Kancil, Broek, 1878, #1524 (Pupuh 08-15)

JudulCitra

8. Pangkur

1. kunêng kêbo lawan menda | kawarnaa kang wus lumayu gêndring | macan gembong nusup-nusup | andhêlik gêlagahan | nulya kêthèk amarani ênggènipun | dèn upaya wus kapanggya | wanara angucap bêngis ||

2. hèh gembong aranmu macan | têka jêrih lumayu sipat kuping | yèn mungguha awak ingsun | asiyung kaya sira | sun tubruk bae si kêbo saking pungkur | yèn datan kêna arisan | kalah apa salah siji ||

3. yèn siyunga kaya sira | miwah cakar sikilmu ngarêp buri | angapa sira lumayu | macan gembong angucap | nora wêdi ngong lan si kêbo puniku | lagi ingsun duga-duga |

--- 70 ---

angaso ing grumbul dhingin ||

4. angasokakên ambêkan | sêdhêng tungkul mangke si kêbo aring | ngong wêtoni saking pungkur | ingsun datan sêbawa | anauri si kêthèk bênêr ujarmu | lamun si kêbo aringa | iki maesa wus gêndring ||

5. lumayu angungsi tata | sun ngon bae mau sasolahnèki | angungsi wêdhus parucul | sanggup mungsuh lan sira | akèh-akèh si parucul sanggupipun | têka amêmanas driya | mau sira dèn sumbari ||

6. yèn aku rangah siyunga | kaya sira nora banyu sinaring | si parucul sun kalêthuk | êndhase dimèn pêcah | nuli ingsun bêkuk gulune kariyuk | daginge ngong mamah-mamah | gêtihe sun lôngga nuli ||

7. duk miyarsa sru bramantya | asru ngucap nyata si wêdhus wani | si kêthèk malih amuwus | môngsa ingsun goroha | iya ana si kêbo eca anjêrum | anèng wurine si menda | tur sarwi anggêgayêmi ||

8. solahira ngenak-enak | amalegung awak lêmu anggajih | si macan gembong agupuh | marani goning menda | sira kêthèk angon ing sasolahipun | amalembang pêpenekan | dènira nganguk-anguki ||

9. sarwi mangan wowohan |[1] dhuwêt jambu kêluthuk kuwèni |[2] sira sang wêdhus parucul | dangune wus prayitna | anyêlaki karang pagêdhanganipun | kang wus lami ingobongan | dêboge bosok [boso...]

--- 71 ---

[...k] prasami ||

10. tan pisah lawan maesa | sampun munggèng obong-obongan kalih | macan gembong nulya rawuh | dohnya duk sapambalang | sigra ngadêg si prucul asru amuwus | lah si gembong iku prapta | aparsa sida ngayoni ||

11. marang kadigdayan ingwang | kasudibyan karosanku ing jurit | ing mêngko payo prang pupuh | yèn sira wus uninga | kebarane kewala nora kalajuk | mêngko gonmu duga-duga | sun awèh pêpinton dhingin ||

12. ing kono bae mandhêga | sira wruha maring kadibyan mami | yèn uwis mêngko andulu | angajak pirang dina | payo aprang dèn padha tatag atutug | têtêg aywa na ngucira | ing prang wus ngong impi-impi ||

13. sigra dènira tumandang | sang parucul anumbuk gêdhang mati | kang wus bosok dêbogipun | angglasah ting sulayah | ngiwud-ngiwud sira sang wêdhus parucul | sarya sru dènira ngucap | hèh gembong dêlêngên mami ||

14. macan gembong giris mulat | nora têtêg sigra lumayu gêndring | sampun malêbèng garumbul | nusup ing gêlagahan | giro-giro asru ing panggêronipun | dyan ngalih panggonanira | si wêdhus parucul nuli ||

15. anyêlaki pinggir sêndhang | datan pisah maesa anut wuri | sira sang wêdhus parucul | sigra dènira ngalap | godhong jati kang anom ginilut |[3] sadangunira mangkana | godhong jati dèn gayêmi ||

--- 72 ---

16. mangah-mangah cangkêmira | duleweran kadya gêgubras gêtih | si kêthèk sigra tumurun | saking ing pêpenekan | amarani si macan kang kagum-kagum | anèng garumbul singidan | si kêthèk angucap bêngis ||

17. hèh gembong pagene sira | kapiandhêm lumayu têmah dêlik | nora nubruk si parucul | têka adhêradhasan | macan gembong alon dènira sumaur | mulane ingsun lumajar | si kambing digdaya sêkti ||

18. kayu-kayu binijigan | rangkêp tiga rangkêp pat rêbah sami | miwah rangkêp lima rubuh | digdayanya kaliwat | si parucul ngong duga digdaya têguh | ukur bae kinosodan | kayu rêbah anggulinting ||

19. iku erame tyas ingwang | wêdi bangêt ngong iki dulu kambing | dene rosane kalangkung | ngong miyat sing kadohan | mung jinawil ana kang sinepak rubuh | tur nora pati rêkasa | kayu rêbah bosah-basih ||

20. kayune adhêdhapuran | buh kayune ingsun nora nyêlaki | si kêthèk angucap asru | busuk aranmu macan | kurang titi sira kêna binalithuk | basa ika witing gêdhang | gêdhang alas dèn obongi ||

21. wus lawas ing mangke pêjah | godhong sirna uwite bosok sami | yèn dinumuk ukur-ukur | gadêbog pêsthi rêbah | aku bae anaa sèwu rongèwu | tan kangelan ngrêbahêna | môngsa nyambata sirèki ||

22. dhêlêg-dhêlêg duk miyarsa |

--- 73 ---

macan gembong wasana ngucap aris | yèn mêngkonoa tuturmu | mêngko ingsun lumampah | sêdhêng aso anata ambêkan ingsun | si kêthèk nambungi sabda | aja ta kakehan pikir ||

23. têka tubrukên kewala | si parucul nora bêbayani |[4] tanpa sungu tanpa untu | apa kang kinajrihan | tubruk bae nuli bêkuk gulunipun | daginge dèn mamah-mamah | cucupên matane kalih ||

24. macan gembong gya lumampah | sigra-sigra si wêdhus dèn ulati | wanara sampun atuduh | saking ing pêpenekan | manguk-manguk angoning sasolahipun | macan gembong sigra prapta | si wêdhus angucap bêngis ||

25. iku macan gembong prapta | bali malih baya ngatêrkên pati | apa sira nora wêruh | yèn mamah aku macan | lah dêlêngên apa ta ana ing banyu | sêndhang iku tingalana | lèkna netranira kalih ||

26. aku mau mamah macan | kari dhase ngong dokok jroning warih | lah tilikana dèn gupuh | yèn sira tan pracaya | têka nurut macan gembong mara gupuh | manahira ongkang-ongkang | lampahira mindhik-mindhik ||

27. prapta pinggire kang sêndhang | macan gembong ningali jroning warih | êndhase dhewe kadulu | wayangan jroning toya | sira wêdhus parucul marani gupuh | onyor-onyor nora taha | sarwi mamah godhong jati ||

28. cangkême amangah-mangah | duleweran kêkècèr [kêkè...]

--- 74 ---

[...cèr] turut margi | ayêm rèrèh manahipun | nora duwe mêmaras | macan gembong awas dènira andulu | wêdhus parucul marêpak | manahira bela tampi ||

29. pangrasane dèn kalêthak | macan gembong giwar lumayu gêndring | giro-giro kagum-kagum | nusup ing gêlagahan | pangrasane palayune tinut pungkur | rumôngsa kênèng loropan | si kêthèk agawe pati ||

30. langkung maras ajrihira | macan gembong angungsi jurang trêbis | sira kêthèk sigra mêdhun | saking ing pêpenekan | amarani macan gembong wus kapangguh | si macan asru angucap | sirèku gawe bilai ||

31. nora patut ginugua | saujarmu tan ana kang pinanggih | apa têgêse sirèku | anglêbokkên loropan | ya si wêdhus parucul nyata puniku | mamah-mamahane macan | ingsun dhewe angyêktèni ||

32. nyata ana êndhas macan | jroning sêndhang sisane kang binukti | aja kêbata lumayu | ingsun arsa dèn mamah | nora patut mung kajailan bandhamu | misahakên pawongsanak | kang eling pinriha lali ||

33. sira gêgêdhêging jagad | ratuning dur ala-alaning bumi | sigra kêthèk alon muwus | ngrêpèpèh mêndhak-mêndhak | hèh sang gembong sarèhna ing tyas sirèku | mêngko ingsun awirayat | idhêpên pitutur mami ||

34. sira maksih dèn sarekal | mring si wêdhus luwih guna

--- 75 ---

kapati | sira ingkang binalithuk | ika ingkang dèn mamah | godhong jati kang anom suwe ginilut | pêsthi abang lir rudira | basa kang sira tingali ||

35. anèng banyu jroning sêndhang | ya wayangan êndhasira pribadi | kang katon sajroning banyu | iya êndhasing macan | pêsthi padha rupane kaya êndhasmu | lah iki aku anggawa | anom-anom godhong jati ||

9. Sinom

1. sigra wau sang wanara | dènya mamah godhong jati | riyak idu duleweran | sarya sru dènira angling | macan dêlêngên mami | warnanipun kadi marus | yèn sira tan pracaya | ika mau godhong jati | kang dèn mamah marang si parucul menda ||

2. jêngêr dènira tumingal | macan gêgêtun kapati | nanging tyasira sandeya | was-uwase nora mari | anawung sônggarunggi | kaya iya kaya dudu | yèn nyata saking gêlar | dene tan môntra katawis | sasolahe si wêdhus ayêm kewala ||

3. datan aduwe mêmaras | nora nganggo sônggarunggi | sira kêthèk malih mojar | hèh macan gembong apa wis | sira pracayèng galih | anggugu saujar ingsun | alon sauring macan | maksih satêngah tyas mami | sang wanara wuwusira mêlas-arsa ||

4. yèn sira durung pracaya | ngong ngatêr marang sirèki | lah ugêrên buntut ingwang | kalawan buntutirèki | ngong nunggang anèng gigir | payo anuli lumaku | macan nurut kewala | buntute [bu...]

--- 76 ---

[...ntute] dèn ugêr nuli | pan dèn pati ginodhi ngoyod-oyodan ||

5. sigra lampahira prapta | si prucul sampun apanggih | ana rotêngah pambalang | nora cêlak nora têbih | parucul asru angling | lah si kêthèk iku rawuh | anggawa pajêg macan | sabên dina kalih-kalih | dene iku mung siji gêgawanira ||

6. macan gembong duk miyarsa | wuwusing menda kadyèki | sigra giwar kapêlajar | palayune lonjong mimis | tan nganggo nolih wuri | milar-milar kagum-kagum | kasingsal kêthèk tiba | dèn lêlarak mobat-mabit | lir winasuh kabênhus[5] witing palasa ||

7. kuwandane nora kalap | ajur luluh rontang-ranting | têkan bêbalunge sirna | gêmêt datan ana kari | mung kari buntutnèki | ginodhi tan bisa ucul | nusup ing gêlagahan | mudhun jurang nibèng curi | sira macan marase kaliwat-liwat ||

8. langkung dènya ngônta-ônta | tan kêna kêthèk cumuwit | yèn kacandhak dèn sasêmpal | têkan balunge binukti | ginayêm rina wêngi | esuk sore nyamuk-nyamuk | kabelan mangan kênas | macan iku amiwiti | amamôngsa sakèhe kang burèn[6] wana ||

9. nanging kang dadi anggêran | kang wus pêsthi dadi melik | dêdhaharane si macan | para macan-macan sami | kêthèk kang dèn kabèli | kajaba ingkang katungkul | anggêring sabên warsa | kêthèk asok bulu-bêkti | mring si macan ingkang [ing...]

--- 77 ---

[...kang] dadya bêbadhogan ||

10. sabanjure nora towang | nora nganggo dèn watêsi | praptaa dina kiyamat | si kêthèk maksih ngêsoki | bulu-bêktine mili | si macan kang duwe iku | yèn nora mêngkonoa | kêthèk tan bisa kêkaring | ngêndi gone asêsaba ngambil boga ||

11. mulane satêngah ana | carita kang sampun yakin | kalane kêthèk punika | anèng panggonane sami | kayu gorda gêng inggil | si kêthèk pating palangkruk | ngisor tinunggu macan | dêdalane dèn adhêpi | witing kayu kang minôngka lurungira ||

12. sapira lawasanea | macan maksih anunggoni | anèng ngisoring wanara | nora lunga-lunga sami | yèn dèrèng dèn wènèhi | kêthèk siji loro têlu | gunggunge si wanara | kang parentah angladèni | ingkang môngka mantri bupatining kênas ||

13. sapa kang duwe bênêran | dadi ladèn bulu-bêkti | wanara samya tumandang | êndi kang wus ambênêri | winisesa prasami | saparane binabujung | binyuk ing kêthèk kathah | pinêgatan kanan keri | ginarêjêg jinorog tibèng dharatan ||

14. angroncal sigra dèn untal | macan ingkang anadhahi | ana sadasa rongdasa | apa adate kang dhingin | yèn sampun jangkêp nuli | macan sigra kesahipun | saking soring mandira | kêthèk nulya mêdhun sami | asêsaba samya angulati boga ||

15. kari [ka...]

--- 78 ---

[...ri] bupati kewala | miwah bangkokan minantri | mathongkrong anèng mandira | nèng paragak jalu èstri | têngga wismanirèki | pinanji-panji puniku | pangane nora susah | wanara samya ngaturi | dhedhaharan kang adi kang endah-endah ||

16. datan towang sabên dina | mêngkono tatane sami | wanara lamun bêcika | manahe aja ajail | duwènana sathithik | salamêt budi rahayu | samine sato wana | sayêkti luhur pribadi | wus dilalah wanara budine rucah ||

17. cacah-cucah datan prênah | panastène tanpa pamrih | mung amrih suka sadhela | larane tan dèn kawruhi | wruha ing ala bêcik | tingkah andhap lawan luhur | utama manggih wênang | wênang lair wênang batin | tumaruntun marang anak putunira ||

18. tan kadi iku wanara | apês sajêg-jêge urip | umure katiwar-tiwar | winèwèhkên sabên warsi | ya ta maesa mangkin | dènira pawongsadulur | lawan parucul menda | angeka parêng ngêmasi | lulus sami dènira pawongsanakan ||

19. kunêng gantya kawarnaa | sang kidang kalanirèki | asih dènya pawongmitra | kidang sêsanakan pêksi | pêksi ceplukan angling | hèh kidang ngong jaluk tulung | pirabara ing benjang | ingsun bisa amangsuli | kabêcikan gonira tulung maringwang ||

20. kang dadi susah manira | alang-alang ngong susuhi | lagi angrêm rabiningwang | rubêde kapati-pati | wus angsal pêndhak ari | lagi

--- 79 ---

ing panêtêsipun | lamun ingsun ngaliha | tan bisa anggawa mami | sabab dene dina iki alang-alang ||

21. arsa dèn arit ing janma | kaya têlas dina mangkin | nora wande nak ingwang |[7] kabèh kèlês padha mati | sang kidang anauri | lah gêlakên lolohipun | dimèn enggal wêtu lar | ingsun tulung ing sirèki | andêlêna ceplukan aja duhkita ||

22. wus matêng prajangjinira | sang kidang lawan sang pêksi | wus mantuk panggih lan garwa | pawarta salampahnèki | dalu warnanên enjing | janma ingkang ngarit rawuh | sami sèlèh pikulan | sigra dènya nyandhak arit | kawarnaa si kidang ingkang singidan ||

23. saking alang-alang mêdal | pêpincangan lampahnèki | kidang lakune narajang | wong ngarit dipun cêlaki | lampahnya mandhêg nolih | kadi kêna binabujung | kidang apêpincangan | manungsane aningali | alok-alok pinêgatan keri kanan ||

24. tinubruk keri anganan | tinubruk kanan angeri | sinarêmpêng pinêgatan | kidang milar kadi thathit | prasamya dèn kèndêli | kidang ika malih muncul | sarwi apêpincangan | kadya pincanga sayêkti | dyan binuru kanan keri pinêgatan ||

25. kidang milar nusup wana | dèn ubrês datan kapanggih | prasamya kaku tyasira | lagi nyandhak arit malih | arsa sami ngariti | kidang ika malih muncul | sadangune mangkana | wus aub wayahirèki | asar andhap wurung ngarit [ngari...]

--- 80 ---

[...t] alang-alang ||

26. dadya abubar kewala | mulih ing wismane sami | enjingipun malih prapta | sakèhe kang ngarit sami | bêkta cucukan êpring | sinangkêlang aritipun | sapraptanirèng wana | prênah ngarit gone wingi | lagya arsa tumandang sakèhing janma ||

27. si kidang anuli mêdal | saking alang-alang malih | sadina-dina mangkana | kidang pincangan ngalangi | datan kongsi angarit | bubare kasaput dalu | mangkana lama-lama | ceplukan sumuri-suri | pêndhak dina kumêbêt wus bisa lunga ||

28. saking susuhira mêdal | anake kabèh dèn iring | jalu èstra[8] sampun panggya | lan si kidang ngucap aris | dhuh kidang awak mami | lan saanak rabiningsun | bangêt kapiutangan | sasat sira awèh urip | ingsun datan bisa malês marang sira ||

29. alon saure si kidang | wus bêgjanira pribadi | iya sang manuk ceplukan | tan kawawa anak mami | yèn padha têmên ugi | sayêkti têka jinurung | barang panggawe gampang | datan angèl dèn lakoni | drêma bae ngong iki dadi jalaran ||

30. papêsthène awakira | yèn Allah wus anguripi | sapa bisa gawe pêjah | yèn wus papêsthène bêcik | sapa bisa ngalani | kang ala yêkti kalurung | ala winalês ala | kang bêcik winalês bêcik | bêcik ala badane dhewe kang murwa ||

31. nauri manuk ceplukan | dhuh kidang bênêr sirèki | sakathahe wuwusira | kabèh tan ana kang sisip |

--- 81 ---

nanging ingsun puniki | kayapa bisaa ingsun | amalês marang sira | sang kidang nauri aris | hèh sang manuk ceplukan aywa mangkana ||

32. ciptaningsun padha-padha | rèhning sami urip iki | iya tulung-tinulungan | sagadug-gaduge sami | sabisa-bisanèki | yèn padha têmên puniku | mokal nora bisaa | dumèh gêdhe lawan cilik | yèn sinêdya sayêktine têka bisa ||

33. nêngêna datan kocapa | dènira agunêm kawis | kidang lan manuk ceplukan | sang kidang winarna mangkin | duwe prasanak malih | sang kêthèk kêkaruhipun | rukun tunggal pasaban | mangkana sang kêthèk prapti | nguwuh-uwuh wanara saking penekan ||

34. hèh kidang payo sêsaba | ing kana ingsun ningali | ana wong anandur kacang | galeyor dipun lanjari | sêdhêng wohira dadi | ijo-ijo godhongipun | lêmbayunge akathah | sang kidang ika nuruti | wus umangkat kalihnya mring pakacangan ||

35. sapraptanira ing têgal | wanara lumêbêt aglis | lajêng amangani kacang | sabuk oyod wus rinukti | bikut dènira bukti | kêbak kêmpung lambungipun | bêntoyong isi kacang | kidang tansah dèn pêpengin | sira kidang tan bisa malêbèng têgal ||

36. bêthèk rapêt sinangkrahan | ri tanjang miwah ri bandhil | sajawining patêgalan | sang kidang awira-wiri | dènya ngupaya margi | sadangune datan antuk | mundur

--- 82 ---

jalu wanodya | sang wanara anututi | nguwuh-uwuh hèh kidang sira balia ||

37. sun bêdhahkên pagêr sira | nuli mêmangana aglis | ingsun lagi enak mangan | kacang cuwa sira lari | kidang têka nuruti | wus binêdhah pagêripun | kidang malêbèng têgal | lan wanara eca bukti | sira kidang angrampêt pamanganira ||

38. godhong pupuse pinangan | tuwa anom dèn rampêdi | sang kêthèk iku murina | hèh kidang sira puniki | mundura anglêburi | nora êngah pamanganmu | tan nganggo duga-duga | têkan pupuse binukti | ngêtarani nora nganggo sawêtara ||

39. jamak kang tuwa kewala | pupuse aja binukti | ngèngèhane benjang-enjang | tan ana cinolong malih | sang kêthèk bêkas-bêkis | sarwi nisil kacangipun | sadangune mangkana | kidang tansah dèn aruhi | sira kidang sêndhu nauri wacana ||

40. ujêr dêdoyaningwang |[9] lêmbayung kang anom iki | bok aja kakehan ujar | aran ta padha abukti | sasênênge pribadi | apan dudu tanduramu | si kêthèk kadumêlan | sang kidang datan nauri | ngeca-eca dènya mangan roning kacang ||

41. wus warêg dènya mêmangan | sang kidang kesah tumuli | nanging wanara tan suda | raose sakit ing galih | marang sang kidang nênggih | cipta pinrih patinipun | ing dalu tan kocapa | enjing kang duwe talitik | marang têgal angidêri pakacangan ||

42. kagyat dènira [dèni...]

--- 83 ---

[...ra] tumingal | kacang lêmbayunge ênting | tinitik pagêre bêdhah | tabêt kidang kang abukti | dukanira tan sipi | sigra pinarantèn gupuh | amasang kala bancang | manawa kidange bali | wus tinilar sang kêthèk kang kawarnaa ||

43. bali maring pakacangan | sang wanara aningali | lamun ana kala bancang | bungahe kapati-pati | sigra dènira bali | ngupaya kidang wus pangguh | alon dènya wacana | hèh kidang payo dèn aglis | padha mênyang marana anyolong kacang ||

44. eman yèn tan binalenan | lêmbayunge anom sami | sang kidang alon saurnya | têka mênyanga pribadi | ingsun nora praduli | bêbarêngan lan sirèki |[10] ngajak padu kewala | anggung gawe mêmancèni | ngumêl-umêl ingsun tan bêtah miyarsi ||[11]

45. lawan malih yèn manira | tan bisa bêdhah pribadi | pagêr têgal pakacangan | têka muktèkna pribadi | wanara ngucap malih | ngasih-asih wuwusipun | dhuh kidang aja susah | ingsun ingkang awèh margi | lawan ingsun angrojong sakarsanira ||

46. ora-orane manira | angaruhana sirèki | gènnya mangan roning kacang | lagi wingi sun waoni | coba-coba pribadi | rèhning apawongsadulur | nora tumêkèng manah | aja dadi tyasirèki | wus jamake sêsanak coba-cinoba ||

47. sasêmbranan gêgujêngan | wus wiyahe padha bêcik | lamun dadi manahira | sayêkti ingsun marèni | kidang têka

--- 84 ---

nuruti | saksana samya lumaku | mring têgal pakacangan | wanara lumakwèng ngarsi | sapraptane pagêr têgal pakacangan ||

48. jujug gone kala bancang | sang kidang nora udani | sawuse pagêr binêdhah | wanara lumêbu dhingin | kidang dèn ajak nuli | marang gon bancang puniku | sigra ingatag mangan | gya mangan sarwi lumaris | langak-langak lampahe datan wiweka ||

49. saksana kêna ing bancang | sukune si kidang èstri | anggronjal kagyat tan uwal | têtaline aningsêti | kidang lanang aningali |[12] anjêngêr tan bisa tulung | sangêt prihatinira | sang kidang jalu lan èstri | anênêdha maring Hyang Kang Maha Mulya ||

50. hèh ya Allah kang murbèng rat | kang tan kasamaran saking | bilai donya sadaya | hèh Allah Kang Maha Suci | kawula nuwun ugi | pitulungirèng Hyang Agung | awit dening kawula | kenging ing papa bilai | linuwarna sing bilai kala bancang ||

51. ya ta bungahe kalintang | sang wanara aningali | yèn sang kidang kênèng bancang | tanbuh gone sukanèki | galinting nibèng siti | ngiwi-iwi nyamuk-nyamuk | sarwa anisil kacang | pangucape ngisin-isin | lah-lah kidang enak rasane ron kacang ||

52. iki lêmbayung nonoman | panganên lah kidang èstri | aja pijêr garonjalan | eman lêmbayung taruni | lamun nora binukti | dhuh eman-eman lêmbayung | ing mêngko rasakêna | pêpanggile kang pinanggih | nora

--- 85 ---

wurung pinêcah-pêcah dhasira ||

53. dagingmu pinurak-purak | bêbalungmu dèn gêcêki | kinalonyom kulitira | lêga rasane kang ati | dangu angisin-isin | wanara sigra angaup | ing gombol pakacangan | manawa kang duwe prapti | ciptanira wêruha yèn dèn pêpurak ||

54. cêlak nanging tan katingal | wanara dènira dhêlik | wus ngati-ati prayitna | kidang kang sangêt prihatin | langkung kawêlasasih | kidang lanang awêtu luh | rabine kênèng kala | nora bisa anguculi | sambat-sambat kidang èstri marang priya ||

55. kadya rinontok tyasira | kidang lanang wlas ningali | ya ta kèngêtan samana | lamun duwe mitra pêksi | ceplukan duk ing nguni | wus winangsit rabinipun | aris binabisikan | kidang lanang wus winêling | gya lumayu angulati mitranira ||

56. kaparêng manuk ceplukan | kapanggih lagya salisik | kidang lanang aris mojar | dhuh mitraningsun sang pêksi | ceplukan ingsun iki | asangêt prihatin ingsun | prakara kadangira | rabingong kawêlasasih | kênèng kala bancang têgal pakacangan ||

57. wit panggawene wanara | ingsun tan bisa nguculi | kaya ngapa akalira | pêksi ceplukan nauri | aja sira prihatin | mêngko ana akal ingsun | payo padha pinaran | anulya sami lumaris | sira manuk ceplukan asigra-sigra ||

58. jalu èstri sampun prapta | anake kabèh dèn irid |

--- 86 ---

sapraptanira angucap | bêbisik mring kidang èstri | kidang wawêkas mami | yèn kang duwe kala rawuh | aja sira ambêkan | bêtah-bêtahêna dhingin | malah-malah wêtêngmu palêmbungêna ||

59. dimèn kadi abuh mana | dèn kadi suwe wus mati | awak têkan matanira | kabèh mêngko ngong isingi | dèn kadi nyata mati | yêkti tinugêl punika |[13] bancang talining kala | yèn wis tinugêl dèn aglis | lumayua ingsun kang mangsit mring sira ||

60. saksana manuk ceplukan | anak rabine ngisingi | maring sang kidang wanodya | apan wus winêling-wêling | kang duwe kacang prapti | sarwi nyangking kudhinipun | midêr ing pakacangan | bungah dènira ningali | pasangane kala bancang olèh kidang ||

61. sigra wau pinarpêkan | kidange sampun ngêmasi | langkung ing pangungunira | pangucapira ing galih | wus suwe ngong wêtawis | kidang iki patinipun | mundhak jêmbêri têgal | pan arsa binuwang têbih | gya tinatas kala têtalining bancang ||

62. sigra milar amalajar | sang kidang lumayu gêndring | nêrajang kêthèk umpêtan | sigra sinawat ing kudhi | sêdyane dèn tututi | sang kidang sinawat luput | ing gombol kang singidan | si kêthèk êndhase kêni | anêratas kêthèk pêjah kapisanan ||

63. kagyat ingkang duwe bancang | mulat ana kêthèk mati | anggraita ing tyasira | iki baya kang marahi | sok pagêr dèn bêdhahi | si kidang ika

--- 87 ---

jumrunuh | sigra cinacah-cacah | kuwandane rontang-ranting | saking kudhi patine kêthèk punika ||

64. ya iku dadi istilah | budi ala kang pinanggih | wong tan tuhu pawongsanak | sêdyane amrih matèni | têmahan manggih pati | sasêdyane nora tutug | dadi manggih kantaka | kunêng kidang kêthèk sami | bêbangkelan sêsanak gawe asmara ||

10. Asmaradana

1. gantya kang winuwus malih | pinggiring kali bêngawan | ana kayu êlo dhoyong | dhoyonge maring bêngawan | tumêlung ingkang wrêksa | anglangkungi agêngipun | ana saking rong maesa ||

2. anggawing oyode gênting | tumawing pinggir bêngawan | kalamun umok kaline | kadya êrong anjlêgodhag | sêdhêng baya têtiga | dene yèn toyane surud | arêsik upama guwa ||

3. pangungsène kidang kancil | samêntase nginum toya | maring kono goning ngaso | nanging nora pati tanak | sakêdhap nuli lunga | munggah marang ing pêpundhung | eca gonira mêmangan ||

4. kayu kêndhayakan tuwin | anèng sor kayu kêmlaka | padhang sakiwatêngêne | jênake si kancil kidang | anjêrum sêsarean | gayêmi têtêp tyasipun | sawarêgira mêmangan ||

5. dene lamun umok kali | ngandhape êlo punika | panggonaning baya ngosèk | anuju sawiji dina | ngisoring kayu ika | ana bajul siji rawuh | ngisoring [ngisor...]

--- 88 ---

[...ing] kayu anendra ||

6. kapati dènira guling | si bajul nora wiweka | lamun wus bangêt dhoyonge | kang kayu êlo mèh rêbah | bajul nora graita | mangkana toyane surut | bajul maksih eca nendra ||

7. nulya angin agung prapti | mêsês ingkang bayubajra | pring ori gumrit swarane | kayu êlo nulya rêbah | sol rubuh ing bêngawan | kayu angrubuhi bajul | ngalang anèng gigir baya ||

8. si bajul kagyat atangi | gigir katindhihan wrêksa | toyane asat gêlèthèk | bajul datan bisa obah | gigire gendhong wrêksa | langkung ing pangungunipun | si bajul nora anyana ||

9. pangunandikaning galih | gêgêtun kaya matia | si bajul nora andipe | yèn kayu angrubuhana | dene panggonan lama | mulane enak aturu | bajul ingkang katindhihan ||

10. arsa kesah nora bangkit | tan kêlar angundha wrêksa | dadya anglugur kemawon | langkung saking kawlasarsa | si bajul mêgap-mêgap | alon ing sêsambatipun | ya Allah Kang Maha Mulya ||

11. age luwarana mami | saking ing papa cincraka[14] | dhuh bangêt têmên abote | nora tau têmên ingwang | lagi iki sapisan | iya karubuhan kayu | larane kaliwat-liwat ||

12. nuli buwangên dèn aglis | kayu saking gigir ingwang | ya Allah aja kasuwèn | sêlak lara sêlak sayah | dèn enggal tulungana |

--- 89 ---

dhuh-dhuh adhuh nora wurung | ingsun mati dening wrêksa ||

13. lah tulungana dèn aglis | suwe têmên hèh ya Allah | nora têtulung maring ngong | si bajul kaku tyasira | sêsambate mlasarsa | suwe nora nana rawuh | Allah Ingkang Maha Mulya ||

14. tan arsa tulung tumuli | ingsun iki nêmu papa | pataka ngluwihi gêdhe | manggih lara sèwu lara | tan nganggo sawêtara | awèh lara ngumbuk-umbuk | bok aja kaliwat-liwat ||

15. liwat saking datan apti | ingsun katindhihan wrêksa | siniksa apa dosane | puniki badan kawula | angur nuli matia | tan dêdawa sakitipun | ya Allah banjutên ingwang ||

16. si bajul mupusi[15] galih | mari dènya ngundhat-undhat | iya maring Pangerane | rumôngsa gêng dosanira | cipta tan wande pêjah | mung nuwun apuranipun | kang sampun sami kawuntat ||

11. Pangkur

1. kunêng kang langkung kasrakat | sira bajul sêsambate mlasasih | tan cinatur laminipun | bajul kang manggih papa | kang kocapa ana buron alit rawuh | saking pêpundhung pan arsa | tumurun anginum warih ||

2. sawusira amêmangan | sira kancil alon tumurun aglis | prapta ing bêngawan sampun | nulya anginum toya | wusnya warêg si kancil marpêki gupuh | ing panggonane si baya | kang katindhihan mèh modir ||

3. si kancil awas tumingal | maring bajul kancil alon dènnyangling | bajul pagene [pa...]

--- 90 ---

[...gene] sirèku | katindhihan prabatang | sira bajul alon anauri wuwus | angulung sêsambatira | dhuh kancil ingsun puniki ||

4. sokur têmên sira prapta | têtulunga marang ing kawlasasih | datan ana yogyanipun | dhuh kancil amung sira | têtulunga marang iki awak ingsun | pirabara ingsun bisa | ing têmbe mangsuli kang sih ||

5. amalês ing kabêcikan | maring sira yèn ingsun bisa urip | saking pitulungirèku | apa sun walêsêna | lamun luwar akathah punaginingsun | wite ingsun katindhihan | iya ing kayu puniki ||

6. kalane gêdhening toya | ingsun turu tan wruh suruding warih | nuli kayu iki rubuh | ngrubuhi gigir ingwang | tanginingsun kagyat katindhihan kayu | tan wruh ingkang dadi purwa | wêruh-wêruh wus nindhihi ||

7. êlo maring gigir ingwang | amung iku kancil pangawruh mami | si kancil nauri wuwus | ingsun nora kaduga | yèn wêlasa têtulung mring sira bajul | ewa mangkono yèn sira | têmên-têmên lair batin ||

8. gonira trêsna kêkadang | marang ingsun pêsthi amêrês budi | bajul sumaur angulung | hèh kancil dèn pitaya | lair batin ingsun angaku sadulur | iya kancil marang sira | apa sakarsanirèki ||

9. angrèh maring raganingwang | saparentahira ingsun lakoni | mau wus akèh kawêtu | ujarku maring sira | sira kancil alon ing pamuwusipun | mêngko antinên sadhela |

--- 91 ---

sun lunga ngupaya pikir ||

10. rêrêmbugan lawan sanak | sato wana mêngko ngong nuli bali | lawan pawongmitraningsun | bajul alon saurnya | iya kancil nanging aja dangu-dangu | sira nuli abalia | nulya tulungana mami ||

11. si kancil sigra umêsat | munggah marang pêpundhung angulati | nênggih pawongmitranipun | kunêng kang kawuwusa | banthèng lawung gêrahuyang awakipun | samêntasira mêmangan | banthèng arsa nginum warih ||

12. lan arsa guyang sarira | alêlumban bêngawan sêdyèng galih | kapêthuk si kancil muwus | dene ta pasang yogya | sira banthèng arsa marang ngêndi iku | sun upaya nuli prapta | banthèng anauri aris ||

13. sun arsa maring bêngawan | saking ngêndi lah sira iku kancil | dene asigra lakumu | beda kalawan saban | sira kancil nauri wacana arum | lah mara nuli ngombea | anguma angguyang nuli ||

14. sadhela nuli mêntasa | aja suwe mêngko sun pituturi | banthèng lawung gya tumurun | kalihe mring bêngawan | banthèng lawung sawusnya warêg anginum | angum angguyang sarira | kancil nèng têpining warih ||

15. banthèng lawung wusnya siram | sigra mêntas bêkos-bêkos kêkirig | daringakan ngambus-ambus | abigar gêgêdrugan | wusnya aring si banthèng ambêkanipun | si kancil sigra angucap | lah banthèng ingsun tuturi ||

16. mila sira sun upaya | utamane [uta...]

--- 92 ---

[...mane] sira gawea bêcik | ana pawongmitraningsun | si bajul namanira | kasangsaya iya karubuhan kayu | anèng pinggiring bêngawan | langkung saking kawlasasih ||

17. anjaluk tulung maringwang | wêlas têmên sun tan bisa nulungi | marang ing bajul puniku | mulane banthèng sira | têtulunga puniku marang si bajul | banthèng ngungak sarya ngucap | kancil ngong datan kadugi ||

18. dene kayu gêng apanjang | kang nindhihi marang si bajul iki | kancil malih wuwusipun | lah aja sira susah | wêgah dening kayu gung panjang puniku | ana sarat lawan akal | ing mau wus sun talitik ||

19. mung kari oyod sapala | rungkadipun kayu mêksa ngêncêngi | samôngsa pêdhot puniku | oyod pating karêncang | pira bote malah nora nganggo junjung | malêsat binêktèng toya | kaline jurang anggawing ||

20. sayêkti abot pucuknya | kayu iku kèh kacêlub ing warih | kêdhik kang nèng dharat iku | yêkti balik kewala | yèn wus tatas oyode jomplang puniku | pucuke kang anèng ngandhap | nuli bongkot jêbul nginggil ||

21. sang banthèng sampun kaduga | duk miyarsa pangucape si kancil | alon ing pamuwusipun | kancil ingsun sumôngga | sarèhira pan ingsun darma lumaku | apa ing sarêmbugira | nurut bae awak mami ||

22. saksana sami lumampah | banthèng lawung kancil kang anèng ngarsi | prapta wau prênahipun |

--- 93 ---

bajul kang kawlasarsa | pêgat-pêgat si bajul pamuwusipun | angulung nangis sêsambat | adhuh mitraningsun kancil ||

23. kayaparan karsanira | denirarsa têtulung maring mami | si kancil alon amuwus | hèh bajul aja susah | dèn piyandêl marang kang amurbèng tuwuh | manawa dadi jalaran | iki pawongmitra mami ||

24. yèn sarta karsanira sang | murbèng urip yêkti sira basuki | marga saking banthèng lawung | atulung marang sira | mung wêkasku lah bajul-bajul dèn emut | yèn sira manggih waluya | sira agawea bêcik ||

25. maring samaning tumitah | lawan aja ngalani kang wus bêcik | kang bêciki mring sirèku | liwat saking duraka | yèn wong lali maring kabêcikan iku | uripe praptèng dêlahan | sayêkti nêmu tan bêcik ||

26. sor nistha badane rusak | dèn pêpurak jêr nora wruh ing bêcik | kèsi-èsi ing tumuwuh | wuwuh alaning badan | badan iki ya bajul darma lumaku | ugêr-ugêr anèng manah | laku lêlakoning urip ||

27. tinêmu badane samya | sapa karya êsak sirik kasarik | sapa rusuh nêmu ewuh | tur papa kajantaka | murang tata kasurang-surang kalurung | lurung jêmbar kudu nasak | garumbul kang dèn margani ||

28. yêkti badanipun rusak | kasarimpêd rêrêgêding wanadri | yèn kang gêlêm anut lurung | yêkti nora kasrakat | pan lêstari ngalor atanapi ngidul | laku lêlakoning

--- 94 ---

badan | gampange kalih prakawis ||

29. êndi kang winastan ala | sira bajul aja gêlêm nindaki | yêkti manggih arubiru | dene kang saprakara | kabêcikan kautamaning tumuwuh | dèn sarêgêp lakonana | hèh bajul-bajul dèn eling ||

30. sira bajul aris ngucap | bênêr kabèh kancil tuturirèki | ingkang kaya awak ingsun | lah kaya priye mana | yèn duwea cipta ala mring sirèku | miwah mring si banthèng ika | sayêkti nuli kasarik ||

31. mandah ta dening duraka | ngumbuk-umbuk kang kaya awak mami | mung apa wêwalês ingsun | mring sira miwah lawan | pawongmitraningsun ya si banthèng lawung | iku bae ciptaningwang | nora nana malih-malih ||

32. tur ta durung kalampahan | pitulungmu miwah mitramu yêkti | ya iku si banthèng lawung | parandene tyas ingwang | wus mêngkono sarta adhêm atiningsun | aningali banthèng ika | miwah marang sira kancil ||

33. banthèng anambungi sabda | sokur lamun karêp panggawe bêcik | iya gêlêm ingsun tulung | bajul marang ing sira | yèn wus mantêp jangjinira marang ingsun | si bajul ngucap mlasarsa | dhuh banjèng[16] aja kuwatir ||

34. ora-orane wak ingwang | yèn gawea ala marang sirèki | bêcik apane tinêmu | mau wis erang-erang | akèh kêdhik si kancil pituturipun | maring ngong sun rasa-rasa | bênêr datan ana sisip ||

35. enggar tyasira miyarsa | sira banthè[17]

--- 95 ---

lawung awlas ningali | sigra mangkrak krodha ngiwung | bêkos netra ngatirah | molar-malir angajrihi yèn dinulu | garumbul sirna tinunjang | sigra dènya anggambuli ||

36. oyoding kayu punika | sirna rantas siji tan ana kari | malêsat kang kayu kombul | anglir dèn undha singat | lir kinêbur jumêgur tiba ing kêdhung | prakampita iwak molah | kagyat saisining warih ||

37. ana saking tigang dhêpa | palêsating kayu saking gonèki | suka manahnya si bajul | nanging sarira lupa | labêt saking sangêt katindhihan kayu | kancil wus dangu prayitna | munggah gumuk dhandhanggêndhis ||

12. Dhandhanggula

1. sira bajul pangucape manis | adhuh banthèng pawongmitraningwang | apa kang sun walêsake | luware awak ingsun | saking papa antara pati | mèh bae ingsun pêjah | aja na sirèku | atêtulung raganingwang | miwah kancil gadarenane abêcik | rèhning apawongmitra ||

2. banthèng lawung aja tanggung ugi | gawe bêcik marang raganingwang | lah atêrêna sun kiye | maring sajroning banyu | ingsun nora bisa lumaris | rêmpu badan sadaya | katindhihan kayu | lupa lêsune kalintang | kaya rêmuk balung kadya dèn lolosi | awak katiban wrêksa ||

3. sira banthèng kewuhan ing galih | amiyarsa si bajul mangkana | mêlang-mêlang wardayane | banthèng lawung amuwus | kayaparan puniki kancil | bajul bangêt kalaran |

--- 96 ---

jaluk gendhong ingsun | kon ngatêr lêbuning toya | sira kancil alon pangucapirèki | ya banthèng atêrêna ||

4. maring banyu mêsakakên ugi | ingsun dhingin angrungu wirayat | sabangêtane larane | lamun bajul puniku | pêsthi waras kaclub ing warih | sigra banthèng marêpak | mêndhak ngarsanipun | sira bajul nunggang sigra | ing gigire si banthèng nguthapêl aglis | bajul anèng gendhongan ||

5. sarwi ngêkêp pêpunuking sapi | sira bajul wus angarah-arah | yèn praptaa ing banyune | badhe anyaut punuk | punuk banthèng dèn pangarahi | kumêcêre kalintang | bajul dulu punuk | kaya nuli dèn untala | alon ngucap lah banthèng angkatên nuli | ingsun maring gon toya ||

6. nulya ngadêg si banthèng lumaris | gendhong bajul nora anggraita | dèn pangarahi punuke | sapraptanirèng banyu | watês dêkung si banthèng angling | bajul sira mudhuna | wus anèng jro banyu | abotmu kaliwat-liwat | jaluk gendhong ngong iki kêsêl kapati | mêntas andhungkar wrêksa ||

7. mêngko wuwuh anggendhong sirèki | wuwuh kêsêl wuwuh sayah ingwang | mulane mudhuna age | sira bajul sumaur | tanggung têmên sira puniki | bok dèn rada marana | jêro banyunipun | anurut banthèng lumampah | watês dhadha mojar wus jêro puniki | age bajul mudhuna ||

8. sira bajul ngucap ngasih-asih |

--- 97 ---

kurang thithik dirada marana | ika kang jêro banyune | banthèng sumaur bêkus | basakêna sira puniki | ngadi-adi kaliwat | wong uwis tinulung | mêngko wuwuh nèng gendhongan | kinèn gawa mring banyu ingsun lakoni | tan gêlêm mudhun sira ||

9. sêlak sayah lawan ingsun wêdi | maring kêdhung pêsthi gulagêpan | ujêr dudu sêsabane | lan maras atiningsun | bok kasilêp tan wande mati | nora atêpa-têpa | kang kaya sirèku | pae ingkang kaya sira | kakèkira ninèkira bajul sami | sira anaking baya ||

10. buyut canggah udhêg-udhêgnèki | nora susah sabane ing toya | wus kaprah ujêr wismane | bajul anèng jro banyu | sira bajul angucap malih | ngasihasih mlasarsa | adhuh mitraningsun | aja ta kaduk atômpa | saking dene laraning sarira mami | nora bisa gulawat ||

11. rapuh bangêt banthèng lagi iki | ana thithik sêgêre kang awak | tan saking ngadi-adine | ya ta wau kawuwus | sira kancil maras ningali | maring banthèng lan baya | bok tan sarjwèng kayun | eman kalih-kalihira | wong mitrane yèn tan sarjuwa ing galih | gawe susahing driya ||

12. baya banthèng lawung anuruti | gya lumampah manêngah ing toya | watês gulune si banthèng | ngucap mudhuna gupuh | sêlak sayah abot kapati | anggendhong marang sira | tan bisa lumaku | iki ingsun nora jajag |

--- 98 ---

gulagêpan sira tan arsa ngudhuni | lah dèn age mudhuna ||

13. sira bajul pangucape bêngis | daya-daya yèn ingsun galêma[18] | mudhun saking gendhongane | ana kang ingsun jaluk | punukira banthèng puniki | sira dèn lêgalila | punukmu sun jaluk | mandah dening gurih mana | punuk iki arêpku kapati-pati | dhasar kaluwèn ingwang ||

14. awèh tan awèh sun jaluk iki | iya banthèng dèn alêgalila | punukira sun caploke | dimène iki wuwuh | ing sêgêre sarira mami | yèn sira tan ngulungna | iya ing punukmu | nora wande ngong wasesa | kalah apa ingsun anèng jroning warih | payo tandhing ayuda ||

15. sira banthèng lawung duk miyarsi | ing ujare si bajul mangkono | têka anglês wardayane | mênêng tan bisa muwus | ngrasa lamun manggih bilai | cipta tan wande pêjah | wasana amuwus | lah bajul aja mangkana | bok dèn eling sira mau mèh ngêmasi | yèn aja naa[19] ingwang ||

16. kang têtulung marang sira ugi | yêkti mati katindhihan wrêksa | ingsun kang ngungkil kayune | mulane sira wurung | têkèng pati ngong kang nulungi | ing mêngko sira arsa | matèni maringsun | lah ta bok dèn eling mana | binêcikan uwis nora malês bêcik | têmah ambalang tinja ||

17. bêcik têmên bajul sira iki | apa tan ngrasa yèn binêcikan | lagi sapira suwene | mau duk arsa lampus | sambat-sambat anjaluk urip |

--- 99 ---

akèh prasêtyanira | ing mêngko sirèku | luwar saking pôncabaya | sambat lêsu lupa sariranirèki | akon ngatêr mring toya ||

18. jaluk gendhong iya sun lakoni | rèhning ingsun asih akêkadang | ing awal praptèng akire | tulusa atutruntut | aywa na kang sawalèng kapti | sokur kalamun sira | malês sih maringsun | abangêt tarimaningwang | yèn tan ana ala apanggawe bêcik | rèhning urip punika ||

19. datan ana alanipun ugi | wong akarya mangun kabêcikan | ing têmbe ana pedahe | apa tataning bajul | binêcikan têka ngalani | lumrahe kang wus kaprah | tan ana kadyèku | ewa mangkana yèn lumrah | gawe bêcik winalês binalang tai | ya ingsun têka ngalah ||

20. kalahêna paduningsun dhingin | êndi kitabe sun tuduhêna | aja ngamuk punggung bae | bajul sigra sumaur | wus mênênga aja baribin | bok dèn turut kewala | ingsun jaluk punuk | sapuluh silih kapakna | ingsun bangêt kumêcêr liwat kapengin | andulu punukira ||

21. bangêt têmên lêmune anggajih | kaya nuli sun caplok-caploka | dulu punukira kiye | mandah ta gurihipun | yèn sidaa sira lilani | anyaplok punukira | baya enak-enuk | aja tanggung asêsanak | sira banthèng turutên luwih prayogi | sun nyaplok punukira ||

22. banthèng lawung saure aririh | dudu padu bajul karêpira |

--- 100 ---

kudu nyaplok punuk bae | sapa awèh puniku | punuk siji dèn êmi-êmi | dene gênêp papat |[20] ana pantêsipun | jaluk siji tan ngapaa | yèn wus bênêr ing kukum ingsun lakoni | rèhning bênêr punika ||

23. alam Nabi Adam sapariki | durung owah ing pangrunguningwang | wong gawe kabêcikane | sayêkti nêmu luhung | nora nana binalang tai | lagi bajul mung sira | tan kaprah kalangkung | lah ta iya ngêndi ana | binêcikan kudu malês angalani | yèn wêruha mangkana ||

24. nora niyat atêtulung mami | sukur sira ing mau modara | katindhihan ing kayune | bajul malih sumaur | wus lumrahe wong gawe becik | puniku ingalanan | yèn pangawruh ingsun | arang kaya ujarira | gawe bêcik nuli malês ambêciki | marang kang binêcikan ||

25. arang-arang yèn wong dèn bêciki | nuli amalês ing kabêcikan | akèh kang balang taine | sanadyan ana iku | wêwangsule kang ambêciki | mêtu dêdalan liya | iku kaprahipun | ingsun angrungu wirayat | iya saking caritane para nabi | besuk nabi wêkasan ||

26. nênêm sagung ingkang para nabi | kang rumiyin iya Nabi Adam | Nabi Ênuh kapindhone | dene ping tiganipun | Nabi Musa Kalamullahi | kaping pat Nabi Ngisa | kaping limanipun | Nabi Brahim Khalilullah | kaping nême Nabi Mukamad mêkasi | ya Kangjêng Rasullullah ||

--- 101 ---

27. sasedane nayakaning bumi | nabi panutup ingsun miyarsa | rikala arsa maphade[21] | malekat ping sapuluh | sadinèku dènya nêdhaki | andhawuhkên timbalan | maring Kajêng[22] Rasul | dhawuhnya ingkang sapisan | Sang Hyang Luhur amundhut ingkuding bumi | nabi matur sumôngga ||

28. nulya dhawuhnya kang kaping kalih | mundhut cidraning wong sasêmayan | dene kang kaping tigane | malekat têdhakipun | pan amundhut sudanirèki | sagung ingkang wowohan | ing alam donyèku | dene dhawuhe kaping pat | kang pinundhut suda bêrkating bumi |[23] sabanjure mangkana ||

29. pan sadaya sinuda prasami | besuk sabakdaning Rasulullah | ing jaman akhir wastane | kabèh ngalam donyèku | saisine sinuda sami | tan ana kaliwatan | myang manusanipun | kabêcikane sinuda | katêmênan iya sinuda prasami | besuk akhiring jaman ||

30. dhêlêg-dhêlêg banthèng duk miyarsi | nora bisa mangsuli wacana | banthèng dangu panjêtunge | nulya ana kadulu | takir ponthang kang saking nginggil | kèli dupi kapêdhak | si banthèng amuwus | lah takir ponthang mandhêga | ingsun arsa jaluk bênêr ing sirèki | ngong gawe kabêcikan ||

31. iya maring si bajul puniki | kang sun gendhong maune si baya | kurang sathithik jidênge | pan karubuhan kayu | kêmpis-kêmpis akon nulungi | wasana ingsun wêlas | nuli ngong kang

--- 102 ---

tulung | kayu sirna ngong barengkal | wusnya luwar si bajul saking bilai | mlasasih ngroning kamal ||

13. Sinom

1. si bajul asambat-sambat | maringsun angasih-asih | luwih lêsuning sarira | balunge lir dèn lolosi | akon ngatêr mring kali | anjaluk gendhong ngong turut | ing mangke praptèng toya | bajul arsa mangarahi | jaluk punuk panjaluke amisesa ||

2. lah iku ing purwanira | kayaparan bênêrnèki | takir ponthang ukumana | kayapa karsamu mangkin | takir ponthang nauri | banthèng nora bisa ingsun | ingsun tutur kewala | lêlakone awak mami | ingsun iki kalangkung dèn êma-êma ||

3. sadurunge kanggwèng karya | kalintang dèn gumatèni | kalangkung sinungga-sungga | ingkang kaya awak mami | nuli ingsun kinardi | iya wadhah pindhang duduh | kinarya ngirim donga | kalangkung dèn aji-aji | anèng bale kêlasane padha anyar ||

4. tinutup saji karangan | wong sadesa angubêngi | kinêpung-kêpung akapang | nulya lêbe andongani | sawuse mangan nuli | nulya binarêkat ingsun | marang ki lêbe lurah | nèng wisma sinèlèh ririh | tan antara barêkate pinindhonan ||

5. mring kiyai lêbe lurah | barêkate sirna ênting | kasusu pamanganira | anak bojonira sami | tan nganggo dèn ngèngèhi | gêgadhingan pulukipun | sawusira amangan | takir godhong dèn rangkudi |

--- 103 ---

nuli ingsun binuwang pinggir bêngawan ||

6. sira kyai lêbe lurah | pangunandikaning galih | maksih sumêlang tyasira | manawa kêna ing titik | cêngkelak nuli bali | anyepak-nyepak maringsun | malêsat ingsun tiba | kèli bêngawan puniki | mung puniku banthèng lawung tutur ingwang ||

7. si bajul suka kalintang | myarsa turing ponthang kèli | asru ing pangucapira | lah ta ingsun sida iki | anggayêm ati sapi | enak-enuk nyaplok punuk | dene iku si ponthang | nora beda lawan mami | wus bênêr ingsun nyaplok punukira ||[24]

8. banthèng lawung saurira | lah aja bajul puniki | ana ta kukusan bubrah | tur amoh kèli ing kali | ingsun têtakon dhingin | kaya ngapa bênêripun | bajul sêndhu wacana | bok aja kakehan pikir | sêlak arêp sun caploke punukira ||

9. banthèng sigra atêtanya | kukusan amoh sun iki | jaluk bênêr marang sira | ingsun iki dèn apusi | maring si bajul iki | wus tinutur purwanipun | kukusan amoh ngucap | ingsun tan bisa bênêri | tutur bae banthèng ingsun marang sira ||

10. lêlakone awak ingwang | kalane anyar sun iki | kalangkung dèn êla-êla | mring manusa awak mami | pinatut-patut sami | kêkêb anyar dandangipun | iya anyar têmbaga | inganggo adang sun iki | wusnya adang ingsun arêsik ginirah ||

11. nuli pinarnahkên ingwang | dhuwur dinokok [dinoko...]

--- 104 ---

[...k] pênglari | ing mêngko ingsun wus bujad | kèli binuwang ing kali | kerut katut ing warih | tan ana kang sudi mupu | mung iku tutur ingwang | banthèng datan ana malih | asru ngucap si bajul asuka-suka ||

12. lah iku kukusan bujad | nora beda kaya mami | bok iya dèn lêgalila | ingsun caplok punuk iki | sêlak kumêcêr ugi | kadi andulu cêmpaluk | banthèng aris angucap | bajul sarèhêna dhingin | aja gugup dèn sumêne antèkêna ||

13. anulya ana katingal | kêlasa amoh kang kèli | banthèng alon atêtanya | kêlasa mandhêga dhingin | ingsun anjaluk adil | lah bênêrana dèn gupuh | kêlasa amoh ngucap | kayapa purwane nguni | banthèng tutur sasolahira sadaya ||

14. kêlasa amoh saurnya | ngong datan bisa bênêri | banthèng ngong tutur kewala | lêlakone awak mami | kala anyar sun iki | amukti kinarya turu | iya maring manusa | sabên sore dèn têbahi | mêngko amoh tan ana sudi kanggonan ||

15. binuwang sinikang-sikang | kabur iki tibèng kali | kèli nut ilining toya | nora nana kang nyandhangi | banthèng tan ana malih | mung puniku tutur ingsun | bajul suka miyarsa | lah dalah tan wande mami | nyaplok punuk mring ngêndi pangungsènira ||

16. lah ta banthèng ngêndi baya | pangungsènira tan olih | kari rêbut babênêran | kêlasa amoh puniki |

--- 105 ---

tan beda lawan mami | nyaplok punuk badhog punuk | môngsa ta sun wurunga | anyaplok punukirèki | sira banthèng bok aja kakehan polah ||

17. nêngêna tan kocapa |[25] kang lagya awawan pikir | banthèng lawan bajul ika | gumantya ingkang winarni | kang anèng pinggir kali | si kancil sigra lumayu | ngulati mitranira | si kidang sampun kapanggih | duk anjêrum soring kayu kêndhayakan ||

18. eca gayêmi si kidang | kagyat praptanira kancil | ambêkane akêsotan | si kidang anyapa aris | kancil apa karyèki | dene asigra lakumu | kancil lon saurira | dhuh kidang wong mitra mami | liwat pêrlu kidang iki lakuningwang ||

19. iya anêmu prakara | ana pawongmitra mami | banthèng lawung dèn sikara | iya maring bajul drêngki | tinutur sadayèki | purwa madya wasanèku | tan ana kaliwatan | si kancil sarwi bêbisik | marang sira si kidang sampun kaduga ||

20. alon ing panabdanira | lah kancil kayapa mangkin | dènirarsa têtulunga | mring pawongmitranirèki | banthèng kang dèn apusi | mring si bajul anak bajul | kaki ninèkne baya | buyut canggah bajul baring | kancil ngucap dhuh kidang nora kaduga ||

21. ya môngsabodhoa sira | ingsun pracayèng sirèki | kurang apa sira kidang | ing pikir nora mancèni | kidang sumaur aris | kancil lamun sira rêmbug | lah ingsun tuduhêna |

--- 106 ---

ênggone si bajul baring | tudingana saking kadohan kewala ||

22. sira aja angatingal | manawa anjêjarohi | mêngko ingsun gawe gêlar | nora kasompokên mami | kancil sumaur aris | saksana samya lumaku | si kancil lan si kidang | gêgunêman turut margi | sampun prapta anèng pinggiring bêngawan ||

23. si kancil sampun atêdah | sigra dènira andhêlik | kawarnaa sira kidang | apêpincangan lumaris | tumurun saking wukir | lampahira api tan wruh | lajêng anginum toya | si banthèng anyapa aris | hèh ta kidang sukur sira iku prapta ||

24. ingsun iki dèn sikara | mring si bajul dèn apusi | jênggirat kagyat si kidang | api-api tan udani | lah kayaparan ugi | wêcakna ingkang satuhu | wit mulabukanira | manawa sira kang sisip | sira banthèng alon nauri wacana ||

25. lah kidang piyarsakêna | ngong tutur kalaning nguni | si bajul apan mèh pêjah | anèng sapinggiring kali | pijêr pringas-apringis | sêsambate amlasayun | nuli si kancil prapta | nora bisa anulungi | kancil sigra ngulati mring sun kapanggya ||

26. wuwusing kancil mangkana | iya banthèng ingsun iki | têtêmu kalawan sira | duwe pawongmitra mami | bajul manggih bilai | iya karubuhan kayu | sira atêtulunga | rèhning pawongsanak bêcik | nuli ingsun marani gone si baya ||

27. kathah

--- 107 ---

prasêtya pangêbang | ujare ya malês bêcik | si bajul anaking baya | ing mêngko têka nyidrani | tan kêna dèn sambati | anggung gawe kudu nyapluk | akale bajul edan | tan wêruh ing ala bêcik | kidang ngucap bênêr karêpe si baya ||

28. si kidang anulya milar | têlangkas awira-wiri | têtêgar pinggir bêngawan | ngalor ngidul ngetan sarwi | suku nyandhung-nyandhungi | nyampar tunggaking sênggugu | kidang kèndêl sakêdhap | manthuk-manthuk asung wangsit | mring si banthèng si banthèng nora graita ||

29. malah anglês manahira | cipta nora wurung mati | banthèng wus pasrah ing Suksma | si bajul suka kapati | anulya kidang angling | puluh gêdhe-gêdhe busuk | sanadyan sungu ranggah | si banthèng lawung puniki | busuk têmên si banthèng nora wiweka ||

30. nora nganggo duga-duga | dudu omah ing jro warih | yêkti nganggo sawatara | saka dugane ing ati | nora kaya sirèki | banthèng lawung malbèng kêdhung | sayêkti gulagêpan | seje lan si bajul iki | enak bae jêr iku wismaning toya ||

31. kidang malih milar-milar | atêtêgar wira-wiri | ana kayu cangkring ika | salêngên gênge tan luwih | satêngah dhêpa nênggih | panjanging kayu puniku | sinudhang[26] kapalêsat | saking lor sinundhang malih | kayu cangkring ngalor ngidul kapalêsat ||

32. sinudhang dening si kidang | nulya winangsulkên malih | cangkring panggonane lama |

--- 108 ---

kidang sarwi ngucap aris | cangkring balia malih | panggonan lama puniku | ingsun tan munasika | kidang sarwi asung wangsit | mring si banthèng si banthèng nora graita ||

33. manthuk-manthuk sira kidang | dènira amêmangsiti | mangkana karêping kidang | mulane ingsun puniki | tatêgar wira-wiri | nyandhung tunggak sênggugu |[27] gugunên banthèng uga | ing sapolah tingkah mami | graitanên ing sapolah tingkah ingwang ||

34. nulya malih sun sasmita | ana ingkang kayu cangkring | anèng gêgisik gumlethak | ngong sudhangi sungu kalih | cangkring malêsat têbih | nuli ngong balèkkên gupuh | ing panggonane lama | banthèng busukmu kapati | nora wêruh ing sêsêmu pêpucungan ||

14. Pocung

1. banthèng lawung paran iki sêmunipun | sira wus akarya | kautaman amrih bêcik | mring si bajul bajul nora anarima ||

2. iya kudu angalani karêpipun | nora ngrasa pisan | yèn maune mèh ngêmasi | kurang thithik modar katindhihan wrêksa ||

3. ywa na iku si banthèng kang ngungkil kayu | tan wande pralaya | si bajul mati kapipit | dening wrêksa mati patine duraka ||

4. têgêsipun iya si bajul puniku | liwat datan arsa | maring kabêcikanèki | ya si banthèng bênêre iku ngulihna ||

5. mring gonipun lami katindhihan kayu | si bajul punika | dokokna ngênggone nguni | nuli gigiripun tindhihana wrêksa ||

6. kèndêl dangu si

--- 109 ---

kidang arangu-rangu | nèng pinggir bêngawan | si banthèng nora nampani | sêmunira si kidang awlas tumingal ||

7. tyase kaku si kidang osik ing kalbu | puluh-puluh iya | si banthèng sêmpuging galih | nora pasah binalang sêmu kewala ||

8. mêlasayun si banthèng ika sun dulu | karya kabêcikan | mêngko arsa dèn alani | wênang ingsun têtulung kinaniaya ||

9. dadya muwus si kidang wacana arum | hèh wong mitraningwang | si banthèng anjaluk adil | durung lila punuk arsa dèn caploka ||

10. mring si bajul mulane tan awèh ingsun | durung kabênêran | pradongdi salayèng budi | maksih gèsèh pikire durung anunggal ||

11. yèn wus kumpul ing rêmbug saekakayun | nora ting balêsar | pama mangetan lumaris | jinujul mangulon môngsa kapanggiha ||

12. wong mangidul wasana ngalor kang jujul | yêkti tan kapanggya | mangkono pamanirèki | gampang bae yèn ingsun kang bênêrana ||

13. lawan bajul sira pawongmitraningsun | yèn sira pracaya | iya maring awak mami | lah turutên rêmbugku ingkang prayoga ||

14. sira bajul yêkti sida nyaplok punuk | yèn wus môngsakala | pètên lilane lêstari | iya ingsun kang nibani bêbênêran ||

15. nora kekuk dadi gampang nyaplok punuk | ingsun kang minôngka | jêksane ambêbênêri | miwah [mi...]

--- 110 ---

[...wah] banthèng karone lamun pracaya ||

16. bajul muwus iya kidang ingsun turut | yèn bênêranira | kidang kaya karêp mami | karsaningsun nyaplok punuking andaka ||

17. kidang muwus aja susah sira bajul | yêkti lamun sida | sira nguntal punuk sapi | lamun sarta karsane kang murbèng jagad ||

18. sira bajul malih alon wuwusipun | ya ingsun pracaya | kidang sakarsanirèki | lah dèn enggal kidang nuli bênêrana ||

19. atiningsun kasusu kudu anyapluk | mandah gurih mana | punuke si banthèng iki | sira kidang nauri sukur mangkana ||

20. kidang wau alon ing pangucapipun | lah banthèng dèn enggal | si bajul angkatên nuli | ulihêna gawanên marang dharatan ||

21. kadya wau aja owah tatanipun | tirunên sadaya | yèn wus praptèng dharat mangkin | bajul nuli sèlèhna ênggone lama ||

22. bajul iku mujur ngêndi kalanipun | katindhihan wrêksa | tirunên kaya kang dhingin | lamun uwis bajul sumèlèh ing lêmah ||

23. nulya wau kalanira dhungkar kayu | iku tirokêna | sakôntha-kanthane nguni | rikalane sira têtulung si baya ||

24. lamun uwus têtela ngong nora ewuh | gawe bêbênêran | anibakkên kukum adil | sigra mangkat si banthèng anggendhong baya ||

25. sawusipun banthèng mêntas saking banyu | praptaning dharatan | gêgisik [gê...]

--- 111 ---

[...gisik] prênahing nguni | duk sangsaya si bajul katiban wrêksa ||

26. kinèn mudhun si bajul sigra tumurun | saking gêgendhongan | anglungsar gonira lami | datan owah bajul ing panglugurira ||

27. minggah gupuh si banthèng maring pêpundhung | gon oyoding wrêksa | kalane banthèng gambuli | anggêgambul si banthèng prênahe lama ||

28. gya malêncut kidang minggah ing pêpundhung | sapraptaning kana | kidang pangucape aris | lah ta bajul apa wus bênêr mangkana ||

29. awitipun kalanira nêmu ewuh | si bajul angucap | iya kidang datan sisip | pan mêngkene mau solah nyatanira ||

30. lah dèn gupuh kidang trapêna adilmu | nuli kalakona | ingsun nyaplok punuk sapi | wus prayitna si kidang alon angucap ||

31. iya bajul mangkene bênêran ingsun | agampang kewala | gigirira iku nuli | wus anglugur banybur[28] tindhihana wrêksa ||

32. dimèn lampus patimu katiban kayu | kaya mau ika | si banthèng aja nulungi | pan mêngkono bajul babênêraningwang ||

33. de sirèku arsa mêmangan puniku | marang pêpunuknya | si banthèng lawung puniki | ya tarinên dhewe si banthèng yèn suka ||

34. yèn tan asung tan wênang pinêksa iku | iya sasukanya | punuk-punuke pribadi | sapa lila wong dêduwe dèn rêrusak ||

35. nadyan punuk ujêr punuk dadi patut | lamun [lamu...]

--- 112 ---

[...n] dèn longana | punuke si banthèng iki | pêsthi krowak awake anêmu lara ||

36. punukipun yèn cinaploka puniku | angowahkên sipat | suda kabagusannèki | bênêr lamun iku si banthèng tan lila ||

37. jêr sirèku bajul ingkang luwih luput | tan têpa sarira | tan kaprah karêpirèki | anjêjaluk tan nganggo duga watara ||

38. sira bajul nauri wacana sêndhu | si kidang têlangkas | sira bisa ngapus krami | saguhira angadili dadi jêksa ||

39. têmahipun ingsun kacêlik sirèku | tan bisa ngalahna | padune si banthèng julig | dene mau saguhmu kaya-kayaa ||

40. mau-mau yèn awèha wus sun capluk | si banthèng punika | punuke dangu sun rintih | durung lêga banthèng duk anèng jro toya ||

41. nadyan iku ingsun amisesa purun | yèn anèng jro toya | sira ingkang jêjaruhi | mêngko dadak kinon mêntas ing dharatan ||

42. sira tuhu kidang bisa angapus-apus |[29] nyênyuwani manah | yèn aja ana sirèki | wus sun untal punuke banthèng punika ||

43. alon muwus si kidang lah iya bajul | pan si banthèng ana | caplokên yèn sira wani | sira kidang alon malih wuwusira ||

44. banthèng lawung payo lungaa dèn gupuh | lawan kancil sira | angladèni bajul baring | andalêming panjaluke nora kaprah ||

45. mangkat gupuh kancil kidang anèng [a...]

--- 113 ---

[...nèng] ngayun | banthèng anèng wuntat | jagani pakewuh wuri | bêkas-bêkus anjênggirat nolih wuntat ||

15. Pangkur

1. ya ta kang lumakwèng wuntat | anggêgambul bêkos agobag-gabig | banthèng liwung krodha ngiwung | kang rawe-rawe rantas | siwat siwut kayu rungkad dadi umbul | dêringakan ngungak-ungak | solahe anggêgirisi ||

2. bajul anututi mêntas | nguwuh-uwuh kidang mandhêga dhingin | lah ta êndi bênêramu | yèn sira nora bisa | ambênêri sira ingkang dadi liru | nora wande sun kalêthak | êndhasmu ngong untal nuli ||

3. kidang anauri sabda | iya bajul besuk untalên mami | yèn wus praptèng mangsanipun | sarta karsaning Suksma | yèn tan saking karsane kang murbèng tuwuh | mati maning yèn gêlêma | tuwa kaduwung sun iki ||

4. dene iki karsaningwang | amêmisah aywa na kang pradondi | banthèng lawan sira bajul | ing mêngko wus kapisah | luwih kono karsanira rêbut udur | sok uga padha lêgaa | ingsun nora angawruhi ||

5. banthèng gya bali cangkelak | krodha ngiwung sarya sru dènirangling | hèh bajul anaking bajul | bajul putuning baya | buyut bajul canggah warèngira bajul | dhikdhustha gêlahing jagad | payo atandhing ing jurit ||

6. ing dharat padha prawira | singa tiwas yêkti nêmahi pati | bajul agiris lumayu | sigra malêbwèng toya | langkung miris bajul [baju...]

--- 114 ---

[...l] dulu banthèng lawung | sira banthèng wangsul sigra | katiga dulur lumaris ||

7. banthèng lawung kancil kidang | lampahira gunêman urut margi | banthèng tansah munggèng pungkur | jaga ewuh ing marga | sira kidang samarga-marga pitutur | si banthèng langkung narima | lulus prasamya basuki ||

8. rakêt dènya pawongmitra | sira kidang sêsanak lawan kancil | miwah sira banthèng lawung | katri saeka tunggal | rakêt sami dènira pawongsadulur | banthèng lawung kancil kidang | tan ana sawiji-wiji ||

9. kunêng gantya kang winarna | ana rikang prihatin anglangkungi | pêksi branjangan ranipun | jalu lawan wanodya | liwat saking prihatin susah kalangkung | kang dadya susahing driya | dening anakira katri ||

10. kang nusuh anèng pagagan | sira pêksi branjangan jalu èstri | kang èstri ngucap wêtu luh | lah kaya paranbaya | budinira wong lanang iki tan wurung | gaga ingkang sinusuhan | iki uwis dèn sawèni ||

11. bakal dèn wiwiti enjang | anak ingsun lagya sumuri-suri | durung ana bisa mabur | ingsun tan bisa gawa | nora wande mati anak ngong katêlu | kèlês pinidak ing janma | dhuh paran budinirèki ||

12. pêksi bêranjangan lanang | alon wuwusira angasih-asih | dhuh mas mirah garwaningsun | sira woding wardaya | aywa kathah prihatinira mas ingsun | iya karia sadhela | ngong lunga ngupaya pikir ||

13. kang èstri ngucap

--- 115 ---

mlasarsa | angrêrintih iya lungaa dhingin | nanging aja dangu-dangu | ingsun maras kaliwat | pêksi jalu nauri wacana arum | dhuh atma juwitaningwang | iya ingsun nuli mulih ||

14. pamit sigra dènya mêsat | angambara ngambah ing wiyati |[30] sira bêranjangan jalu | nênêdha mring Hyang Suksma | hèh ya Allah kawula anêdha tulung | tulungên anak kawula | kang lagya sumuri-suri ||

15. sêsambate amlasarsa | pêksi jalu kunêng gantya winarni | nênggih kang anèng pêpundhung | anjêrum sêsarean | anggayêmi kidang ing sadangunipun | eca ing tyasira kidang | anèng ngadhaping waringin ||

16. ya ta ingkang alêlampah | akêkêjêr anèng nginggil waringin | pêksi branjangan andulu | kidang kang sêsarean | sigra pêksi branjangan maniyup mudhun | prapta ngarsanira kidang | si kidang anyapa aris ||

17. apa ana karyanira | sira pêksi agupuh sun tingali | bêranjangan sauripun | bênêr panarkanira | iya kidang liwat gati lakuningsun | ingsun bangêt kasusahan | lan sarayat anak rabi ||

18. si kidang aris têtanya | kayaparan wit mulane prihatin | pêksi branjangan amuwus | ingsun lan rabiningwang | nusuh anèng têngah pagagan puniku | duk lagya apêpasihan | liwat sukane kang galih ||

19. nuli ngêndhog ingangrêman | wusnya nêtês pari kasêlak kuning | durung tuwa anak ingsun | katri tan bisa

--- 116 ---

lunga | lagya wayah sumuri-suri puniku | ingsun nora bisa gawa | iku susahe tyas mami ||

20. parine wus sinawenan | iya besuk-esuk dipun wiwiti | gaga ing pamugutipun | tan wande anak ingwang | mati kèlês kapidak ing manusèku | alon saure si kidang | bisa apa ingsun pêksi ||

21. sira jaluk tulung ringwang | kayaparan gon ingsun anulungi | nora duwe akal ingsun | pêksi malih angucap | môngsaborong ingsun pracaya kalangkung | iya maring pakênira | ingsun wus tega kapati ||

22. môngsa ta kuranga nalar | sira kidang undhagi manah wêgig | ingsun apan wus angrungu | mau duk anèng marga | sira kancil agunêm lan banthèng lawung | si banthèng mèh kapracondhang | yèn aja ana sirèki ||

23. kang têtulung duwe akal | nora wande banthèng mati nèng warih | sinaut maring si bajul | kidang malih angucap | lah ta pêksi bêranjangan yèn sirèku | têmên ngaku pawongmitra | iya maring awak mami ||

24. pirabara ingsun bisa | anulungi marang sira sang pêksi | dèn pracaya sira manuk | mring sang amurbèng gêsang | andêlêna besuk-esuk ingsun rawuh | yèn sarta karsaning Suksma | ingsun tulung mring sirèki ||

25. wus pêksi nuli muliha | bok dèn anti marang rabinirèki | ingkang bangêt ngayun-ayun | rabinira nèng wisma | sira pêksi nauri wacana arum | dhuh kidang kadangku lanang | têlangkas [têlang...]

--- 117 ---

[...kas] sun arsi-arsi ||

26. ing besuk pitulungira | sira kidang pamuwusira aris | iya aja susah manuk | besuk ngong nuli prapta | nulya pamit pêksi branjangan wus mabur | tan cinatur lampahira | sira bêranjangan prapti ||

27. têtanya pêksi wanodya | lampahira apa ta antuk kardi | angling ingkang pêksi jalu | dhuh mirah garwaningwang | aja susah kaya yèn olèh pitulung | ngong minta sraya si kidang | saguh besuk-esuk prapti ||

28. si kidang luwih prawira | sugih akal tatag tau ngêntasi | ing prakara gampang ewuh | pakewuh tan kewuhan | si kidang undhagi angên-angênipun | basuki ing basa bisa | si kidang atine bêcik ||

29. nulya suruping raditya | punang pêksi branjangan jalu èstri | agunêm tan bisa turu | ya ta kawarna enjang | byar raina ingkang duwe gaga rawuh | sasanakira ginawa | tuwa anom gêdhe cilik ||

30. wus samya praptèng pagagan | para wadon kang arsa mugut pari | anggawa saabênipun | sêsajènira pêpak | ingkang lanang anggawa cucukanipun | satangsulipun samêkta | gumêrah swaraning janmi ||

31. bêranjangan duk miyarsa | jalu èstri langkung maras ing galih | dangu dènya ngayun-ayun | mring mitranya si kidang | apa cidra dene nora nana rawuh | iki kang aduwe gaga | samya prapta jalu èstri ||

32. dènyarsa amugut gaga | sira kidang suwe tan ana prapti | apa maksih enak turu |

--- 118 ---

lali yèn sasêmayan | apa lagi pasihan lan garwanipun | iya si kidang têlangkas | suwe nora nana prapti ||

33. ya ta ingkang kawarnaa | sira kidang wus dangu amiranti | mangangên-angên tyasipun | sira kidang têlangkas | sigra mêdal si kidang saking garumbul | wong wadon kang tinêrajang | kagyat alok kidang sami ||

34. sira kidang galibêdan | wira-wiri panggonaning pawèstri | si kidang ika dharusul | kagubêd kasêmêkan | sira kidang tinubruk kinabruk tumbu | pawèstri sarya sru ngucap | kidang kêna ngong kurungi ||

35. nulya milar gawa sinjang | kakêmbêne bok rôndha sru katarik | kêmbên ginawa lumayu | katut sunguning kidang | rôndha anom lukar kasêmêkanipun | pambayun sinôngga ngasta | kakêmbêne dèn tututi ||

36. bok rôndha anguman-uman | kidang bancol rada kênèng panyakit | anyêndhal kakêmbên ingsun | kidang dipangan macan | andêladag si kidang kidang dikêpruk | lah biyang mêngko muncula | kidang tan wurung bilai ||

37. gumyak kang samya tumingal | ya ta kidang wus singidan miranti | nulya sagung manusèku | wus rêmbag karsanira | ngêni gaga wiwit pamuguting pantun | sira kidang malih mêdal | saking garumbul tumuli ||

38. marani goning wanodya | anyarunthul kagyat sagung pawèstri | alok kidang kidang tutut | ing kono pêgatana[31] | ana ingkang angabruki sênikipun | miwah kinabruk [kina...]

--- 119 ---

[...bruk] ing tampah | si kidang sangsaya wani ||

39. galibêdan ngeri nganan | kang pawèstri sukanira kapati | sèlèh ani-aninipun | ambutuhakên kidang | pan kinêpung tinubruk-tubruk marucut | anjaluk tulung wong lanang | sigra dènya anulungi ||

40. kidang sigra dènya milar | tinututan sigra sinawat kudhi | kidang kang sinawat luput | wus miranti singidan | ing garumbul ingulatan tan kapangguh | wus tita nora kapêdhak | manusa sadaya bali ||

41. karsanya nutugkên karya | mugut pari kidang anulya bali | pêpincangan lampahipun | dharusul gon wanodya | samya sèlèh ambuwang pamugut pantun | katungkul amburu kidang | rame aloking pawèstri ||

42. kidang lumaku dèn purak | pan wus pincang mau sinawat kudhi | baya kêna sikilipun | iku tandhane pincang | ngalor ngidul si kidang kinêpung-kêpung | cinandhak-candhak malumpat | rame gumuruh parèstri ||

43. sigra samya tinulungan | ing wong priya kidang milar akêsit | anulya samya binujung | yèn adoh ingandhêgan | pêpincangan si kidang lir pincang tuhu | sinarampang pinêgatan | kidang milar anglir thathit ||

44. akêsit wus tan katingal | sira kidang têlangkas wus andhêlik | ingupaya tan kapangguh | mundur kaku tyasira | wayah asar durung ana mugut pantun | rêmbag enjing wangsulira | manusa sadaya mulih ||

45. ing dalu wuwusên enjang |

--- 120 ---

ingkang darbe gaga anulya bali | bêkta anak putunipun | gêgawane samêkta | sajèn-sajèn parabot pamugut pantun | jalu èstri sampun prapta | ing pagagan goning pari ||

46. duk lagya arsa umangkat | mugut pari rame sagung parèstri | kidang wingi ingkang muncul | nyênyiwo ing manusa | kadya wingi kidang ing sasolahipun | sadina-dina mangkana | tan sida angêni pari ||

47. sêsajèn samya pinangan | bubar mulih mundur kasaput wêngi | pijêr buru kidangipun | salamine mangkana | tan cinatur apan sampun pitu dalu | pitung dina laminira | nora sida mugut pari ||

48. pijêr ambêburu kidang | kongsi kêlu pari dèrèng dèn êni | pijêr kidang dèn bêburu | ya ta malih kocapa | sira pêksi bêranjangan kang anusuh | anèng têngahing pagagan | anake wus gambuh sami ||

Catatan kaki:

1. Kurang satu suku kata: sarwi amangan wowohan. (kembali)
Kurang satu suku kata: sarwi amangan wowohan.
2. Kurang satu suku kata: dhuwêt jambu kêluthuk lan kuwèni. (kembali)
Kurang satu suku kata: dhuwêt jambu kêluthuk lan kuwèni.
3. Kurang dua suku kata: godhong jati kang anom-anom ginilut. (kembali)
Kurang dua suku kata: godhong jati kang anom-anom ginilut.
4. Kurang satu suku kata: si parucul nora ambêbayani. (kembali)
Kurang satu suku kata: si parucul nora ambêbayani.
5. kabêntus. (kembali)
kabêntus.
6. buron. (kembali)
buron.
7. Kurang satu suku kata: nora wande anak ingwang. (kembali)
Kurang satu suku kata: nora wande anak ingwang.
8. èstri. (kembali)
èstri.
9. Kurang satu suku kata: ujêr ing dêdoyaningwang. (kembali)
Kurang satu suku kata: ujêr ing dêdoyaningwang.
10. Guru lagu seharusnya : 8u, bêbarêngan lan sirèku. (kembali)
Guru lagu seharusnya : 8u, bêbarêngan lan sirèku.
11. Guru lagu seharusnya : 12a, ngumêl-umêl ingsun tan bêtah miyarsa. (kembali)
Guru lagu seharusnya : 12a, ngumêl-umêl ingsun tan bêtah miyarsa.
12. Lebih satu suku kata: kidang lanang ningali. (kembali)
Lebih satu suku kata: kidang lanang ningali.
13. Guru lagu seharusnya : 8u, yêkti tinugêl puniku. (kembali)
Guru lagu seharusnya : 8u, yêkti tinugêl puniku.
14. cintraka. (kembali)
cintraka.
15. mupus ing. (kembali)
mupus ing.
16. banthèng. (kembali)
banthèng.
17. banthèng. (kembali)
banthèng.
18. gêlêma. (kembali)
gêlêma.
19. ana. (kembali)
ana.
20. Kurang satu suku kata: dene gênêpa papat. (kembali)
Kurang satu suku kata: dene gênêpa papat.
21. waphade. (kembali)
waphade.
22. Kangjêng. (kembali)
Kangjêng.
23. Kurang satu suku kata: kang pinundhut sudaa bêrkating bumi. (kembali)
Kurang satu suku kata: kang pinundhut sudaa bêrkating bumi.
24. Kurang satu suku kata: uwus bênêr ingsun nyaplok punukira. (kembali)
Kurang satu suku kata: uwus bênêr ingsun nyaplok punukira.
25. Kurang satu suku kata: nêngêna datan kocapa. (kembali)
Kurang satu suku kata: nêngêna datan kocapa.
26. sinundhang (dan di tempat lain). (kembali)
sinundhang (dan di tempat lain).
27. Kurang satu suku kata: anyandhung tunggak sênggugu. (kembali)
Kurang satu suku kata: anyandhung tunggak sênggugu.
28. banjur. (kembali)
banjur.
29. Lebih satu suku kata: sira tuhu kidang bisa ngapus-apus. (kembali)
Lebih satu suku kata: sira tuhu kidang bisa ngapus-apus.
30. Kurang satu suku kata: angambara angambah ing wiyati. (kembali)
Kurang satu suku kata: angambara angambah ing wiyati.
31. cêgatana. (kembali)
cêgatana.