Carita Kaki Banjir, Bastian, 1918, #1602


PAK BANDJIR

Carita Kaki Banjir Ginuritakên.

Kadamêl dening Tuwan R.V.Bastian.

Kaêcap ing pangêcapanipun tuwan-tuwan: G.C.T. van Dhorêp en ko, ing nagari Sêmarang, Surabaya, Ghravênhaghê ing taun 1918.

--- [2] ---

Carita Kaki Banjir Ginuritakên.

Kadamêl dening Tuwan R.V.Bastian.

Kaêcap ing pangêcapanipun tuwan-tuwan: G.C.T. van Dhorêp en ko, ing nagari Sêmarang, Surabaya, Ghravênhaghê ing taun 1918.

--- 3 ---

1. Ana wong Jawa caritaneLebih satu suku kata: Ana wong Jawa critane | Pak Banjir iku jênênge | amêlarat sêlawase | saking tan ana budine ||

2. sarupaning panggawean | ora nana ingkang doyan | mung karêm ayêm-ayêman | mila arang katutugan ||

3. duwe sadulur sawiji | asugih kêbo lan sapi | lumbunge akêbak pari | tur asugih anak rabi ||

4. sakdesa amung dhèwèke | winêdèn wong desa kene | kajèn môncapat limane | kèdhêp ing sawicarane ||

--- 4 ---

5. Pak Banjir kêrêp jêjaluk | amêrono sabên esuk | yèn tan winèhan tan mantuk | plaur nganti ngangsi ngantuk ||

6. kêrêp dèn ujar-ujari | kêlawan ipene èstri | nanging ora dèn praduli | wus tate ing sabên ari ||

7. sawiji dina amriku | ipene èstri arêngu | apa ta manèh karêpmu | tan ana liya gawemu ||

8. angrusuhi mring sadulur | tan duwe isin saumur | angur ngêndhata ing sumur | kêsètmu sangsaya galur ||

--- 5 ---

9. Pak Banjir sakit ing galih | lajêng tanpa pamit mulih | tanbuh karêp kang pinilih | nêpsune tan bisa lilih ||

10. sêdalu tan sagêd tilêm | kang èstri marêk tan gêlêm | turu sawijining dalêm | pikire kadi wus kêlêm ||

11. dangu-dangu wus amanggih | akal saking jroning galih | arsa malês ukum gipih | sakitiing manah tan pulih ||

12. esuk maruput tangine | marang gone kakangane | mring kandhang kêbo jujuge | anyolong siji kebone ||

--- 6 ---

13. binêkta marang ing wana | dèn rut kalawan wit soka | kêncêng tan bisa ucula | dèn ewuh-ewuh tangsulnya ||

14. sêkira aja na wagêd | nguculi dènnya ambêbêd | Banjir mantuk tanpa labêt | sawêngi atine pêpêt ||

15. kocap rina saya padhang | alok ana kêbo ilang | têtangga prapta atandang | nanging padha palingukangpalingukan ||

16. tan ana pikantuk titik | kang duwe kalangkung runtik | briga-brigi cêrak-cêrik | wong nglawat wus samya balik ||

--- 7 ---

17. kang duwe arsa nguculi | wong sêkawan dèn ajaki | sami asikêp kêkudhi | lumaku urut ing kali ||

18. Ki Banjir kêpapag gupuh | anèng dalan lagi luguhlungguh | tinakonan apa wêruh | ilanging kêbo duk jawuh ||

19. agèdhèg-gèdhèg Ki Banjir | ing batin sampun kapikir | goleka ngangsi gabibir | yèn kêtêmu aku jungkir ||

20. yèn mêngkono sira tumon | kêbo iku ngêndi ing gon | Ki BanbirBanjir nauri alon | sun wêruh saking parimbon ||

--- 8 ---

21. tak petangi mau êntas | kang kêbo ginawa bablas | saiki isih nèng alas | dèn godhi tan bisa tatas ||

22. ayo ingong duduhake | nanging gênahna opahe | asru sumaur kakangne | aja kok pikir kang kuwe ||

23. yèn dhasar bisa kêtêmu | sun opahi limang suku | nanging yèn linyok ujarmu | pêsthi sun tabok êndhasmu ||

24. lajêng wus umangkat samya | Ki Banjir lumaku ngarsa | sapraptanira ing wana | Ki Banjir anjujug wit sokaLebih satu suku kata: Ki Banjir jujug wit soka ||

--- 9 ---

25. kêbone isih ginodhi | kang duwe bungah tan sipi | nuli sami dèn uculi | kêbo tinuntun ing wuri ||

26. sadhatêngira ing omah | Banjir dèn alêm wong kathah | pêmbadhene luwih gênah | sêdaya wêdi satêmah ||

27. samya eram agêgêtun | Banjir bisa dadi dhukun | sêmana sinuhun-suhun | akèh wong mara mêdhukun ||

28. ana têka nyêmburake | tanapi wong nyuwukake | sabên dina kèh tindhihe | banjir amayar uripe ||

--- 10 ---

29. wau gênti cinarita | anuju sawiji dina | dèn bêndhèni wong sadesa | sapa kang dadi pandhita ||

30. miwah sapa kang abisa | mêmetangi kang dursila | tinimbalan mring sang nata | kèrida dening caraka ||

31. sakdesa tan ana siji | amung Banjir bokmênawi | iku bisa mêmetangi | sawab dhingin wus nglabêti ||

32. kêbo bingèn kang cinêlêr | dèn badhe sadaya bênêr | Ki Banjir tuhu apintêr | juru bêndhe wus dèn atêr ||

--- 11 ---

33. kêtêmu Ki Banjir sigra | juru bêndhe nari nulya | hèh sira apa ta bisa | badhèk kagungan sang nata ||

34. golèk kêncana kang ilang | wus pitung dina kawilang | tan wruh sapa kang alancang | wani nyolong kang kagungang ||

35. dolanane rajaputri | rina wêngi dèn tangisi | mulane kinèn amêrdi | sang nata duka tan sipi ||

36. Banjir sumaur macucu | itu saya sudhah tahu | juru bêndhe duk angrungu | tan kaduga jroning kalbu ||

--- 12 ---

37. micara durung dumugi | têka gampang anyanggupi | nyana edan wong puniki | ing prakara durung mangêrtiLebih satu suku kata: ing prakara durung ngêrti ||

38. juru bêndhe ngucap sêndhu | rungokna dhisik ujarku | Banjir nauri gumuyu | iya saya sudhah tahu ||

39. ana wong siji nambungi | inggih aturna nrêpati | tiyang sampun dèn sanggupi | pêsthi têtêp dèn kawruhi ||

40. pun Banjir punika awas | ing ngèlmi nujum wus nêlas | mila sampun uwas-uwas | juru bêndhê gêtun mawas ||

--- 13 ---

41. iya bêcik yèn mêngkono | sun matur sang ratu mêngko | nanging yèn nyata wong bodho | sira aja ngucap pindho ||

42. sayêkti katrap ing ukum | ratu tan kêna ingêjum | aja sira gawe umum | sayêkti tan wurung kokum ||

43. juru bêndhe pamit nuli | wau wus prapta jro puri | umatur marang sang aji | wontên dhukun kang nyanggupi ||

44. wau kala ombaamba (dan di tempat lain). tari | dèrèng dugi mituturi | inggih lajêng dèn sanggupi | nanging maksih sônggarunggi || ||

--- 14 ---

45. prayogi dipun timbali | praptaa ing ngarsa aji | tinanggapa aturnèki | sawab tan angsal ngucali ||

46. dhêdhukun kang lajêng saguh | sampun misuwur sadhukuh | nanging omba maksih èwuh | kados wong ewah têtangguh ||

47. sang nata nulya ngandika | iya age timbalana | wong kapêdhak loro padha | konên angirid lakunya ||

48. mundur juru bêndhe nuli | sapraptanira ing jawi | wong kapêdhak loro sami | aglis kang kinèn nimbali ||

--- 15 ---

49. wong kalih sampun kapangguh | Ki Banjir katêmu lungguh | wong kalih lajêng adhawuh | lah ta apa sira wêruh ||

50. ilange kagungan katong | aranana sapa nyolong | Ki Banjir dangu mêlompong | ngucap sudhah tahu inyong ||

51. kapêdhak kalih sru angling | payo age ingsun iring | aja suwe sira baring | yèn nyata bisa atuding ||

52. yèn sira angapirani | lah sira nêmu bilai | Ki Banjir alon nauri | iya sudhah tahu kami ||

--- 16 ---

53. wong kalih jro kêbatinan | hèh iki baya wong edan | cara Mlayu kang saradan | ora muni basa liyan ||

54. Banjir lumaku ing ngarsa | wong loro ngiring wurinya | sêdalan-dalan tan liya | kang dèn ucap mung mangkana ||

55. apa gawene sang ratu | nimbali wong sudhah tahu | sadurung-durunge kawêtuLebih satu suku kata: sadurung-durunge kwêtu | ngong wêruh kabèh wis têmtu ||

56. barang sapa kang anyolong | saking doh wus ingsun sêmprong | wong kalih myarsa mêlompong | micarèng tyas iku bohong ||

--- 17 ---

57. apa wêruha têmênan | wong iki edan-edanan | yèn mawang ing kakêncêngan | kaya wruha sapêkaryan ||

58. yèn ora wêruha têmtu | môngsa ayêma ing èsmu | lan basane sabên iku | bola-bali sudhah tahu ||

59. kapêdhak kalih winarni | satêmêne gih puniki | malinge kang barang nguni | kagunganira nrêpati ||

60. tan ana kawruhan ing wong | yèn loro iki kang nyolong | apa manèh sang akatong | tan wruh wong loro gumolong ||

--- 18 ---

61. sangêt dèn andêl wong kalih | mila tan tinarkèng galih | warnanên ing marga gipih | tan ècèng tyas wong kêkalih ||

62. bokmênawa dhukun iki | wruh têmênan ing pakarti | pêsthi benjing bilaèni | tan wurung awèh pêpati ||

63. wau wong kalih kang nginthil | samarga jawil-jinawil | nanging tan ana kawijil | mung adu ulat mucicil ||

64. bêbisik ingkang satunggal | kakang kêpriye ta akal | ngur blak salah satunggalKurang satu suku kata: ngur ngêblak salah satunggal | aja ngasi kapêrapal ||

--- 19 ---

65. irèn wong kêkalih sami | dènira akèn dhingini | jawilên mumpung nèng margi | aja kasèp ing pawarti ||

66. wau Ki Banjir ing ngarsa | angin-angin amiyarsa | ana panêrkaning nala | nanging sinamur pamêca ||

67. saya amicara asru | lah ta saya sudhah tahu | kapêdhak kalih duk wau | sigra anunjang kang suku ||

68. kagyat Banjir sarêng nolih | ngrasa anjarag wong kalih | gumuyu sarwi anjêlih | saya sudhah tahu lêbih ||

--- 20 ---

69. sira wong kalih malinge | sun wis wêruh sasuwene | mara bêlakaa bae | ana ngêndi barang kuwe ||

70. mêngko sira sun alingi | aja sira wêdi-wêdi | tan kongsi nêmu bilai | nanging wèha tuwas sami ||

71. wèhana sèkêt rupiyah | dadi sira nora susah | iku wang pêtambak pêjah | wong kalih lêga ing manah ||

72. iya sira sun wènèhi | nanging dèn bisa ngalingi | yèn ingsun nêmahi pati | yêkti sirèku bilai ||

--- 21 ---

73. Ki Banjir sanggup wuwuse | wus dèn arani prênahe | gènira mêndhêm barange | nulya mangkat age-age ||

74. saprapranira ing puri | Ki Banjir wus dèn timbali | wus kinèn lênggah ing ngarsi | sang nata cingak ningali ||

75. dene mêngkono rupane | apa dhukun satêmêne | sang nata sru andikane | apa anggawa petange ||

76. Ki Banjir nêmbah ature | tan susah pêpetangane | omba wus wruh sêdangune | malah duk wontên wismane ||

--- 22 ---

77. sang nata eram angrungu | apa ta bisa katêmu | miwah wruh malinge iku | Banjir matur sudhah tahu ||

78. sang nata duka miyarsa | aja gumampang ta sira | sira nèng ngarsane sapa | iku sira dèn emuta ||

79. banjur umatur andhêku | punika ujar satuhu | wus omba pikir duk wau | nanging omba sudhah tahu ||

80. sang nata angatag enggal | mara kapriye kang akal | umurira aja gagal | pan sira sun ganjar bakal ||

--- 23 ---

81. Ki Banjir umatur enggal | wondene barang kang ical | golèk kêncana satunggal | punika pan maksih enggal ||

82. dèrèng dumugi mring têbih | kang nyolong tiyang kêkalih | nanging wus aminggat gipih | tan wontên kang sêdya mulih ||

83. pinêndhêm ing pojok banon | kang wetan kang cêlak kêbon | nulya wong kalih kinongkon | andhudhukana kang waton ||

84. èstu kang golèk pinanggih | sagung wong eram ing galih | dene awase linuwih | sapamêcane salêsih ||

--- 24 ---

85. nuli putrane sang aji | sira sang raja pinutri | sukanira tan sinipi | dolanane wus abali ||

86. sang nata kalangkung suka | eram pra abdi sadaya | tan môntra iku wong desa | guna ngalahkên pandhita ||

87. nata gawok ing tyas wingit | Ki Banjir ginanjar ringgit | satus tan luwih sadhuwit | Ki Banjir anuwun pamit ||

88. sang nata malih ngandika | lah benjing yèn ana karya | pêsthi sun timbali sira | lan saiki pêkênira ||

--- 25 ---

89. sabên mèlua aseba | sun karya dhukun jro pura | Banjir nêmbah mundur sigra | wus pinganggul kanthongira ||

90. wus dumugi anèng omah | lajêng rinubung wong kathah | dèn takoni wong saomah | bingung lajêng lumah-lumah ||

91. têka-têka nênakoni | bingung dènira nyauri | sami sukane tan sipi | dene angeram-erami ||

92. kêpriye akalmu kana | têka bisa wêruh sira | Banjir nauri ku wadi | tan kêna tutur wak mami ||

--- 26 ---

93. iya saking awas ingsun | pangwruhe wong dadi dhukun | wau ta ing lama-lama | akèh wong madhukun samya ||

94. Banjir wus atuku griya | bale omahe wus tata | saya akèh wong dhatêngi | wus kajèn marang wong nagri ||

95. ya ta gênti cinarita | ana nangkoda nglêlana | prapta ing nagari ngriki | sakantune numpak kèci ||

96. gawene punang nangkoda | ing nagri kene wêruha | kapindho amawa karsa | arêp murih untung arta ||

--- 27 ---

97. arsa angajak totohan | pan adarbe bêbadhekan | aduwe pênthung sawiji | pucuk kiwa têngên sami ||

98. sapa kang bisa ambadhe | pênthung duk maksih uwite | ngêndi bongkot lan pucuke | kang tuwuh godhong maune ||

99. miwah êndi kang adhangkèl | sayêkti punika angèl | sawab pucuk kiwa têngên | rinata kaya lêlêngên ||

100. sapa kang tan bisa badhe | iku kalah totohane | lan duwe sêmôngka siji | kon badhe pira kang isi ||

--- 28 ---

101. tan ana ngêladènana | wong desa miwah nêgara | totohane ki nangkoda | malah katur mring sang nata ||

102. nangkoda dipun timbali | sapraptanira jro puri | wus katur sadaya sami | dènira arsa notohi ||

103. sang nata nuli nyanggupi | Banjir kang kaciptèng ati | pêsthi bisa dhukun mami | sawab awase kêpati ||

104. nangkoda angêntosana | Banjir kinèn nimbalana | caraka wus têmu gupuh | Banjir wus katiban dhawuh ||

--- 29 ---

105. kerid lampahe caraka | Ki Banjir pan abusana | nora kawarna ing margi | wus prapta ing dalêm puri ||

106. dèn awe marang sang nata | tinêmokakên nangkoda | sadaya wus jinarwanan | kang badhe dadi totohan ||

107. Ki Banjir myarsa macucu | iya saya sudhah tahu | sang nata nambungi wuwus | Banjir pikirên kang têrus ||

108. aja age ananggupi | pan gêdhe totohan iki | prakara kang pênthung iku | sun totohi rolas èwu ||

--- 30 ---

109. anadene kang sêmôngka | ingsun totohi salêksa | gunggunge sadaya iku | rong lêksa punjul rongèwu ||

110. sira aja asêmbrana | agawe lingsêm manira | upama sun kang mênanga | sira sun ganjar salêksa ||

111. ananging yèn ingsun kalah | sira anêmahi pêjah | Ki Banjir dhèhèm macucu | iya saya sudhah tahu ||

112. nanging kula nuwun inah | nêm dintên kiwala gênah | ulun pêsthi sagêd badhe | nangkoda sayêmbarane ||

--- 31 ---

113. sang nata mèsêm nauri | nadyan sawulan sun anti | nangkoda lan Banjir mundur | sang nata jêngkar akundur ||

114. ing marga datan winarna | sapraptanira ing wisma | Ki Banjir susah tyas kusus | angrasa lancang pamuwus ||

115. sêdalu nangis ngrêrintih | tan bisa turu asêdhih | miwah tan bisa abukti | rabine kagyat ningali ||

116. tinakonan tan bêlaka | mila susah pranggraita | sambate ing pêndhak dalu | sapisan iki patiku ||

--- 32 ---

117. prakara durung ngawruhi | lancang wus ingsun sanggupi | kapriye besuk ing têmbe | yèn ingsun tan bisa badhe ||

118. tan wurung sun dèn patèni | mendah isinku kêpati | angur sun ngêndhata dhewe | lan dèn ukum ing wong gêdhe ||

119. Ki Banjir poyan ing rabi | yèn badhe ngêndhat ing kali | angur matia pribadi | lan mati tinonton jalmi ||

120. rabine nangis ngrêrêpa | angur minggata kewala | nanging Banjir datan arsa | anguncatana wicara ||

--- 33 ---

121. wondene yèn ora bisa | angur banjur angêndhata | ing wuri bêcik suwurnya | nglampahi ayahan nata ||

122. wau duk nuju ing wêngi | Banjir wus pamit ing rabi | kathah pitungkase sami | arsa anggêbyur ing kali ||

123. sêmana nora cinatur | Ki Banjir iku wus gêbyur | angentir turut ing kali | lumarag marang jêladri ||

124. angrasa awaknya atis | nanging ta pinupus uwis | tan ana ingkang kawilis | mung patine kang cumawis ||

--- 34 ---

125. rumôngsa baya wus pêsthi | lakone awak ingsun ikiLebih satu suku kata: lakone wak ingsun iki | durung warêg gonku mukti | nuli tinagih pêpati ||

126. wau dènira akentir | dumugi laut Ki Banjir | jroning pati maksih mikir | bisaa ingsun amampir ||

127. tan bêtah atise iki | sun maras yèn banjur mati | kaduwungira tan sipi | kaya wong edan sun iki ||

128. eca ngentir lumah-lumah | wau kajêglug kang sirah | anyana êndhase pêcah | guragapan mênggah-mênggah ||

--- 35 ---

129. tanganira anggagapi | wus kagrayang kang nanggori | kagyat wruh yèn prau kèci | lajêng mènèk ing kamudhi ||

130. mêthangkrong nèng petak kapal | tan ana ingkang tumingal | sêpi tanpa wong satunggal | Banjir angupaya akal ||

131. lah iki sapa kang duwe | prau sun ênciki kiye | dene tan ana uwonge | banène asêpi bae ||

132. dangu Ki Banjir nèng ngriku | cublangan nut polah prau | kagyat ana swara krungu | wong loro banène iku ||

--- 36 ---

133. siji wong tuwa swarane | swara bocah kang sijine | Banjir tumèmpèl adêge | nilingkên sawicarane ||

134. dangu-dangu anggraita | apa kang dadi wicara | iki kapale nangkoda | kang mêntas prapta nagara ||

135. ingkang angajak totohan | pênthung sêmôngka kalihan | nuju kang dadi rêrasan | kang rinêmbug wong kalihan ||

136. bocah iku atêtakon | lah paman sun arsa tumon | kêpriye akale arsa wruhLebih satu suku kata: priye akale arsa wruh | bongkot pucuke tumuwuh ||

--- 37 ---

137. bongkot pucuke kang pênthung | duk maksih uwit galundhung | wong tuwa iku sumambung | kabèh wong padha apêngung ||

138. iku gampang pratikêle | ingsun gêlêm nuturake | nanging priksanana age | aja na wong ngrungokake ||

139. sumaur kang lare iku | môngsa ana wong kang ngrungu | mung wong loro anèng prau | tan ana malih rewangmu ||

140. wong tuwa iku nauri | iya bêcik sun tuturi | yèn sira arsa ngawruhi | gampang bae ing pakarti ||

--- 38 ---

141. yèn arêp wêruh bongkote | têngah talènana lawe | ukurên sing bênêr dhisik | aja kacèka sathithik ||

142. yèn wis têmu têngah bênêr | talènana patang êlêr | angkatên timbangên bênêr | mêngko nuli ana têngêr ||

143. yèn isih jomplang sasisih | kang abot iku salêsih | sing êndi sing isih abot | ya iku bingèn kang bongkot ||

144. kang ènthèng sisih bobote | ya iku bingèn pucuke | sawab alus jêjarote | tan wadhag kaya bongkote ||

--- 39 ---

145. lare agumuyu suka | dene agampang kewala | nuli malih atêtanya | mênggah kang punang sêmôngka ||

146. wong tuwa ika nauri | isine mung têlung iji | wus angsale saking bumi | wêton nêgarane nguni ||

147. nauri kang lare lanang | yèn mêngkono bakal mênang | ki nangkoda untung uwang | marga totohan kang gampang ||

148. wong kene môngsa wêruha | kabèh kang dadi wadinya | ya ta Banjir kagyat myarsa | anggêbyuanggêbyur malih sêmodra ||

--- 40 ---

149. kalangkung lêganing galih | nuli ngentir bali mulih | gêmpaling pikir wus pulih | tan ana kang dadi galih ||

150. Ki Banjir kala gêbyure | wong loro sami kagète | nyana ulam kang agêdhe | kang molah nèng samodrane ||

151. wuwusên sira Ki Banjir | wau kang mulih angentir | rabine kagyat apikir | nyana yèn edan Ki Banjir ||

152. jare angêndhat mring kali | wusana têka abali | nanging tan wani nakoni | Ki Banjir suka tan sipi ||

--- 41 ---

153. esuk amaruput seba | lagi olèh mung rong dina | sang nata kagyat uninga | Banjir tinakonan sigra ||

154. iki durung janjinira | sira ajanji nêm dina | Ki Banjir gupuh turira | inggih ta bêrkah sang nata ||

155. omba wus pinaring wisik | saking Yyang kang mobah mosik | winurukaning sapêkartiLebih satu suku kata: winurukan sapêkarti | prakawis totohan nguni ||

156. nangkoda dèn aturana | omba badhe sapangarsa | sang nata gumujêng suka | nulya dhawuh nimbalana ||

--- 42 ---

157. nalika tan winurcita | nangkoda sampun aseba | bêkta pênthung lan sêmôngka | ngulêsan cindhe puspita ||

158. sang nata kinèn ngumpulna | para bupati sadaya | miwah ta sabarang jalma | kang sami arsa nontona ||

159. sêsêk gumuruh paseban | abane kang arsa wikan | ya ta sami sinirêpan | jalma tan ana rêrasan ||

160. nangkoda maju mring ngarsa | sarwi ngaturkên pênthungnya | tanapi punang sêmôngka | Ki Banjir sampun atômpa ||

--- 43 ---

161. dangu dèn iling-ilingi | api lir kaya wong ngêrti | winolak-walik kaping tri | kang pênthung nèng asta kèri ||

162. dangu-dangu pan dèn ukur | mangisor miwah mandhuwur | wus têmu têngahe bênêr | Banjir mundhut lawe salêr ||

163. dèn talèni têngaheKurang satu suku kata: dèn talèni ing têngahe | tinimbang-timbang pênthunge | abot sisih sadangune | Ki Banjir asru ature ||

164. lah punika kang apênthung | tingalana omba gantung | maksih awrat ing sisihe | tur sampun lêrês ukure ||

--- 44 ---

165. suprandene bot sisihe | yêkti kang abot bongkote | duk maksih dados uwite | tan kêna anyolong badhe ||

166. kang ènthèng punika pucuk | Banjir sarwi guyu guguk | cingak miyarsa kèhing wong | sawênèh ngasi malompong ||

167. nangkoda kucêm ing panon | rumôngsa yèn sampun kawon | nulya sosokan ardana | rongèwu lan rong lêksaKurang satu suku kata: rongèwu lawan rong lêksa ||

168. ing tyas eram tur bramatya | dene wong iki aguna | nangkoda panas ing nala | nanging sinamur sêsuka ||

--- 45 ---

169. sang nata suka ningali | eraming tyas ing pakarti | angatag nangkoda nuli | sêmôngka kinèn gumanti ||

170. Bajir sampun anampèni | sêmôngka tininggi-tinggi | kinarya onclang adangu | nulya mèsêm amacucu ||

171. punika isine inggih | tiga abrit cêmêng putih | nangkoda eram ing galih | nuli asok-sokan malih ||

172. sang nangkoda tanpa gawe | badhekan kabèh kêbadhe | ing batin bangêt nêpsune | tur isin polahe dhewe ||

--- 46 ---

173. sadaya wus sami bubar | sang nata lajêng ajêngkar | wong akèh pating salêbar | Banjir atine abigar ||

174. sawab wus ginanjar malih | nuli wus dèn iring mulih | sang nata trisna ing galih | mring Banjir jinunjung linggih ||

175. wus anama tuwan guru | dadi pandhitaning ratu | wong sanagri mêndhak dhêku | ajrih sang pandhita iku ||

176. sapa-sapa kang kapêrgok | nèng dalan amêsthi dhodhok | tan ana wani nyak-ênyok | apamanèh gawe linyok ||

--- 47 ---

177. guru Banjir gung drajade | kinulit daging ratune | saiba-iba bêgjane | kaugung paripolahe ||

178. kawuwusa ki nangkoda | wus layar mantuk nêgara | kapok ing pratingkahira | tan sumêja abalia ||

179. gênti ingkang winurcita | ing nagari Kartabaya | ingkang ajumênêng raja | maksih anom tur prawira ||

180. pan prênah kaponakane | lawan sang ratu ing kene | sugih tan ana samane | agunging rajabranane ||

--- 48 ---

181. sêmana iku sang prabu | lagi kasêkêlan kalbu | ana gêdhonge pêpitu | kothong isine sêdalu ||

182. gêdhong pitu iku isi | simpênan rajabrana di | kothong ing dalêm sawêngi | tan wruh sapa kang jukuki ||

183. kapan dènira angusung | barêng sawêngi asuwung | pagêr tan ana kang gêmpung | wong sanagri dadi pêngung ||

184. dudu panggawe manungsa | baya panggawening dewa | isine gêdhong kang sapta | bisa ngothongkên sadina ||

--- 49 ---

185. gègèr wong sadalêm nagri | gung alit mêmariksani | tan ana olih praniti | sawab angeram-erami ||

186. wau ta sira sang nata | wus lawas miyarsa warta | kang paman ngurung pandhita | Ki Guru Banjir wêstanya ||

187. sang nata sigra utusan | bupati roro ngandikan | nyuwun pandhitaning paman | kanthi nuwala dalêman ||

188. lampahe mêdal samodra | wong roro mancal baita | wêtara pangiringira | ana abdi kawan dasa ||

--- 50 ---

189. ing marga datan winarni | lampahe sampun dumugi | caraka manjing nagari | wus katur sri narapati ||

190. kagyat sang nata andulu | rawuhe caraka wau | atur nuwala sang prabu | binuka sinukmèng kalbu ||

191. mèsêm sang nata ngandika | ambagèkakên caraka | pinisalin sadayaKurang satu suku kata: pan pinisalin sadaya | kinèn amondhoka samya ||

192. enjing sang nata tinangkil | andhèr wadya kang angampil | ingapitan tumbak bêdhil | Guru Banjir wus pinanggil ||

--- 51 ---

193. sumaos wontên ing ngarsa | pêrak lawan kang caraka | sang nata mèsêm ngandika | Bajir sun tômpa nawala ||

194. sôngka nagri Kartabaya | ratu pulunan manira | surasane tur pariksa | yèn kasêkêlan wardaya ||

195. kelangan rajabrana gung | wong sanagri padha bingung | kèhe kabèh pitung lumbung | sirna sawêngi agêmpung ||

196. tan karuhan sapa jukuk | pagêr tan ana kang rêmuk | miwah ciria sadumuk | Ki Banjir gumuyu guguk ||

--- 52 ---

197. ngeram-eramipun niku | sirnaning barang sêdalu | nanging prakawis puniku | ugi saya sudhah tahu ||

198. sang nata rêngu ngandika | sira aja asêmbrana | ora kaya sabên dina | iki prêkara kêpala ||

199. lawan dudu dêdolanan | iku prakara kangelan | yèn ora pulih têmênan | dadi rusaking karajan ||

200. sirèku dèn ngati-ati | lan pikirên sing prêmati | caraka matur nambungi | lêrês paduka nrêpati ||

--- 53 ---

201. prakawis ingkang punika | kula umatur pratela | wêwatêke gusti omba | tan kenging damêl sêmbrana ||

202. Pak Banjir malih gumuyu | itu saya sudhah tahu | balik kapan ing angkatmu | manira pêsthi amèlu ||

203. sang nata akèh pemute | nanging Banjir mêksa bae | sêmana matêng rêmbuge | Banjir samêkta ngomahe ||

204. bojone bakal ginawe | sawab rewange lara lapaLebih satu suku kata: sawab rewange lêlapa | mati urip padha wruha | sokur bisa andum bêgja ||

--- 54 ---

205. sêmana sampun miranti | caraka sarencangnèki | tanapi Banjir lan rabi | samya numpak prau kèci ||

206. nawala wus dèn wangsuli | katur yèn Banjir nanggupi | ambadhe ingkang jukuki | miwah amulihkên lami ||

207. sang nata anitipake | marang Banjir pangrêksane | dèn ugunga sapolahe | sawab wus tuman nèng kene ||

208. nuwala mangkat dhisiki | ya ta caraka bupati | pamit ing sri narapati | samya anumpak ing kèci ||

--- 55 ---

209. Banjir apamit sang nata | kalilan wus lajêng sigra | layar kang punang baita | sang nata jêgkar mring pura ||

210. ing marga nora winarni | laju lampahe kang kèci | amung lakon kalih ari | wus samya dugi ing nagri ||

211. sang ratu ing Kartabaya | amapag ingkang aprapta | numpak palwa rinarêngga | pan sarwi tabuhanira ||

212. duk pandukipun prasamya | Banjir arsa ngaras pada | asta cinandhak sang nata | lah ta bapa aja aja ||

--- 56 ---

213. payo numpak tunggal ring wang | malêbu karaton ingwang | gumêrah kang swara umyang | awor tabuhan angangkang ||

214. sarêng dumugi dharatan | tinampan wadya papagan | urut marga jinajaran | dumugi ing kraton pisan ||

215. sêmana wus manjing pura | wau sira sri narendra | Banjir arsa ngantun jaba | tan kalilan ing sang nata ||

216. kinanthi barêng lêbune | wong nonton bungah arame | kawuwusa ing dalune | samya ôndrawina rame ||

--- 57 ---

217. antara wus têlung dina | sang nata apajar nulya | pratingkah ilange brana | dudu panggawe manungsa ||

218. Banjir matur ing sang ratu | nuwun inah pitung dalu | pambadhènipun puniku | arsa adamêl lêlaku ||

219. lampahipun badhe mutih | lan angêtokakên gêtih | saking badan kang kapurih | sarta anglakoni ngêlih ||

220. sang nata sangêt mangrêpa | tulungên têmên ta bapa | sun cadhang ganjaranira | aja tanggung ing prakara ||

--- 58 ---

221. Bajir sumanggup andhêku | ginampilakên puniku | sampun uninga yèn pêrlu | nanging saya sudhah tahu ||

222. Ki Banjir wus mêtu nglatar | amondhok panggenan anyar | kang èstri sangêt abigar | rinaja-raja ingunggar ||

223. Banjir wau sadhatênge | kang èstri kathah omonge | nanging Banjir mênêng bae | awit sêdhihe atine ||

224. êmbuh kang dèn rasakake | awake tinutuh dhewe | besuk kapriye dadine | yèn mêlothot sanggupane ||

--- 59 ---

225. pêsthi bakal nêmu pati | nèng kene ginantung mami | eman kamuktènku iki | jêr cocot iki marahi ||

226. cangkême tinapuk-tapuk | kang èstri mulat marêngguk | sira iku apa mabuk | apa ethok-ethok busuk ||

227. Banjir sumaur asora | wong wadon môngsa wêruha | apa kang dadi bêbaya | pratingkah jroning prakara ||

228. sira apa tan ngawruhi | bingèn ing sêsanggup mami | dhek isih ana ing nagri | kang èstri aglis nauri ||

--- 60 ---

229. sanggupmu bakal ambadhe | ana ing nagara kene | rajabrana ingkang ilang | isèn-isèn pitung gudhang ||

230. malah sanggup mulihake | sakiki apa susahe | sira wus sumanggup dhewe | pêsthi kari badhe bae ||

231. Banjir anyêntak saurnya | ya yèn ingsun iki bisa | apamanèh winicara | balik yèn ingsun tan bisa ||

232. kêna ngapa kowe sanggup | malah mangkat gugup-gugup | apa kowe kuwe owah | sanggup barang ora prênah ||

--- 61 ---

233. Banjir muni wis mênênga | aja kowe andêdawa | tur môngsa anulungana | mundhak mêngko dadi gadra ||

234. mêngko bêngi aku pamit | kowe sing bisa awingit | arêp ngêndhat marang alas | aja kowe ngitung wêlas ||

235. yèn aku mêlothot janji | pasthi anêmahi pati | angur matia saiki | ora tinonton ing jalmi ||

236. mendahne baya suwure | yèn aku digantung kene | êndi gawanên marene | pêdhang cilik bingèn kae ||

--- 62 ---

237. kang èstri runtik ing driya | ujare môngsa bodhoa | polahe wong angêlômpra | pêdhang dèn ulungkên sigra ||

238. Banjir ing dalu umangkat | pêtênge kaliwat-liwat | maring wana arsa ngêndhat | nanging ati durung kuwat ||

239. satêngah kaya kaduwung | kaya pa mêngko yèn wurung | baya diarani pêngung | tanpa aji kaya lutung ||

240. Banjir kêbacut polahe | isin balia ngomahe | angur baya nyidakake | matia nèng alas kene ||

--- 63---

241. nuli Ki Bajir anêngah | mring alas kang kêbak glagah | pêtênge agawe wêgah | ngawur tan wruh bênêr salah ||

242. wus wayahe têngah wêngi | ing alas kêlangkung sêpi | tansah gumêtêr ing ati | tan karuhan jujugnèki ||

243. ana ngrêgêmêng katingal | sawiji uwiting kamal | gêdhene mèh limang êtal | Ki Banjir marani enggal ||

244. ciptanira jroning ati | arêp ngasuhakên ragi | sêdhêng nèng kono anganti | anata pratikêlnèki ||

--- 64 ---

245. asèndhèn ngisore uwit | manahe kadi jinait | angliga pêdhange alit | kang alandhêp mingit-mingit ||

246. satêmêne durung tega | yèn asuduka salira | pijêr anganggar pêdhangnya | ngancang-ancangi gulunya ||

247. gêmbar-gêmbor asêsambat | dhuh guluku bakal pêgat | bok iya ana ilafat | iki susahe kaliwat ||

248. dhuh nyawa iki sirnamu | yèn sun tamakakên gulu | pêdhang kiye pusakaku | prandene bakal akolu ||

--- 65---

249. kocapa punang wit kamal | ana êjime satunggal | kêkayangan ana kono | wus satus taun samêngko ||

250. êjim langkung dugalira | jênênge iku Si Nyawa | kagyat sinambat jênênge | ana ngisore wit kene ||

251. dene wêruh jênêng ingwang | lan ujare arêp mêdhang | nyirnakake marang aku | iki mêdèni satuhu ||

252. yèn wêruh marang jênêngku | pasthi wruh panggawehaku | dudu wong bedak arakan | pasthi turun Nabi Sleman ||

--- 66 ---

253. bayangur ingsun balaka | asrah tobat si manusa | apa sak panggawe ngiwa | supaya sun ingapura ||

254. anulya pun Nyawa enggal | tumurun saking wit kamal | Ki Banjir duk atumingal | mêngkorog pêdhange gigal ||

255. ana gumêrmêng tumurun | Banjir gila sarwi gêtun | wulu githoke mangkorog | kadhingkêlên andharodhog ||

256. wus narka lamun mêmêdi | nanging tinekatkên ngati | wis kapêngkok maring ngêndi | apa dadine angênti ||

--- 67 ---

257. jim Si Nyawa mara dhewe | Banjir mèh salah tampane | isih angagar pêdhange | batin wus tinekatake ||

258. jim Si Nyawa mara dhodhok | mring Ki Banjir nyêmbah cedhok | sarwi matur angrarêpa | pukulun nyaoskên duka ||

259. kula pun êjim abdinta | anuhun ing pangaksama | ing sakalêpatan amba | èstu asagah mangsulna ||

260. Ki Banjir eram angrungu | byat apikir jroning kalbu | nauri sarwi gumuyu | itu saya sudhah tahu ||

--- 68 ---

261. yèn mêngkono sira kuwe | kang jênêng Si Nyawa kae | baya kang duwe panggawe | ngothongi gudhang sakèhe ||

262. gudhang ing jêro kêraton | nanging mêngko ingsun takon | sira sapa ingkang akon | dene prawira tan katon ||

263. Nyawa aris anauri | pan inggih amba pribadi | dupi amba mirêng wau | kagyat saraosing kalbu ||

264. tuwan ajêng nyirnakakên | mring amba kalayan têmên | pêdhang arsa tinamakkên | mila pun amba tumuntên ||

--- 69 ---

265. tumurun nuwun apura | Ki Banjir gumuyu suka | iya tak apura sira | sawab sun wus wruh sadaya ||

266. yèn sira tan balèkêna | isining gudhang kang sapta | yêkti sira iku sirna | pinangan pêdhang manira ||

267. pun Nyawa matur sandika | sampun kuwatos paduka | amba wangsulkên saêkal | ing dalu punika enggal ||

268. sarta pulih kados lami | sacacah miwah saisi | paduka amba aturi | kundura mring dalêm puri ||

--- 70 ---

269. iya Banjir amêmêling | aja ngasi bangun enjing | wau sêmana kocapa | wus mulih kêkalihira ||

270. Ki Banjir eram atine | katuju dadi mangkene | mendah bungahe sang aji | lan erame wong sanagri ||

271. Ki Banjir wus bali mulih | ing pondhok datan ginalih | kang èstri eram ing galih | manahira sampun pulih ||

272. samana wus byar raina | Ki Banjir nuli aseba | enjing nata siniwaka | kagyat dene Banjir ana ||

--- 71 ---

273. mèsêm ngandika sang ratu | bapa pan durung jangjimu | inahira pitung dalu | apa na seje karyamu ||

274. Banjir umatur tan susah | amba angêntosi inah | sampun kula pêsu gênah | ing wau dalu katrimah ||

275. mung wontên panuwun kula | tuwan kumpulna kang wadya | pra bupati lan ngulama | mirêngna pambadhe kula ||

276. sang ratu parentah enggal | nimbali ngulama gangsal | lan para bupati kabèh | gumrudug kang têka akèh ||

--- 72 ---

277. ingkang ora katimbalan | padha mèlu gurawalan | kêbak dasih ajêjêlan | swara lir surak ambalan ||

279. nuli sinirêp sadaya | sami tan kenging ngucapa | Banjir ngadêg ngarsa nata | asru wau acarita ||

280. hèh sakèhe para abdi | kang nganan miwah kang kèri | padha kawruhana sami | ilange rajabrana di ||

281. ing saiki pan wus tintrim | iku panggawening êjim | Si Nyawa aranirèki | bur julig kapati-pati ||

--- 73 ---

282. iya iku ingkang jukuk | isining gudhang kalumpuk | ngusungi dalêm sawêngi | sapa kang bisa udani ||

283. basa si jim iku wêruh | yèn ingsun iki têlutuh | Nabi Suleman ing kuna | dadi atutur balaka ||

284. Si Nyawa wêdi ing kami | jangjine ing mau bêngi | wis kapok nora mindhoni | lan ambalèkakên isi ||

285. wis mêsthi pulih puniku | saisine gudhang pitu | pan ora kurang satugi | Si Nyawa bangêt awêdi ||

--- 74 ---

286. yèn ora ambalèkake | pasthi tak kêthok gulune | Banjir sawusnya ucape | ngajak amariksa age ||

287. sang nata gugup nuruti | kumrab bala atut wuri | tunjang-tinunjang dhisiki | jujug gêdhong pitu sami ||

288. juru gêdhonge wus prapta | samya anyorog korinya | byar wus katingal sadaya | pulih saisine lama ||

289. tan ewah rajabrana gung | tumpukan sapundhung-pundhung | miwah kang samya gumantung | tan kalong tan ana gêmpung ||

--- 75 ---

290. sang nata nulya angrangkul | mring Banjir amêngkul-mêngkul | wadya padha ting barubul | sokur ing dhukun kang kabul ||

291. bungahe marwata suta | sang nata mring pra bupatya | parentah boja drawina | kinèn sêsukan nêm dina ||

292. saundurira ing ngriku | lajêng wit sêsuka wau | rame anutug nêm dalu | akèh wong prapta dêdulu ||

291. antara ing pitung dina | sang nata mijil sineba | undhang mara wadyanira | yèn Banjir ginanjar nulya ||

--- 76 ---

292. isining gêdhong satunggil | isi dhuwit kadya krikil | ginanjarkên Banjir iku | kalangkung bingahing kalbu ||

293. lawan malih dèn undhangi | wadya kinèn amiranti | palwa pêpitu prasami | kang kinarya angêmoti ||

294. arta ganjarane Banjir | lan amatah pra upêsir | ngatêrkên ing tuwan guru | mantuk lan sakèhing sangu ||

295. duk samana wus anuju | dina panumpaking prau | têdhak angatêr sang prabu | gumrah wadya sabiyantu ||

--- 77 ---

296. awor têtabuhan muni | salomprèt kêndhang saruni | lir kinêbur ing lautan | jêjêl palwa rêbut dalan ||

297. samana pan kacarita | wus lajêng angkate samya | palwa wus ambabar layar | asri tinon ting salêbar ||

298. sang nata wus wangsul kundur | wau ta kang sami banjur | antara ing sangang dina | wus dumugi ing nagara ||

299. sang nata têdhak amapag | wus têmu gurune pelag | Banjir ngaturkên nuwala | sang nata anukmèng driya ||

--- 78 ---

300. sukanira tan sinipi | tan nyana sampurnèng kardi | Banjir mantuk wismanira | wus misuwur sanêgara ||

301. sugihe anglêliwati | gawa brana pitu kèci | dadi gêgêdhuging nagri | ngêlar desa kanan kèri ||

302. karya griya binacingah | nyai guru langkung bungah | asring nêdhaki sang nata | tanapi para bupatya ||

303. misuwur sang apandhita | suyud kang para ngulama | dene sadulure tuwa | milu krasa ing wibawa ||

--- 79 ---

304. sang pandhita yèn lumaku | akèh pangiringirèku | tan ana wani kabèhe | angidaka layangane ||

305. wêdi yèn kêna wilalat | tawa ngambah marga gawat | sapa kapranggul agancang | nulya dhodhok ngapurancang ||

306. akèh kang seba dalême | sadina-dina arame | kang padha madhukunake | tanapi wong metangake ||

307. nanging ki guru wis bosên | sinôngga aras-arasên | wêdi manawa kacinakacihna | bok dèn arani wong guna ||

--- 80 ---

308. sawiji dina micara | mring rabi asok pangrasa | lah nyai mara rungokna | ana akalku kang têka ||

309. upamane omah iki | mêngko padha dèn obongi | donya padha dipêndhêmi | alok kêna ing bilai ||

310. kabèh sirna kêna gêni | têkan parimbon tan kari | supaya dina ing wuri | aku bisa gawe uni ||

311. sakobonge parimbonku | ora bisa metang iku | pasthi padha amituhu | jêr iku ingkang bêbaku ||

--- 81 ---

312. dadi sun bisa waluya | tan kêna kinuya-kuya | luwar sôngka ngamadaka | êntèk gonku anggumuna ||

313. iya yèn kaya slawase | sok bênêr yèn ingsun badhe | yèn mêngko sok luput bae | sêpira iku wirange ||

314. pêsthi ora kajèn manèh | sawab antuk ing pamêlèh | Ki Banjir saiki malèh | wis ora nana makolèh ||

315. mara pikirên sing tamtu | sarekaku kabèh iku | Nyai Banjir amacucu | arêmbug sajroning kalbu ||

--- 82 ---

316. enjingira tata-tata | samya angusungi donya | siji wong tan ana wruha | bêngi yèn kalane gawa ||

317. barang-barang ingkang rowa | samya tinitipkên tôngga | ana dèn usung mring desa | mring omahe sanakira ||

318. barang ringkês-ringkês sami | miwah sêsotya di-adi | sami pinêndhêm ing siti | tan ana ingkang udani ||

319. sawusira sami kothong | lajêng griyanya dèn obong | kobar saking doh mêncorong | kang dahana mubal ngêsong ||

--- 83 ---

320. kagyat wong ing dalêm nagri | wruh ana griya kabêsmi | gègèr ewon wong nêkani | gumuruh kang tandang sami ||

321. bêndhe kakênthong anitir | akèh wong kang kocar-kacir | alok yèn goning Ki Banjir | wuwuh gègère awiwir ||

322. dahana tumimbal-timbal | wus amangan kampung gangsal | wong kampunge samya dhadhal | tan wruh lor kulon ambêdhal ||

323. swaraning gêni barêngi | lawan panjriting kang jalmi | ya ta sêmana winarni | wus kapyarsa ing sang aji ||

--- 84 ---

324. gugup têdhake sang prabu | atandang mring goning guru | tan nganti abdi kang mèlu | turôngga sinandêr asru ||

325. kocapa Ki Guru Banjir | lumayu mêtu angênthir | tanbuh jro batin pinikir | api-api molar-malir ||

326. kapranggul lawan sang nata | Banjir lajêng ngraup pada | kathah-kathah sambatira | sarta têbah-têbah dhadha ||

327. nangis sarwi aturira | yèn donya têlas sadaya | nanging botên dipun rasa | mung icale primbonira ||

--- 85 ---

328. katut sirna dening gêni | dados amba sapuniki | botên wagêd mêmetangi | mung punika dadi ati ||

329. sang nata ngungun miyarsa | saêjam datanpa wêca | Banjir kinèn amupusa | ing sacilakaniraKurang satu suku kata: maring sacilakanira ||

330. wau ta kang punang agni | wus surut ênting wus mati | têntrêm sakathahing jalmi | sowang-sowang mantuk sami ||

331. antara ing lama-lama | sasampunira atata | Banjir pulih kadya lama | tutug amukti wibawa ||

--- 86 ---

332. nanging ora dadi dhukun | malah ginanjar pènsiun | sanêgara samya gêtun | nganti pirang-pirang taun ||

333. tulus kinasih sang aji | taksih gung tinari-ari | pan maksih nipundipun ji-aji | marang wong sajroning nagri ||

__________