Damarwulan, Puspawijaya, 1952, #1319

Sêrat Pêthikan Cariyos Damarwulan[1]

1. Mêgatruh

1. gênti ingkang kawuwusa sang hyang wiku | kang palênggah ardi Manik | sinuji ing jawatagung | wus bôngsa dewa tan pasthi | kèksi ing sasamining wong ||

2. raga suksma pan sampun wêngku- winêngku | tiningalan aningali | wignya amarna ing suwung | suwungira amimbuhi | sêkarèngira sih pamor ||

3. Sang Hyang Ruci brôngta ing kênyatanipun | atuwuk datanpa bukti | kawiryan sampun kagadhuh | tan karana apiyarsi | tan guling tanpa kalêson ||

4. ing sadhepokira tan pasthi kadulu | mujude kalawan êsir | sirna kamanungswannya wus | bisikanira sang yogi | Hyang Bathara Murti kaot ||

5. hyang bathara iya ing Sang Hyang Suwèndu | iya Hyang Srêngkaramanik | Hyang Tunggul Winênang iku | iya Hyang Kumadhagiri | hya Hyang Ciptamaya kaot ||

6. Hyang Sakôntha Hyang Ganaswara sang wiku | iya Sang Hyang Tunggulmanik | watak nawa sanga sampun | linênggahan ing sang yogi | ran paringing jawatanom ||

7. mila aran Bathara Murti sang wiku | angluhuri ing sakalir | mila ran Sang Hyang Suwèndu | awas karsaning Suksmadi | kang durung kênyatan ing wong ||

8. mila Hyang Srêngkaramanik kang jêjuluk |

--- 218 ---

langgêng wus mungkur sing pati | mila pêparab sang wiku | Hyang Tunggul Winênang dening | jinurung ing Hyang Suksmanon ||

9. malih Hyang Kumadhagiri kang jêjuluk | dene awrat kang dumadi | tan kungkulan kawruhipun | Hyang Ciptamaya wêwangi | wus wruh ing sakrêntêging wong ||

10. mila juluk Hyang Sakôntha sang awiku | lamun ningali ing wêngi | jumbuh lan rainanipun | tan padhang sing surya sasi | tan pêtêng kalingan ing gon ||

11. apêparab Ganaswara sang awiku | wruh caturing widadari | myang pra jawata sadarum | miwah jin prayangan pêri | kapyarsa ing sang kinaot ||

12. mila Tunggulmanik ingkang ajêjuluk | awas ing warna piningit | wruh kang samya bôngsa alus | singa kinarsan kaèksi | ing sawantahira pasêmon ||[2]

13. sangkêp lan babahan nawa sanganipun | pêparabira sang yogi | têtêp-tinêtêp pan sampun | trima-tinariman ing sih | sanga nênsuning[3] dumados ||

14. wus ingulihkên mring kang akarya pandum | mila namanya sang yogi | pambêk ta kalaning timur | Maudara tan kawarni | ing rèh jisim wus kagêntos ||

15. pamujudnya lawan kanugrahanipun | ing mangke sang mahayogi | kacatur adarbe sunu | pêpujan [pêpuja...]

--- 219 ---

[...n] kalaning nguni | pêparinging Hyang Suksmanon ||

16. alantaran Hyang Sêmbana Mayang Guru | Hyang Kamajaya myang Ratih | ingkang pinuja binêsut | winujudkên warna kalih | Hyang Cakrakêmbang sakaron ||

17. upamane sari ingambil kang arum | sêkarnya Hyang Asmaradi | lan Ratih dening ruhipun | kinarsan pinuja dadi | ing atma endah sakaron ||

18. winadhahan ing kunthi tirta martarum | Hyang Putrakaneka Rêsi | iya Hyang Kaneka tumrun | maringakên punang kunthi | sawusnya binuka alon ||

19. kalih warna ingkang satunggal abagus | Tanpauna kang wêwangi | ya Hyang Kumajaya jumbuh | ingkang satunggal pawèstri | endah lan Ratih pan awor ||

20. Tanpauni anênggih ingkang rum-arum | sarining Hyang Kumasari | sarining sari pinrês kung | ing purwa atmajèng kalih | sajagad tanpantuk anon ||

21. dene Sang Hyang Kumajaya Ratih sampun | sinimpên anèng swargadi | apan kantun sêkaripun | arume sampun tumitis | anèng sang yogi ingêmong ||

22. Hyang Tanpauna Tanpauni sang ing rum | nanging ta tansah piningit | nèng sajroning kunthi cupu | pambabarira anganti | ing

--- 220 ---

jagad kang ponang lakon ||

23. pan ing mangke Hyang Sakôntha sang awiku | datan kapêtêngan galih | rèhning nagri Majalangu | sigra Hyang Narada prapti | lan Hyang Endra sabdanya lon ||

24. hèh ta babo mitraningsun sang awiku | prakara ing Majapait | atas karsaning dewagung | titahing Sang Prabu Dèwi | lagya kinarya lêlakon ||

25. lan sêbdène yogyanira Damarsantun | lagya kinarsan dewadi | anglakoni ing kaswayun | ing rèh bakal mutêr bumi | mila sinung karya abot ||

26. kang supaya kinarya sêsêpuhipun | ing sasêdyanira kaki | lir gluga sinusur santun | kawimbuhan ing mratapi- | nira atmanta sang anom ||

27. dhasar wijènira wus pinasthi ratu | amarentah nuswa Jawi | imbuh kang pujamôntra nrus | pamintanta ing Suksmadi | iya pawong sanak ingong ||

28. wimbungkungas tan ngluputi ing sakayun | nanging atmanta pribadi | misih kurang tapanipun | sayêkti anguciwani | awrat wong jumênêng katong ||

29. bênêr alusira wus pinasthi luhur | raga durung nêmbadani | akathah kuciwanipun | rèh padha rosane kaki | alus lan wadhag tan [ta...]

--- 221 ---

[...n] golong ||

30. kang sawênèh nugrahan kagowèng[4] alus | wênèh kapurba sing jisim | rong prakara pajunipun | dene kang kalêbèng jisim | ing nguni alusirasor ||

31. nanging wadhagira kang mratapa gêntur | akèh tapane kang jisim | ana tapa kurang turu | ana tapa kurang bukti | ana tapa mrih krahayon ||

32. yèn si dhasar têmên-têmên ing dewagung | aluse kapurbèng jisim | nadyan andhap sinung luhur | saking pamangsuding puji | sinung murahing Suksmanon ||

33. kang sawênèh wadhag pinurbèng ing alus | tur asor wujuding jisim | ing pangrèh datan rahayu | sing têmên-têmênnya luwih | alus minulyakkên kaot ||

34. sadurunge wus pinasthi bôngsa luhur | kawasesa punang jisim | nugrahan pujining alus | sinung murahing Suksmadi | iku pawong sanaking wong ||

35. utamane babo titahing dewagung | nyawane nyawa kang luwih | tur pêpêsthèn bôngsa luhur | jisime kang nêmbadani | tur warnanira kinaot ||

36. gêntur tapa sasolah ngrèh kang rahayu | wimbuh sinurung ing puji | utama puji kang wus wruh | awas ing kaanan jati | sumbaga palêmbaning[5] [palêmba...]

--- 222 ---

[...ning] wong ||

37. myang panggunggung sagung titah kang tumuwuh | tuwuhing rèh ngraharjani | lawan sing darajatipun | tumindak nugrahan jati | marma pawong sanak ingong ||

38. putradika Ki Damarwulan saklangkung | pinratapakên ing bumi | sawab gêgadhangan ratu | aja kawisisèng[6] budi | ing nyawa jisime golong ||

39. wadhag alus têrusa nugrahanipun | ywa karana dèn murahi | mulyaa lan tuhonipun | sêmbada lan kang pamuji | iya pawong sanak ingong ||

40. Hyang Suwèndu wotsêkar umatur nuwun | Hyang Panji Nrada ngling malih | babo-babo mitraningsun | karsane Sang Hyang Pramèsthi | pan ing mangke kita kinon ||

41. manjingakên Si Tanpauna dèn gupuh | mring atmanta Damarsasi | dene Tanpauni iku | panjingna mring Prabu Dèwi | ing Maospait kêdhaton ||

42. Hyang Srêngkara wotsêkar umatur nuwun | sapakon dasih mèstuti | latah Hyang Manikmaya wus | mêsat lan Hyang Endra sami | sri natanira gumantos ||

2. Sinom

1. ya ta sang tunggul ngasrama | wus marêm ing tyas mèstuti | mêsat dhatêng Majalêngka | gantya winursitèng kawi | sira Dyan Damarsasi | kinunjara lan sang

--- 223 ---

ing rum | Kusuma Anjasmara | kalangkung dènnya lulut sih | anujoni ing dina Anggara mulya ||

2. lingsir dalu wancènira | Dyan Sôngka eca alinggih | kagyat duk kala tumingal | cumlorot saking wiyati | ujwala mindha sasi | praptèng jro kunjara lungguh | gandanya sumrik kongas | titise ing sapta swargi | Dyan Sasôngka mangrêpa nêmbramèng sabda ||

3. pukulun sintên kang prapta | amêrpêki ing kaswasih | arum dêlingnya sang prapta | iya kêkasih dewadi | sira tanya mring mami | Sang Hyang Tanpauna ingsun | titising Kumajaya | piturun saking swargadi | babo arsa manjing marang garbanira ||

4. umatur Dyan Damarwulan | paran gèn tuwan margani | lan ing pundi pêrnahira | amanggèn sajroning jisim | rèhning wus pênuh sami | kagungane Hyang Suksmagung | lan punapa kang marga | ing rèh samya darbe kardi | Tanpauna manabda ing lesanira ||

5. umatur Radyan Sasôngka | hyang pukulun lesan mami | rinowang nabda mring dewa | suksmana kang luwih adi | Hyang Tanpauna angling | saking netra marganingsun | umatur Dyan Sasôngka | pukulun netra ngong kalih | darbe karya

--- 224 ---

mulat ing kaanan tunggal ||

6. Hyang Tanpauna ngandika | iya kaki saking kuping | umatur Radyan Sasôngka | karnaningsun darbe kardi | myarsakkên swarèng bumi | tur swara saking dewagung | Hyang Tanpauna nabda | saking grananira kaki | Dyan Sasôngka umatur grana kawula ||

7. pan sampun adarbe karya | gônda pangwasaning Widi | tur ta dadya palawangan | napsu têtalining urip | Tanpauna lingnyaris | iya kaki saking êmbun | umatur Dyan Sasôngka | êmbun kawula sayêkti | panggenane ing budi kang luwih mulya ||

8. Hyang Tanpauna ngandika | iya saking pusêr kaki | umatur Radyan Sasôngka | pusêr kawula sayêkti | wus andarbèni kardi | nêggih pakumpulanipun | sagung kang samar-samar | kang alus sajroning jisim | anèng pusêr atas saking Hyang Wisesa ||

9. Hyang Tanpauna ngandika | saking jajanira kering | umatur Dyan Damarwulan | kang jaja kering sayêkti | pasênêtaning urip | kang urip lawan pangèstu | tur pangèstuning Suksma | prasasat [pra...]

--- 225 ---

[...sasat] Sang Hyang Suksmadi | angadhaton anèng soring susu kiwa ||

10. Hyang Tanpauna ngandika | yèn mangkono ingsun kaki | sira sun tunggu sing jaba | Dyan Sôngka umatur aris | dadya datanpa kardi | tuwan arsa nitis mringsun | têmah wayang-wayangan | tanpawor sarosing urip | tanpa karya ngêmadhean sanès raga ||

11. ngandika Hyang Tanpauna | yèn mangkono Damarsasi | ingsun manjing guwa garba | awor lan alusmu kaki | dene margèngsun yêkti | iya sakaduganingsun | rèhingsun sipat samar | môngsa kewuhana margi | Dyan Sasôngka arum amangsuli sabda ||

12. inggih Sang Hyang Tanpauna | pukulun nuksmèng jro jisim | kadospundi esthanira | raga siji nyawa kalih | Tanpauna tan angling | Hyang Suwèndu tandya rawuh | ngintip jawi kunjara | amèsêm sang mahayêkti | myarsa dènnya umatur Dyan Damarwulan ||

13. dhatêng Sang Hyang Tanpauna | ya ta Sang Srênggaramanik | pinêsu kang pujamôntra | cinipta Dyan Damarsasi | saksana anglimputi | Hyang Dewa [De...]

--- 226 ---

[...wa] Ruci wus rawuh | mijil saking ing grana | kumutug raga tan kèksi | wus kagantyan ing mujude Ruci brôngta ||

14. Dyan Sôngka sampun murcita | kalimputan dening ing sih | warôngka manjing curiga | curigane Dewa Ruci | Hyang Tanpauna aglis | ingatag dhatêng sang wiku | payo klayatan apa | Tanpauna dipun aglis | lah rasukên aluse Si Damarwulan ||

15. dènnya nabda sang pandhita | sinurung lawan sêmèdi | ginêlak sing pujamôntra | Sang Hyang Tanpauna aglis | ngrasuk mawor manitis | wimbuh kawimbuhan sampun | karo-karoning tunggal | lir kilang pamor lan manis | padha alus aluse tanpa wangênan ||

16. pamor ponang cipta rasa | rasane wus dadi siji | Tanpauna Ruci brôngta | kalimputan ing Suksmadi | ing yang[7] hyang dewa luwih | kang mêngku saliring suwung | suwunge wus kanyatan | ing aluse Damarsasi | alusira jumênêng kalawan wadhag ||

17. wadhagira Dyan Sasôngka | sangkane jumênêng urip | uripe tanpa kêrana | kêrana Dyan Damarsasi | kang nêmbah kang amuji | marang iya pujènipun | liya Dyan Damarwulan |

--- 227 ---

tan beda sagunging urip | namung kari kang isih kasrah kewala ||

18. mahawiku tandya muksa | ya ta Radyan Damarsasi | ragane wus paripurna | alusnya wus angrêsêpi | mujud kalawan jisim | ya ta sira sang binagus | cênging duk kalênglêngan | rumasuk kalawan ing sih | sumyar-sumyar kang cahya saya gumawang ||

19. kadya ta purnama wulan | sumyak manglela nêlahi | padhang sajroning kunjaran | kungas[8] kang gônda mimbuhi | asor jêbat kasturi | sarining Hyang Kumasantun | dewa mulya ing swarga | pinujwa ingkang wêwangi | wus karasuk ing Radyan Damarsasôngka ||

20. ya ta Rêtna Anjasmara | sadangonira aguling | sarêng nglilir kagyat mulat | padhang sajroning piranti | kasênênan cahyaning | rakanta Dyan Damarsantun | mêncorong kadya wulan | sêdhênge purnamasidik | tanpa gônda arume ngêbêki papan ||

21. ngungkuli wangining sêkar | ambar lan jêbat kasturi | kanyataan ruming swarga | saking sih nugrahan jati | sang dyah saya lulut sih | ing rakanta sang binagus | sang dyah tan nyipta krama | ing sama-samaning jalmi | anggêpira angabdya jawata mulya ||

22. sêbdene ni êmban inya | tanapi parêkan [pa...]

--- 228 ---

[...rêkan] kalih | kagyat mulat jro kunjara | anyana katiban sasi | saha gônda sumyak mrik | samya anjêngêr duk dulu | wêkasan suka ing tyas | rumaos badhe angsal sih | samya sukur ing Maha Hyang Suksmanôngsa ||

23. malih ingkang winurcita | maha sang narendra putri | kang tansah èsmu sungkawa | sare anèng môndragini | lami datanpa guling | lagya ing mangke sang ingrum | eca dènira nendra | pinêtêkan Rarasati | Prabu Rara amujung kampuhnya jingga ||

24. andungkap bangun raina | Rarasati datan guling | kagyat aningali cahya | lir wulan saking wiyati | kungas gônda nrus minging | angambar ambêtirarum | cumlorot tibèng jajan- | nira sang narendra putri | Prabu Rara amurub sariranira ||

25. kantar-kantar kang ujwala | mawulan jroning jinêm mrik | sumuk ing sadhatulaya | Rarasati anungkêmi | cêngêng lêlêng ningali | kanikmatan ing sumrah rum | kadya datanpa jiwa | kasor ingkang cahya adi | tandya wungu maha sang prabu wanodya ||

26. pêpungun carêm ing driya | driya kadriyan sumrah mik[9] | upama lêbu katiga | kasok kabêntèr ing rawi | kadya

--- 229 ---

katiban riris | siram-siram sing tawang rum | rumêsês kanikmatan | nikmating sih jawatadi | duk mawore Tanpauni lan alusnya ||

27. ketang sajroning supêna | lir samêloknya kaèksi | sukur ing Hyang Sukmanôngsa | karênan pinawor ing sih | matur Dyah Rarasati | duk mirsa kang cahya murub | cumlorot sing awiyat | tibèng jaja lir kabêsmi | manrus sumyak jinêmrum dadya pawaka ||

28. Prabu Rara angandika | sêjatine ingsun ngimpi | rinasuk ing widadarywa | aran Sang Dyah Tanpauni | sarining Dèwi Ratih | pinujwa dening dewagung | kinèn anitis maringwang |[10] sawuse pawor lan mami | rasa roro wus dadi karoning tunggal ||

29. yayi ing cipta manira | ingsun ya Ratih ing swargi | Tanpauni iya ingwang | Kêncanawungu ya mami | tur sinung gônda mami | kênyataan ing swargagung | kumaraning kayangan | Hyang Cakrakêmbang ing swargi | pustakane wus kagadhuh marang ingwang ||

30. iya ta môngsa bakala | nguni Hyang Kaneka Rêsi | ingutus Hyang Jagadnata | marna karsaning Suksmadi | baya mèh amêkasi | lêlakon ing Majalangu |

--- 230 ---

cahyane wus tumiba | kang bakal mangku rat Jawi | duk ing ariloka wus katanggon ingwang ||

31. ing sapta-sapta pan japma | yayi tan wurung kapanggih | pangajapan ingsun tawang | kang piningit ing dewadi | sêbdène sira yayi | baya pinêsthi dewagung | barêng mukti lan ingwang | anduwèni Majapait | nora bakal nglabuhi lêlakon ingwang ||

32. rèhning ta sira tumingal | praptèngsun saryambêktasih | nugraha jati wasesa | pan ing têmbe sira yayi | barêng lara lan mukti | Rarasati matur nuwun | ing tyas marwata suta | Rêtna Dèwi Rarasati | langkung dènnya kapencut ing madubrôngta ||

Catatan kaki:

1. Judul berdasarkan pada daftar isi. (kembali)
2. Lebih satu suku kata: ing sawantahira pasmon. (kembali)
3. nêpsuning. (kembali)
4. kagawèng. (kembali)
5. panglêmbaning. (kembali)
6. kawisesèng. (kembali)
7. sang. (kembali)
8. kongas (dan di tempat lain). (kembali)
9. mrik. (kembali)
10. Lebih satu suku kata: kinèn nitis maringwang. (kembali)