunan ngênting | ing kadigdayan pinunjul | wignya angabên bala | ngawaki tan nguciwani | inggih ugi kalih sami bangkat karya ||

6. sang prabu rara ngandika | èsmu srêp pamêdharing ling | bênrê aturira bapa | nanging ingsun nyêlayani | karsaning juwatadi | bapa kaya durung tutug | dènnya karya lampahan | iya marang awak mami | ya mulane sumêlang rasaning driya ||

7. ya ta malih angandika | dhatêng Sang Dyah Rarasati | paran baya duganira | yayi paman adipati | matur Dyah Rarasati | pandugi kawula prabu | kados unggul ing aprang | dene ta ngantos alami | lamènira ngutamèkakên [ngu...]

--- 72 ---

[...tamèkakên] ing lampah ||

8. yèn ta supami tiwasa | kados wus atur udani | para mantri pra prawira | kêng samya kinanthi jurit | ing mangke wus antawis | tan wontên pawartosipun | eca lagya ngandika | risang mahaprabu dèwi | gya kêsaru praptane Dyan Layangseta ||

9. lan Layangkumitir samya | sigra-sigra radyan kalih | gumrubyug sabalanira | praptèng pagêlaran aglis | tandya ngandikan sami | minggah dhatêng sitiluhur | lan Rôngga Minangsraya | miwah Ki Menak Giyanti | praptèng ngarsa umatur Dyan Layangseta ||

10. sapratingkahing ngalaga | myang andhap ungguling jurit | sedanya dipati Daha | miwah dipati ing Tubin | sapatraping ajurit | ingaturakên sêdarum | purwa madya wusana | apan jinarwa wus titi | sapatute rada ngalingi sarira ||

11. ya ta sang prabu wanodya | sapandurat tan kêna ngling | duk myarsa ing aturira | Dyan Layangseta Kumitir | jêngkar sang prabu dèwi | sigra kondur angêdhatun | kyana patih lan para | nararyya maglaran sami | tandya mijil Ni Sêpêtmadu Wilaja ||

12. andhawuhakên timbalan | dhumatêng rêkyana patih | ing mangke karsa narendra | animbali ingkang bibi | garwanya sang dipati | ing Tuban saputranipun | dene ingkang lumampah | Ni Sêpêtmadu pribadi | lawan wadya kliwon jawi sapêngiwa ||

13. sandika ture ki patya | gya pininta-pinta sami | kang badhe tumatêng[37] Tuban | ya ta lurah para gusti | Wilaja malbèng puri | gya mangkat Ni Sêpêtmadu | lawan kaliwon jaba | Menak Blêgêdhug lan malih | Menak Tunjung Sabuk Talidatu lawan ||

14. Sabukjanur Talimimang | gêgancangan anèng margi | wus lêpas ing lampahira | ya ta kang kinôndha malih | sagunging kang anangkil | sêdaya luwaran sampun | ing dalu tan kawarna | enjing Dyan Seta Kumitir | samya sowan dhumatêng ing kêpatihan ||

15. gulang-gulang anèng ngarsa | kajinêman amrêrapit[38] | ginarêbêg bala tôntra | asikêp pêdhang lan tamsir | tawok[39] kantar suligi | talêmpak tanapi busur | ya ta sapraptanira | kêpatihan regol jawi |

--- 73 ---

kagyat mulat wong bagus manglong nèng lawang ||

16. cahyanya amindha wulan | lir Kumajaya sing syargi | karêngga dening busana | tangèh winarnèng palupi | radyan panas kang galih | wus têdhak sing kudanipun | tandya ngasta talêmpak | mrêpêki rahadyan mantri | wadyanira akubêng samya prayitna ||

17. angandika Layangseta | dhumatêng Dyan Damarsasi | lah sira iku wong apa | manglong-manglong anèng kori | lan wong têka ing ngêndi | lan malih sapa aranmu | matur Radyan Sêsôngka | ulun abdine kya patih | dasih inggal awasta pun Damarwulan ||

18. tiyang sangking Paluhômba | Maundara kang sêsiwi | ing mangke ulun kinarya | magang ngiras kêmit bumi | lan kinèn têngga kori | Dyan Layangseta sru muwus | nadyan ta tunggu sira | iki lawanging dipati | nora patut tingkahmu sawênang-wênang ||

19. cêdhis desa kurang ajar | bênyunyukan tanpa kering | dene ingsun tan rumôngsa | duwe cacêndhêng wong dèsi | ingsun putraning patih | mendah ta pocapanipun | duwe sanak wong desa | jaban rangkah tanpa èksi | Dyan Sêsôngka matur minta pangaksama ||

20. inggih radyan jênang sela | dèn agêng pangapuntên sih | ing wong desa anyar prapta | sumangga yèn ngaping kalih | ing sapisan puniki | ngapuntêna lêpat ulun | Layangkumitir sigra | amundhut kang punang krêris | Dyan Sêsôngka èsmu mundur datan suka ||

24. Durma

1. Layangseta sakêlangkung dukanira | manêntak dènirangling | lah mara ulungna | krêrismu mring yayi mas | yèn sira kêpati-pati | angungkuhona[40] | curiganira pêsthi ||

2. nora wurung sira tumêka ing pêjah | matur Dyan Damarsasi | kados pundi radyan | duka ing kawêlasarsa |[41] dhuwung tilaran sudarmi | arsa panduka | pundhut paran dyan mantri ||

3. Radyan Layangkumitir sarêng miyarsa | talingan lir sinêbit | dhasare brangasan | bambang pring mara tangan | tan kêna pinadhan ing ling | sigra manumbak | dhatêng Dyan Damarsasi ||

4. wus tinampan ya ta kêng godhi cinandhak | sêndhal-sinêndhal wanti | Radyan Layangseta | manumbak sangking kiwa | wus kêtampan punang biring | sinêndhal datan | kongsi[42] rahadyan mantri ||

5. tansah matur radyan kados [kado...]

--- 74 ---

[...s] pundi radyan | kawula anuwun sih | pantês-pantês radyan | ngapuntên dasih inggal | saya duka radyan kalih | manarik pêdhang | ngrasuk manabêt manitir ||[43]

6. Radyan Damar Sêsôngka mundur sing papan | pinêdhangan tan osik | wadya kajinêman | anasog sangking wuntat | gumropyak kêng watang pipit | Radyan Sêsôngka | sariranya tan titis ||

7. Sêbdapalon Ginggongnaya ginêbugan | pinoporan ing bêdhil | kinêpruk ing lungka | bata myang sela-sela | anjungkêl kuwalik-walik | rêbah sêksana | anulya dèn talèni ||

8. linêlarak apan sarwi ginêbugan | jinêjêg-jêjêg jêlih | jêlih jinotosan | Sêbdapalon jinambak | ingukêl-ukêlkên siti | grêro jinambak | ambêngok dèn gêbugi ||

9. Sêbdapalon sêsambat awor karuna | edan têmên wong iki | dene tan sêmanak | lir satru kabuyutan | tan olèh brêkating kaki | jamak kang lumrah | wong anyar sinung nginthil ||

10. mundur têka cêcêngêl dèn idak-idak | Nayaginggong anjêrit | pan sarwi sêsambat | Ni Blondho Kaki Kêthak | Biyang Bêkatul lan Dhidhih | tulunga mring wang | ingong dinulang siti ||

11. Radyan Damarwulan rinêmpak wong kathah | pinêdhang cinêmpuling | sinasog ing watang | tansah wayang-wayangan | sing pangrêksaning Sukmadi | sung palimarma | ing dasih kawlasasih ||

12. radyan kalih sakêlangkung dukanira | wadyanya kathah mati | runjang padha rowang | caruk wor liru lawan | sing sêsêk sara mapipit | sira rahadyan | tandya suwarèng dasih ||

13. kinèn mundur rahadyan kalih umangsah | sikêp pêdhang lan tamsir | kinubêng magalak | pêdhang sarya amilar | kadya ta prênjak tinaji | kêbat acukat | tandange radyan kalih ||

14. Dyan Sêsôngka pinêdhangan tansah indha | sarya matur ngrêpa sih | minta pangaksama | radyan kadya punapa | niyaya dasih kasyasih | yogya ngapura | ing wadya anyar prapti ||

15. sarya indha pêdhang tinangkis ing kônca | punang wastra tan titis | nadyan mrananana | pêdhang tumibèng jaja | lalu murub nora [no...]

--- 75 ---

[...ra] busik | radyan kalihnya | ing manah samya gigrig ||

16. sing wratira kinubêng ing bala tôntra | merang mêdhot ing jurit | dadya pinaliwat | mêdhang sarya amilar | Dyan Sôngka wus ngèsthi pati | tan lyan kacipta | mung Suksmana kang luwih ||

17. sagunging wong gumuruh samya agiyak | samyalok mati-mati | magudrê-gêdrêran[44] | pating blêbrê wong lumpat | tuwa anom jalu èstri | wong kêpatihan | umyung samya anangis ||

18. kyana patih kagyat miyos ing paseban | putranira sinapih | aja kaki aja | iku sadulurira | apuranên kang asisip | iku putranya | kakang Udara Patih ||

19. Layangseta Kumitir sawadyanira | mundur marêk sudarmi | Sêbdapalon lawan | Ginggongnaya luwaran | wus samya tata alinggih | rêkyana patya | ngawe ing putra kalih ||

20. sampun samya binisikan Layangseta | miwah Layangkumitir | gya mundur kalihnya | sawadyanira bubar | pra cèthi sajroning puri | samya nêningal | umyung samya anangis ||

21. sawusira bubar gya mantuk mring pura | sagunging para èstri | sosote tan pêgat | dhatêng Dyan Layangseta | miwah mring Layangkumitir | ingsun têtêdha | marang ing juwatadi ||

22. muga-muga dyan kalih ingadilana | sikara tanpa kardi | baya nêmu apa | besuk dyan karo ika | dene ta kêpati-pati | anganiaya | mring Radyan Damarsasi ||

23. ya ta malih warnanên rêkyana patya | ngandika mring dyan mantri | babo kaki aja | dadi rasaning driya | dèn gung pangaksama kaki | mring kadangira | Seta Layangkumitir ||

24. dèn narima kaki titahing juwata | pirabara ing benjing | sira manggih mulya | nanging saiki aja | grantês ing sapangrèh mami | matur Dyan Sôngka | sakarsa ngong lumiring ||

25. angandika malih sang rêkyana patya | iya ing karsa mami | jaranku sêdasa | ing mêngko gamêlana | aritna sukêt pribadi | yya kongsi kurang | padha lêmokna kaki ||

26. Radyan Damarwulan umatur sandika | kyana patih nêbda ris | kulup putraningrwang | bangêt ingsun mêminta | yya nganggo-anggo priyogi | cara satriya | iku

--- 76 ---

anyilakani ||

27. iki kampuh lurik barkutut priyoga | ginawe lunga ngarit | sêlamêt nèng marga | tan ana kara-kara | lawan iki sabuk putih | sira anggoa | prêsaja tur asukci ||

28. lawan iki kêndharat karyanên pisan | bêbênting luwih bêcik | tali mring wong tuwa | rumat sinungan karya | lawan ingsun sungi arit | timah prayoga | marang jaran kêlimas ||

29. doyan mangan ngadohakên sela karang | busanamu kêng lami | miwah dhuwungira | ingsun rumate nyawa | gampang besuk yèn wus mukti | pakewuh apa | ingsun paringkên malih ||

30. awotsêkar sandika Dyan Damarwulan | pisalin gya tinampin | namung dhuwungira | pinundhut datan suka | wus lèngsèr radyan minantri | ngrasuk busana | asor cara pêkathik ||

31. sakêlangkung rahadyan kawêlasarsa | enjing gya kesah ngarit | kranjange sadhêpa | midrê ing agêngira | sadina wangsul kaping tri | parêpatira | amikul sarya nangis ||

32. sêprandene nèng dalan atêtêmbangan | sing anon awlasasih | apan Dyan Sêsôngka | nrima titahing dewa | kinarya lakyanèng bumi | sinêdya tapa | sapangrèh dadi puji ||

33. pamujine ing Suksmana kang winênang | ulun tan nampik malih | ing sakarsa tuwan | dasih datan rumêngkang | ngong pasrah kang murbèng bumi | kang karya titah | ingkang angsung artati ||

25. Dhandhanggula

1. kawarnaa Rêtna Banowati | garwanira sang dipati Tuban | pinarak lawan putrane | Dyah Sêkati sang ayu | aprituwin kang para sêlir | ya ta Sang Banowatya | tansah angêmu luh | tan eca raosing driya | sapungkurnya kang raka umangsah jurit | tansah amêlang-mêlang ||

2. pan wus pitung dina pitung latri | wulan srêngenge rambah ping tiga | grahana lindhu sêdene | ngrêmêng akasa têdhuh | pra carintèng kilat myang thathit | siyang-siyang gumêbyar | dhandhang munya ngungkung | pêksi-pêksi mencok ing pang | samya agring sêdene kitiran sami | manggung èrêk syaranya ||

3. sêkar-sêkar tan ambabar sari | tunjung-tunjung akincup yèn enjang | pucang anguncup mayange | pêpêthètan samyalum |

--- 77 ---

èrêm-èrêm kang bun tumitis | wimbuh Sang Banowatya | supêna ing dalu | katingal sang adipatya | akêsukan lan sagung para dipati | anèng pinggir samodra ||

4. sinewagara ing para mantri | gya cêngkrama anitih panggritan | pêdhati sinang isthane | jingga agêming kampuh | saya cêlak lawan jêladri | tandya nawak[45] manêngah | sabalakusya nung | Sang Dyah Ayu Banowatya | anututi nanging datan dèn lilani | malah ngantya dinukan ||

5. mêksa nusul nanging tan tinolih | sang dipati sawadya murcita | kèrêm ing laud[46] sirnane | kasêlak Sang Dyah Wungu | môncadrasa waspa drês mijil | supêna winahana | ing galih mangungun | mila sênsaya sungkawa | duk sêmana ingkang putra kalih prapti | sing wona pagrogolan ||

6. sampun wikan yèn tinilap jurit | radyan kalih dènira nèng wona | wus pitung dalu lamine | tandya sowan mring ibu | praptèng ngarsa rahadyan kalih | têtanya rèhing rama | jinarwanan sampun | mring ibu Sang Banowatya | embah sarya ingarêm-arêm kang galih | dyan kalih suka myarsa ||

7. Dyan Buntaran gumya sarwi angling | sira rimas besuk nuwun apa | mring rama olèh-olèhe | Radyan Watangan matur | benjing kula anuwun wajik | pamburon kawan dasa | kang sami gêngipun | panduka nuwun punapa | ingsun yayi pan amung anuwun gundhik | putri atmaning raja ||

8. ingkang akèh lan kêng kuning-kuning | kang dêdêling dêdêg kang mêjana | lawan kang padha gandhange | kang lêncêp trajangipun | pating dlèrèng bisa mikat sih | iku rêmênaningwang | silih rok ing pupuh | anggalakakên ing mêngsah | luput ngêmoh ingsun sanggup dèn karoni | tinigan saya sura ||

9. samya mèsêm sagung para bibi | radyan dadya panglipur sungkawa | de cucut pangandikane | tur gadhangan binaut | Dyah Sêkati ngewani liring | ya ta Sang Banowatya | tan lyan kêngkah etung | namung kang aulah laga | eca lagya ngandika lan radyan kalih | kêsaru praptanira ||

10. abdi pênongsong pun Wôngsapati | mungup nèng kori lan Gathul Dêmang | radyan awas ing tingale | gya ngawe kalihipun | ingkang ibu lan para sari | kumêsar [kumê...]

--- 78 ---

[...sar] galihira | wus kanyanèng kalbu | dene pênongsong kang prapta | Sang Dyah Banowati waspanya drês mijil | datan kêna ingampah ||

11. praptanirèng ngarsa Wôngsapati | gêpah nungkêmi padaning radyan | awor karuna ature | gusti ulun atur wruh | kangjêng rama panduka gusti | kêsambut adilaga | seda ing apupuh | dening Raja Menakjingga | kuwandane rama panduka kabêsmi | pan layone dyan patya ||

12. pra dipati tumpêsan ngêmasi | sabalakusya agêgêmpuran | dene wong wetan yudane | Prabalingga gyan têmpuh | ya ta sira pun Wôngsapati | sawusnya tutug turnya | aniba gya lampus | Sang Banowati kantaka | Dyah Sêkati manjrit manggubêl kang rayi | gègèr wong jroning pura ||

13. umyang gumuruh syaraning tangis | para sêlir samya bilulungan | warna-warna sêsambate | wênèh niba tan emut | kang sawênèh angrontog wèni | wênèh amala jaja | akathah liripun | sawênèh sêsambatira | dhuh pangeran tan wêlas marang ing cèthi | ulun tinilar seda ||

14. kang satêngah sêsambating tangis | dhuh gustiku Dipati Tuban |[47] nora nyana nora dipe | kêsambut ing apupuh | nora môntra-môntra ing nguni | dene kang pangandika | tan lawas gya rawuh | sintên kang sun tênga-tênga[48] | lawan sapa gusti kang sun kawulani | wênèh sêsambating dyah ||

15. dhuh pangeran ulun tumut lalis | datan sagêd ngabdi kakung ing lyan | antènana kawulane | sawênèh sambatipun | dhuh gustiku sang adipati | duk arsa mangkat yuda | pamriyêmbada nrus | angasih-asih kang sêbda | kawulane sinunggun ginusti-gusti | sun sêngguh tulusmana ||

16. kang satêngah sêsambating èstri | dhuh gustiku wong bagus utama | kang asih marang cèthine | bêk darma among tuwuh | kang ngecani manahing èstri | ulun datan rumôngsa | amalês sihipun | ing sapta-sapta anjalma | sun tan nyipta angabdi ing liyan gusti | sanèse sang dipatya ||

17. Dyan Watangan apêtêng kang galih | dene ibu tansah kapidhara | saya ngrês mirsa sambate | sagunging para arum | wênèh bondhèt mring radyan kalih | tanapi ingkang raka | Dyah Sêkati [Sê...]

--- 79 ---

[...kati] ngrangkul | sambatnya kawêlasarsa | Dyan Buntaran anglênggrê tan kêna angling | waspa drês tibèng jaja ||

18. sêsambate Dyah Rêtna Sêkati | katuwone rama raganingwang | kari lola satêmahe | sapa kang sun sunggun-sunggun |[49] lawan sapa kang sun ladèni | rama dene atega | tilara mangingsun[50] | dene ta dadi wanodya | ingsun rimas arubêt kabotan tapih | tan bisa nusul aprang ||

19. nora bisa nagih lara pati | ingsun yayi mring Si Menakjingga | dene ingsun dadi wadon | dewa banjutên ingsun | susulêna rama dipati | marang ing ariloka | nora bisa kantun | ya ta kang ari kalihnya | ing tyas gêmpung mangadêg suraning galih | myarsa sambate raka ||

20. Dêmang Gathul wus kinèn ngrumati | mring kunarpane Ki Wôngsapatya | tanapi ing sasomahe | wus sinung reyal sèwu | radyan kalih sêksana mijil | amêpak wong kanoman | wolung dasa sampun | sumêkta ajêjaranan | radyan kalih ngrasuk kêpraboning jurit | mangsah ing pêbarisan ||

21. nandrê nongklang ing samargi-margi | ya ta sampun lêpas lampahira | gêntya ingkang winiraos | praptane Sêpêtmadu | nagri Tuban ambêkta joli | tandhu lawan jêmpana | ing pura tumanduk | nimbali Sang Banowatya | saputranya samaru lan para sêlir | nanging radyan wus mangkat ||

22. Sêpêtmadu asipêng salatri | anèng Tuban kawarnaa enjang | Banowati saputrane | lawan kang para arum | tandya mangkat wahana joli | tandhu-tandhu jêmpana | samarga asêlur | dhinèrèk wong Majalêngka | mêne gênti warnanên sang prabu dewi | lagya miyos sineba ||

23. mêgêp ing witana di rukmi |[51] Rarasati lan rêkyana patya | sumiwèng ngarsa sang sinom | ing paglaran supênuh | pra nararya para dipati | maha sang prabu rara | dhawahkên sêdarum | anjênêngkên para menak | ingkang karèh ing Daha para dipati | linumrahkên ing bala ||

24. putranira ginantyakkên sami | kang tan darbe putra kadang wôngsa | nunggak sêmi saknamane | myang pra menak tumênggung | kang karèh mring rêkyana patih | wus samya ginantyanan | putra kadangipun | kang balela pêjah ing prang |

--- 80 ---

ing Madiun abdi sanès kang gumanti | nanging ran têtêp lama ||

25. wus linumrahkên wadya kang nangkil | Pranaraga Côndrakètu lawan | Indrajaya lan malihe | ing Wajak Angun-angun | Ngrawa Menak Surônggapati | Kalangbrèt Nilasraya | Trêsona Kêlungkung | ing Sarêngat Bagaspatra | Giwangkara ing Mambêng Madiun kalih | lan Gajah Têpèngsara ||

26. sisih lawan Menak Balaruci | Brajamusthi nagri Jagaraga | Daha myang Surabayane | ngabèinya wêwalu | karèh dhatêng Dyah Rarasati | umung para pandhita | ajar myang manguyu | wêwasi guntung jêjanggan | Êmpu Buyut Mêlandang samya ngèstrèni | mèstuti puja môntra ||

27. gya kêsaru Sêpêtmadu prapti | ngirit garwanya dipati Tuban | lan putranira sang sinom | Sêkati lan pra arum | wus ngandikan minggah sitinggil | sang nata miyak gubah | manglela kadulu | kang bibi lan Dyah Sêkatya | gêpah samya lumajêng atawan tangis | lir rukma tibèng toya ||

26. Maskumambang

1. anungkêmi mring padanya prabu dèwi | ngungsêp-ungsêp tansah | sêsambatira kasyasih | kang bibi lan Dyah Sêkatya ||

2. prabu rara sêklangkung angrês ing galih | ketang trêsnanira | gya tumrun sing dhampar rukmi | tansah kumêmbêng kang waspa ||

3. sêbdanyarum yayi Sêkati yya nangis | paman adipatya | olèh sihing Sukmanadi | amanggih syargadi mulya ||

4. rèhning paman seda nèng têngahing jurit | amapak wong arda | kang sinatru ing dewadi | paman nglabuhi utama ||

5. pira-pira yayi paman adipati | dènnya olah praja | sarta kang puja sêmèdi | pangguh panggah ing ubaya ||

6. tur sêmbada bêktining Yyang Sukmanadi | andina datansah | ing kasukcèn suseladi | mrih adining ariloka ||

7. wimbuh praptèng ajal madyaning ajurit | yayi pira-pira | kamulyane kang pinanggih | marma yayim[52] dèn narima ||

8. lamun sira sak maring juwatadi |[53] banjarane[54] paman | sinuduk ing dewa luwih | tur sira kurang utama ||

9. marêming tyasira Sang Dèwi Sêkati | malih angandika | sang prabu rara mring bibi | bibi pundi putra dika ||

10. Ki Buntaran Watangan datan kaèksi | matur Banowatya | gusti wus nusul ngajurit | sêdya [sê...]

--- 81 ---

[...dya] nglabuhi pun paman ||

11. bela pêjah suka lêbura ing jurit | pun paman wus seda | ing mangke arinta kalih | sumêdya alabuh pêjah ||

12. yèn ngantosa gusti kêlampahan lalis | paran polahingwang | sintên kang kula gendholi | lan sintên kang ngayumana ||

13. kadang warga sêntona wadya ing Tubin | lan dene yèn wusa | diwasa tega pun bibi | de mêksih jaka taruna ||

14. angandika maha sang narendra putri | bibi bênrê dika | sun kone nusul si yayi | yya nganti kêparèng tiwas ||

15. prabu rara wus pinrak ing dhampar malih | ngandika mring patya | sapa bapa kang prayogi | sun utus nusul yayi mas ||

16. Kyana Patih Lugêndèr matur wotsari | gusti yèn sêmbada | lan karsa panduka aji | yogi Rôngga Minangsraya ||

17. lan pun yayi Menak Giyanti prayogi | sarta ambêktaa | sakancanira wong jawi | prabu rara angandika ||

18. iya bapa apan ingsun wis marêngi | nanging umangkata | iya ing sadina iki | ya ta sawusnya ngandika ||

19. prabu rara gya bubar gènnya tinangkil | kondur angadhatyan | ginarêbêg ing pra sari | manggung tanapi bêdhaya ||

20. sarta nganti mring anrinta[55] Dyah Sêkati | warnanên kya patya | Lugêndèr maglaran pan wis | minta kang badhe lumampah ||

21. adipati kêkalih Menak Giyanti | Rôngga Minangsraya | wus mangkat sing pôncaniti | kapungkur ing Majalêngka ||

27. Pangkur

1. sinrod lampahirèng marga | Rôngga Minangsraya Menak Giyanti | gêgancangan lampahipun | sumêkta ing ayuda | dan warnanên Urubêsma sang aprabu | miyos anèng sokasana | supênuh wadya gêng nangkil ||

2. amacak kawula bala | sêsulihe pra menak pra dipati | kang samya tiwas ing pupuh | sampun sami kagêntyan | pêpilihan êndi wadya kang dibyanung | kang têguh timbuling braja | samya ingangkat bupati ||

3. malah ta kurang nêgara | mila ngantya pinaro pinara tri | nêgara satunggilipun | malah pinra sêkawan | ingkang agêng nêgara pinara wolu | nanging para raja sabrang | kang samya tiwas ing jurit ||

--- 82 ---

4. tan ana ingkang gumantya | pan ing mangke Sang Prabu Urubêsmi | wus minta ing para ratu | miwah para bupatya | kinèn samya mangropak[56] jajahanipun | nêgari ing Majalêngka | dene Risang Urubêsmi ||

5. eca anèng Prabalingga | akasukan nayub rahina wêngi | mêngkana panyiptanipun | maha sang prabu rara | dimèn miris nungkula sangkaning alus | mila kinèn ambêbahak | kiwala kang têpis wiring ||

6. warnanên Radyan Buntaran | Dyan Watangan kang arsa labuh pati | prajuritnya wolung puluh | ingaran wong kanoman | tur ta sami tindak sêntana sêdarum | sêpalih asikêp tigar | kang sêpalih sikêp biring ||

7. sêmarga-marga karuna | kang prajurit sumêdya labuh pati | ya ta sira Dêmang Gathul | pamomongnya rahadyan | jalma sêpuh binandrêng ing lampahipun | gigitane sampun têlas | angmngomplèh[57] samargi-margi ||

8. mrêbês mili wêlangoban | ting darêjêt bêbalung lir kinêrik | udane jojog angunthul | ngantuk arêregotan | mêlèk-mêlèk yèn kudanira kêsandhung | jênggirat aguragapan | sawusnya gya ngantuk malih ||

9. trakadhang kudanya nasak | Dêmang Gathul kagyat kêcanthèl ing ri | riyak umbêl dadi mungsuh | watuk kasêlak-sêlak | sêprandene nora suda ungasipun | bote wong duwe momongan | lan bote wong ora gigit ||

10. lèknya binênjèng kewala | nanging mêksa sumurup punang manik | sêmana radyan wus rawuh | nêgari Pasêdhahan | pan sênsaya binandrêng ing lampahipun | ucapên kalih dipatya | sira Ki Menak Giyanti ||

11. lawan Rôngga Minangsraya | wus nututi dhatêng rahadyan kalih | linancangan lampahipun | radyan gya ingadhangan | Rôngga Minangsraya Menak Gyanti lon muwus |[58] dyan kalih tampi timbalan | kêng pangèstu prabu dèwi ||

12. Radyan Buntaran Watangan | matur nuwun bukuh anèng turanggi | Sraya Giyanti lon muwus | jêngandika ngandikan | radyan kalih dhumatêng ing Majalangu | kanggêg Buntaran Watangan | tan mawi mangsuli ing ling ||

13. Giyanti lan Minangsraya | malih ngucap suwawi radyan kalih | sarênga salampah ulun | sangêt timbalanira | prabu

--- 83 ---

rara tuwan tan kalilan magut | rêbut rok lan Menakjingga | dene ta rahadyan kalih ||

14. dèrèng mêmpêng kang diwasa | ina nistha lamun tiwas ngajurit | bangkata rama pukulun | aprang lan Menakjingga | mila radyan ngandika mring Majalangu | kaping kalihnya sang nata | sangêt kasêngkêlan galih ||

15. sedane rama panduka | mangke wêwah radyan umangsah jurit | yèn ta tiwasa pukulun | kasambut ing ngalaga | kados pundi maha sang kumaraningrum | sungkawa atêmah kadya | suduk gunting tatu kalih ||

16. rahadyan mangsuli sêbda | wus jamake atma lanang nglabuhi | silih rok madyaning pupuh | yèn datan kêlampahan | ulun merang marang samining tumuwuh | satriya ajrih ing pêjah | kaya dudu trah prajurit ||

17. punapa pamalêsingwang | mring jêng rama inganakkên nèng bumi | lamun ajriha ing lampus | ngurmati ya duk jabang | sira Menak Giyanti juwêt kang wuwus | sênadyan anggèr apranga | yèn wus pilênggah ing Tubin ||

18. sêmbada ing adilaga | sugih bala ngrèhkên para dipati | pra menak para tumênggung | sumbaga jayèngrana | lamun tiwas tan sinurak ing dewagung | labête nglabuhi wawrat | sêmbada ingran prajurit ||

19. yèn panduka paripêksa | dadya ngamuk punggung kirang linuwih | sintên kang lêmbanèng pupuh | rèh mêdal sangking wawrat | barang karya tan tinilar sing wratipun | dyan kalih wuwuse sugal | pasrahna ing juwatadi ||

20. yèn rinusak ing Suksmana | sintên wignya mangrêksa ing tyas yuti[59] | yèn rinisak ing dewagung | sintên ingkang angrusak | pati urip myang dawa cêndhaking umur | wus pinêsthi ing Sukmana | titahe darma nglakoni ||

21. solah bawaning manungsa | atasing Yyang Sukmana kang kinardi | Rôngga Minangsraya muwus | dadya[60] karsaning dewa | wênang nampik milih arjanya linuruh | tan marentahakên salah | tan lyan mupangat kang pinrih ||

22. sumambung Radyan Watangan | nadyan sêdya amrih mulyaning bumi | yèn ginggang ing tekadipun | nora nglabuhi basa | nadyan mulya-mulya sapa ingkang angsung | tur môngsa linanggêngêna | yèn tan kukuh ing pamuji ||

23. ing mangke puji manira | pêjah sokur urip laku[61] priyogi | nanging [na...]

--- 84 ---

[...nging] wus sun sêdya pupuh | paran ngunduri sêdya | trus sumendhe mring juwata ingkang agung | tur puniku kêng utama | lêlabuhan wong nèng bumi ||

24. Menak Giyanti angucap | datan kingrang[62] dyan wong anèng bumi |[63] sumendhe karsèng dewagung | dewa tan darbe karsa | luwih-luwih karsane kang darbe kayun | angên-angên kang sêmbada | samurwat lan kêng pinuji ||

25. Radyan Buntaran bramantya | nabêt kuda nandrê sabala aglis | praptèng bêngawan manggêbyur | nglangi kang ponang kuda | wadya wolung dasa tan ana kang wiguh | katisên Ki Gathul Dêmang | nanging tan pisah lan gusti ||

26. sêmana radyan wus prapta | awu tilas pambêsmining sudarmi | dyan mudhun sabalanipun | ngruruh tulanging rama | tan kêpanggih tandyana syara manguwuh | babo radèn ramanira | wus minggah ing syargadi ||[64]

27. salayone pan binêkta | atênapi pra menak pra dipati | prajurit kang wanèng lampus | kang awas ing budyarja | nyawanira wus minggah syarga sêdarum | sakèndêle punang syara | radyan gya anitih wajik ||

28. anandrê sawadyanira | adipati Majalêngka tut wuri | sangking katêbihan samun | mêne gênti kocapa | wong bang wetan kang ingkut mring Majalangu | Sri Mêkasan Basutôntra | Dewa Prêlagi ing Kêling ||

29. lawan Buta Angkatbuta | myang pra menak anyar ingkang antuk sih | andêl totos tau jitus | tate tinatah mêndat | lalab biring krêramas[65] obat myang busur | manaut lamêng kulewang | galak para cêkak budi ||

30. pun Wrupêksa Wirubajra | Bajrapati lan Menak Gajah Srênggi | Trajudhêndha Dhêndhakètu | lan Menak Bimakendra | Bayukendra Bayugora Grêdabayu | Mamangdraya Drayuwila | Wirudhêstha Dhêsthapati ||

31. Macanlaut Singadara | Antulaut Wedangsêgara tuwin | Lindhuparang Lindhuwulung | lan Menak Gala-gala | Kêndhangantru lan Menak Kêndhang Gumulung | lawan Menak Pakuwaja | lawan Menak Selabêsmi ||

32. lawan pun Rôngga Manila | Rôngga Bahya lan Rôngga Suraniti | lawan Dêmang Randhukapuk | lan Dêmang Jaga-jaga | Dêmang Saragêndhi Antu-antulaud | sumêkta sikêping yuda | lir sêgara tanpa têpi ||

33. ingkang sinêdya ing lampah | môncanagri kidul kang dèrèng balik |

--- 85 ---

pan arsa ingawut-awut | sêmana lampahira | gya kapêthuk atmajèng Tuban mangamuk | Radyan Buntaran Watangan | wolung dasa kang prajurit ||

34. dyan kalih sarêng mangrêmpak | sikêp watang singa sinêrang mati | wong wolung puluh mangamuk | pirang-pirang wong wetan | samya lampus bêbangke sungsun matimbun | mawur bubrah mawurahan | pating galongsor wong kanin ||

35. wong Tuban saprêti setan | pangamuknya mamrêm sarya anangis | sêsambat mring gustènipun | risang Dipati Tuban | para rôngga pra menak para tumênggung | angawaki mangsah dharat | tan ana sêdya gumingsir ||

28. Durma

1. sawadyanya angêpung barêng umangsah | bêndhe bèri tinitir | suraknya gumrêrah | têtêg ambal-ambalan | kadya alun nêmpuh wukir | gumrah gumêntar | gêbyug sagunging dasih ||

2. maju rampak akubêng atêmu gêlang | sarya mangrutug bêdhil | anowok anumbak | nyuligi masrê nyrampang | mangganthol grènèng nyêmpuling | wadya ing Tuban | kathah longe kang mati ||

3. kukus pêtêng mimisira kadya kilat | gêbyaring sara kadi | kalamrêcu[66] lumrang | magêdrê[67] maputrêran | wong Tuban magalong pipis | alêlumbungan | kinarya lesan mimis ||

4. sêprandene tan ana mundur sajangkah | gya mangrok gênti krêris | atumbak-tinumbak | mangglut pêdhang-pinêdhang | kèkèt manggarot mangungkih | kuntus kinentas | tan ana ngetang pati ||

5. marukêt wor caruk agagap-gagapan | mungsuh rowang wus sami | bingung kang ayuda | singa ingkang kêcandhak | goco-ginoco wor mati | sosrah gêlasah | kadya babadan pacing ||

6. radyan kalih kudanya wus sami pêjah | anggagap karo krêris | sênsaya sudira | lir banthèng tawan brana | mangamuk mangowak-awik | timbuling braja | sarira nora busik ||

7. para menak tumênggung rôngga kèh pêjah | ginagap karo krêris | Wirubajra pêjah | pun Bajrapati lawan | Basukendra angêmasi | pun Lindhuparang | Lindhuwulung ngêmasi ||

8. Bayugora Grêdabayu sampun pjah |[68] pun Bimakindra lalis | Bayukendra pêjah | Dhêsthapati Wrudhêstha | apan [apa...]

--- 86 ---

[...n] sampun angêmasi | pun Mamangdraya | pun Drayuwila mati ||

9. Angkatbuta Kotbuta rajèng Mêkasan | Sri Basutôntra aji | rajèng Kêling Dewa | Prêlagi bêk sarosa | mangônta mapiling gadhing | nglamêng amêdhang | gada bindi mawanti ||

10. datan osik radyan kalih kinêmbulan | prêcayèng Yyang Sukmadi | anglandhung ing dewa | singa ginagap pêjah | Radyan Buntan caruk kris |[69] lan Basutôntra | Watangan lan Prêlagi ||

11. rok makuwêl Sri Basutôntra wus pêjah | Dewa Prêlagi lalis | Radyan Angliryêksa | mamuk mamunah jalma | Buta Katbuta mangungkih | makendra mangkyat | cangklèt pêdhang mawal kris ||

12. samya têguh kongkih-kinongkih magalak | radyan wus wuru gêtih | Kotbuta lumumpat | pun Angkatbuta milar | kalih samya angunduri | bala mangrêmpak | dyan kalih dèn popori ||

13. ing sênjata saya dangu saya sayah | gumêtrê radyan kalih | astanya ngêmu rah | kêng Wukiran wus pêcah | ingkang mupu[70] tan dèn gopi | sêksana rêbah | Radyan Watangan aglis ||

14. tinubruk mring Angkatbuta wus kêbônda | Radyan Buntaran ngungkih | ngamuk karo tangan | tinubruk ing akathah | Kotbuta ingkang nalèni | wadya kanoman | siji tan ana urip ||

15. namung Dêmang Gathul ingkang maksih gêsang | gulung awor lan mayit | syata sarêng mulat | radyan kalih kêcandhak | Ki Dêmang Gathul anjêlih | mrêpêki radyan | sarya ambuwang krêris ||

16. buwang kampuh wêwuda mung kari clana | sigra dipun popori | ing sênjata Dêmang | Gathul sampun binêsta | katur mring Katbuta Patih | bêstan têtiga | jinajar ngarsa sami ||

17. Dyan Buntaran Watangan asru ngandika | Buta Katbuta Patih | ingsun patènana | belakna kangjêng rama | ingsun aja dèn uripi | lah age mara | patènana tumuli ||

18. yèn wus mati mêstakaningsun saosna | marang Si Menakanjing | rêrêgêding jagat | dhapure lir wrangutan | sêmbada raimu kalih | kaya wrêraha | payo tigasên mami ||

19. èsmu isin kyana patih asru nêntak | aja bribini kuping | dene wus binônda | têka kagila-gila | besuk nèng ngarsaning gusti | tan wurung sira | amêsthi sun patèni ||

--- 87 ---

20. Dyan Watangan angucap saiki mara | patènana dèn aglis | Angkatbuta nêntak | aja cariwis sira | aja akon amatèni | tan wurung sira | ing mêngko sun patèni ||

21. Dyan Buntaran abudi sigra anjêjêg | jajanira kya patih | Katbuta anjola | ampêg tan bisa ngucap | ya kinèn mundurkên aglis | mring Prabalingga | bêbêstan tiga sami ||

22. kang ingutus kajinêman kawan dasa | lêlurahira kalih | ran Udan Prahara | lan pun Barat Katiga | radyan lumêpas wus kering | sira Katbuta | Kotbuta nglarug jurit ||

23. saha bala sakusyala tandya budhal | menak rôngga ngabèi | warnanên Ki Rôngga | Minangsraya lan Menak | Giyanti kang sêdhêng baris | mêpêti marga | tandya rok silih ungkih ||

24. suraknya wor têngara munya sauran | kadya ngrubuhna langit | gong maguru gôngsa | têtêk kaya butula | krêk binrêk ungkih-ingungkih | petar gumêntar | caruk biring-biniring ||

25. kathah pêjah wong kulon lawan wong wetan | saya binrêk kang jurit | makuwêl gagapan | wong Majalêngka bubar | mantri jaba kathah lalis | Kidang Gayoran | kêlawan Kidang Gathik ||

26. Menakunjung Menaksondong Talimimang | nênggih ingkang ngêmasi | wus bubar sumêbar | lumayu asasaran | wong wetan manglud mangungkih | gênti kawarna | Sang Prabu Urubêsmi ||

27. eca lagya siniwa nèng sokasana | pêpak kang tôndha mantri | dhaèng para lurah | lir samodra bêlabar | kang anèng ngarsa nrêpati | sri baudhêndha | risang Madura Aji ||

28. lan Sri Bali Bêtharagung Walikrama | kêsaru buta prapti | pun Udan Prahara | lan pun Barat Katiga | tinimbalan praptèng ngarsi | sarta ambêkta | bêstan satriya kalih ||

29. lawan êmbanira satunggil binêkta | sumaos nèng ngarsaji | Buntaran Watangan | anjêjrê tan purun lênggah |[71] ebat sagunging ningali | bagus sêmbada | ladak tan ajrih pati ||

30. Sang Sri Bêsma suka gumujêng alatah | nimbali radyan kalih | iki kadangira | ratu mas Majalêngka | aladak tan gêlêm linggih | mendah ta ingkang | duwe sêntona wêsthi ||

31. patang mono wong ayu ingkang wibawa | tur gungan marang mami |

--- 88 ---

yèn kalane mothah | anginjak-injak pangkyan | pantês ngidoni rêrai | sapa wrêruha[72] | rasane ati mami ||

32. Sang Sri Bêsma tanya mring Udan Prahara | radyan gènira jurit | ing saniskaranya | ingaturkên sêdaya | alatah Sang Urubêsmi | Radyan Buntaran | Watangan asru angling ||

33. Menakjingga raimu kaya wrangutan | lah patènana mami | belakna jêng rama | mara-mara untapna | ingsun nora bisa kari | aja klayatan | tigasên murda mami ||

34. latah-latah sarya ngling Sri Urubêsma | pagene dèn patèni | mendah dukanira | ratu sêsotyaning rat | pantês tan carêm tumuli | kêlawan ingwang | yèn ta sira ngêmasi ||

35. radyan kalih wali-wali dènnya nêbda | lah mara Menakanjing | patènana ingwang | sêdene pra punggawa | matane pating pandêlik | tan wani nrajang | payo cacakên mami ||

36. singa mulat pan sami jomblong sêdaya | ebat mring radyan kalih | Sri Bêsma ngandika | hèh bocah kajinêman | bocah roro iku aglis | aturna sang Yyang | Pamênggrê Maha Yêkti ||

37. rinêksaa ing sêsandhang panganira | nanging dèn ngati-ati | ayya kongsi gagal | sarta ya kongsi pêjah | sêdene sira nèng margi | dipun prayitna | aja kongsi niwasi ||

38. duta mêsat datan kawarna ing marga | ngardi Sêmèru prapti | pratapannya sang Yyang | Pamênggrê duta nêmbah | angaturakên dyan kalih | ngungun sang tapa | mênggah dadosing jurit ||

39. boting trêsna ayêyoga sang pandhita | radyan kinujra[73] aglis | kang kunjara waja | ing jawi tinuguran | pat puluh samya miranti | wong kajinêman | Dêmang Gathul nèng jawi ||

40. tan tinaha dene ta jalma wus tuwa | ya ta wus kalih latri | Dêmang Gathul minggad[74] | ngupaya sraya ingkang | sujalma guna sinêkti | ingkang supaya | wignya ngrêbat dyan kalih ||

41. siyang dalu Ki Dêmang Gathul lêlampah | datan anyipta urip | anasak ing wana | ajrih mêdal marga |[75] lamun kadêngan dening |[76] wong Bêlambangan | mila nasak wanadri ||

42. duk sêmona[77] Ki Dêmang Gathul umiyat | babadan anyar kdadi[78] | gya laju lumampah | tandya ningali sêndhang | ki dêmang lêga ing ati | sampun rumôngsa | badhe mangan rijêki ||

43. pirabara

--- 89 ---

ana jalma wade apyan | wruh rasaning panggigit | tandya wontên tiyang | èstri ngangsung[79] mring sêndhang | Ki Gathul atakèn ririh | sintên kang gadhah | babadan anyar èksi ||

44. kang tinakon sumaur puniki radyan | karya ingkang darbèni | Dipati Lumajang | têtluka[80] anèng wana | duk binêdhah Urubêsmi | kasoraning prang | sang anom nèng wanadri ||

29. Sinom

1. warnanên Dyan Menak Koncar | kang têtluka nèng wanadri | pan sampun angsal sacôndra | tansah anggêgabah dasih | prandene nora lali | akêsukan ngabên sawung | miwah ngabên dherekan | sinêlanan ngabên pêksi | lamun dalu tan pêgat dènnya bêbêksan ||

2. tamèng jêbêng miwah panah | gambuh tanapi sarimpi | pêdhayan[81] atêtandhakan | siyang dalu dhahar larih | kêlawan ingkang abdi | wong trunalanang sêdarum | pinuja kêsuranya | kang ngladosi para sêlir | kawan dasa samya ayu warnanira ||

3. pan garwanira sêkawan | ingèbèr tan nganggo wadi | sêmbada ing warnanira | sêmune dèn iming-iming | mring sagung kang ningali | akarya brôngta wulangun | kayungyun sing amulat | garwa sêkawan sinandhing | ayu-ayu nêdhêng nome cumnêng krama ||

4. kang sêpuh putri Mêkasan | aran Dèwi Angronsari | sing Acih ingkang panênggak | ingran Sumarsanawati | panêngahira sangking | Siyak ingran Mayangsantun | pamêkas sing Mrêtisa | ingran nyonya Mayangsari | ngracak kabèh garwa sêlir kagok nyunyah ||

5. pênganggone kagok nyunyah | bedane lan sabrang yêkti | amung waja lawan sinjang | sêngkangira cara Jawi | angrêracak anggrê èstri |[82] basane cara Lumayu | satêngah basa Mandar | dyan arya tuhu ambênthing | bocah bancèr sugih bojo kuwarisan ||

6. pan wus panggêsanganira | dènnya kulita ing èstri | abancar para ancikan | tan kêna towong sêlatri | anggrêre kang sarêsmi | sadina ambal ping pitu | sêdalu kaping sanga | yèn kirang angolang-aling | angur wuwuh êndême nora krêrasa ||[83]

7. yèn êsês pacitanira |

--- 90 ---

kêstul sarya dèn mimisi | sinungsun jêthoting jlagra | mimis riniyakkên mijil | tibèng sêsaka titis | anratas mring gêbyog butul | anulya inginuman | brêndhuwin lawan sêpait | gêlasira sajênthik isi satêngah ||

8. tinutuh hèr tih panas |[84] tèhira êtèh siyongki | cangkire sanyamplung wantah | tinutuh angaras rabi | nanging mangke dyan mantri | wus pinêdhot ing sêsipun | kantun nguntal kewala | sabên esuk rolas ranti | pêndhak sore lawan esuk nora beda ||

9. kêjawi yèn manggih karya | amêsthi dipun wêwahi | saêjam nguntal sapisan | binobot lan wrating kardi | puniku tur jêjampi | anggi-anggi kang binubuk | kinarya saprapatan | kang saduman anggi-anggi | jinantonan candu ingkang têlung duman ||

10. salamènira dyan arya | duk kasupit nyidrèng pati | punika lajêng sêngara | tinobatakên madati | winawratan prayogi | nyuda kaprawiranipun | lêsu tur napas cêkak | bêncirih ingkang sêsakit | ewuh aya arubêt yèn ana karya ||

11. mila ngantya sapunika | mantun êsês wong andhandhing | kêjawi nuju tamuan | tuwin animbali dasih | ngambêti nanging kêdhik | ngecani sarating patut | tênapi yèn sêsanjan | satriya agadhah kardi | pêngangguran kewala ngecani manah ||

12. amrih rahabing pangucap | kinarya angudi pikir | têpung bêcik padha sanak | punika êsês dyan mantri | lumayan wong madati | bisa ngamong[85] tanpa nganggur | cacade mung satunggal | raga rusak tur bêncirih | yèn kêtlangso lali sanak bapa biyang ||

13. ya ta mangke kawarnaa | radyan lagya ngabên pêksi | lan wadyane trunalanang | tohira gêgocon krêris | ananging tarub jawi | ingiring gundhiknya walu[86] | angampil gônda-wida | pawuan miwah sêsumping | lawan nôngga brandhuwin lan pamojokan ||

14. tanapi kang talam gêlas | kang juru cium anggilir | kang gêndhing munya mangraras | clêmpung rêbab lawan suling | calapita myang buni | kêtipung pukur dinumuk | patut padha krêrasa | tandhake anyênyindhèni |

--- 91 ---

wadyanira ing manah samya gambira ||

15. ya ta kêsaru kang prapta | Dêmang Gathul tawan tangis | nungkêmi padaning radyan | sêsambatira mlasasih | kagyat rahadyan mantri | bapa apa karanipun | sira prapta ing wona | nungkêmi ing pada mami | wis linggiha bapa matura maring wang ||

16. Ki Dêmang Gathul wotsêkar | gusti kawula atur wrin | rama panduka ing Tuban | ing mangke kapupu jurit | lan Menakjingga Aji | saha bala tôntra gêmpur | pra menak têtumpêsan | satunggil tan wontên kari | kuwandane rama panduka ingobar ||

17. wontên madyaning paprangan | arinta radyan kêkalih | Buntaran lawan Watangan | sumêdya alabuh jurit | akathah kang pêpati | pra raja menak tumênggung | wusana rayi tuwan | kacêpêng madyaning jurit | pan ing mangke rinta kinunjara waja ||

18. anèng Sêmèru pratapan- | nira Sang Pamênggrê rêsi | sakêlangkung kawlasarsa | ing mangke sumangga gusti | luware rinta kalih | môngsaboronga pukulun | anjêngrê[87] Menak Koncar | sapandurat tan kêna ngling | awusana dyan arya mijil kang waspa ||

19. Dêmang Gathul malih turnya | pukulun kadosa pundi | ing mangke karsa panduka | luware arinta kalih | tan lyan panduka ugi | kang wlas ing rayi pukulun | Menak Koncar ngandika | witning bapa ingsun iki | luwih trêsna mring paman lan arèningwang ||

20. nanging ingsun nora pasah | bapa mring Si Menakanjing | môngka wus tita antara | bola-bali sun ayoni | Si Menakjingga sêkti | guna srêrana[88] pinunjul | bisa angadu bala | sêdene mangsah pribadi | bapa kaya ingsun tobat-tabatêna ||[89]

21. amungsuh Si Menakjingga | ingsun iki wis angucir | sajroning pangimpèn kalah | ingsun asring kagum bêngi | katon dèn incih-incih | dibêburu Menakasu | pan wawdi-wadi[90] apa | ingsun nora akêkêlit | sun tan wani bapa mring si asuajak ||

22. yèn ta liya Menakjingga | nuntên karo sapa mami | sapa-sapa mungsuhêna | sayêkti ingsun tan wêdi | dhasar têguh sayêkti | ingsun digdaya pinunjul | jaba kinêdhèp ilang | iku bapa ingsun wêdi | sok si aja mungsuha [mungsuh...]

--- 92 ---

[...a] Si Menakjingga ||

23. malih umatur Ki Dêmang | panggenane rinta kalih | atêbih lan Menakjingga | nèng ardi Sêmèru gusti | dyan arya nglingnya ris |[91] bapa ingsun nora sanggup | satanah sabuminya | sabalane Menakanjing | ingsun wêdi abangêt kawusmanira ||

24. Ki Dêmang Gathul karuna | gustine sinambat tangis | dyan arya mijil kang waspa | saklangkung putêk ing galih | ketang trêsnaning ari | mring Menakjingga sru takut | Dêmang Gathul wotsêkar | wuwuse awor lan tangis | sun kauli gusti yèn anyaguhana ||

25. angrêbat rayi panduka | yèn sampun kêlakon ugi | luwar sangking jro kunjara | arinta Rêtna Sêkati | sampun lyan kêng ramani | gusti pan amung pukulun | benjing kawula ingkang | matur dhatêng radyan kalih | sarta purun ngong kandhas sing prabu rara ||

26. sok si dhasar klampahana | luware arinta kalih | sumêdhot Dyan Menak Koncar | mangangên-angên ing galih | nguni dhasar tau wrin | Dyah Sêkati sang lir santun | liya sing prabu rara | wanodya sanungsa Jawi | nora nana kang kaya Sang Dyah Sêkatya ||

27. kuning-kuninging sarira | lan mêmak-mêmaking wèni | lan jaid-jaiding tingal | lan manis-manising lathi | pacaknya anjukining | gumrining sasolahnyalus | syaranyarum lir kilang | cumêngkling pamêdharing ling | mendah baya ing mêngko wimbuh diwasa ||

28. nadyan onoa kang memba | gandêse pan nora olih | oliha ing gandêsira | sêmune nora nimbangi | timbanga pasmon mirib | ing manah nora panuju | liyane Dyah Sêkatya | putrane sang adipati | pinetanga pêsatohane utama ||

29. drêman putra sugih donya | tur tutut ingkang rijêki | dhasar tiba naking sanak | cacade krêrêp[92] rêbut ngling | nanging papuwung[93] ugi | wong ayu asugih maru | wibawa drêman putra | aninong aningan kuning | radyan arya ing galih lir gula drawa ||

30. Dhandhanggula

1. paman dêmang ing mêngko sang dèwi | apa maksih ana nagri Tuban | apa wus malbèng kêdhaton | matur Ki Dêmang Gathul | sampun wontên sajroning puri | dyan arya mèsêm nêbda | bapa janji mau | sok aja oncat kewala | sun labuhi yayi

--- 93 ---

mas ingkang sinigit | kadange wong Lumajang ||

2. ri mas nora darbe tingal kalih | raka dika wong ladak sêmbadi |[94] ambancèr sandhang lancure | dhasar wong tau jitus | sampun susah abdika yayi | pun kakang nuntên prapta | ngrêbat sang binagus | onêng brôngta dirèng pulas | sing wêdana sun lêlipur-lipur yayi | mêksa kangên mring dika ||

3. Manikarja wigêna nawangsih | dipun lona paman dêmang sira | aja cidra ngubayane | dados gularèningsun[95] | wisa gung munggèng jêladri |[96] nadyan lali kang warna | tênaga tan pandung | kang sela panglawêt gônda | padha pisan palwa kandhêg ing jaladri | sun labuhi yayi mas ||

4. Dêmang Gathul sampun pinisalin | kuluk kampuh sabuk lawan clana | sumêkta ing sadhuwunge | mentar nulya rinasuk | sawusira ngandika malih | dyan arya klangkung rêna | dhatêng Dêmang Gathul | wus wantune radyan arya | lamun ana sêbarang kang dados galih | pradhah padha sêkala ||

5. gya parentah dyan arya mring dasih | wadya trunalanang kawan dasa | ing enjing mangkat jurite | ya ta radyan wus kondur | Dêmang Gathul tansah kinanthi | prapta ing pêlataran | radyan cêluk-cêluk | mring garwanira sêkawan | Canthur Dungik Kêmprèng Dowèh datan mijil | mirah mring êndi sira ||

6. wong adhenok mirah wong akuning | wong asèdhêt ana ngêndi baya | wong gandhang dene tan miyos | ya ta pra garwa catur | samya mêthuk lan para sêlir | andèr ing pêlataran | dyan arya agupuh | garwa kang sêpuh ingaras | Angronsari tandya Sumarsanawati | ingaras gantya-gantya ||

7. Mayangsari wus ingaras sarwi | prêmbayunira ingêmak-êmak | garwa mrêtisa kalungsèn | pradong-pradong gya wangsul | radyan arya gêpah mlajêngi | pinondhong Mantarsêkar | ingras kang prêmbayun | jangan gusar katinggalan | bini mudha trak sama sabêntar kali | prêcium sama nyunyah ||

8. sunggu-sunggu trak salain-lain | bini ampat sama kita orang | kasih ampun nyonyah radèn | tandya binêkta wangsul | gya ngudhunkên jajar lumaris | garwa sêkawan tansah | sinêmbramèng têmbung | sumèh sumyarja ing

--- 94 ---

tingal | radyan arya wus pinrak lan para rabi | anèng kuwon jêrambah ||

9. atap aglar ingkang para sêlir | Dêmang Gathul alinggih nèng ngarsa | tansah nyalong liring jomblong | dènnya linggih mrêkungkung | wus sinungan gantyan myang hèr tih | sarta sinung gigitan | ki dêmang asêngkut | dhasar sangêt pêtagihan | wirang suda tih sirih katêmu wuri | apyun kang kapêngarsa ||

10. suka gumujêng radyan minantri | Dêmang Gathul tandya ingunculan | apyun saglondhong mring radèn | tinampan sumarikut | tur rumakêt ngêmorkên galih | anulya linarihan | jênèwrê[97] gya nginum | Dêmang Gathul saya inggar | kêna tyase jêjènggèrira amintir | marna kang endah-endah ||

11. dêming arak lan dêming panggigit | saya ngadêg suraning ing manah | pulih lir duk nonomane | agêdhe saguhipun | radyan arya pundhutan mijil | gêndhing munya angraras | linadyan pararum | tandhakira endah-endah | pitu sarya sêsindhèn panuju ati | nglêlèjêmi asmara ||

12. tandya dhahar dyan arya myang larih | Dêmang Gathul sampun sinunggata | nora pêgat dêdongènge | suka tyasnya sang bagus | garwanira sêkawan gênti | liningling sarya ngaras | sasêbdanya cucut | dene para sêlir ingkang | kang ngladosi datansah kasukan liring | kang manglung gya ingaras ||

13. kang satêngah tinutul ing nangsi | wênèh ingusap kêng payudara | wênèh pinijêt drijine | Dêmang Gathul tumungkul | mèsêm-mèsêm amêkolèhi | andulu mring dyan arya | amênuhi ingkung | kêng tandhak kinèn anjawat | mring Ki Dêmang wênèh kinèn angêpêti | wênèh ngladèni dhahar ||

14. Dêmang Gathul èsême pinirit | nora kawrat sukane ing manah | krêrasa duk maksih anom | irunge mênut-mênut | radyan arya suka ningali | pra garwa tukup waja | mèsêm kang pra arum | dumugi dènira dhahar | radyan arya gya majêng kang kuwih-kuwih | dhahar wus linorodan ||

15. radyan arya mundhut sipah nuli | mring garwa sêpuh Sang Angronsêkar | amulung sangking lathine | tinarimèng waja wus | tandya ngaras sang dyah anjiwit | sarya mèsêm ngandika | ana Dêmang [Dê...]

--- 95 ---

[...mang] Gathul | apa ora isin mana | radyan latah isin-isin apa yayi | saradan timur mula ||

16. Dêmang Gathul èsmu nglirik-nglirik | radyan arya mèsêm atêtanya | paman duk sira maksih nom | apa ta nora tau | sasêpahan karo si bibi | Dêmang Gathul wotsêkar | inggih sang binagus | anom ngantos sapunika | ulun mêksih sasêpahan lan pun bibi | mèsêm sagunging mulat ||

17. sira Dêmang Gathul matur malih | rêmên ulun pun bibi punika | yèn asung sêpah maringong | jêbugira wêwalu[98] | sêdhahira pan kalih candhik | gambir sakojong mangang | ênjête sasêntul | puniku ujare sêpah | Angronsari gumujêng atukup lathi | dyan arya gumya latah ||

18. garwa kalih samya angonyohi | Sumarsanawati Mayangsêkar | radyan ambapang astane | asta ing kananipun | ngiras jaja ingkang ngonyohi | Sumarsana panênggak | asta keringipun | ngiras gêgrê Mayangsêkar | duk astanya radyan ginandan ingampil | anyuwol payudara ||

19. garwa kalih ngêsês nambang liring | radyan cinêthot ing lambungira | alatah suka gujênge | garwa nèm Mantarsantun | saos sêkar radyan ngèsêmi | manglung sarya ngandika | baik nyonyah taruk | ridhung trak cium sabêntar | mari dhêkêt mêngganti sawunya sumping | mas nyonyah lêkas-lêkas ||

20. sang dyah majêng tandya nênumpingi | mènglèng-mènglèng rahadyan lêlewa | sang dyah ingras prêmbayune | noragèng mundur-mundur | cara Mlayu sarwi nyiwêli | jangan tuwanku jangan | mêngusir prêcium | cis trak malu banyak orang | sampè sakit punya tètèk dhua kali | dhikrêja prêmainan ||[99]

21. gumyalatah rahadyan minantri | kongsi matawalangên ki dêmang | pating darêjêt sungsume | kapingin sêmonipun | wong jêlarat asugih rabi | kinalulutaning dyah | nglangsarkên pracium | sêmbada kang para garwa | bangun turut landhêp sêsmitaning liring | tur bisa mikat trêsna ||

22. wus dumugi kang pamboja krami | sira radyan dhatêng Gathul Dêmang | ya ta wus kinèn lumèngsèr | kawarnaa ing dalu | Menak Koncar pamit mring rabi | arsa ngrêbat arinta | ing Tuban sang sunu | garwanira kawan dasa | wus rinampit [rinampi...]

--- 96 ---

[...t] ing rêsmi dèn dêlajahi | wong bancèr bancar cik car ||

23. wong jêlarat amèrèt jukithit | bênthing wingwing dhandhing tur rêrendan | lèmèt têpèn babrêngose | brêranyak ladak patut | serat-sèrèt tur sugih wani | tan kêna ingungkulan | mring sêsamanipun | gêcas-gêcos para tantang | Menak Koncar tan kêna dèn mêjanani | sêkala prapta numbak ||

24. para tabok tur para têmpiling | para pisuh tur para sudukan | tur jumêngglèng kêkulite | sêmana dyan kawuwus | enjang sampun saninggyèng jurit | tinon lir krêsna putra | kang garwa ingimur | wrata samya ingarasan | para sêlir ginanti winolak-walik | ingras kang pêpungkuran ||

31. Pangkur

1. wus budhal Dyan Menak Koncar | apratistha songsong kartas sinungging | nitih kuda pun jêthayu | cêmêng panggung wiraga | wadyanira wong trunalanang manggrêgut | Ki Dêmang Gathul tan pisah | datan kawarna ing margi ||

2. wus prapta sukuning arga | pratapan Sang Pamênggrê Mahayogi | wanci surya tunggang gunung | radyan rêrêp sawadya | karsanira kang lampah cinidrèng dalu | kuda samya cinancangan | inggahira dèn dharati ||

3. parentahira mring wadya | kinèn sami ulur dènnya luris |[100] aja kanyina ing laku | radyan ngriyini lampah | amung Dêmang Gathul ingkang atut pungkur | sarya ambêkta busana | pisalin lan dhuwung kalih ||

4. lampahnya pêtêng anggagap | sarya matah sasirêp radyan mantri | lawan dêmang wus lumaju | warnanên kajinêman | kawan dasa ingkang rumêksèng sang sunu | saklangkung dènnya prayitna | tansah ngawêt jupiping ||[101]

5. gêgaman samya liniga | punang tigar wus samya dèn isèni | punang kunjara kinêpung | mangidung mêmadatan | kawus dawêg ing inggate Dêmang Gathul | datan rumôngsa darbe rah | tan wurung nêmu bilahi ||

6. mila pun Udan Prahara | lawan Barat Katiga ngati-ati | wus karsaning juwatagung | kêna pangaribawa | kajinêman patang puluh barêng turu | kocapa kang nèng kunjara | saklangkung dènnya kasyasih ||

7. tanpa dhahar lawan nendra | radyan datan liya kaciptèng galih | mung juwatanya kêng agung | anêgês karsaning kang | murwèng pandum ingkang karya lara lampus |

--- 97 ---

myang kêng ganjar amiseksa | kang sinuksma ing sabumi ||

8. Radyan Buntaran sêmana | rêm-rêm sata supêna aningali | apan ta lêluhuripun | cumlorot sangking wiyat | kang pêparab kang sêmèdi maha wiku | ambubrah kunjara waja | lan malih sang yyang sêmèdi ||

9. aparing sêkar wrat puspa | pan sêpasang siji sowang lan ari | radyan kagyat sarêng wungu | ngandika mring arinta | anjarwakkên supênanira ing wau | dyan kalih asrêping manah | rumaos badhe angsal sih- ||

10. ira sang Yyang Sukmanôngsa | gya kêsaru Dyan Menak Koncar prapti | wayahira têngah dalu | mangintip kang kunjara | rowangira sawiji mung Dêmang Gathul | radyan kalih sarêng nyapa | wong apa kang ngintip-intip ||

11. apa sira kajinêman | payo mara patènana wak mami | ingsun nora bisa kantun | mring rama adipatya | ya ta Menak Koncar kêng lampah sandu |[102] angrês manahira radyan | miyarsa wuwusing ari ||

12. ki dêmang winangsit tandya | saurana paman si yayi kalih | yya salah grahitèng kalbu | wruha yèn ingsun prapta | Dêmang Gathul marpêki kunjaran gupuh | umatur mring radyan putra | gusti pun bapa kang prapti ||

13. dene kang ngintip punika | raka tuwan ing Lumajang dipati | Menak Koncar sang binagus | sêdya ngrêbat panduka | ya ta radyan kalih karuna umatur | kakang mas ulun tan nyona | kêpanggih kang mas nèng ngriki ||

14. Dyan Menak Koncar kang waspa | adrês mijil tansah dipun usapi | sêbdanya mangungun-ungun | panggih pintên prakara | ulun yayi yèn datan purun mangrubut | gadhah sanak pintên ingwang | kêjawi ari mas kalih ||

15. sampun kang tumêkèng lara | nadyan dhatêng pêjah ulun nglabuhi | ari kalih matur nuwun | kasuwun sih panduka | Dêmang Gathul nêmbah mring dyan arya matur | gusti sumôngga ing karsa | luware arinta kalih ||

16. ya ta Menak Koncar nêbda | jangan susah luware ari kalih | sêksana radyan agupuh | kinêpêl astanira | bêk sarosa punang kunjara jinagur | rêmuk sêkala wus bubrah | radyan kalih gya nungkêmi ||

17. mring Dyan Arya Menak Koncar | sêsambatnya karuna amlas asih | dyan arya gêpah mangrangkul | Dêmang Gathul karuna | sarwi bêksa têtayungan wongsal-wangsul | dyan kalih lan Menak Koncar |

--- 98 ---

pêngkul-pinêngkul kasyasih ||

18. kang rayi kalih sinungan | kang pisalin sampuning ngrasuk sami | Radyan Buntaran umatur | yèn marêngi kakang mas | pun Pamênggrê apan arsa ulun amuk | Dyan Menak Koncar ngandika | yayi sampun-sampun yayi ||

19. Pamênggrê tan duwe ala | dadening prang atas pun Menakanjing | lan malih Pamênggrê iku | pandhita gêntur tapa | lamun mandi yayi ing upatanipun | krêrana Yyang Sukmanôngsa | amurahi marang dasih ||

20. wangsul kajinêmanira | ingkang samya atunggu gêdhong wêsi | ulun cacake sêdarum | pun kakang pêtagihan | sampun lami tan kambon biring lan busur | matur nuwun Dyan Buntaran | sakarsèng raka mèstuti ||

21. warnanên wong trunalanang | saya dangu saya kathah kang prapti | wus ngumpul wong patang puluh | nèng ngarsanira radyan | Menak Koncar sigra parentah mring wadu | kabèh bocah trunalanang | karyanira ingsun ambil ||

22. punggawane Menakalas | kajinêman padha ijènên sami | dene ta lêlurahipun | roro ngèngèhna mring wang | Dyan Buntaran Watangan kalih mêsat wus | tan suda raosing manah | mring rakamta[103] nora pamit ||

23. marpêki wong kajinêman | ingkang samya kêpati dènnya guling | Radyan Buntaran tan asru | gugah kang samya nendra | sinosogan ing abor tangi agugup | pan samya abilulungan | sangking prênahnya gumingsir ||

32. Durma

1. awas mulat kajinêman kawan dasa | pêcah kunjara wêsi | radyan kinêmbulan | sikêp biring lan tigar | sawênèh canggah cêmpuling | lamêng bêdhama | wênèh mangsah karo kris ||

2. radyan kalih pêngamuknya karo tangan | sinosog ganjur lungit | kadya panjangputra | sinosog ngalang-alang | pinetar gèpèng kang mimis | singa sinêrang | tinabok akèh mati ||

3. trunalanang angrubut karo curiga | goco-ginoco gênti | tinumbak tan tatas | jumêglèk lalu kentas | singa winangkris ngêmasi | wong kajinêman | ginagap tan ngluputi ||

4. sasisaning mati lumayu sumêbar | mogok lêlurah kalih | atimbul ing braja | sira Udan Prahara | Barat Katiga mrih ngungkih | sinuduk panggah | winang glut nora osik ||

--- 99 ---

5. Radyan Menak Koncar manrajang lumumpat | Udan Prahara aglis | ingancap lambungnya | ingukêl punang kisya | budi maputrê sru ngungkih | radyan binuwang | kentas umangsah malih ||

6. sira Udan Prahara muka tinêpak | mlocot kang punang kulit | ambêngok lumumpat | tinututan ing riyak | cumêplos êndhasnya kinging | bilong nrêratas[104] | aniba sampun lalis ||

7. sira Barat Katiga wus kinalihan | mring sang atmajèng Tubin | ginoco tan pasah | binuwang nora kentas | malês nuduk dyatan[105] osik | kakal-kinakal | kinalih nora osik ||

8. Menak Koncar atêtulung sigra ngancap | pyuk putrê mangglut ngungkih | dyan arya binuwang | Watangan ngrasuk sirah | mangukêl rambut pinuntir | radyan winêngkang | binuwang tibèng têbih ||

9. Dyan Watangan mangrasuk gya tinadhahan | cangklèt masilih ungkih | Radyan Menak Koncar | eca rèrèn amucang | sarya mangidung ngrarêpi | syara lir kilang | têmbang sinom pêngrawit ||

33. Sinom

1. kumênyut raosing driya | kèngêtan kang mindha ratih | pun kakang abrôngta ngarang | lamun tan kêpadhan ing sih | sun têtêdha wong kuning | dadia sambunging umur | pantêse asung gantyan | tur mijil sangking ing lathi | pragat jôngga pun kakang gingsiring sêbda ||

Catatan kaki:

1. Lebih satu suku kata: sêbdaning Yyang Kapundhi. (kembali)
Lebih satu suku kata: sêbdaning Yyang Kapundhi.
2. ngariloka. (kembali)
ngariloka.
3. Lebih satu suku kata: wêwayanganing suksma. (kembali)
Lebih satu suku kata: wêwayanganing suksma.
4. Kurang satu suku kata: nglela amangobar-abir. (kembali)
Kurang satu suku kata: nglela amangobar-abir.
5. gumêradag. (kembali)
gumêradag.
6. Gôndamêstaka. (kembali)
Gôndamêstaka.
7. Lebih satu suku kata: sinêngkakkên mring tawang. (kembali)
Lebih satu suku kata: sinêngkakkên mring tawang.
8. kêrana (dan di têmpat lain). (kembali)
kêrana (dan di têmpat lain).
9. Lebih satu suku kata: môngkarsa ingoncatan. (kembali)
Lebih satu suku kata: môngkarsa ingoncatan.
10. pun. (kembali)
pun.
11. Baca: ro. (kembali)
Baca: ro.
12. kêrot. (kembali)
kêrot.
13. Lebih satu suku kata: kambah ngambah mangosik. (kembali)
Lebih satu suku kata: kambah ngambah mangosik.
14. Lebih satu suku kata: sira rajèng Balega. (kembali)
Lebih satu suku kata: sira rajèng Balega.
15. Kurang satu suku kata: bantu mangsah bala manglingkung ing aprang. (kembali)
Kurang satu suku kata: bantu mangsah bala manglingkung ing aprang.
16. mring. (kembali)
mring.
17. tan. (kembali)
tan.
18. nandêr (dan di tempat lain). (kembali)
nandêr (dan di tempat lain).
19. dhandhanira. (kembali)
dhandhanira.
20. pêngarib-arib. (kembali)
pêngarib-arib.
21. Kurang satu suku kata: Purbarana Danurwinda rajèng. (kembali)
Kurang satu suku kata: Purbarana Danurwinda rajèng.
22. Lebih satu suku kata: adilaga matur Wôngsapati. (kembali)
Lebih satu suku kata: adilaga matur Wôngsapati.
23. Kurang satu suku kata: syarga sangsaya embah. (kembali)
Kurang satu suku kata: syarga sangsaya embah.
24. Lebih satu suku kata: sanagri Jawi pan mung punika. (kembali)
Lebih satu suku kata: sanagri Jawi pan mung punika.
25. Lebih satu suku kata: pandhita samar-sinamur sêbda. (kembali)
Lebih satu suku kata: pandhita samar-sinamur sêbda.
26. kinaturêngga. (kembali)
kinaturêngga.
27. nyolong (dan di tempat lain). (kembali)
nyolong (dan di tempat lain).
28. ingwang. (kembali)
ingwang.
29. Lebih satu suku kata: ya kaponakan ingwang. (kembali)
Lebih satu suku kata: ya kaponakan ingwang.
30. manungsa (dan di tempat lain). (kembali)
manungsa (dan di tempat lain).
31. kandhuhan. (kembali)
kandhuhan.
32. ngisêp-isêp. (kembali)
ngisêp-isêp.
33. paringi. (kembali)
paringi.
34. nora. (kembali)
nora.
35. bacin. (kembali)
bacin.
36. ngatirah (dan di tempat lain). (kembali)
ngatirah (dan di tempat lain).
37. dhumatêng. (kembali)
dhumatêng.
38. amêrapit. (kembali)
amêrapit.
39. towok. (kembali)
towok.
40. angukuhana. (kembali)
angukuhana.
41. Lebih satu suku kata: duka ing kawlasarsa. (kembali)
Lebih satu suku kata: duka ing kawlasarsa.
42. kongkih. (kembali)
kongkih.
43. Lebih satu suku kata: ngrasuk manabêt nitir. (kembali)
Lebih satu suku kata: ngrasuk manabêt nitir.
44. magudêr-gudêran. (kembali)
magudêr-gudêran.
45. nasak. (kembali)
nasak.
46. laut. (kembali)
laut.
47. Kurang satu suku kata: dhuh gustiku Sang Dipati Tuban. (kembali)
Kurang satu suku kata: dhuh gustiku Sang Dipati Tuban.
48. têngga-têngga. (kembali)
têngga-têngga.
49. Lebih satu suku kata: sapa sun sunggun-sunggun. (kembali)
Lebih satu suku kata: sapa sun sunggun-sunggun.
50. maringsun. (kembali)
maringsun.
51. Kurang satu suku kata: mêgêp ing witana adi rukmi. (kembali)
Kurang satu suku kata: mêgêp ing witana adi rukmi.
52. yayi. (kembali)
yayi.
53. Kurang satu suku kata: lamun sira sak maring juwata adi. (kembali)
Kurang satu suku kata: lamun sira sak maring juwata adi.
54. ganjarane. (kembali)
ganjarane.
55. arinta. (kembali)
arinta.
56. mangrupak. (kembali)
mangrupak.
57. angomplèh. (kembali)
angomplèh.
58. Lebih satu suku kata: Rôngga Minangsraya Menak Gyanti muwus. (kembali)
Lebih satu suku kata: Rôngga Minangsraya Menak Gyanti muwus.
59. yukti (dan di tempat lain). (kembali)
yukti (dan di tempat lain).
60. nadyan. (kembali)
nadyan.
61. langkung. (kembali)
langkung.
62. kirang. (kembali)
kirang.
63. Kurang satu suku kata: datan kirang nadyan wong anèng bumi. (kembali)
Kurang satu suku kata: datan kirang nadyan wong anèng bumi.
64. Kurang satu suku kata: wus minggah maring syargadi. (kembali)
Kurang satu suku kata: wus minggah maring syargadi.
65. kêramas (dan di tempat lain). (kembali)
kêramas (dan di tempat lain).
66. kalamêrcu. (kembali)
kalamêrcu.
67. magêdêr (dan di tempat lain). (kembali)
magêdêr (dan di tempat lain).
68. Kurang satu suku kata: Bayugora Grêdabayu sampun pêjah. (kembali)
Kurang satu suku kata: Bayugora Grêdabayu sampun pêjah.
69. Kurang satu suku kata: Radyan Buntaran caruk kris. (kembali)
Kurang satu suku kata: Radyan Buntaran caruk kris.
70. mupuh. (kembali)
mupuh.
71. Lebih satu suku kata: njêjêr tan purun lênggah. (kembali)
Lebih satu suku kata: njêjêr tan purun lênggah.
72. wêruha (dan di tempat lain). (kembali)
wêruha (dan di tempat lain).
73. kinunjra. (kembali)
kinunjra.
74. minggat (dan di tempat lain). (kembali)
minggat (dan di tempat lain).
75. Kurang satu suku kata: ajrih mêdal ing marga. (kembali)
Kurang satu suku kata: ajrih mêdal ing marga.
76. Kurang satu suku kata: lamun kadênangan dening. (kembali)
Kurang satu suku kata: lamun kadênangan dening.
77. sêmana. (kembali)
sêmana.
78. dadi. (kembali)
dadi.
79. ngangsu. (kembali)
ngangsu.
80. têtruka (dan di tempat lain). (kembali)
têtruka (dan di tempat lain).
81. bêdhayan. (kembali)
bêdhayan.
82. Lebih satu suku kata: angracak anggrê èstri. (kembali)
Lebih satu suku kata: angracak anggrê èstri.
83. kêrasa (dan di tempat lain). (kembali)
kêrasa (dan di tempat lain).
84. Kurang satu suku kata: tinutuh ing hèr tih panas. (kembali)
Kurang satu suku kata: tinutuh ing hèr tih panas.
85. ngomong. (kembali)
ngomong.
86. wolu. (kembali)
wolu.
87. anjêngêr (dan di tempat lain). (kembali)
anjêngêr (dan di tempat lain).
88. sêrana (dan di tempat lain). (kembali)
sêrana (dan di tempat lain).
89. tobat-tobatêna. (kembali)
tobat-tobatêna.
90. wadi-wadi. (kembali)
wadi-wadi.
91. Kurang satu suku kata: dyan arya nglingnya aris. (kembali)
Kurang satu suku kata: dyan arya nglingnya aris.
92. kêrêp. (kembali)
kêrêp.
93. kapuwung. (kembali)
kapuwung.
94. Guru lagu seharusnya : 10a, raka dika wong ladak sêmbada. (kembali)
Guru lagu seharusnya : 10a, raka dika wong ladak sêmbada.
95. lalarèningsun. (kembali)
lalarèningsun.
96. Kurang satu suku kata: wisa agung munggèng jêladri. (kembali)
Kurang satu suku kata: wisa agung munggèng jêladri.
97. jênèwêr (dan di tempat lain). (kembali)
jênèwêr (dan di tempat lain).
98. wêwolu. (kembali)
wêwolu.
99. pêrmainan. (kembali)
pêrmainan.
100. Kurang satu suku kata: kinèn sami ulur dènnya lumaris. (kembali)
Kurang satu suku kata: kinèn sami ulur dènnya lumaris.
101. Kurang satu suku kata: tansah angawêt jupiping. (kembali)
Kurang satu suku kata: tansah angawêt jupiping.
102. Kurang satu suku kata: ya ta Menak Koncar kêng alampah sandu. (kembali)
Kurang satu suku kata: ya ta Menak Koncar kêng alampah sandu.
103. rakanta (dan di tempat lain). (kembali)
rakanta (dan di tempat lain).
104. nêratas (dan di tempat lain). (kembali)
nêratas (dan di tempat lain).
105. datan. (kembali)
datan.