Panji Wulung, Mangkunagara, 1931, #1113 (Pupuh 13-27)

Judul
Sambungan
1. Panji Wulung, Mangkunagara, 1931, #1113 (Pupuh 01-12). Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Cerita
2. Panji Wulung, Mangkunagara, 1931, #1113 (Pupuh 13-27). Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Cerita
Citra

13. Sinom

1. prabu nèm malih ngandika | lan kakang patih kang mugi | ngayomana pra nangkoda | asiha marang wong tani | wit arjaning kang nagri | tarlèn saka loro iku | narendra lamun datan | ngrêksa pakolèhing nagri | yèka tăndha tan mrinani prajanira ||

2. sauruting marga-marga | wèhana kang bale panti | ayya sêpi ingkang têngga | mangkono saurut margi | anaa jru pangaksi | mrih kêncênge ingkang tungguk | yèn praja tan santosa | kèh durjana ngrêrusuhi | pra nangkoda datan ana wani prapta ||

3. lamun kongsi mangkonoa | ilang [i ...]

--- 128 ---

[... lang] pakolèhing nagri | boga busana warastra | pandaya rêngganing panti | tan ana ingkang prapti | saking praja liyanipun | têmah sami kacuwan | tan ana undhaking nagri | saking mănca sinêbut praja tan arja ||

4. lawan sakèhe padesan | pagêre purihên rapit | saubênge pakarangan | sinambangana wong kêmit | lan wonge sabên ari | pardinên padha anambut | satêgal sawahira | watêke wong kurang kardi | ngumbar hawa wêkasan laku dursila ||

5. marma padha kêncêngana | prihên srêgêp asêsabin | sabên ana wadyanira | kang nora karêm ing kardi | patrapana dèn aglis | murwatên tibaning ukum | lan sarupaning ama | purihên sirnane sami | aywa kêmba muriha kêrtaning desa ||

6. macan ula lawan baya | iku kang

--- 129 ---

mutawatiri | ruwate santosanana | tumpêsên dèn kongsi tapis | yèku kang bilaèni | sanadyan kang ama tikus | kêkêsên sabên dina | aja dumèh iku cilik | yèn ngrêrampas tumpês para pari bebas ||

7. lan manèh sira mardiya | gawe marga gêdhe cilik | kang trus mring lyaning nagara | prêdinên ingkang prayogi | supadya wong gêgrami | gampang dènira lêlaku | rêksanên sabên dina | nganglangana lamun ratri | kang supadya pra begal wêdi mèt karya ||

8. dalan kèh durjananira | sapa kang wani lumaris | aprêsasat dudu marga | mung panggonaning bilai | kang wajib darbe kardi | berat sagunging para dur | tarlèn sang narèswara | mêmalang malaning nagri | saranane anjaba mung jinaganan ||

--- 130 ---

9. kyana patih aturira | ing sabda langkung kapundhi | dadosa jimat kawula | amung wagêda nglampahi | têdah paduka gusti | srana arjaning praja gung | inggih saangsal-angsal | linantih rèhning apingging | prabu anèm ngandika sun puji sira ||

10. bisaa jumênêng nata | anèng praja Gilingwêsi | awit kakang jênêng ingwang | kang nanggung mring sira nguni | upama lamun kongsi | pêkênira[1] nêmu luput | gonira mêngku praja | sun isin mring jêng ramaji | kapindhone merang marang wong ing Cêmpa ||

11. kyana patih atur sêmbah | dhuh gusti kawula darmi | nglampahi karsa paduka | mêngku nagri Gilingwêsi | raosing driya yêkti | mapan ta inggih mung gadhuh | mangkana prabu mudha | dènira mulang mring patih | sore kongsi têkèng ratri lingsir măngsa ||

--- 131 ---

12. kyana patih aturira | jêng gusti lamun marêngi | wadya paduka sadaya | inggih sami nyuwun pamit | mantuk mring Gilingwêsi | sampun lami wontên purug | prabu nèm angandika | iya kakang sun lilani | mung amêkas lamun Si Andakasura ||

13. kaplayu bali nèng kana | kirimna marene nuli | sun bangêt arsa uninga | ywa kongsi cinêkêl mati | sandika angabêkti | sang dipati lajêng mundur | saha sawadyanira | sadaya sami pinaring | busanarta măngka pasangoning marga ||

14. umangkat dalu sawadya | Sang Dipati Gilingwêsi | ing lampah tan kawursita | rèhira samargi-margi | mangkana Cêmpa nagri | mangke sangêt arjanipun | durjana sami sirna | kontap marang măncanagri | têmah kathah nangkoda anggili prapta ||

15. prabu taruna utusan | nimbali [nimba ...]

--- 132 ---

[... li] mring Jurutani | ing saanakputunira | wus prapta sumiwèng ngarsi | kanthi putu satunggil | angirid para pêpikul | galur sêlur gotongan | jinèjèr tratag mandhapi | wajik jênang jadah lèmpèng nèng karanjang ||

16. ambanjêng kang pêpikulan | anèng pinggir turut tritis | rangkêp katri têtarapan | gendhongan ngundhung nèng wuri | sinèlèhakên aglis | anèng papan munjung-munjung | binandhung dhit-indhitan | kang bêkta kasêsa ngèksi | saisthane uparêngganing suyasa ||

17. matimpuh wênèh siduwa | ana kang jawil-jinawil | kang bisik-binisik ana | lawan ta pating taruding | nudingi barang kèksi | rowange kinèn andulu | dêlêngên galo ika | e lah dalah nyata èdi- | èdi kabèh barange prabu taruna ||

18. kunêng kang samya tumingal | mangkana

--- 133 ---

ingkang pêpanggih | prabu nèm alon ngandika | hèh ta kaki padha bêcik | lan sira iku nini | lawas tan tinjo maringsun | Jrutani matur nêmbah | pangèstu paduka gusti | ulun tuwin pun nini sami raharja ||

19. ing mangke pamuji kula | jêng paduka ingkang mugi | tulusa ngrênggani praja | măngka tanggulanging wèsthi | nagari Cêmpa ngriki | tumuruna tumaruntun | sampun kasêlan liya | têksiha darah sang pêkik | lêstantuna darbèni ing nagri Cêmpa ||

20. prabu nèm aris ngandika | abangêt tarima mami | kaki ing pamujinira | pinarêngna dening Widi | sasêdyanirèng kapti | Jurutani lon umatur | amung ta jêng paduka | ingkang awagêd ngladosi | mring kang rama dèn miturut barang karsa ||

21. Jrutani sigra ginanjar | busanarta [busanar ...]

--- 134 ---

[... ta] rajapèni | ing sakulawarganira | sipêng amung kalih ratri | wontên kaneman puri | enjing amit nyuwun mundur | rinilan sinung sabda | raharjanirèng lumaris | gya umangkat sarowangira sadaya ||

22. mangkana sang rajaputra | sabên ari Sênèn Kêmis | tinamtu apirêmbagan | lawan sagung pra bupati | pinrih giliging budi | dènira nindakkên kukum | ywa nganti tibèng ina | rèhning ta kinarya wakil | mring sang nata amurih arjaning praja ||

23. ya ta ingkang winursita | anuju sajuga ari | prabu nèm tikbra ing driya | katrêsan waspa umijil | kèngêtan yayah bibi | garwa mulat enggal matur | paran darunanira | waspa paduka umijil | ingkang raka alon dènira ngandika ||

24. mangkene karananira | yayi

--- 135 ---

gon ingsun anangis | ana kang karasèng driya | iya mring sudarma mami | pisah ngong wus alami | saprene têka tan antuk | ing warta kang têtela | sugêng lan orane yayi | iku ingkang dadi rudatining driya ||

25. kang rayi angrês ing driya | miyarsa sabdaning laki | rinasa saya karasa | duk papa anèng wanadri | pisah rena sudarmi | mangkana têtêpanipun | dadya bela sungkawa | tumungkul angêmu tangis | kapisêrêng kasrawung bela karuna ||

26. asêrêt aris turira | dhuh kakang mas adipati | yèn sami sambadèng karsa | bok inggih dipun utusi | sêsêmbèn anuwèni | paran kawontênanipun | kang raka angandika | bênêr pikirira yayi | Si Janggala kewala iku prayoga ||

27. prabu nèm nolih ngandika | Janggala [Jang ...]

--- 136 ---

[... gala] sira samangkin | sun duta mring Sokadana | seba marang kyana patih | ngaturkên layang mami | mangkata ing sesuk-esuk | sajabaning pustaka | kiriman ing sawatawis | Si Janggali bae aja sira gawa ||

28. Janggala bêkis turira | kawula botên kadugi | ijèn dhatêng Sokadana | têbihipun anglangkungi | tan wande wontên margi | binegal cêngêl pinênthung | karingkêl ngathang-athang | bathange cinakot anjing | kantun balung ginondhol sêgawon edan ||

29. dhuh inggih mangsi kiranga | punggawa satriya mantri | têka ngutus tiyang kompra | ngandika prabu taruni | bênêr aturirèki | nanging ta piandêl ingsun | kewala lagi sira | Janggala umatur aris | botên bingah dados piandêl kadyèka ||

30. sukèng tyas pangran ngandika | iya [i ...]

--- 137 ---

[... ya] ta sun wèhi kanthi | si adhi Dêmang Urawan | layak nora mindho kardi | dhêdhasar wus undhagi | panambanging têmbang-têmbung | Janggala matur nêmbah | langkung bingah amba inggih | dhèrèkakên rayinta Dêmang Urawan ||

31. Brêmani gya tinimbalan | praptèng ngarsa mangênjali | prabu nèm alon ngandika | yayi mas sira sun tuding | mring Sokadana nagri | Janggala kanthinên iku | drapon nuduhkên marga | gawanên kintaka mami | lan kiriman turna rama sang dipatya ||

32. umatur Dêmang Urawan | sukèng tyas amba tinuding | sêsambèn badhe uninga | ing Sokadana nagari | wus lami ngarsi-arsi | piniji nglampahi tuduh | sampun kang dhatêng suka | sakit pêjah anglampahi | langkung bingah tinêdah nglampahi karya ||

33. sukèng tyas anut sakarsa |

--- 138 ---

botên garantês ing kapti | ngandika prabu taruna | prasêtyanira ta yayi | bangêt tarima mami | mapan wis dadi sadulur | prabu nèm sigra nyêrat | munggèng roning pandhan wangi | tinarbuka bêbukaning kang pustaka ||

34. punika ingkang kintaka | pinandara pangabêkti | putranta ingkang lêlana | pun Panji Wulung kang mugi | katur sang nindyamantri | sumawana para ibu | wahyaning kang pustaka | kawula atur udani | yèn samangke kawula nèng nagri Cêmpa ||

35. angsal pangèstu paduka | kamantu dening sang aji | jumênêng prabu taruna | sinung sapalihing nagri | myang kinèn manggalani | para nayaka sawêgung | saking pangraos kula | kamulyan kawula inggih | tarlèn saking nguni pamardi paduka ||

36. kang mrih utamaning lampah | kalampahan ing samangkin | dadosa

--- 139 ---

èsthining manah | tumêrah kamulyan jati | milamba ing salami | badhe tansah ngemut-emut | dhatêng wulang paduka | saliring rèh kramaniti | titikane tuladan sampun têtela ||

37. yèn tulus sami raharja | kados kawula ing benjing | gumantos wontên ing Cêmpa | kalayan kula ngintuni | sapala rajapèni | katur arinta jêng ibu | dene lampahan kula | awit mangkat saking ngriki | andangua inggih dhatêng pun Janggala ||

38. dèntên kang kawula duta | punika trah Rajèng Bugis | têpang kala wontên marga | lajêng labêt lara pati | marmanta ing samangkin | ing lênggah pan sampun sinung | bêngkok mantri manggala | myang nami sampun ingêlih | apêparab inggih pun Dêmang Urawan ||

39. têmbe yèn bangkit kawula | gumantyèng kaprabon aji | tan lyan pun [pu ...]

--- 140 ---

[... n] Dêmang Urawan | kang kula damêl pêpatih | dene ta sampun titih | dhatêng para surèng kewuh | tur labêt lara lapa | dhasar trahing narapati | pantês lamun dados mêmanising praja ||

14. Dhandhanggula

1. sampun titi panitraning tulis | pinaringkên mring Dêmang Urawan | tuwin sagung bêbêktane | tinampèn sadaya wus | rinuktènan binêktèng jawi | ing wanci bangbang wetan | duta bidhalipun | tan winarnèng lampahira | cinarita Patih Sokadana nagri | sakesahe kang putra ||

2. gung dènira manêdhèng Hyang Widi | rahayuning putra kang lêlana | sampun wontên sangsayane | tulusa ing sapurug | rinakêta darajat jati | mangkana lama-lama | saya onêngipun | wontên marmaning Hyang Suksma | nyai patih garbini ambabar pêkik | sairib lan kang raka ||

--- 141 ---

3. langkung suka tyasira kya patih | ingkang putra pinaringan nama | Dyan Panji Pamekas dene | wus kasèp mangsanipun | sigêg gantya sri narapati | tindak mring kapatihan | ing karsa sang prabu | mriksani pulunanira | dupi rawuh Panji Pamêkas kaèksi | sumiwèng ngabyantara ||

4. rêsêp mulat wau sri bupati | yayi patih yèn sira sambada | iya anakira kiye | iku ta ingsun pundhut | rèhning tita wak ingsun iki | tulus tan darbe putra | anjabane amung | amupu mring sutanira | patih datan suminggah karsa sang aji | têmah atur sumăngga ||

5. dupi kondur dyan putra kinanthi | praptèng pura gung dèn êla-êla | wus kadi putrane dhewe | ing sakarsa tinurut | kyana patih mêlang ing galih | sajuga ri sumewa | mring pura umatur [u ...]

--- 142 ---

[... matur] | dhuh gusti sri naranata | sampun dahat angunggar karsaning siwi | manawi tanpa guna ||

6. pan wantuning amudha puniki | yèn winilêt ing pangêla-êla | lalu limut budayane | tan wande têmbenipun | badhe ngangge karsa pribadi | tan titi tilar cara | carane tumuwuh | ugungan anggung binêkta | tanpa krama rênaning pribadi pinrih | ngêmbangi tibèng nistha ||

7. mapan kathah têpaning palupi | lêpiyaning duk ing kina-kina | nata kang ngugung putrane | awon wusananipun | saking anggung ugungan galih | ngantos jumênêng raja | tansah kumalungkung | labête kala taruna | tan tinuman kautamaning dumadi | têmahan murang krama ||

8. calon nata yèn datan pinardi | mardawaning basa susilarja | èstu sirna mêmanise | yèn nata tyasnya punggung | pra nayaka datanpa budi | mantri [ma ...]

--- 143 ---

[... ntri] lit-alit samya | kathah kang lampah dur | sumrambah mring wadyabala | rêbat murka rêbat jail rêbat cêngil | sêkaring karisakan ||

9. sri narendra angandika aris | ingsun cocog marang aturira | paran ta ing prayogane | sranane amrih tulus | kotamane atmaja mami | kya patih matur nêmbah | yèn sambadèng kayun | pinaringana punika | juru among kang waskithèng kramaniti | darapon amardia ||

10. myang sinunga suyasa pribadi | nata condhong nayogyani karsa | kyana patih sukèng tyase | gya karya dalêm agung | cinawisan guru kang wêgig | ngêmbani rajaputra | samana wus antuk | mantri wrêda bijaksana | binêbahan mêmulang patraping adil | ukum anggêring praja ||

11. narpatmaja wus dalêm pribadi | sari-ari [sa ...]

--- 144 ---

[... ri-ari] rinèh ing kawarja | pinrih kênyang kawignyane | samana sampun putus | kawasisan têtês patitis | karya santosèng driya | tandya para wiku | manjurung rèhing kamuksan | prastawane nunggal lan Hyang Utipati | kunêng ta kang winarna ||

12. kyana patih mangkya gung prihatin | kaonêngan mring sang alêlana | de wus lami antarane | tan ana wartanipun | puwara lon nabda mring rabi | dhuh yayi raganingwang | akangên kalangkung | mring putranta kang lêlana | paran warta dene lawas nora mulih | kang garwa matur nêmbah ||

13. kula wingi midhangêt pawarti | pêpêkênan yèn nata ing Cêmpa | amundhut mantu samangke | tiyang lêlana nglangut | bok punika pun kaki Panji | lagyeca arêrasan | mangkana kasaru | dhatênge Kyai Janggala | lawan Dêmang Urawan [U ...]

--- 145 ---

[... rawan] kang anèng wuri | kya patih mangu mulat ||

14. Ki Janggala matur sarwi nangis | dhuh jêng kyai ulun pun Janggala | baya pandung mring abdine | kya patih kagyat nguwuh | momonganmu ana ing ngêndi | Janggala aturira | putranta pukulun | wontên nagari ing Cêmpa | mangke sampun jumênêng prabu taruni | mangke sowan kawula ||

15. pan dinuta angaturkên tulis | saha mawi kintunan barana | nagri Cêmpa di-adine | katur mring para ibu | srat tinampan mring kyana patih | binuka sinukmèng tyas | têmahan kapiluh | pra garwa anglud karuna | myang para ban tumuntur samya anangis | karănta kang lêlana ||

16. sira Dêmang Urawan tumuli | amasrahkên saliring bêbêktan | wus katampan gya binage | dhatêng kang para ibu [i ...]

--- 146 ---

[... bu] | kyana patih kang amrayogi | wus wradin para garwa | sadaya pakintun | mangkana bok Tunjungsêkar | langkung suka de putra mangkya wus mukti | wibawa anèng Cêmpa ||

17. duk samana wus sore kang wanci | Ki Janggala lan Dêmang Urawan | gya pinarnah pondhokane | sowan mung sabên dalu | kang dinangu tan wontên malih | lyan saking radyan putra | lêlampahanipun | ing purwa praptèng wasana | Ki Janggala galurkên criyosing siwi | kya patih langkung suka ||

18. nyai patih myang Kèn Tunjungsari | sakalangkung karênan ing driya | mring Janggala cariyose | kunêng ta kang cinatur | sira Dêmang Urawan nênggih | lamine anèng kana | antuk kalih santun | gya amit mring sang apatya | arsa wangsul dhatêng prajanira malih | rèhning ta sampun lama ||

--- 147 ---

19. antarenjang prasamya sumiwi | mring ngarsane sang mantri wisesa | kyana patih andikane | srantèkna putraningsun | ingsun arsa mangsuli tulis | ya marang kakangira | prabu anom iku | tandya amundhut supatra | pandhan wangi kinarya papaning tulis | lukitaning pustaka ||

20. ing sawusing salam taklim mami | tumêkaa marang jênêngira | sri mudha Cêmpa prajane | ingkang sudibya kasub | ambêksanta maharjèng budi | srat saking jênêng ingwang | kang onêng kalangkung | mantrimuka Sokadana | awiyose manira gèr wus nampani | pustaka saking sira ||

21. surasane wèh rêna ing ati | lawan kabèh para ibunira | sirna ruwat rudatine | sasat taru kang alum | karirisan kang mausadi | dumadi angrêmbaka | prasidaning tuwuh | tuwin tagèr [ta ...]

--- 148 ---

[... gèr] wêkas ingwang | dèn asarwa sarèh sarekaning kapti | rèhning ta mêngku praja ||

22. pangolahing praja iku kaki | tan prabeda lan amardi putra | kudu sarèh saranane | ywa kêmba ing pamuruk | pan ingarah sangkaning ririh | sinarah drapon kalah | lamun wus anurut | wêlêgên wêwulangira | kalakone dèn trima saka sathithik | tan beda mèt kancana ||

23. pikantuke pan saka satugi | yèn tulatèn pangupayanira | lawas-lawas sayêktine | antuk sakojong munjung | didol akèh uruping picis | lan kaki dèn waspada | wijanging pangêjum | panduming kang jiwanggana | kudu iya yitnanana sabên ari | sêsêrêng sarèhêna ||

24. ing wusana sun asung pawarti | mangke sira darbe ari priya | saungkurira [saungkur ...]

--- 149 ---

[... ira] wijile | saka ibumu sêpuh | Si Pamêkas arane kaki | samêngko arinira | karsane pinundhut | mring ramanta sang iswara | pan pinutra dinama-dama ing kapti | tan pêgat sinung wulang ||

15. Mêgatruh

1. kang pustaka tiniti tandya tinutup | katampèn mring Sang Brêmani | sarwi pinaringan sangu | myang ginanjar busanadi | kalihe lèngsèr wotsinom ||

2. para garwa tuwin Nikèn Tunjungsantun | kapiluh ing tyas marujit | para êmban sênggruk-sênggruk | kagagas marang ing gusti | kang wus madêg prabu anom ||

3. kunêng para êmban tuwin para ibu | prabu nèm Cêmpa winarni | lênggah lawan garwanipun | sadangunira ngraosi | marang dutanira karo ||

4. dene kongsi kalih căndra

--- 150 ---

malah langkung | ginalih sangsayèng margi | tan dangu sami kadulu | yèka kang duta kêkalih | sri mudha waspadèng anon ||

5. yèn Janggala ingkang prapta kusung-kusung | prabu nèm suka tan sipi | tumrap ngabyantara sampun | binagèkkên sabda manis | padha raharja sakloron ||

6. dene lama baya ta bisa katêmu | lawan kyai sang dipati | Urawan alon umatur | pangèstu paduka gusti | inggih sagêd sapatêmon ||

7. lan ramanta tuwin ibu kalihipun | sarta ulun dèn bêktani | wilapa măngka wêwangsul | pinundhut binuka aglis | winaos sinuksmèng batos ||

8. wus kawaca wêcaning sêrat wêwangsul | prabu nèm kraos ing galih | kapiluh ing nala luluh | karănta dadya [da ...]

--- 151 ---

[... dya] prihatin | ramèbu têmah katonton ||

9. sruning onêng umênêng manahên ing kung | kongas ing netya prihatin | sêrêt pangandikanipun | lah padha ngasoa sami | iya marang ing patunggon ||

10. Dyan Urawan lawan Janggala amundur | mring wismanira pribadi | prabu nèm lan garwanipun | anggung dènira angliling | pustaka ingkang rinaos ||

11. surup surya gumanti căndra sumuluh | sumunar marang wiyati | Dyan Urawan sampun wangsul | lan Janggala anyarêngi | praptèng ngarsa makidhupoh ||

12. prabu anèm lênggah lawan garwanipun | nèng natar amajang sasi | kalih sami kinèn maju | kang pêrak dènnya alinggih | Janggala pinrih cariyos ||

13. ing saparipolahira duk ingutus | mring Sokadana nagari | purwa [pur ...]

--- 152 ---

[... wa] myang wusananipun | galur pangaluring rawi | sukèng tyas sang prabu anom ||

14. sakala nir sungkawaning tyas mangun kung | kagagas marang kang rayi | kayapa ing warnanipun | pamêkas dhuh ari mami | benjang apa gon sun anon ||

15. sun pêpuji riningsun dimèn lêstantun | benjang bisaa gumanti | kapraboning rama prabu | sun lila ing lair batin | narima amung amomong ||

16. mung tulusa tiningalan rama ibu | măngka pangimuring galih | pisahe lawan ragèngsun | manira tarima yêkti | ngêmbani mring kadang anom ||

17. puluh-puluh wus bêgjane raganingsun | kudu pisah yayah bibi | tandrêman dèn mong wong sêpuh | baya wus karsaning Widi | pinasthi dadi pamomong ||

18. ingkang rayi balang liring nyablèk jêngku | tan kayaa siji iki | ithik-ithik [ithik-i ...]

--- 153 ---

[... thik] dadi juru | buh-êmbuhane kang nyèthi | lumrahe iya wong wadon ||

19. mara ngêndi ana dyah amêngku kakung | êmbuh yèn mung kosok-bali | denira ngandika mau | ngelingkên yèn ingsun lali | gumêr gujênge pra sinom ||

20. sang sri mudha mèsêm sarwi ngandika rum | tampan têmên sira yayi | lah ta payo padha kondur | wus lungse mangsane iki | sigra tindak sakaloron ||

21. sarêng enjing sumewa marang kadhatun | sarimbit lawan kang rayi | prabu nèm nèng sitiluhur | mangkana jêng sri bupati | dahat asih mring sang anom ||

22. dadya putra pinardi pinrih lêstantun | dènira apalakrami | sang nata ngandika arum | nini ugêring wong laki | cumondhong anut sapakon ||

--- 154 ---

23. nora kêna ngandêlkên sutaning ratu | kudu mantêp anêtêpi | ing sacara-caranipun | wong winêngku marang laki | dèn awas marang têtêkon ||

24. lire wadon bênêre iku dhinaku | marang kang adarbe rabi | marma dèn rahab ing sêmu | samangsane ngêladèni | manising ulat dèn katon ||

25. yèn sinêndhu ywa katon netyanta rêngu | balik walêsên mêmanis | robana wicara arum | yèku tanggulangi runtik | dimèn wurung apadudon ||

26. lan maninge wadon iku kudu bêsus | prêlu mêmaèsa dhiri | amrih rêsêping wong kakung | dhêmên bombrong nora bêcik | dudu anggoning wong wadon ||

27. yèn wanodya karêm bombrong amaruwun | kêna pocapaning batin | rêngu marang lakinipun | gêdhene [gêdhe ...]

--- 155 ---

[... ne] pisanta nini | tinarka sèdhèng ing batos ||

28. bêbasane karubyuk kabotan pinjung | marma ywa lancang ing kapti | saliring rèh kudu tutur | nadyan kang rèmèh pribadi | parentah kudu linakon ||

29. sabên sowan kang rama anggung winuruk | satataning rèh akrami | marmanta sang rêtnaning rum | gung bêktinira mring laki | datan sawalèng sapakon ||

30. lama-lama sira ta sang mahaprabu | kataman roganing dhiri | sagunging kang para dhukun | cabar dèn ta ngusadani | marmanta sang prabu anom ||

31. tansah tugur nèng pura lan garwanipun | mêlang gêrahing ramaji | marma datan karsa kondur | marang puranta pribadi | kadi ta wontên karaos ||

32. myat gêrahe kang rama sangsaya nglayung | mangkana sajuga ari | sri narendra [nare ...]

--- 156 ---

[... ndra] gya anuduh | nimbali para dipati | prapta ngabyantarèng katong ||

33. angandika sira ta sang mahaprabu | hèh sagung pra sanak mami | sirèku yakti wus wêruh | mungguh laraningsun iki | kanthi sumendhe Hyang Manon ||

16. Kinanthi

1. marmanta yèn padha rêmbug | lawan pikirira sami | Ki Putra Dewa Kusuma | samêngko ingsun pasrahi | amisesa ngrèh ing Cêmpa | umadêga narapati ||

2. gumantya kaprabon ingsun | ana ing Cêmpa nagari | rèhning ingsun datan darwa | atmaja priya pribadi | marmaning mung mantuningwang | ingkang wajib anggêntèni ||

3. wit saka panggalih ingsun | Ki Dewa Kusuma iki | kaya-kaya tan kuciwa | de maksih atmajèng aji | ing Sokadana utama | tinulad sagung nrêpati ||

--- 157 ---

4. para nayaka jumurung | rêmpêk samya nayogyani | suka sukur trusing driya | dene ta sang rajasiwi | sampun sinuyudan wadya | ing Cêmpa dhasar piniji ||

5. sang nata ngandika arum | mring sang dyah sêkaring puri | hèh nini sira dèn bisa | ngawula mring priya yêkti | wajibing dyah iku iya | kapurba marang ing laki ||

6. aywa ta sêrik ing kalbu | lamun winisesèng laki | mung kudu dèn êla-êla | lan ywa ngandêlkên sirèki | dumèh putraning narendra | lan rumasa darbe nagri ||

7. iku sèwu-sèwu luput | awit raganingsun iki | sajatine mung sadarma | gadhuh kagunganing Widi | singa ingkang madêg raja | yaiku ingkang darbèni ||

8. sang putri alon umatur | nêmbah waspanira mijil | sêrêt lirih aturira | dhuh inggih kang mugi-mugi | sagêda [sa ...]

--- 158 ---

[... gêda] nglêksananana | ing pitungkas jêng ramaji ||

9. narendra mêling mring mantu | sun titip arinta kaki | lawan nagara ing Cêmpa | kasraha sira nak mami | poma aja kongsi kêmba | ki prabu gonira mardi ||

10. kang putra nêmbah umatur | sampun sumêlang ing galih | dhatêng ing putra paduka | botên ulun anggêp rabi | mung măngka jimating praja | pinundhi sa-Cêmpa nagri ||

11. pangèstu tuwan kaêmbun | mugi sagêda nglampahi | among putri padukendra | ing cipta amung sadarmi | gadhuh nagari ing Cêmpa | kang kagungan yayi dèwi ||

12. ing pura pangwasanipun | kasrah putranta sang putri | mung ruwêd rêntênging praja | kawula kang nanggulangi | sarêmbag lan pra nayaka | pangêtraping kukum adil ||

--- 159 ---

13. lêga tyasira sang prabu | de putra mantu wus tampi | ing saciptaning wardaya | dadya tan mêlang ing galih | gya ngunus singsim pusaka | kang ingagêm nèng jêjênthik ||

14. sarwi angandika arum | tampanana iki kaki | karyanên wasiyatira | kalpika pundhèning nagri | sapa madêg narèswara | wênang ngagêm singsim iki ||

15. prabu nèm nampèni sampun | nyamlêng ingagêm jêjênthik | sumyar prabaning sêsotya | sanalika rajasiwi | sêmuning surya ngujwala | wahyuning karaton ngalih ||

16. sang nata sasampunipun | maringkên singsim mring siwi | gya mancad marang kamuksan | gumêr gumêrah kang tangis | anggung wayang-awuyungan | sagunging para pawèstri ||

17. kunêng saliring rèh wuyung | narpadayita myang siwi | layon sampun sinucenan [si ...]

--- 160 ---

[... nucenan] | kinapanan myang rinukti | nèng tabut sinidhikara | dyan pinêtak ngastanardi ||

18. tandya gara-gara rawuh | tayuhe narendra lalis | surêm soroting baskara | dening têdhuh mawi riris | kadya abela karuna | mring praja ingkang prihatin ||

19. para nayaka atugur | ing alun-alun miranti | kongsi kawan dasa dina | ngrêksa pringganing nagari | prabu nèm munggwing jro pura | ki patih nèng srimanganti ||

20. praptaning ari tinamtu | derarsa madêgkên aji | wadyabala wus ngundhangan | jibêg ngalun-alun prapti | mawi lêlayu bandera | rêrênggan samargi-margi ||

21. para manggala wus kumpul | pamatahe kyana patih | satriya mantri punggawa | myang prawira sawatawis | mapaga [ma ...]

--- 161 ---

[... paga] sang rajaputra | miyose saking jro puri ||

22. samapta rakiting wadu | papagan sang rajasiwi | kang para mantri taruna | pinatah angampil-ampil | wus budhal saking paglaran | kèndêl anèng srimanganti ||

23. prabu nèm pan sampun ngrasuk | busana kaprabon aji | ngêngrêng praba amangkawa | sunaring kawaca rukmi | makutha bra amarkata | pinatik ing sêsotyadi ||

24. kang garwa kusumaningrum | mangagêm busana adi | sampêt sapacaranira | rakiting karaton èstri | ginarbyêg para biyada | warnendah angasmarani ||

17. Asmaradana

1. sadaya sampun rinakit | nulya papagan kang prapta | gumêr gumêrah swarane | wahana joli kêncana | ingayap pra punggawa | panyutra

--- 162 ---

kang munggèng ngayun | tindak sang narpati mudha ||

2. panganjurirèng lumaris | wus prapta ing sitibêntar | mrênah marang panggonane | prajurit urmat sadaya | tambur salomprèt munya | monggang kodhokngorèk barung | mungêl sakathahing găngsa ||

3. punggawa satriya mantri | kang ngayap joli kêncana | piyak kabèh samya mire | kang ngrêmbat kèndêl samana | nèng kiduling witana | nulya prabu anom rawuh | nampèni udhuning garwa ||

4. sang rêtna sigra kinanthi | lumêbèng bangsal witana | nulya lênggah sakalihe | anèng ing dhampar kêncana | kya patih madêg sigra | sawurining dhampar muwus | undhang sora kang suwara ||

5. hèh sagung para bupati | punggawa miwah satriya | padha miyarsakna kabèh | yèn mêngko sang lir kusuma | gumanti [gu ...]

--- 163 ---

[... manti] ingkang rama | kang iku para wadya gung | padha sira ngèstrènana ||

6. dènira jumênêng aji | sadaya kang sami myarsa | kyana patih ing undhange | saur paksi ngayubagya | sigra mantri wisesa | sumiwèng ngarsa sang prabu | marikêlu lênggahira ||

7. tan antara dangu nuli | narpa dyah jumênêng nabda | hèh pra wadyaningsun kabèh | saka karsèngwang samangkya | kakang mas prabu mudha | sun pasrahi prajaningsun | ing Cêmpa iki sadaya ||

8. sarta umadêga aji | misesa angrèh ing sira | anut mituruta kabèh | kang sapa nora narima | nyèlèhna lungguhira | mupung ana ngarsaningsun | aywa ta nganggo rêringa ||

9. pra wadya kang samya myarsi | ngastuti manadukara | sumăngga ing paturane | narpa dyah tumurun sigra | mangraup [ma ...]

--- 164 ---

[... ngraup] padèng nata | nulya ki patih angujung | tuwin kang para niyaka ||

10. sigra pakurmatan muni | sanjata mriyêm sauran | binarung munggang swarane | miwah kodhokngorèk găngsa | tambur salomprèt munya | ramening suwara umyung | lir guntur mawor prakêmpa ||

11. tantara gunungan mijil | binagi sampun warata | para wadya saanane | sri nata kondur mring pura | sarimbit lawan garwa | tan ewah kadya ing wau | lampahing wadya sadaya ||

12. sarawuhira jro puri | nata malbèng prabayasa | ampilan pacara kabèh | wus tinampan wong jro pura | pra wadya kang sumewa | sadaya pan sampun kêbut | sowang-sowang antukira ||

13. cinarita Cêmpa nagri | wimbuh raharjaning praja | sri mudha sajumênênge [sajumênêng ...]

--- 165 ---

[... e] | gêgramèn gung bathinira | janma kang ulah kisma | mulus kang sarwa tinandur | tan kirang kang sandhang têdha ||

14. nahên ta sajuga ari | Sri Naranata ing Cêmpa | utusan mawi surate | mring nagari Sokadana | dhatêng rêkyana patya | mantri kalih kang tinuduh | wus mangkat saking ing Cêmpa ||

15. datan winarna ing margi | wus prapta ing Sokadana | lajêng jujug mring dalême | kya patih lagya sineba | nèng madyaning pandhapa | caraka kalih cumundhuk | ngaturkên nuwalanira ||

16. pustaka binuka aglis | lukitanira mardawa | dene ta ing suraose | kang putra atur uninga | kalamun ingkang rama | Narendra Cêmpa wus surud | ing mangke saliranira ||

17. gumantya umadêg aji | anèng nagari ing Cêmpa | pra nayaka sadayane | jumurung angayubagya | dhatêng sang

--- 166 ---

rajaputra | kya patih suka ing kalbu | sasuraosing pustaka ||

18. gya malbèng dalêm nimbali | mring garwa myang Tunjungsêkar | wus winartan sakalihe | yèn mangke sang rajaputra | sampun madêg narendra | gumanti ing marasêpuh | anèng ing nagari Cêmpa ||

19. kêkalih duk amiyarsi | sukèng tyas marwata suta | patih alon wacanane | hèh Rubiyah yèn sêmbada | sira lan jênêng ingwang | ing benjang wulan ing ngayun | ayo tilik marang Cêmpa ||

20. wau sang anindya mantri | wus karya sêrat wangsulan | kang pustaka ijêmane | lamun benjang wulan ngarsa | arsa tuwi mring Cêmpa | tuwin ta kang para ibu | lawan Nikèn Tunjungsêkar ||

21. ponang caraka wus tampi | sêrat myang pasangon marga | wus katampèn pitungkase | ing karsa sang mantri wrêda |

--- 167 ---

sandika duta sigra | amit wus kalilan mundur | sapraptaning prajanira ||

22. umarêk ing sri bupati | ngaturkên sêrat wangsulan | tuwin wau wêwêlinge | sang nata sukèng wardaya | kondur warta mring garwa | lamun benjang wulan ngayun | ingkang rama badhe prapta ||

23. kunêng ing Cêmpa nagari | gantya wau kang winarna | amangsuli caritane | nagari ing Sokadana | Prabu Dewakiswara | arsa cangkrama mring gunung | lan sagung punggawanira ||

24. rêkyana patih tan kèri | sampun samaptèng wisaya | tuwin punggawa sakèhe | rawuh prênahing cangkrama | binêrêg buron sunya | cuwa tyasira sang prabu | tuwin sagung pra punggawa ||

25. sang nata lan kyana patih | sami minggah pêpanggungan | wadya tan kalilan dhèrèk | mapan arsa rêraosan | wadining kawibawan | saking

--- 168 ---

rumaos wus sêpuh | sayah angasta karajan ||

26. kapengin martapèng wukir | mêndêng ing rèh mring kamuksan | sumungku mring batharane | mêmuji arjaning praja | puwara angandika | sun iki patih gêgêtun | dene ta datan pêputra ||

27. bêgjane sutanta yayi | Si Panji Kudapamêkas | ingsun wis rumasa cape | mêngku praja Sokadana | kapengin apan iya | martapèng graning gêgunung | sêsambèn among ki putra ||

28. yèn saka pamawas mami | Si Pamêkas kaya-kaya | wus pramèng praja pangrèhe | myang sah saliring basarja | sarjana parikrama | kaya tan kuciwèng sêmu | samangsane madêg raja ||

29. kya patih tan nyêmbadani | ing karsa risang pamasa | dene ta dèrèng mangsane | ngandika sri naradipa | yèn sira [si ...]

--- 169 ---

[... ra] tan sêmbada | ya besuk manèh rinêmbug | kang pasthi karsa manira ||

30. seje kang sun catur yayi | payo gunêm paprênesan | ana pitung dina kiye | ingsun tumingal wanodya | kaduk raga karana | saplak lan nguni ipemu | ya si jênat Tunjungsêkar ||

31. lăngka yèn uripa malih | wong mati măngsa balia | mêngkono ing bêbasane | nanging ciptaningsun têka | manahên rèh ngasmara | marang dyah kang mêmalad kung | upayanên dèn kapanggya ||

32. jatine tyas ingsun yayi | samuksane ipenira | Si Tunjungsari saprene | tansah kataman duhkita | tan măntra bisa mêndha | mundhak dina saya wimbuh | kambah ing turidasmara ||

33. mara upayanên yayi | kang dadi woding wardaya | patih nêmbah lon ature | adhuh sèwu aksamanta | èstunipun punika | pan inggih pun [pu ...]

--- 170 ---

[... n] Tunjungsantun | kang kèksi kala nèng marga ||

34. sri narendra ngandika ris | paran wurunge palastra | ya Si Tunjungsari kuwe | kyana patih matur nêmbah | milamba kumasura | nglirwakkên têdah sang prabu | saking kabêbêd ing trêsna ||

35. dhumatêng paduka aji | owêl lamun tibèng nistha | angukum dede lêrêse | măngka mung kenging paekan | saking jêng rayi tuwan | mrih pêjahe Tunjungsantun | awit rumaos kasoran ||

36. dados angupaya sandi | ing rêmbag mung ngamandaka | sekapraya pra marune | saking sangête ing karsa | têmahan matur dora | wadul ing nalar tan mulur | rinoban sêksi kewala ||

37. pirsamba punika gusti | botên mêlang wela-wela | aturing juru panginte | kang ulun patah nèng pura | saèstu [sa ...]

--- 171 ---

[... èstu] sêtyèng sabda | ing sarêmbag sampun dangu | panduking karti sampeka ||

38. malah giliging pambudi | ngupaya ajar minăngka | ing paekan pikêkahe | mawantu asrana wêca | kewala mring sri nata | akathah rêrubanipun | dhatêng juru doracara ||

39. toh jăngga amba kêdugi | abdinta pun Tunjungsêkar | èstu tan wontên sisipe | jêr jru panginte punika | sampun prasêtyèng driya | supaos inggih kalamun | kamipurun matur dora ||

40. kya patih rinangkul aglis | tan kayaa yayi sira | sun titèni salawase | tansah ngrêksa tyas manira | myang sarwa parimarma | paran ta nguni kalamun | tan ana pratikêlira ||

41. yêkti raganingsun yayi | antuk sikuning bathara | kaya ngapa ta têmahe | nguni pama kalakona | sun ngisas [ngisa ...]

--- 172 ---

[... s] tanpa dosa | iba bênduning Hyang Agung | kang tumêkèng Sokadana ||

42. jêr ujaring nguni-uni | natantuk dukaning Suksma | wong cilike kelut kabèh | eram sun mung si pandhita | dadak bela durcara | wiyahe wiku sawêgung | ngrêksa arjaning bawana ||

43. lah priye gonira bangkit | ngaturkên kuping samana | paran ta pangupayane | kyana patih matur nêmbah | kados marmaning Suksma | dumadak têka panuju | wontên kunjaran palastra ||

44. kalêrês tiyang kêkalih | priyèstri irib gêngira | punika măngka lintune | pêpundhutan padukendra | de pun Tunjungkusuma | kawula pingit gènipun | dupi praptèng mangsanira ||

45. babar jabang bayi pêkik | lajêng ulun upakara | lêstantun dugi samangke | longgor wit têbih kang roga | limpad ing panggraita | têtêping

--- 173 ---

tapa tinutug | pindha maharsi ngasrama ||

46. samangke putranta gusti | sampun jumênêng narendra | wontên ing Cêmpa prajane | sinêmbah samining nata | kaloka măndraguna | binathara kratonipun | ambêk santa wirotama ||

47. sri nata dènnya miyarsi | aturing rêkyana patya | kadya supêna raose | sumêdhot wontên karasa | mring Sang Tunjungkusuma | èngêt kalanta mêmangun | raras rêsmining sarkara ||

18. Dhandhanggula

1. sri narendra lan rêkyana patih | sru karênan dènira rêrasan | enjang kongsi praptèng sore | surya mèh lalu surup | sirat-sirat sumirat kèksi | saliring ima mimba | rumamyang asêmu | mawèh rêngganing gêgana | rêrêng kadya mirêngkên kang mêdhar wadi | dumadining gusita ||

--- 174 ---

2. munggèng panggung madyaning wanadri | taru tarap tumruna kang patra | tumiyung ing ron kalane | kèsisan sruning lesus | yayah kelut kapilut ing sih | mring nata niti karsa | lan pêpatihipun | lung gadhung manglung sung gănda | kongas ngêsuk sakala sri narapati | umèngêt mangun duka ||

3. angandika mring rêkyana patih | garwaningsun nuli patènana | yèka măngka pidanane | dènnya drustha ing wuwus | olah cidra angkara budi | kya patih matur nêmbah | dhuh jêng sang sinuhun | patikbra tadhah dêduka | kamipurun umambêng karsa sang aji | madyanipun punika ||

4. kinêbona kewala prayogi | tuwin lajêng linungsur sakala | inggih saking pangwasane | dene pun Tunjungsantun | kapundhuta lumêbêt malih | sri nata angandika | bênêr turirèku |

--- 175 ---

ing panimbang kaya-kaya | nora botsih samono bae nyukupi | kukume ipenira ||

5. ing pangrêmbag wus kinarya dadi | nata kondur saha wadyabala | dupi wau sarawuhe | datan karsa jumujug | mring unggyaning sang pramèswari | wau sang padniswara | wus graitèng kalbu | lamun manggih kalêpatan | dadya mamèt sarana myang guna dhêsthi | mrih sirna kang dêduka ||

6. wus sirantuk sarananing dhêsthi | anging cabar tan măntra nyênyuda | sri narèswara runtike | dadya sang narpawadu | anglês ing tyas asêmu wingwrin | katrêsan sru sungkawa | ing driya matrênyuh | kapiluh ngluluh jiwangga | ênêngêna sira sang anandhang wingit | wau ta sri narendra ||

7. matah dhawuh mring sang nindya mantri | amangrukti rakiting kurmatan | têtabuhan sasamine | lêlayu myang palêngkung |

--- 176 ---

umbul-umbul daludag tuwin | kakăndha myang bandera | ing karsa sang prabu | mêmangun langên derarsa | ambawahi marang Nikèn Tunjungsari | lêbêting dhatêng pura ||

8. kyana patih enjang angrêrakit | rarasing rèh tataning pahargyan | pinandarèng sri wangune | rontèk rantap ngênguwung | pinggir marga ngêngrêng kaèksi | bandera pira-pira | pinrênah gènipun | anèng marga parapatan | narpawadu wus kinêbonakên munggwing | ngudyanèng kapungkuran ||

9. mintaksama mring raka tanpolih | cinarita Kèn Tunjungkusuma | enjang ngrasuk busanane | kang sarwa sri dinulu | upacara kaprabon èstri | kang ngampil pra wanodya | sumaos nèng ngayun | kinêmbar panganggenira | jamang kalung rajakaputrèn mêpêki | sampur cara badhaya ||

10. kêbut budhal ginarbêg pra cèthi |

--- 177 ---

duta nata nayakèstri măngka | pangirid lampah sakèhe | jajaran anglêlajur | pra prajurit ing kanan kering | jêjêl joli jêmpana | madulur asêlur | kang miyat ing pasamuwan | tyas kacaryan ing rêrênggan dene kadi | narendra nêmbe krama ||

11. praptèng pura pinapag sang aji | sinambrama sami lawan garwa | Nikèn Tunjungsari age | tandya manguswèng lêbu | ing suku sang naradipati | tuwuh onênging driya | kalih-kalihipun | gya cinandhak astanira | kinarsakkên lênggah nèng palăngka rukmi | lênggana nging pinêksa ||

12. sri narendra angandika aris | wadyaningsun kabèh sumurupa | ing karsaningsun samangke | lamun Si Tunjungsantun | ingsun karya narendra padni | misesa jroning pura | ing saisinipun | jênênga Ratu Kancana | pra nayaka [na ...]

--- 178 ---

[... yaka] sadaya asaur paksi | jumurung ngayubagya ||

13. tumularing mring wadya gung alit | ing sajroning praja Sokadana | kya patih kang ngundhangake | mangkana garwa sêpuh | kang linungsur saking jro puri | manglah anutuh driya | solahe kaduwung | kadawan drawayèng waspa | arda merang murang kramanirèng èstri | ing mangke nèng udyana ||

14. nêngna ingkang anglês ngluluh dhiri | cinarita Sri Dewakiswara | waluya pêpasihane | kadya nguni kang sampun | dahat sami onênge kalih | lir mimi lan mintuna | kawilêt maladkung | pindha kênya lan jêjaka | sabên ratri kang rinasan tan lyan aming | kang putra Prabu Cêmpa ||

15. marma tansah kagagas ing galih | sri narendra kapengin uninga | marang kang putra warnine | enjang miyos [mi ...]

--- 179 ---

[... yos] sang prabu | animbali rêkyana patih | prapta ing ngabyantara | nata ngandika rum | patih paran ingsun dahat | arsa wikan mring sutèngsun kaki aji | ing Cêmpa kaya ngapa ||

16. sira dhewe lumakua yayi | ingsun duta nimbali ki putra | pondhongana sagarwane | lan besan narpawadu | yèn kaparêng dhangan ing kapti | saha ing karsaningwang | ingsun purih rawuh | prayoganing laku pisan | si ibune Pamêkas gawanên yayi | kya patih tur sandika ||

17. sri narendra sukèng tyas gya paring | ingkang măngka sêsrananing marga | barana tuwin artane | busana sarwa luhung | patih tampi manêmbah amit | sampun anguswa pada | lèngsèr saking ngayun | praptèng dalêm awêwarta | mring kang garwa lamun dinutèng narpati | mondhongi Prabu Cêmpa ||

18. myang kalilan lumampah sarimbit [sarimbi ...]

--- 180 ---

[... t] | nyai patih sru sukaning driya | dene ta atêmah badhe | panggih lan putranipun | tan winarna rèhirèng ratri | antara enjang sigra | saha wadya kêbut | lon-lonan ing lampahira | pra nayaka ngatêr jawining nagari | saha sagarwanira ||

19. para mantri sami wangsul malih | kyana patih lajêng lampahira | praptèng pasisir kèndêle | anulya nitih jukung | bêdhol jangkar alayar aglis | lêpasing lampah kadya | lir kilat sumêmprung | marmenggal prapta ing Cêmpa | jujug mantri sêbandar dèn acarani | sinuba sinunggata ||

20. ing bujana drawina mênuhi | sarwa sangkêp rèhing panêmbrama | sumrambah mring wadya kabèh | mantri sêbandar tuhu | sugun-sugun saha noragi | samana tur pariksa | mring pêpatihipun | lajêng konjuk sri narendra | praptanira [praptani ...]

--- 181 ---

[... ra] Patih Sokadana mangkin | lêrêm nèng kabandaran ||

21. nata sigra sung uningèng swami | lamun mangke kang rama wus prapta | narpawadu sru sukane | kêdah badhe kilayu | mapag dhatêng kang wau prapti | pinambêng mring kang raka | têmah tyas mituhu | enjang bidhale sri nata | saha wadya kadya robing jalanidhi | asrining lumaksana ||

22. abra mubyar busananing dasih | lir baskara umijil ngancala | andipaning rat prabane | tan winarna ing ênu | sri narendra pan sampun prapti | pakuwon kabandaran | mangkana sang prabu | duk miyat marang kang rama | myang kang ibu sigra dènnya malajêngi | cumundhuk sru karuna ||

23. kyana patih lan garwa sru anjrit | sarwi ngrangkul lungayaning putra | dhuh prabu sutèngong anggèr | bisa têmên [têmê ...]

--- 182 ---

[... n] sirèku | karya onêng ing yayah bibi | pisah sangkaning bocah | kongsi dadi ratu | lagi samêngko kapanggya | sawusira onêng-ingonêngan sami | lênggahan sawatara ||

24. ingkang rama ingaturan aglis | laju tindak mring sajroning kitha | sigra budhal sawadyane | ginêlak lampahipun | jroning kitha samana prapti | kèksi kang pakurmatan | pinggiring marga gung | sinung dwaja bêbanjêngan | puput têkèng pura bandera mêrapit | longkange pinandara ||

25. sari-sari binuntal sinuji | gănda arum mrih manadukara | mring kang mlampah sawadyane | samana sampun rawuh | jroning puri pinapag dening | ratu mantu natpada | ing jêngku mrasêpuh | rampung gya jêng umi nata | manambrama ing besan têmbung mêmanis | ingacaran lênggaha ||

26. kang sunggata gya salin-sumalin [salin-sumali ...]

--- 183 ---

[... n] | sumrambah mring pra wadya sadaya | mangkana kang rama linge | dhuh anggèr kaki prabu | praptaningsun iki tinuding | ing ramanta sang nata | lamun sira sarju | tinimbalan lan swaminta | myang ni besan pisan iya dèn aturi | tindak mring Sokadana ||

27. natèng Cêmpa dhêku turira ris | langkung saking kasêdya ing driya | sumiwèng rakanta badhe | amung ta kangjêng ibu | mugi tuwan tantun pribadi | kya patih mèsêm nabda | ya bênêr ki prabu | anulya nolih mangiwa | yayi besan ingaturan kadospundi | dhumatêng Sokadana ||

28. narpa umi amangsuli aris | lamun ngantos mangkata sadaya | sintên kang têngga purane | gampil inggih ing pungkur | kula nêdya sowan pribadi | lêlahan nyuwun barkah | ing rakanta prabu | kya patih gumujêng latah | langkung

--- 184 ---

pedah karsa paduka ta yayi | amacung[2] sowan pyambak ||

19. Pocung

1. gya kasaru aturing putra sang prabu | dhuh ibu kawula | nguni kala maksih alit | gung winêlêg wulang rèh mring karaharjan ||

2. ing rakanta jêng kyai patih puniku | pangèstu paduka | têka wagêd nyêmbadani | ing pamardi mardawaning susilarja ||

3. nanging kadung sagung wulang maksih pandung | kasêsa ngumbara | suwita mring yayi dèwi | katujune amung ngawula wanudya ||

4. dados langkung gampil lêladosanipun | kenging binodhonan | anggêr sagêd marud krambil | lir sinêntak gujênge kang sami myarsa ||

5. dhasar cucud ing wicara nora kêcut | Sri Narendra Cêmpa | sêmbranane amung sandi | sajatine ing tyas marang kasujanan ||

--- 185 ---

6. ratu ibu ngandika adhuh sang prabu | bisa têmên sira | nyênyambi anuju kapti | saranane karya nir sayah ing marga ||

7. nyai patih gumujêng sarwi sumambung | kula botên nyana | ratu putranta samangkin | wagêd gapyak-gapyuk wêgig ngayuh driya ||

8. kala timur akapara klumar-klumur | nglêmêr lêlingsêman | sarêng jumênêng narpati | têka cucud kapencut lagu ing Cêmpa ||

9. gêr gumuyu sadaya kang sami ngrungu | pra cèthi parêkan | kèh kang pijêt-pijêt ati | sadangune apan anggung gêgujêngan ||

10. gya kang rama ngaturan makuwon sampun | nèng pura kaneman | mangkana rêkyana patih | Sokadana nèng Cêmpa samadya căndra ||

11. praptèng ari patêmbayan bidhalipun [bidhali ...]

--- 186 ---

[... pun] | wus samya siyaga | tandhu jêmpana lan joli | kuda rata rinakit kadi pêpara ||

12. paripurna pinrênah ing gèn kinumpul | kya patih lan garwa | mring besan sami minta mit | ratu umi atur basuki ing marga ||

13. gya sang prabu ing Cêmpa ngujung mring ibu | lawan ingkang garwa | sinabdan raharjèng margi | dyan sinidhikara ing rèh pujamantra ||

14. tan antara têngara bêndhe tinabuh | rambah kaping tiga | gumêr gumêrah ing jawi | abusêkan pangarsa wus lumaksana ||

15. wingking kêbut sumahab wadya gumêrgut | ing ngajêng jajaran | ngurung-urung urut margi | para wiratantra sami lumaksana ||

16. kang lêlayu kapiluyu lir kalayu | mring sang lumaksana | lon-lonan [lon-lona ...]

--- 187 ---

[... n] langên samargi | kang uninga sadaya samya asmara ||

20. Asmaradana

1. ingkang sumambung ing wuri | Rahadèn Dêmang Urawan | nitih kuda janjan jêne | angagêm kaprajuritan | dhegus gagah sêmbada | pantês dadya agul-agul | kadi Arya Jayajatra ||

2. wurinira para mantri | kang sami nitih turăngga | tinata rêmpêk lampahe | Janggali lawan Janggala | kalihnya numpak kuda | nulya wau sang aprabu | sarimbit wahana rata ||

3. sumambung rêkyana patih | nitih rata lan kang garwa | ginarbêg para mantrine | kunêng lampahirèng marga | sampun praptèng muara | gênggêng kang pakuwon agung | rinakit pura pêpara ||

4. urmat munggang tambur muni | binarung drèl asauran | jumêgur mriyêm unine | kodhokngorèk munya ngangkang | pradăngga lamat-lamat | munggwing

--- 188 ---

pakuwon sang prabu | nganyut arum ingkang swara ||

5. kèndêl sawadya sang aji | lumêbèng jro pasanggrahan | lêrêp ing latri kasane | praptenjang bangun raina | gya budhal sri narendra | kinurmatan lir duk rawuh | umung gumêrah kang bala ||

6. wus prapta anèng pasisir | mulat palwane kawarna | jêjêl nèng palabuhane | nata gya nitih giyota | sakoci lan kang garwa | sampat upacaranipun | kya patih iya mangkana ||

7. wadyabala kang umiring | wus pinrênah ênggènira | nèng palwane dhewe-dhewe | ing lampah sampun tinata | narendra munggèng ngarsa | wus budhal agalur-sêlur | mring kapal asowang-sowang ||

8. wus minggah samya miranti | para mantrus [ma ...]

--- 189 ---

[... ntrus] bêdhol jangkar | binabaran lêlayare | kumêlap banderanira | gêdhah seta myang rêkta | apanjang kadi kêkuwung | manawung toyèng samodra ||

9. kataman sunaring rawi | kadya thathit maliwêran | tumangkul nglayar isthane | anglir têdhuh jaladara | ngaubi kang baita | ayêm tan sangsayèng laku | prabawa sang maiswara ||

10. lêpasing palwa lir thathit | siyang dalu gung lumampah | marmanta aglis praptane | muwara ing Sokadana | gya labuh jangkarira | têngara mriyêm jumêgur | saking dharat kapiyarsa ||

11. mantri kabandaran nuli | nimbangi milu têngara | gumalêgêr kumandhange | sigra Sang Narendra Cêmpa | ingatag mring kang rama | nitiha sakoci gupuh | tumêdhak sawadyanira ||

12. rawuh kabandaran nuli | lêrêm anèng pasanggrahan | kya patih gya nuduh [nu ...]

--- 190 ---

[... duh] age | mring mantri atur uninga | ing Sri Dewa Kiswara | yèn kang putra sampun rawuh | makuwon nèng kabandaran ||

13. rikating duta lumaris | kerid gya katur sang nata | narendra nimbali age | mring sagung para nayaka | angrêmbag praptanira | paran pakurmatanipun | ratu mudha binathara ||

14. apa sun papag pribadi | aturing para nayaka | pukulun dede lêsêre | nadyan ratu binathara | dene punika putra | tan pantês paduka mêthuk | rawuhe nèng Sokadana ||

15. pami pinapaga mantri | sayêkti lamun kuciwa | mung kyana patih madyane | nanging sampun wontên ngrika | sang nata angandika | rèhning kasusu ing laku | yèn sira padha sambada ||

16. Si Pamêkas bae bêcik | jinunjung pangran dipatya | pantês mapaga kakange [kakang ...]

--- 191 ---

[... e] | sigra Rahadèn Pamêkas | kinèn ngrasuk busana | cara prabu anom mungguh | sasampunira ingangkat ||

17. jumênêng pangran dipati | tandya tinuduh mring rama | amakili salirane | mapag rawuhe kang raka | sandika bidhal sigra | saha sawadya gumuruh | untabe saking jro pura ||

18. lir wukir kusuma ngalih | busananing wadyabala | surêm hyang arka sunare | ngrêrakit samarga-marga | wus praptèng jawi kitha | tata amakuwon sampun | gênggêng lir pura pêpara ||

19. datan antara kaèksi | panganjuring wadya Cêmpa | kadya narmada iline | dalêdêg kang balakuswa | kapraban diwangkara | mangkara-kara ngênguwung | tumeja anawung kisma ||

20. jêng pangran ngundhangi dasih | siyaga tata bacira | binarung ngungkung bêndhene [bêndhe ...]

--- 192 ---

[... ne] | gupuh ingkang wadyatăntra | marapit pinggir marga | ngurmati ing praptanipun | narendra kaka ing Cêmpa ||

21. sampun sampêt amiranti | kinarya glar arda căndra | jêng pangran têngah ênggène | mangkana Sri Nata Cêmpa | têdhak saking wahana | pangran gurawalan mêthuk | sumêmbah anguswa pada ||

22. tuwin mring sang narpasori | gya sumêmbah ngibu rama | kang raka ngaturan age | pinarak sagarwanira | nèng tarub sawatara | kang raka nuruti sampun | tandya sami lêlênggahan ||

23. banjêng pra punggawa ngarsi | urmatan barung kapyarsa | saruni sora unine | sinarêng mariyêm munya | gumuntur magênturan | kèndêling pahargyan agung | saosan sunggata prapta ||

24. anggili salin-sumalin | dhaharan awarna-warna | sumrambah mring wadya kabèh | minuman sarwa surasa |

--- 193 ---

jampining lumaksana | kapara turah tumurun | waradin mring wrahatbala ||

25. larih tan pêgat ngidêri | suka risang binujana | pra wadya Cêmpa sakèhe | samya ngalêmbanèng driya | mring Prabu Sokadana | derambêk uningèng wadu | tuhu nata martotama ||

26. têlasing bujana aglis | kêbut budhal sri narendra | gumrêdêg gumêr swarane | wadyèng Cêmpa Sokadana | rinakit lampahira | lir alun golong gumulung | kadya trunaning udaya ||

27. sumyar lêbu kênèng angin | lir pendah kukusing dupa | saking pahoman wijile | anglud nata sawadyanya | kadi ta manêmbrama | Prabu Cêmpa rawuhipun | nèng nagari Sokadana ||

28. kang rayi tan kêna têbih | tansah nèng kèringing raka | gung tinanya sadangune [sada ...]

--- 194 ---

[... ngune] | pranatan ing Sokadana | kang tumrap pra nayaka | pangrahing praja sawêgung | sang mudha wantah sajarwa ||

29. kang raka suka ing galih | sapraptaning pangurakan | winatonan kurmatane | kodhokngorèk lawan munggang | mriyêm drèl sêsauran | tambur salomprèt abarung | busêkan wadya sapraja ||

30. anglir udan sinêmèni | anjirap kang rontèk dwaja | gumrêdêg wadya praptane | sagunging para punggawa | mudhun ing pangurakan | ngayap lampahe sang prabu | ing sapraptaning paglaran ||

31. têdhak sing rata sarimbit | kanthèn minggah sitibêntar | kyana patih ing wurine | ingkang rayi anèng ngarsa | măngka pangiridira | Sri Sokadana duk dulu | mring atma Narendra Cêmpa ||

32. jumênêng amalajêngi | ngrangkul lungayaning putra | lan ratu mantu sadene |

--- 195 ---

myang sori ing Sokadana | angrangkul mring kang putra | karuna tyasnya matrênyuh | sambat dhuh jiwèngsun sira ||

33. bisa têmên sira kaki | gawe rudahing wardaya | wit pisah kalaning lare | sarana lêlana brata | ngumbara mati raga | têtêping tapa ginayuh | ngayati mring kawiryawan ||

34. sêsambate kawlasasih | sira Jêng Ratu Kancana | sang nata kelud galihe | awêlas mring garwa putra | karănta kalanira | lara lapa nging sinamun | dadya ngêrapih[3] ing driya ||

35. samana wus samya lilih | nulya sami lêlênggahan | anèng bangsal witanane | Natèng Cêmpa jajar lawan | kang paman sang apatya | Pangran Pamêkas ing pungkur | kapering wuri gènira ||

36. Sri Dewa Kiswara angling | patih sun bangêt tarima | marang sira lan bok ipe | dene wèh sandi upaya | nguni

--- 196 ---

mring jênêng ingwang | gon ingsun anêrêng bêndu | misesa kurang pariksa ||

37. ing mêngko kayêktèn yayi | gonira aparimarma | sasat nugraha èstune | wit saking pratikêlira | wurunge amidosa | dadya gung tarimaningsun | mring sira lan garwanira ||

38. mêngko ingsun darbe janji | muktèkakên turunira | tumêraha salawase | dimène dadya tuladha | mring kang jumênêng nata | patih asih marang ratu | rumêksa arjaning praja ||

39. yèka labuhaning patih | kontabing tyas wicaksana | kang linuri lêlakone | apantês dadya tuladha | sagunging pra nayaka | kang asih mring prajanipun | ngowêl marang ratunira ||

40. Natèng Cêmpa duk miyarsi | tumanggap cipta sasmita | sumambung alon ature | wêdharing kang patêmbayan | jêng rama mring paduka | kula gih tumut [tumu ...]

--- 197 ---

[... t] pakantuk | nêdya nulad nglampahana ||

41. yèn kaparêng ing Hyang Widi | pun adhi Pangran Pamêkas | inggih ta lamun ing têmbe | asagêd jumênêng nata | nèng nagri Sokadana | kula ingkang sabiyantu | nadyan saking katêbihan ||

42. lêrêsipun sangêt trêtib | yèn Cêmpa lan Sokadana | abipraya sakalihe | wimbuh kasantosanira | kèringan parangmuka | myang sapintên arjanipun | ngriki tuwin nagri kula ||

43. sêdhêng benjang sri bupati | sampun kathah ingkang yuswa | amomong ing salirane | mariksa yayi lan kula | paran pangrèhing praja | lêrês lêpat èskunipun |[4] mupung rakanta uninga ||

44. tampi rêna ing panggalih | kapanujon karsanira | miyarsa putra ature [atur ...]

--- 198 ---

[... e] | alon pangandikanira | dhuh kaki sun wus lama | adrêng kapengin mawiku | dhêdhepok anèng asrama ||

45. marma bangêt nganti-anti | kulup marang praptanira | prêlu sun tanya yêktine | mring sapa ta rilanira | darbèni Sokadana | awit jamake tumuwuh | tan wande praptèng antaka ||

46. ing mêngko ta jênêng mami | arsa wruh ing karsanira | bisaa marentahake | mring wadya ing Sokadana | sapa ta kang gumantya | iya marang jênêng ingsun | ingsun nyarah karsanira ||

47. mangkono ramanta patih | nunggal lawan sêdyaningwang | Prabu Cêmpa lon ature | sadaya karsa paduka | ingkang sampun dhumawah | tan wontên pakèwêdipun | ananging kêpanggwèng wuntat ||

48. wus punggêl ingkang ginusthi | kondur saking sitibêntar | wau narendra kalihe [ka ...]

--- 199 ---

[... lihe] | sami lumêbèng jro pura | sira Sang Prabu Cêmpa | kuwu nunggil nèng kadhatun | pinrênah wismèng udyana ||

49. wus bubar ingkang anangkil | Dêmang Urawan pinrênah | nèng patihan pakuwone | dene kang para nayaka | pinatah pondhokira | nèng wismaning pra tumênggung | mung Janggali lan Janggala ||

50. klilan umiring mring gusti | ana ing sajroning pura | nglêladosi pakaryane | wau ing salaminira | putra nèng Sokadana | tan pêgat ing sabên dalu | lêlangên myang andrawina ||

51. antara samadya sasi | anuju sawiji dina | Sri Natèng Cêmpa karsane | andumugèkakên rêmbag | umatur mring kang rama | lamun sarju tyas pukulun | inggih pun yayi Pamêkas ||

52. dèn lêlantiha samangkin | makili jêng padukendra | kang rama alon dêlinge [dê ...]

--- 200 ---

[... linge] | ya mangkono karsaningwang | bêcike bae pisan | banjur sun dêgakên ratu | anggêntèni jênêng ingwang ||

53. nanging karsaningsun kaki | saanane rajabrana | sajro pura iki kabèh | miwah kang para pusaka | pêpundhèn Sokadana | iku bêcik pinartêlu | kang saduman arinira ||

54. kang rong duman sira kaki | wit kang darbe wajib sira | kang putra alon ature | kawula sumanggèng karsa | lila anrus ing driya | amung ta pangidhêpipun | yayi mas dhatênga Cêmpa ||

55. lawan sabên tanggap warsi | têtuwia dhatêng kula | ambêktaa kaprabone | miwah ta salajêngira | lamun wontên bêbaya | wagêda tulung-tinulung | kalihe praja sri nata ||

21. Sinom

1. wus pungkas ing rêmbagira | sang nata sigra anuding | nimbali rêkyana patya | kinèn lumêbèng jropuri [jro ...]

--- 201 ---

[... puri] | tan dangu sampun prapti | ing ngabyantara sang prabu | dèn awe marêk sigra | ngandika sri narapati | hèh ta patih ingsun aparing uninga ||

2. lamun dina benjang-enjang | putraningsun Ki Dipati | Pamêkas ingsun wisudha | gumanti ing jênêng mami | madêga narapati | dene ta jêjulukipun | Sang Prabu Dewabrata | Sokadana kang darbèni | ingsun sira bêcik padha amandhita ||

3. ngêmungkên momong rumêksa | marang karaton kêkalih | dene kang gumanti sira | pulunanira pribadi | si pamitra prayogi | angêmbani kaki prabu | wit wus dadi nayaka | cakêp pangrèhing nagari | ajênênga Adipati Jayabrata ||

4. wus pinilih wong sapraja | kêlar dhêpani nagari | kya patih matur sandika | nêmbah lèngsèr saking ngarsi | wus [wu ...]

--- 202 ---

[... s] praptèng păncaniti | tandya pêparentah sampun | rêngganing pamiwahan | kadya ngadat nguni-uni | lamun ana kang lagi jumênêng nata ||

5. nimbali para pandhita | sogata para maharsi | manguyu puthut jêjanggan | badhe kinèn angèstrèni | lawan paring udani | măncapraja bawahipun | lamun Sri Sokadana | sèlèh kaprabon mring siwi | kunêng ratri wanci enjang winursita ||

6. pangran dipati samana | wus ngrasuk kaprabon aji | pusaka ing Sokadana | makutha bra binuka sri | jêjamang sungsun katri | nawarêtna angênguwung | bêbadhong gandhowara | kêlat bau nagarukmi | yèn sinawang kadya nata ing Kumbina ||

7. miwah Sang Arya Pamitra | wus ngrasuk busanèng patih | sampêt tan ana kuciwa | gagah kang dêdêg rêspati | pasêmonira [pa ...]

--- 203 ---

[... sêmonira] kadi | sira risang Bimasunu | pantês patih wisesa | kinèdhêpan sanagari | datan dangu duta ing jro pura prapta ||

8. nimbali kalih kang arsa | winisudha ing palinggih | samapta ngirid wahana | kuda rata rantap kèksi | wira turăngga ngarsi | kang adharat ngurung-urung | samya amandhi dwaja | banjêng nèng ngajêngan kèksi | tandya bidhal pangeran sawadyanira ||

9. anitih rata rinêngga | kancana ngujwala kèksi | songsong jênar ginanjang mas | dene sang ginadhang patih | anitih kuda putih | panganjur jujur ngêlajur | ing ngajêng bêbanjêngan | wuri wira para mantri | gumarêdêg kadya ladhu saking arga ||

10. satataning lumaksana | saanane angebati | kunêng lampahe samarga | mangkana ta ing sitinggil | pêpêk [pê ...]

--- 204 ---

[... pêk] kang samya nangkil | satriya punggawa ngayun | pra mantri wurinira | pandhita para maharsi | ingkang arsa sêsanti manadukara ||

11. Sang Prabu Dewakiswara | lênggah ing palăngka rukmi | jajar lan Narendra Cêmpa | ingkang paman kyana patih | sumewa anèng ngarsi | pra nayaka wurinipun | kang kanan para arya | kering kang para dipati | tuwin para manggala gul-agul praja ||

12. praptaning sang winiwaha | linênggahkên anèng wuri | tandya Sri Dewakiswara | angandika rum amanis | hèh sagung wadya mami | mêngko saka karsaningsun | sutèngong Ki Pamêkas | jumênênga narapati | kaarana Maharaja Dewabrata ||

13. umung amanadukara | wadya kang samya sumiwi | para maharsi sadaya | barung umung asêsanti | linuding puji-puji |

--- 205 ---

muja arjaning kaprabun | kontap rèh pujamăntra | tantara praptaning riris | riris aris puwara atinggal gănda ||

14. amor lawan ratus dupa | mulêk mêlêk amrik minging | yayah amangayubagya | marang sang umadêg aji | sasirnaning kang riris | lawêning surya kadulu | sumunar ngujwalèng rat | ing saisthanira kadi | suka mulat mring sri mudha Sokadana ||

15. purna para dwijawara | dènira sami mêmuji | gantya sang arya pamitra | ngundhangkên minăngka patih | rampung dhawuh narpati | sigra kondur angadhatun | luwaran kang sumewa | sagung kang para maharsi | wus kalilan ngaso marang ing asrama ||

16. ing dalu lajêng kasukan | boja andrawina ngênting | mantri bupati kalawan | pra satriya dèn timbali | lêlangên [lêla ...]

--- 206 ---

[... ngên] jroning puri | kalilan sasênêngipun | mangkana Natèng Cêmpa | mêdhak maring gèning ari | angandika kadya madu pinardawa ||

17. dhuh yayi prabu wruhanta | kabangkitan ingsun iki | tan lyan saking ramanira | iya kyai kyana patih | bangêt gone nglêlantih | mring ingsun duk maksih timur | marmane yayi sira | ywa kêmba ing sabên ratri | angungsêda wiyata mahajèng praja ||

18. jêr ujaring layang Weda | narendra iku upami | kênyaring hyang bagaskara | angkarane angênèni | kaananing dumadi | kang siluk-siluk kadulu | nyênêni sabawana | yèka pralambanging adil | yèn kinuswa upama wimbaning surya ||

19. bêbangun mring kasantosan | têtêping karaton pinrih | abot ubêding narendra | kantêb yèn tumibèng sisip [si ...]

--- 207 ---

[... sip] | panggaha nata yayi | kogêl wêlas para maklum | kang rayi mung manêmbah | nanging kacathêt ing galih | wiyatarja kanthining wong mêngku praja ||

22. Kinanthi

1. nata wrêda ngandika rum | narpa mudha anak mami | kaki Prabu Dewabrata | tuture rakanta iki | anggon-anggon kang sanyata | pancadan marang utami ||

2. ungsêdên dèn kongsi cakup | yêktine kawruh linuwih | sajatine iku iya | ugêre wong mêngku nagri | Prabu Dewabrata nêmbah | matur pukulun kang mugi ||

3. angsala ingkang pangèstu | mugi sagêda nglampahi | ing sabda kang wus winahya | kang amung amrih lêstari | kasaru kalungsèn măngsa | lajêng kondur nata katri ||

4. cinarita sabên dalu | kang rayi anggung winisik | wasitaning olah praja [pra ...]

--- 208 ---

[... ja] | patih mudha datan kèri | Natèng Cêmpa angandika | lah ta sira yayi patih ||

5. tan liya mung wêkas ingsun | poma ta dèn ngati-ati | gonira mong para wadya | patih saliraning aji | ugêre dèn rigên sira | ngulap karsaning narpati ||

6. titinên yèn tămpa dhawuh | awasna wose ta yayi | ana marta têmah wisa | wisa asring amartani | iku yayi dèn waspada | rèhning kasalirèng aji ||

7. paman patih iku kudu | tuladên yakti prayogi | rigêne ngêmbani sabda | saking rumêksèng prajadi | bêbasane kang mangkana | amis dadya arum bangkit ||

8. kya patih nêmbah umatur | dhuh anggèr jêng sri bupati | angsala pangèstu tuwan | wagêd lumaksanèng kapti | ing

--- 209 ---

wulang lagya samana | punggêl kasaput ing ratri ||

9. mangkana mangsuli wuwus | ing Sokadana nagari | sarawuhe Natèng Cêmpa | nangkoda ajar kèh prapti | nata wrêda patih lama | sami magawan nèng wukir ||

10. mamrih papan kang asamun | kinarya asrama dadi | anggung ngêgungakên puja | mrih kasidaning dumadi | ing lair among rumêksa | marang putra nata kalih ||

11. nahên ta ingkang mawiku | Narendra Cêmpa winarni | ing antara sampun lama | amit kondur mring kang rayi | enjang budhal saha wadya | Sri Dewabrata umiring ||

12. lampahira sang aprabu | arsa mampir dhatêng wukir | sumiwèng ibu myang rama | saha garwa nêdya pamit | rikating lampah wus prapta | ngasramèng wiku narpati ||

--- 210 ---

13. kagyat sang narendra wiku | tuwin Rêksi Jayèngpati | myat putra kalih sumewa | ingawe sarwi nabda ris | baya ana karyanira | ki prabu padha mring ardi ||

14. Sri Dewakusuma matur | sowan kawula ramaji | nyuwun lilahing paduka | mantuk mring Cêmpa nagari | Ratu Kancana miyarsa | sakala sru dèniranjrit ||

15. sarwi kang putra rinangkul | sêrêt angandika ririh | dhuh nyawa atmajaningwang | paran polah ingsun kaki | dene durung marêm nyawang | mring sira lan nini padmi ||

16. sêlak apa de kasusu | wêlasa mring awak mami | dhuh jiwa woding tyas ingwang | sarantèkna kaki dhingin | samadya căndra kewala | orane sapuluh wêngi ||

17. wiku raja ngandika rum | yayi mênênga ywa nangis | mapan wis wiyahing janma [ja ...]

--- 211 ---

[... nma] | duk larene dèn lêlithing | diwasa pinardi bisa | tumangkar bawa pribadi ||

18. yèku swarganing wong sêpuh | anak nora dadi kardi | tur malah ngluwihi bapa | bêbasan sutanta iki | anak anung anindita | kang rayi lêjar ing galih ||

19. sang dwijendra ngandika rum | mring putra Sri Cêmpa Aji | kaki sun angayubagya | tarlèn mung andum basuki | sawadyanira sadaya | aywana sangsayèng margi ||

20. gya ngèstupada sang prabu | mring rama lan ibu sori | wiku raja rawat waspa | sumawana rêksi padmi | mêmala alon ngandika | dhuh lah anggèr putra mami ||

21. elinga sira ki prabu | wêlinge ramanta nguni | mrih rukune jêjodhoan | aywana salayèng kapti | loro-lorone dèn bisa | mong winong sabarang kardi ||

22. mung iku gèr wêkas ingsun | Sri

--- 212 ---

Natèng Cêmpa gya amit | nêmbah lèngsèr saking ngarsa | kang rayi umiring wuri | tumurun saking asrama | lumawat mring jalanidhi ||

23. samarga-marga andulu | dulu ring sêkar kaèksi | kèsisan ing samirana | nênangi gănda mrik minging | ngambar lir atur raharja | mangkana isthaning sari ||

24. ing pasisir sampun rawuh | jirap palwa kèh kaèksi | tumêdhak saking swandana | sakêloron lawan padmi | enggal Prabu Dewabrata | ngraup padaning rakaji ||

25. ngrêsing tyas èsmu rawat luh | awrat pisah lan rakaji | kang raka manênggak waspa | ngandika dhuh ari mami | aywa sumêlang tyasira | ywa dumèh prajèngsun têbih ||

26. yêktine wong kaya ingsun | nora lawas nuli tilik | mung yayi pitutur ingwang | poma ywa kongsi kalêmpit [kalê ...]

--- 213 ---

[... mpit] | ling-ilingên nganglangana | wosing wasita kang uwis ||

27. ing wusana wêkas ingsun | sira dèn abisa yayi | among mring sang wiku raja | lawan ramanta ki patih | nugraha tinunggu bapa | bêbasan jimat bisa ngling ||

28. Sri Sokadana umatur | prakawis punika inggih | sampun sumêlang ing driya | saèstu kula lampahi | among mituhu sakarsa | ing yayah rena sayêkti ||

29. têlasing wêwêling Prabu | Dewakusuma nulya mit | sarimbit nitih giyota | kêbut sawadyane sami | wus mancal saking dharatan | winêlahan kanan kering ||

30. ngurmatan mriyêm jumêgur | rambah-rambah gêgirisi | praptèng kapal bêdhol jangkar | babar layar gya lumaris | kasilir ing samirana | lumawat saengga thathit ||

--- 214 ---

31. nglamat kawistarèng pungkur | abyoring bandera kadi | puspitanjrah nuksmèng tirta | kombak-kombul tinon asri | kêlap-kêlap sung sasmita | pisahe raka lan ari ||

32. narendra ri sampun kondur | sawadyanira gung kingkin | kakênan sihe kang raka | rawuhing pura pan maksih | onênging tyas kaonêngan | solah-bawaning rakaji ||

33. mangkana gantya winuwus | nagari Cêmpa winarni | sira Ki Andakasura | sapungkurira sang aji | dabe[5] ciptarsa balela | umarêk mring kyana patih ||

34. kèksi ulatipun suntrut | èsmu murina ing galih | nungkêmi padaning patya | umatur sarwi anangis | dhuh kyai kawula dahat | wêlas mring dasih ta ngriki ||

35. dene ingadêgan ratu | trahing Sokadana nagri | têmbe tan wande

--- 215 ---

punika | para priyantun ing ngriki | tinampikan turunira | bangsane dhewe dèn pilih ||

36. mila saking atur ulun | paduka madêga aji | ngayomana kadang warga | sintên yogyane ingungsi | kya patih alon ngandika | iku dudu karsa mami ||

37. liwat sisip jênêng ingsun | lamun darbe salah kapti | karana swargi sri nata | wus lila trus lair batin | mring mantu pasrah nagara | sinêksenan wong sanagri ||

38. Andakasura umatur | sampun sumêlang ing galih | dhatêng kang sampun sawarga | yèn paduka nyantosani | dhatêng prikănca sadaya | yêkti têbih tulah sarik ||

39. kya patih driyanta puguh | tan keguh rinoban angling | dêduka sru angandika | cêmêr sirèku mêmêri | murih

--- 216 ---

mêmarahi durta | ngungkurkên rèh kang utami ||

23. Pangkur

1. jêngêr Sang Andakasura | dene patih tyasira datan kogih | puguh saliring pambujuk | tan rujuk malah duka | Sang Andakasura lèngsèr saking ngayun | garunêngan urut marga | tan lêga raosing galih ||

2. praptaning wisma antara | lêt saari gya marêk nyai patih | sarwi karuna umatur | dhuh nyai kula eram | raka tuwan kyai lurah têka cubluk | tan gêga atur prayoga | nrimah ngèngèr ing pangarit ||

3. pun Panji Wulung punika | têdhak sudra dadak dipun sungkêmi | măngka mangke pantêsipun | umadêga narendra | mung rakanta kiyai lurah saèstu | nyai lurah ngratonana | salêbêtirèng capuri ||

4. sinêmbah sagung para dyah | linadosan [lina ...]

--- 217 ---

[... dosan] sakèhing para cèthi | manggung badhaya di luhung | kawula ingkang sagah | ambrêgagah tan wigih ingabên pupuh | mring nata mupung lêlana | gampil linawan ing jurit ||

5. upaminipun buwaya | sampun mêdal saking kêkêdhung sungil | agampil paekanipun | makatên pra narendra | lamun sampun karsa tilar puranipun | yakti sirna kang prabawa | ènthèng boboting ajurit ||

6. angèl ngrênggut kalamênta | awit kirang kathah ingkang prajurit | maksih samêkta kang kantun | tur wontên ing dharatan | yêkti gampil nyithêsi kang munggèng ranu | dèn bandhêmana kewala | èstu tiwas tumpês tapis ||

7. nyi patih dahat tyas rêna | wantune dyah miyarsa atur gampil | rinasa sangsaya wimbuh | kapengin awibawa | nèng jro pura pinarak rinatu-ratu [rinatu- ...]

--- 218 ---

[... ratu] | sinunggun sinungga-sungga | sagung pra parêkan cèthi ||

8. nyi patih alon ngandika | jaba ingsun tandhingi jêng kiyai | kêna ngapa nora nurut | marang pratikêlira | rêmbug enak dadak nora karsa nuthuk | apa tan mikir wêkasan | janma kang mangkono yêkti ||

9. matur Sang Andakasura | ingkang limrah kados paduka nyai | wontên melik gih pinuluk | botên kados rakanta | nampik dhatêng pakarti ingkang linuhur | ngantêpi pakaryan andhap | jêng nyai madêg sru angling ||

10. luhung mati nganyut jiwa | lamun ora ginugu atur mami | sigra-sigra lampahipun | jumujug gyaning raka | sru turira paran paduka puniku | tan gêga Andakasura | punika atur prayogi ||

11. kya patih alon ngandika | sun gugua [gu ...]

--- 219 ---

[... gua] yêkti karya bilai | ngajak-ajak nora patut | gawe bekaning raga | tuwas tiwas nora wurung amêmurung | marang kotamaning gêsang | tur măngsa mênanga yayi ||

12. iku wus klêbu prêsaja | pituture lêluhur nguni-uni | wajib wadya kaya ingsun | sih sêtya mring narendra | tan raharja kawula wani mring ratu | nyai adrêng karsanira | mular mothah muwun anjrit ||

13. yèn paduka botên dhahar | mring ature Andakasura yêkti | kula badhe amit lampus | gêsanga tanpa karya | lamun inggih makatên kewala manggung | wit satumang praptèng gêrang | tanpa indhaking kamuktin ||

14. yèn dika wêlas mring kula | mupung nata samangke tilar puri | parabot kathah kang kantun | para wira tinilar | rajabrana taksih kêbak sakadhatun [sakadhatu ...]

--- 220 ---

[... n] | mantri bupati satriya | sadaya sami umiring ||

15. sang nata upami sarpa | mijil saking ing êrong sampun têbih | yêkti tan angèl pinukul | makatên para raja | lamun sampun tilar saking puranipun | èstu apês kang budaya | tur abêr walatirèki ||

16. patih mangu-mangu ing tyas | rangu-rangu wungu rèh kang tan yukti | nanging sandeyaning kayun | rumăngsa tan kuwawa | angêmbari kasantikanirèng prabu | yèn anon mularing garwa | madêg suraning panggalih ||

17. rinasa-rasa karasa | lamun asor apês dhasaring alit | kang garwa waskithèng sêmu | rangune ingkang raka | nabda sora sinarawung netya sirung | têtêp andika punika | kicah-kicih ajrih gêtih ||

18. kya patih bêkis ngandika | ngusap muka [mu ...]

--- 221 ---

[... ka] sarwi malintir rawis | dudu anake si biyung | wong lanang wêdi pêrang | rangkêp pitu kang kaya Si Panji Wulung | măngsa ingsun undurana | angrok băndawala pati ||

19. mapan ingsun maksih rosa | satus mono sayêkti nora gingsir | ingkang kaya sang aprabu | yayi aja sumêlang | ra-orane sira wurung dadi ratu | awit tyas ingsun wus krasa | gampange prakara iki ||

20. patih sigra mring paseban | animbali Andakasura prapti | nêmbah umarêk mring ngayun | ingawe kinèn pêrak | sang anindya mantri pangandikanipun | hèh kulup Andakasura | payo padha gunêm pikir ||

21. Sang Andakasura nêmbah | sêmu bingah sumringah majêng ririh | rumaos lamun pikantuk | dènira karya reka | kyana patih alon manis sabdanipun [sabda ...]

--- 222 ---

[... nipun] | paran ta patraping sêdya | aturira duk ing wingi ||

22. supaya nora kuciwa | kira-kira ywa kongsi mindho kardi | thithik wangkêle tyas ingsun | manawa para kănca | padha nora sabiyantu karsanipun | matur Sang Andakasura | wagêdipun guyub gampil ||

23. nanging kêdah anggêganjar | pan dinamêl mèt manahing para lit | gêdhong-gêdhong maksih pênuh | mangsi dadak watosa | benjang lamun paduka jumênêng ratu | sami ginadhang-gadhanga | indhaking pangkat kamuktin ||

24. darapon gêng manahira | agênging tyas punika amurwani | antêp praptèng pêjahipun | margi măngsa punika | kathah ingkang sami karêm barana gung | tumuntên katimbalana | wadya ing Cêmpa gêng alit ||

25. mangke lamun wontên ingkang |

--- 223 ---

botên anut dhatêng paduka kyai | prayogi lajêng dèn ukum | kinarya têluladan | ingakathah yêkti têmah sami nurut | wit sampun pirsa lêpiyan | kang tan anut dèn pisakit ||

26. samana rêmbag wus dadya | gya nimbali sagunging para mantri | praptaning pêpêk nèng ngayun | kya patih angandika | hèh sakèhe punggawa mantri nung-anung | marma sun timbali sira | padha ana ngarsa mami ||

27. paran rasane tyasira | apa padha narima lair batin | rinèh mring Si Panji Wulung | iku trah Sokadana | lawas-lawas sayêktine amilalu | marang bangsane priyăngga | sira pêsthi dèn pocoti ||

28. ginantyan wong Sokadana | ngêndi ana manungsa tanpa pamrih | gone mulih iku tuhu | ngundangi bangsanira [bangsani ...]

--- 224 ---

[... ra] | rêmbug ingsun lah payo padha dèn mungsuh | mupung pirantine kurang | gampang pinêpês ing jurit ||

29. sadaya sancalèng driya | para mantri tyasira samya kosik | nir sêtyanira mring prabu | kelud karsèng apatya | sekapraya sagah golong praptèng lampus | amung satunggal punggawa | kang tan keguh ing rèh juti ||

30. nêdya murang mring ki patya | kaparewa myarsa karsane patih | Martadiguna ranipun | mantri wrêda sru tanya | dika paman umatura kang satuhu | sampun amênêng kewala | Martadiguna nabda ris ||

31. dhuh anggèr rêmbag punika | datan sae dadose dèn lampahi | kawularsa mêngsah ratu | tur nata martèng jana | ambêk santa santosèng tyas sabar maklum | sasat sona mêngsah sima | amung sakrêmêsan tapis ||

--- 225 ---

32. mênanga amung sakêdhap | nuntên ngêdhap labête andhap alit | tambah ing ngrika saèstu | kathah ingkang murina | myang rikala prang Gilingwêsi rumuhun | kawula pirsa priyăngga | kasêktènira nrêpati ||

33. têtêg têguh amiguna | suramrata tajêming netya kèksi | punika watawisipun | lamun prawira tama | tiyang ngriki samantên ing yuda kuwur | sampuna wontên sri nata | kados èstu pothar-pathir ||

34. nuntên sang aprabu sigra | anahêni ing yuda wontên ngarsi | mêngsah gêntos gêmpur tumpur | têmahan kawisesa | Gilingwêsi sintên kang ngreka rumuhun | inggih pun Andakasura | kang bêbujuk angêcêki ||

35. Andakasura sru nyêntak | wong wus tuwa têka juwèh cariwis | kisut rambutira mabluk | yèn datan wani sira [si ...]

--- 226 ---

[... ra] | balakaa aja mangkono aturmu | sirèku wong murangkara | apantês rinante wêsi ||

36. binêlok anèng kunjaran | jêr tekadmu sungkêm ing trah pangarit | nêmbah mring kya patih lumuh | kudu milih wong kompra | kyana patih sêrêng wêngis sabdanipun | kunjaranên si mangkana | anake pisan ywa kèri ||

37. ingkang aran Krêtibaya | kyana patih tandya dhêdhawah malih | mundhut brana ing kadhatun | arta tuwin busana | dinum para prawira mantri sawêgung | suka kang samya ginanjar | prasêtya datan ngunduri ||

24. Durma

1. para mantri kang cupêt graitanira | sukèng tyas tan sinipi | tampi gêganjaran | kalêbu paribasan | kamelikan gendhong lali | labête kêna | hawaning brana yêkti ||

2. ri samana sampun amêpêkkên wadya [wa ...]

--- 227 ---

[... dya] | kêrigan golong pipit | nèng bacira tantra | tantara bidhalira | dalêdêg wêdaling baris | saking jro kitha | lir robing jalanidi ||

3. lampahira wadya sinêru wus prapta | laladaning pasisir | bupati kang jaga | amulat baris prapta | kagyat ing driya umijil | wêkasanira | nut sakarsaning patih ||

4. kyana patih pan sampun jumênêng nata | jêjuluk Dewasêkti | Ki Andakasura | sampun jinunjung lênggah | mêngku bawat senapati | kang măngka patya | aran Sudirapati ||

5. ki tumênggung pabeyan umatur nêmbah | mring Prabu Dewasêkti | lamun tampi sêrat | inggih dintên punika | rawuhipun sri bupati | sarêng miyarsa | suka Sri Dewasêkti ||

6. gya parentah mêmatah wira pinrênah | nèng gisiking jaladri | maryêm myang sanjata [sa ...]

--- 228 ---

[... njata] | samakta ingêtêngan | para wiratantra tirip | munggèng têtirah | wuri turăngga èsthi ||

7. Ki Andakasura kang măngka manggala | rèhira gêgirisi | grusa-grusu nyêntak | nudingi sarikutan | garagap gugup tan trampil | atata-tata | katara wira nisthip ||

8. mutêr brêngos malangkrik sarwi sêsumbar | ah cobak liyat nanti | gua punya tingkah | adha dhi dhalêm pêrang | dhan lagi gua mar brani | bunuh kapalnya | Raja Cêmpa yang musti ||

9. tan antara Sang Prabu Dewakusuma | saha sawadya prapti | labuh jangkarira | myang paring kang têngara | uluk-uluk maryêm muni | lir ngadatira | kapal praptèng pasisir ||

10. sinauran saking dharat barondongan | binarung surak atri | gong bèri wurahan | kagèt ingkang [ing ...]

--- 229 ---

[... kang] katiban | ing mimis saengga riris | tumibèng kapal | kathah kang nandhang kanin ||

11. kapitèng tyas Sri Maha Dewakusuma | osik sajroning galih | iya sapa baya | darbe rèh kang mangkana | sigra babar layar malih | molah manêngah | mranata glaring jurit ||

12. saanane satriya mantri punggawa | ngampingi narapati | kanan kering ngarsa | mangkana wontên prapta | mantri numpak baita lit | saking dharatan | tan keguh drêsing mimis ||

13. wastanira Ngabèi Jayaprabăngsa | praptèng ngarsendra anjrit | sang prabu têtanya | marang Jayaprabăngsa | paran wartane rèh iki | sira jarwaa | Prabăngsa matur aglis ||

14. dhuh sinuhun inggih sapêngkêr paduka | ki lurah kyana patih | kenging bujuk [bu ...]

--- 230 ---

[... juk] durta | saking Andakasura | têmah mangke kyai patih | nêdya balela | dhatêng paduka gusti ||

15. amung abdi dalêm pun Martadiguna | sangêt atur pêpeling | dhatêng kyana patya | sampun ngantos kadawa | anggènipun salah kapti | nanging ki lurah | maksa adrêng ing galih ||

16. malah mangke Martadiguna dinukan | siniksa pinisakit | wontên ing kunjaran | datan sinungan pangan | ing saanakipun inggih | pun Krêtibaya | langkung kawêlasasih ||

17. sapunika abdi paduka ki lurah | tugur nênggani baris | ngawaki ngayuda | miwah umadêg nata | ajêjuluk Dewasêkti | Andakasura | kinarya senapati ||

18. dene ingkang minăngka pêpatihira | Răngga Sudirapati | Sri Dewakusuma | myarsa turing Prabăngsa [Prabăng ...]

--- 231 ---

[... sa] | gya prentah pambêlah aglis | ngangsêg umangsah | sarosa palwa gumrit ||

19. gya kasaru wontên kapal prapta sapta | samaptèng rèh ngajurit | anyakêti palwa | titihanirèng nata | wus tan samar ing pangèksi | lamun punika | Narendra Gilingwêsi ||

20. dupi cundhuk kalihe bagya-binagya | Sri Dewakusuma ngling | iki rekanira | si paman Patih Cêmpa | karya kuwuring sabumi | nêdya andaga | anèng Cêmpa nagari ||

21. nênggih Raja Gilingwêsi duk miyarsa | umatur dhuh dewaji | milamba sumewa | pada sang binathara | saking sampun myarsa witar |[6] durtaning patya | marma sampun miranti ||

22. jêng paduka angèstrènana kewala | mring wadya Gilingwêsi | kawula kang năngga | inggih karya punika | mapan [mapa ...]

--- 232 ---

[... n] ta sampun ubanggi | duk saking wisma | badhe rêrêmpon jurit ||

23. Prabu Dewakusuma alon ngandika | bangêt panrima mami | marang jênêngira | dene adarbe cipta | murina mring awak mami | pratăndha sira | trêsna sih nunggal budi ||

24. wus ingidèn Raja Gilingwêsi nêmbah | nrapakên palwa gumrit | mariyêm pinasang | sinipat mring dharatan | babar kang layar sumilir | lir puspita bra | barung angêdrèl wani ||

25. wadya Gilingwêsi kang dadya pangarsa | samya numpak sêkoci | jirap munggèng ngarsa | agêlar prit anêba | maryêm kapal tan ngêndhani | mimis lumêpas | saluhuring sakoci ||

26. barondongan mungsuh rowang têtimbangan | lir guntur gêgêtêri | drêsing kang warastra | mimis mariris prapta | tantara [tanta ...]

--- 233 ---

[... ra] Sri Gilingwêsi | paksa umangsah | sarosa anrang wèsthi ||

27. saha wadya wus mêntas saking giyota | ing dharat sampun prapti | mangamuk arampak | kadya mong ambêbahak | kang katrajang giris miris | kawur kaworan | bingung binrondong mimis ||

28. sirna gêmpang wadya ing Cêmpa sinêrang | repot rèh kapalipis | Sri Dewakusuma | abantu saha wadya | Dêmang Urawan nèng ngarsi | manangkêp mêngsah | sawadya golong pipit ||

29. mêngsah kèngsêr kasêsêr sami sasaran | sarana giris miris | kadrêsan warastra | bangke matumpa-tumpa | kathah ingkang nandhang kanin | lêsah bêlasah | abasah bosah-basih ||

30. Dewasêkti tuwin Sang Andakasura | katrêsan tyas matistis | netyasmu abiyas | nalimpêt wus umpêtan [umpê ...]

--- 234 ---

[... tan] | namur amor lan pêkathik | lumayu nêdya | singidan wana sungil ||

31. para wira angrês koncatan manggala | nir deya kadayan nis | manungkul arisan | sumarah soroh badan | srah jiwangga minta urip | sinung aksama | dene sang batharaji ||

32. angandika mring Prabu Suraludira | hèh ki raka dèn aglis | padha tampanana | pra wadya kang anêdya | manut nungkul ngungsi urip | aywa siniya | rêksanên kang prayogi ||

33. wadya Cêmpa kang nungkul wus tinampanan | mring Rajèng Gilingwêsi | gya nêmbang têngara | luwaran ing ayuda | wau sri narendra kalih | amasanggrahan | agunêm rèh mêmanis ||

25. Dhandhanggula

1. Natèng Cêmpa lan Sri Gilingwêsi | lêlênggahan nèng tarub wangunan | upacaranira andhèr | nimbali pra tumênggung | ulubalang dêmang ngabèi [ngabè ...]

--- 235 ---

[... i] | wadya ing Cêmpa ingkang | kapikut kinumpul | ngandika sang binathara | ingsun nora nyana yèn si paman patih | darbe cipta mangkana ||

2. hèh pra mantri ngularana nuli | sagung wangke padha priksanana | titinên nguni warnane | si paman patih iku | bokmanawa nêmahi pati | jupukên bêcikana | aturna maringsun | lawan Si Andakasura | yèn kapanggya bathange morên si patih | ingsun arsa uninga ||

3. matur sandika ingkang tinuding | sri narendra gya wangsul mring palwa | mondhongi marang garwane | kang wau maksih kantun | wadya datan wontên umiring | mung lawan upacara | nata tindakipun | mangkana pramèswarindra | gung karuna sri nata marêk maripih | mangamêr ngimur sabda ||

4. dhuh ruwatên yayi kang prihatin |

--- 236 ---

mungsuh apan wus kasor sasaran | sakèrine nungkul kabèh | amung ta pamanamu | si wa patih têka tan kèksi | lan Si Andakasura | buh urip buh lampus | mau padha ingupaya | ingkang garwa lêjar ing tyas matur aris | dewaji tan kadosa ||

5. paman patih tyas têka kagimir | dhatêng rêmbag kang botên prayoga | Andakasura karyane | rakendra ngandika rum | ingsun iya ngungun kêpati | dene ta pamanira | kongsi kênèng bujuk | măngka tuladaning driya | durung tau darbe rèh kang tan prayogi | lagi mêngko kewala ||

6. sigra kondur sang nata sarimbit | nitih palwa sêkoci rinêngga | mur wungu binara jêne | sumunar anarawung | mracalita anuksmèng tasik | kapraban diwangkara | amangkawa gumyur | lêpas lampahira prapta | ing dharatan laju

--- 237 ---

lumêbèng sarimbit | ing tarub wêwangunan ||

7. sri narendra sigra animbali | para mantri pikutan wus prapta | sang prabu alon dêlinge | hèh para sanak ingsung | paran ing rèh sira ing nguni | de kongsi kalampahan | gonira kêlantur | lali marang prasêtyanta | nora ngeman kotamanira ing nguni | kèlu panggawe ala ||

8. para mantri matur sarwi nangis | dhuh dewaji amung aksamanta | mring dasih kalêpatane | milamba kumapurun | andaga mring paduka gusti | awit saking katimpah | patih karsanipun | yèn tan manut têtêp dosa | kinunjara siniasat pinisakit | marma têmah nrangbaya ||

9. Raja Gilingwêsi nabda wêngis | simangkono pantês disêsêmpal | wong tan wruh marang ratune | si pêngung andalurung [andalu ...]

--- 238 ---

[... rung] | mantri apa kurang pamikir | Radèn Dêmang Urawan | anambungi wuwus | lêrês karsane kakendra | kalunasa punika sami prayogi | dinamêl têtingalan ||

10. kang sinabdan tumungkul samya jrih | netya pucat asawang kunarpa | maras amiris driyane | rumaos sisipipun | Natèng Cêmpa ngandika aris | yayi Dêmang Urawan | apa ta winuwus | mapan lumrahing agêsang | yakti ana sambekalaning dumadi | marma kang para nata ||

11. sakuwasa ngaksamèng asisip | nadyan mungsuh kang wus asrah jiwa | tan kêna lamun pinatèn | yèn mung ngubungi napsu | yêkti cacad jênêngiraji | Radèn Dêmang Urawan | nêmbah saha matur | amba nuwun pangaksama | saking sangêt apêgêl raosing galih | dhatêng pun punggung dadra ||

--- 239 ---

12. nêngna gunêm kasaput ing ratri | sami ngaso mring gyan sowang-sowang | enjing samêkta wadyane | sri nata arsa kondur | bidhalira saking pasisir | jajaran jêjaranan | gumêr gumarudug | kadya ombaking narmada | sri narendra ing Gilingwêsi tan kari | sawadyabalanira ||

13. para mantri têlukan dèn iring | maksih anggung rinêksèng samarga | binongkokan gêgamane | ing tyas samya piduhung | langkung merang saurut margi | mangkana lampahira | jro pura wus rawuh | lajêng manjing dhatulaya | sri narendra kanthèn asta lan kang rayi | praptaning prabayasa ||

14. sagung para parêkan myang cèthi | mapag sarwi alara karuna | karana ing rikalane | kataman ing rêrusuh | branèng pura dèn jêjarahi | dening Andakasura | mèh tan wontên kantun |

--- 240 ---

rinayah rinoyah-royah | katujune mas sotya sami siningid | ing papan pasamunan ||

15. nêngna wau waduling pra cèthi | cinarita Sri Suraludira | pinrênah ing pakuwone | pura kaneman mungguh | sawadyane mapan nyêkapi | dene para têlukan | linuwaran sampun | dèn luluskên pangkatira | tuwin Matadiguna[7] wus dèn luwari | mring nata martotama ||

16. gantya wau mantri kang tinuding | angupaya kunarpaning patya | Andakasura kalihe | tita datan kapangguh | gya umatur mring narapati | sri nata lon ngandika | yèn wus tan katêmu | ingudi ginawe apa | Si Urawan bae sun karyane patih | misesa ngrèh nayaka ||

17. narapati sigra animbali | sagung para punggawa ing Cêmpa | enjang wus samapta andhèr | pênuh nèng sitiluhur [sitilu ...]

--- 241 ---

[... hur] | agul-agul manggalèng nagri | pararya tarap ngarsa | mantri anèng pungkur | banjêng paguting bacira | pêpêt têpung praptèng ujung anêpangi | patraping sewakendra ||

18. duk samana nuli animbali | ingkang raka Sri Suraludira | datan antara praptane | ing ngabyantara prabu | Natèng Cêmpa ngandika aris | hèh kakang yèn sêmbada | sira ingsun utus | mêtua mring sitibêntar | Si Urawan samêngko angkatên patih | misesa angrèh wadya ||

19. sun lih aran Arya Surèngpati | sira Raja Gilingwêsi nêmbah | umatur alon dêlinge | punapa sampun rampung | timbalanta sri narapati | iswara angandika | ya kakang wis putus | amung samono kewala | kang liningan nêmbah lèngsèr saking ngarsi | lajêng mring sitibêntar ||

--- 242 ---

20. rawuh lênggah nèng palăngka manik | orêg sagung kang samya sewaka | mapankên ing trapsilane | sidhêm prêmanêm amung | samirana prapta sumilir | Radèn Dêmang Urawan | wus sumiwèng ngayun | sawega busana patya | saha upacaranira amênuhi | pratisthèng ngabyantara ||

21. sri narendra gya ngandika aris | hèh sagunging pra wadya ing Cêmpa | kang awit saka karsane | sang binathara luhung | aparing wruh mring sira sami | samêngko Si Urawan | jinunjung ing lungguh | kinarya patih misesa | kaarana Kyana Patih Surèngpati | iya padha ngèstokna ||

22. saur pêksi kang samya miyarsi | barung umung amanadukara | mring narendra byawarane | nêmbah kya patih laju | mêrak dhampar nguswèng padaji | sumungkêm tur prasêtya | rèhira sang prabu | Sri

--- 243 ---

Gilingwêsi ngandika | yayi patih tampanana sihing gusti | sira sinung misesa ||

23. nora gampang wong kinarya patih | wêkas ingsun sira dèn abisa | umulat têtuladane | lêpiyan kang rahayu | angayomi ayêming bumi | mêmayu kayomanan | kèh pêpindhanipun | kaya ta jêng paman patya | Sokadana kamulyane lir nrêpati | labête martotama ||

24. lair batin rumêksèng nrêpati | aja kaya paman Patih Cêmpa | linumuhan mring ratune | prandene maksa durung | nora sêdya pisan malês sih | têmahan ing samangkya | papa angêlangut | pisah anak rabinira | ngayam-ayam tan ayêm ing siyang ratri | uripe nyato wana ||

25. kyana patih nêmbah turira ris | dhawuh tuwan kapundhi mustaka | kajimat ing salamine | sadaya rèh linuhung | ing

--- 244 ---

saèstu ulun lampahi | mugi-mugi wagêda | nampèni sih prabu | angsala pangèstu nata | sampun ngantos darbe cipta salah kapti | lulusa ambêk arja ||

26. gya sêsaji saking pura mijil | wrata wadya kang samya sumewa | kongsi praptèng pakathike | amung para tumênggung | kêmbul dhahar lan kyana patih | sinambi andrawina | inuman mawantu | ing wuri gili kang prapta | dhêdhaharan wowohan kang adi-adi | sing pura tanpantara ||

27. sampêt saput samaptèng abukti | Sri Narendra Gilingwêsi sigra | umanjing mring pura age | kya patih datan kantun | prapta samya amangênjali | sang maha binathara | angandika arum | padha dikaparèng ngarsa | Sri Narendra Gilingwêsi matur aris | sadaya rèh dinuta ||

28. ing wiwitan praptèng amungkasi |

--- 245 ---

| samana wus kalilan luwaran | wadya kang anangkil kabèh | wau ta kang winuwus | sri narendra ing Gilingwêsi | dènira anèng Cêmpa | pan sampun satèngsu | mangkana nulya sumewa | ngarsèng nata ngrêrêpa anuwun pamit | mantuk mring prajanira ||

29. sri narendra ing Cêmpa nimbali | kangjêng narpadayita wup[8] prapta | nata lon pangandikane | dhuh yayi Dayaningrum | kakangira ing Gilingwêsi | pamit mring jênêng para | nuli arsa kondur | wis lawas nèng prajèng Cêmpa | tinggal pura sumêlang rasaning ati | mring sambekalanira ||

30. pramèswari mèsêm lingira ris | dèrèng marêm onênge arinta | sumawana pra kadange | têka kasêsa kondur | bok dèn sranti ing sawatawis | măngsa gèk sabên warsa | pun kakang têtêmu | lan para sadhèrèk Cêmpa [Cêm ...]

--- 246 ---

[... pa] | mupung mangke wontên jalarane ugi | prayogi radi lama ||

31. Natèng Gilingwêsi matur aris | kados datan kaêlêtan lama | sowan kawula nak angge |[9] ing raka jêng pukulun | sabên warsa yakti sumiwi | tan bêtah amba pisah | kongsi kalih taun | pramèswari angandika | yèn makatên pan inggih kula lilani | lan malih kula arsa ||

32. kintun dhatêng kangbok pramèswari | pratima mas tinrètès sêsotya | minăngka mêng-amêngane | sabên ngêngimur sunu | tuwin lancang linapis kukmi |[10] Sri Naranatèng Cêmpa | amaringi dhuwung | wasiyat agêming raja | sri narendra ing Gilingwêsi nampèni | sarwi matur ngrêrêpa ||

33. adhuh jiwa jimating sabumi | dasihira tan kawawa năngga | lanturing sih sadangune | sor raosing kang

--- 247 ---

madu | mandon jiwa jêjait budi | paran ta kang minăngka | wêwalês ing pungkur | tarlèn mung èsthining driya | sapikantuk nêdya labêt lara pati | suka matyèng ayahan ||

34. Natèng Cêmpa ngandika mring patih | yayi patih sira parentaha | para wadyaningsun kabèh | răngga dêmang tumênggung | ulubalang myang ăndhamui | ngong purih angatêrna | mring ki raka prabu | kongsi praptèng palabuhan | ngêntènana mancale si kakang aji | patih matur sandika ||

35. sri ing Gilingwêsi nêmbah amit | nguswèng asta alon aturira | pangèstu paduka anggèr | dhatêng dasih pukulun | Natèng Cêmpa ngandika aris | padha puja-pinuja | raharjaning laku | kalilan sigra wisata | langkung kasok tyasira Sri Gilingwêsi | tan kumambang ing driya ||

--- 248 ---

26. Maskumambang

1. sampun mundur sira Raja Gilingwêsi | lêrêp ing pondhokan | sadalu praptaning enjing | bidhal lan sawadyanira ||

2. gumarêdêg gumêrah kang samya ngiring | sigêg tan winarna | lampahira ing samargi | gantya ingkang ginupita ||

3. Ki Andakasura lan rêkyana patih | gung nèng wanapringga | langkung papa kawlasasih | sampun kadya sato wana ||

4. busanane gombalan pating saluwir | langkung saking nistha | wănda busik kuru aking | kalangkèt kongsi galinggang ||

5. kyana patih ngrêsula ing tyas nabda ris | Si Andakasura | kang gawe lêlakon iki | pakolèhe amung papa ||

6. yèn ajaa nguni manut si mêmêri | maksih têtêp patya | mukti nyandhing anak rabi | tan kongsi nêmu sangsara ||

7. wis têtela kang niaya ingsun iki [i ...]

--- 249 ---

[... ki] | Si Andakasura | cêmêr gêlahing sabumi | angajak-ajak cilaka ||

8. kyana patih wontên osiking panggalih | arsa asrah jiwa | mring praja sumiwèng aji | manawa antuk aksama ||

9. tan antara wontên jalma mring wanadri | arsa amèt wrêksa | dupi myat mring kyana patih | cangkelak bali sakala ||

10. praptanira padesan atur udani | mring patingginira | yèn patih wontên wanadri | tuwin Ki Andakasura ||

11. ki patinggi gya titir akèh kang prapti | para rowangira | samya kinèn amiranti | gêgaman sikêping yuda ||

12. tandya bidhal mring wana gène kya patih | samya mandhi canggah | tan dangu sampun pinanggih | patih myang Andakasura ||

13. arsa ngumpêt kapêpêtan kèh kang prapti | angrês kêmarasan | dadya api-api guling | ling-alinge alang-alang ||

14. Ki Andakasura sumêdya ngoncati [ngonca ...]

--- 250 ---

[... ti] | nging sampun kinêpang | mlayua yêkti binandhil | dadya amêgêk kewala ||

15. mung andhêpès kalihe nèng soring klampis | patinggi trangginas | nyakêti marang kang nilip | sarwi anyangking kêndharat ||

16. kyana patih angandika mêlasasih | patinggi ngong sapa | mêngko sun apasrah dhiri | amung aja sira bănda ||

17. ki patinggi tan keguh puguh ing kapti | jrih undhang narendra | rinangkus wus dèn talèni | patih nut datan suwala ||

18. kinêncêngan kyai patih pringas-pringis | Ki Andakasura | darbe reka arsa budi | ginarêjêg sampun kêna ||

19. kalihira winayungyun dèn jagèni | datansah siniya | ingapit canggah myang bêdhil | cinara kompra kewala ||

20. urut marga bêbandan kalih anangis [anangi ...]

--- 251 ---

[... s] | tan kampir padesan | kalaju marang nagari | badhe kaatur sri nata ||

27. Sinom

1. sapraptanirèng jro praja | dadya tontonan samargi | kyana patih langkung merang | sumingêb panon netya nis | kèh lare-lare ngèksi | sêsurak sarosa asru | sawênèh ana ngucap | wêlas anon kyana patih | ana ingkang nabda samêngko karasa ||

2. wong wani mring ratunira | kadadeyane pinanggih | mangkana rêkyana patya | Surèngpati duk miyarsi | surak sora tan sipi | mijil saking dalêmipun | miyat patinggi desa | ambêkta bêbandan kalih | kang binănda patih lan Andakasura ||

3. dyan patih sigra utusan | nimbali para bupati | ingajak sowan mring pura | prapta matur mangênjali | pukulun sri bupati | pun patih mangke

--- 252 ---

kapikut | myang pun Andakasura | sakalangkung kawlasasih | kalih sami ulun tilar ing bacira ||

4. sri narendra langkung suka | sarwi angandika aris | mara enggal parènèkna | sun sêlak arsa pêpanggih | lawan si paman patih | sang sinabdan nêmbah mundur | prapta ngirid bêbandan | nata èsmu wlas ningali | gya nimbali mring garwa enggal sumewa ||

5. tandya alênggah satata | sira kangjêng pramèswari | kamiwêlasên ing driya | ningali rêkyana patih | dene ta têmah kongsi | nandhang papa sangsara gung | nata nir dukanira | emut mring rama suwargi | dahat nitipakên marang kyana patya ||

6. puwara aris ngandika | yayi Patih Surèngpati | kamiwêlasên manira | tumingal mring paman patih | uculana dèn aglis | bêbandaning patih iku [i ...]

--- 253 ---

[... ku] | sigra ta inguculan | mung Andakasura maksih | pinusaran baunira kalih pisan ||

7. sri nata malih ngandika | paran marmanta ing nguni | dene têka kaya bocah | tan liling kukuming Widi | miala wong nêdya sih | myang paksa ngilês tyas mulus | apa ta nora wêlas | mring putranta nibok swami | kyana patih umatur sarwi karuna ||

8. dhuh gusti susunan kula | kang sinêmbah ing sabumi | dahat sisipe pun bapa | kapêjahan anglampahi | sumarah trus ing batin | datan garantês sarambut | manggiha siksa kisas | saking anggêring narpati | suka lila linajêngna pinidana ||

9. muhung panuwun kawula | ing pada paduka aji | mugi paringa aksama | sisiping dasih kaswasih | lamun kawula gusti | tan antuk ngapurèng prabu | saking

--- 254 ---

gunging druhaka | durtangkara inèng budi | amung titip kucumbi tuwin atmaja ||

10. sri nata manahan waspa | miyarsa aturing patih | puwara aris ngandika | hèh paman dosanta yakti | samêngko sun aksami | rèhning wus akèh labêtmu | mring ramendra kang swarga | nanging sun arsa miyarsi | sapa ingkang murwani rèh kang mangkana ||

11. kyana patih matur nêmbah | dhuh gusti kangjêng dewaji | langkung elok tur alăngka | têbih saking rèh sajati | abdi paduka nguni | prêsasat lare kang pêngung | kenging pangojok durta | mêmanising rêmbag gampil | ingkang murwa tan lyan pun Andakasura ||

12. bêbujuk mring rayat kula | duk samantên kula gusti | kèlu nut rekaning karsa | tan sumêlang anglampahi | ing rèh kang tan prayogi | ngantos mêkatên pukulun | sang maha awibawa [awiba ...]

--- 255 ---

[... wa] | miyarsa aturing patih | mêngêng mangu mangungun ing lêlampahan ||

13. patih nulya pinaringan | pisalin busana adi | sri nata alon ngandika | wruhanira paman patih | kalungguhanmu patih | samêngko manira pundhut | mardikaa kewala | ingsun kang pêparing panci | sri narendra nolih maring Surèngpatya ||

14. yayi patih dhawuhêna | Martadiguna Ngabèi | rèhning labête utama | nêtêpi sêtyaning mantri | samêngko sun wuwuhi | pangane sapuluh êjung | minăngka apratăndha | gonira labuh nagari | lastaria tumurun mring turunira ||

15. Patih Surèngpati nêmbah | sandika rèhing narpati | tandya ki patih mardika | atur prasêtya mring gusti | yèn ngantos anglampahi | inggih kados ingkang sampun | sampun manggih raharja [rahar ...]

--- 256 ---

[... ja] | ing dunya praptaning akir | myang kenginga sikuning Maha Bathara ||

16. sri nata aris ngandika | sêtyanta ingsun èstrèni | bangêt panarimaningwang | kang muga bisa lêstari | narendra gya ningali | Andakasura drêkukul | sang prabu èsmu duka | wacana sarwi nudingi | iki cêmêr mêmêrining jagat traya ||

17. kaliwat gonmu duraka | ngajak ala wong kang bêcik | binujuk balela praja | tur praptaning don ngoncati | têtêp mung wèh bilai | mêngko sira kêna ngukum | pati nèng pangadilan | dadya tontonaning janmi | kang mangkono saka karsanta priyăngga ||

18. hèh sira patih prentaha | marang sagung wadya mami | tumênggung mantri punggawa | tanapi para prajurit | anyudukana maring | Si Andakasura iku | yèn mêngko wus palastra | tanjirên sirahe [si ...]

--- 257 ---

[... rahe] nuli | nèng prapatan supaya dadi tuladha ||

19. mring sagunging para wadya | mangkono ukume yakti | wong balela marang raja | gêmbunge kèlèkna kali | Kya Patih Surèngpati | sandika gya nêmbah mundur | ngirid Andakasura | sapraptaning păncaniti | aparentah kadya timbalan narendra ||

20. tandya Ki Andakasura | binusanan sarwa putih | binaktèng wringin sêngkêran | kinêpang para prajurit | sagung kang para mantri | miranti atap ing ngayun | kang arsa tinêlasan | têlas manahira atis | wus pinênthang pinanthêng akênthang-kênthang ||

21. ing bacira pênuh janma | kang sami arsa ningali | kyana patih angandika | Andakasura sirèki | tămpa patrapan nagri | kabênêr kaukum lampus | tandya para punggawa | sinasmitan gya

--- 258 ---

nyuduki | ajur mumur ragane Andakasura ||

22. gya kinêthok jangganira | gêmbung cinêmplungkên kali | tinanjir sêsirahira | prapatan pinggiring margi | sagung kang nêningali | têmahan dadya pêpemut | ing warta wus warata | kadyèka ukuming nagri | marang janma kang manrang rèh mring duskarta ||

23. kunêng kang antuk pidana | patinggi desa winarni | kang nyêpêng Andakasura | kalawan rêkyana patih | ginanjar mas lan picis | warata sarowangipun | klilan mantuk mring desa | mangkana ing Cêmpa nagri | lama-lama wimbuh arjanirèng praja ||

24. ngrêda pra nangkoda prapta | saking ing liyan nagari | aringing tyas têmah samya | mardi papan apêpanti | turut tirahing margi | praptèng jawi kitha kêmput | pêpêt kang nambut karya | mêmala maling

--- 259 ---

sirnanting | kaprabawan wimbaning kang pangadilan ||

25. kontab kotamaning nata | krêtartambêk silastuti | titikaning pra punggawa | naracak samya bèrbudi | sabên sawiyah mantri | wikan ing wêweka putus | têtês saliring sabda | sêtya tuhu mring narpati | yèku măngka pratăndha arjaning praja ||

26. titi panulading kata | Panji Wulung Ditya Manis | Sura kaping kalih dasa | Mrakèh Je sangkalèng warsi | ngrasa tan ngèsthi marni |[11] pamardawanirèng têmbung | nèng praja Surakarta | têlênge karaton Jawi | mung nglêluri basa Jawa kang sanyata ||

--- [260] ---

...

--- [261] ---

Bausastranipun Sêrat Punika

uni : rumiyin | anèh : sae sangêt | endra : linangkung | inte : injên | antuk : asal | unya, udya : ungêl | onêng : kangên | ari : adhi, dintên | arda : sangêt | arsa, ngarsa-arsa : ajêng, ngajêng-ajêng | aris : alon | urus : tata, lêpas | arja : sae | arga : rêdi | argya, pahargyan : pakurmatan | irib : èmpêr | èksi, aksi : tingal, ningali | aksama : apuntên | ekapraya : rukun | udani : sumêrêp | udaya : sagantên | udyana : taman | atma, atmaja : anak | utamangga : sirah | ascarya : eram | usir, ungsir : ambujêng, ngêsuk | asrama : patapan | usada : jampi | astuti : bêkti, sêmbah | uswa, uswasa : ambêkan | iswara : ratu | asmara : rêsmi, sêngsêm | estha, istha : dhapur, warni, èmpêr | èsthi : cipta, gajah | êla, êla-êla : eman-eman, êmi-êmi | ulun : kawula | ulat, mulat : tingal, ningali | ulap : ajrih, uwas | upakara : pulasara | apti, kapti : ajêng, kajêng | upaya, upadi : upados | aji : ratu | ayu, ngayubagya : sae, jumurung, nyêmbadani

--- 262 ---

ayap : iring, garêbêg | hyang : dewa, tulis | hyang arka, hyang kara : srêngenge | ima : mega | umi : biyung | hom, pahoman : puja, pamujan | amêr : arih-arih | umyang, umung : rame | amba : kula | imba : èmpêr | èmêng : susah, pakèwêding manah | agnya : parentah | agung : agêng | abipraya : sabiyantu, rukun | ubaya : janji | angkara : murka | ingsun : aku | ingwang : aku | angga : sarira, wujud | anggung : tansah | nahan, nihan, nahên : makatên | non : ningali | nindita : linangkung | nindyamantri : patih, mantri linangkung | nir : ical, tanpa | narendra : ratu | narpa : ratu | narapati, narpati : ratu | narmada : lèpèn | nuraga : digdaya | nrang : narajang | nakoda, nangkoda : sudagar alampah baita | nata : ratu | natar : latar | netra : mripat | natmada : ningali | netya, nitya : ulat | nityasa, netyasa : tansah | nis : ical | niskara : mukawis | nisthip : nistha, asor | nawa : sanga | nawala : sêrat | nala : manah | nilakrama : apitakèn | nulya : nuntên | nugraha : bêgja | nung, anung : linangkung | nêng, kunêng : kèndêl, sigêg | wancala : kumêlab, ebah | căndra : wulan | caya : gawok, sêngsêm | curiga : dhuwung | citra : dhapur, tulis, warni

--- 267 ---

sowang-sowang : piyambak-piyambak | sipi, sinipi : sangêt, kèndêl | supadya, supadi : supados | sapta : pitu | sidhikara, sinidhikara : donga, puji | siyaga : dandos | sonya : suwêng | samirana : angin | samudra : sagantên | samapta, samêkta : mirantos, pêpêk | sampêt : rampung | sumawana, samawana : punapadene, punapa malih | samya : sami | sumyar : mradini | sambut : cêmêng, candhak | sambrama : bage | sigra : enggal | sub : kukus, suwur | sêbit : tugêl, suwèk | sabda : wicantên | sung, asung : asuka | sungku : sumungkêm, mungkul | sungkawa : susah, prihatos | sêkêl : susah, prihatos | sangkêp : mirantos, pêpêk | singsim : sêsupe | we : toya | wèh, mawèh : adamêl | wahana : titihan | wah-ya, wa-hya, wahywa : wêdal | wancak : walang, malang | wănda : sarira | wanadri : wana parêdèn | wanodya : èstri | wanita : èstri | wuntat : wingking | winong, winongwong : dipun mong | wêning : bêning | wêca : balaka | wacana, wicara : wicantên | wira, prawira : prajurit | wuri : wingking | wèri : mêngsah | warih : toya | wrahatbala : bala arahan | warna, winarna, winarni : kocap | wrin : sumêrêp | warastra : jêmparing, dêdamêl | wrêksa : wit, wit-witan, kajêng | wrêda, wêrda : sêpuh

--- 268 ---

| wardaya : manah | warsi, warsa : taun, jawah | wursita : ucap, pitutur, cariyos | wirya, wiryawan : kaluhuran | wurya : katingal, mêdal | wiku : pandhita | wikan : sumêrêp | wukir : rêdi | weda, layang weda : ugêr, sêrat pêpakêm | widada : lêstantun | wadya, wadu : bala, èstri | wita : wiwit | wot, winot : dipun mot | wotsinom : nyêmbah | witana : sitinggil | wasi : sabat | waskitha : awas | wasita : wulang, cariyos, wangsit | wisata : kesah, lumampah | wastra : sinjang | waspa : êluh | wisaya : pirantos | wisma : griya | wèsthi : pakèwêd | wiwaha : rêngga, pasamuwan | wawan, wawan sabda : bêbêktan, pabên | wuwus : wicantên, ucap | wilêt : gubêd | wilis : wical, ijêm | wilapa : sêrat | waluya, maluya : wangsul | wijah : bingah | wijil : wêdal | wiyah : limrah | wiyata : wula[12] | wiyat,wiyati : langit | wuyung : susah | wimba : èmpêr, windha,[13] pêtha, kados, warni, wêdal | | wimah : wêwah | wigêna : prihatos | wigati : prêlu sangêt | wigya : sagêd | wêgig : sagêd | wingit : prihatos | wêngis : sugal | wingwrin : ajrih | luhung : sae | lèn : liya | lunas : pêjah | lir, salir : kados, sadaya | laras : patut, pantês, gandhewa | laris : lampah | lirwa : oncat, cidra

--- 269 ---

lukita : têmbung | laksana, lêksana : lampah | laksita : lampah | lid : têmbung Walandi : nayaka | lud, êlud, êsuk, bujêng, lata : oyod | lêtuh : buthêk, rêgêd | lawên : sorot, cahya, asri, borèh, sari, gănda | luluh : ajèr, amor | lalis : pêjah | lupa, marlupa : supe, lêsu | lêjêm : lèjêm, sêmu | laya, pralaya : pêjah | liman : gajah | limut : supe | limput : kêmul, aling-aling | lampus : pêjah | lambangsari : sacumbana, bedhangan | labda : angsal, lêmês, sagêd | ling : wicantên | langkap : gandhewa | langut : têbih | lungaya : jăngga | lênggana : mopo | pae : beda | paung : edan | pênuh : kêbêk | pinandara : rinêngga | păncaniti : paseban | pênêd : sae | pandaya : pirantos | panti : griya | punang, ponang : ingkang | puri, pura : kadhaton | puruhita : anggêguru, maguru | paran : kadospundi | prana : manah | pracalita : kilat, thathit | pradăngga : găngsa | pratistha : manggèn, wontên | pratima : golèk | pratănggapati : srêngenge | praptawa :[14] awas

| purwa : wiwitan, kina, wetan

prawita : wêwinih

parwata : rêdi

parwasa, prawasa : risak

paripurna : rampung

parpat : panakawan, klêmpak

prapta, prapti : dhatêng, dumugi

parjaya : tiwas, trajang, têmpuh priya : jalêr

--- 270 ---

priyangga, priyăngga : piyambak | prama : sagêd, linangkung | praba : sorot, urub | pribadi : piyambak | pringga : pakèwêd | pêkik : bagus | pikut : cêpêng | pukulun : panjênêngan dalêm | pakathik : gamêl | pada : suku, ênggèn | pidana : dhêndha, ukum | padni : ratu èstri | paduka : sampeyan | pita : jêne | patra : godhong | patik : tatrap, trètrès | patikbra : kawula | putus : rampung, pêdhot, têdhas, punggêl, pêpês | pusara : tangsul | pustaka : sêrat | puspita : sêkar | pusthi : cêpêng | puwara : wasana, têmah, wêkasan | pulunan : kapenakan | palakrama, palakrami : salakirabi | palwa : baita | palastra : pêjah | palupi : lêpiyan | pelag : sae, bagus | palăngka : dhampar | papa : apês, cilaka, asor | padhêm : pêjah | pajar : sanjang, wicantên | piyarsa, piyarsi, myarsa : pirêng | pamasa : ratu | pungkur : wingking | panglima : mantri | panggya : panggih | pingging, punggung : bodho | pêngung : bodho | dhiri : sarira | dhatu, dhatulaya : ratu, karaton | dhasthi : pangasihan | dhustha : awon, pandung, cidra | dhudhak : dhudhah, bêdhah | jana : tiyang | janma : tiyang | jrênih : brêsih | juti : awon, pandung | jawata : dewa | jwala, ujwala : gêbyar, sorot, cahya | jiwangga, (jiwa, angga) : sarira

--- 271 ---

jalanidhi, jalanidi : sagantên | jaladri : sagantên | juga : satunggal | yun, kayun : ajêng, kajêng | yukti : prayogi | yuda : pêrang | ya ta : makatên | yasa, suyasa : dalêm | yayah : kados, bapa | yogi : pandhita | yogya : sae, prayogi | yungyun : sêngsêm, eram | muhung : amung | mausadi : jampi | mahawan : ngambah | mêne : mangke | mandara : paès, borèh, angrêngga | mandira : waringin | măndra : sangêt | mandrawa : têbih | minta : nêdha, têmbung | mentar, mintar : kesah | mantri wrêda : patih | manadhawara : matur | markata : ambranang | marikêlu : andhakukul | mardi : marsudi | murda : sirah | mardawa : lêmbat, lêmês, alus | mradipta : murub | marta : asrêp | marma : mila, wêlas | murang : nyimpang | muka : rai | muksa : musna, ical | madya : têngah, awang-awang | matra : kêdhik | mastaka : sirah | mular : nangis | mudha : nèm | myang : sarta, tuwin | miyat, myat : ningali | mêmalad : mêmungu, mêmengin | mangu : kanggêk | mong : sima | mungkar : tegan | mangkara-kara : gumêbyar | manglah : gêrah | manggala : pangagêng | guna : sagêd, pangasihan | gănda : ambêt | guntur : jugrug, gêludhug | gantya : gêntos | gra : pucak | gora : agêng | grah, gêrah : gêludhug, swara ingkang rame | garjita : ngunadika, ngangên-angên

--- 272 ---

garbini, anggarbini : ambobot | gita : anggit, têmbung | gupita : budi, anggit, ginêm | gusthi, gosthi : rêmbag | gupuh : enggal | gya, agya : enggal | giyota : baita | gambira : bingah | gêgana : langit, awang-awang, nginggil | gingsir : ewah | bêndu : duka | bacira : alun-alun, pasowanan | bra, abra : anjrah, waradin, gumêbyar | birat, berat : sirna, ical | bramatya, bramantya : duka | bukti : têdha | budaya : budi | basuki : wilujêng | baskara, bagaskara : srêngenge | bawana, buwana : jagad | badhudhak : ngigêl, anjogèd | buja, bujana : dhahar, sêgah | bijaksana : wicaksana, sagêd | bayu : angin | byantara : ngajêngan | biyada : èstri | boga : têdha | bibi : biyung, adhuh, babo | bathara : dewa | bangke : wangke, bathang | bangkit : sagêd | ngênu : ing margi | ngunadika : ngudaraos | nganjur : ngajêng | ngênjali : nyêmbah | ngrêmbaka : ngrêmpayak | ngèstupada : bêkti, nyêmbah | nguwuh : ngundang | nglut : ambajêng, tumut | ngujiwat : nyukani ulat | ngêmasi : pêjah | ngambara, ngumbara, ngêmbara : mabur, muluk, nglambrang | ngong : aku

__________


pakênira. (kembali)
pakênira.
amucung. (kembali)
amucung.
ngrêrapih. (kembali)
ngrêrapih.
èstunipun. (kembali)
èstunipun.
darbe. (kembali)
darbe.
warti. (kembali)
warti.
Martadiguna. (kembali)
Martadiguna.
wus. (kembali)
wus.
anggèr. (kembali)
anggèr.
10 rukmi. (kembali)
rukmi.
11 Sengkalan: ngrasa tan ngèsthi marni (Ahad Lêgi, 20 Sura 1806 A.J., 4 Februari 1877 A.D.). (kembali)
Sengkalan: ngrasa tan ngèsthi marni (Ahad Lêgi, 20 Sura 1806 A.J., 4 Februari 1877 A.D.).
12 wulang. (kembali)
wulang.
13 pindha. (kembali)
pindha.
14 prastawa. (kembali)
prastawa.