Centhini, Soeradipoera, 1912, #998 (Jilid 4/4)

1. Centhini, Soeradipoera, 1912, #998 (Jilid 1/1). Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Sêrat Cênthini
2. Centhini, Soeradipoera, 1912, #998 (Jilid 1/2) . Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Sêrat Cênthini
3. Centhini, Soeradipoera, 1912, #998 (Jilid 1/3) . Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Sêrat Cênthini
4. Centhini, Soeradipoera, 1912, #998 (Jilid 1/4). Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Sêrat Cênthini
5. Centhini, Soeradipoera, 1912, #998 (Jilid 1/5) . Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Sêrat Cênthini
6. Centhini, Soeradipoera, 1912, #998 (Jilid 2/1) . Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Sêrat Cênthini
7. Centhini, Soeradipoera, 1912, #998 (Jilid 2/2). Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Sêrat Cênthini
8. Centhini, Soeradipoera, 1912, #998 (Jilid 2/3) . Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Sêrat Cênthini
9. Centhini, Soeradipoera, 1912, #998 (Jilid 2/4) . Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Sêrat Cênthini
10. Centhini, Soeradipoera, 1912, #998 (Jilid 2/5) . Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Sêrat Cênthini
11. Centhini, Soeradipoera, 1912, #998 (Jilid 3/1) . Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Sêrat Cênthini
12. Centhini, Soeradipoera, 1912, #998 (Jilid 3/2) . Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Sêrat Cênthini
13. Centhini, Soeradipoera, 1912, #998 (Jilid 3/3) . Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Sêrat Cênthini
14. Centhini, Soeradipoera, 1912, #998 (Jilid 3/4) . Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Sêrat Cênthini
15. Centhini, Soeradipoera, 1912, #998 (Jilid 3/5) . Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Sêrat Cênthini
16. Centhini, Soeradipoera, 1912, #998 (Jilid 4/1) . Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Sêrat Cênthini
17. Centhini, Soeradipoera, 1912, #998 (Jilid 4/2). Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Sêrat Cênthini
18. Centhini, Soeradipoera, 1912, #998 (Jilid 4/3) . Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Sêrat Cênthini
19. Centhini, Soeradipoera, 1912, #998 (Jilid 4/4) . Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Sêrat Cênthini
20. Centhini, Soeradipoera, 1912, #998 (Jilid 4/5) . Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Sêrat Cênthini

249. Jurudêmung

1. Ki Cèlèngbèlèk lon mojar | dospundi kang Dhadhungawuk | lêmbu sêkilan puniku | êmèle lêmbu sêkilan | nauri mêngkene yèn sun | ajiku lêmbu sêkilan | nèng jroning wayangan ingsun ||

--- 130 ---

2. braja mara magag-magag (76) | mêndhak puwêr dadi banyu | sun wruh ing jijilahamu | hêm aku si teang maya | anjêjak lêmah ping têlu | mêgêng napas tan kumêdhap | mêkotên wuruking guru ||

3. lan dika punapa beda | nauri Ki Dhadhungawuk | yèn kula niki mèlipun | jiku si lêmbu sêkilan | tanpa kadang braja kadung | liwang-liwung dhat clêng gêmplang | tanpa lawang[1] sabda ayu ||

4. ayu-ayu tanpa kara | kara hêm aku si badhur | nylênthik pênuduh ping têlu | sumambung Ki Bêncelidhah | yèn ku[2] datan kadyèku | ajiku si bandung banda- | wasa lênga Bima cupu ||

5. pahêm hêm aku si jongkot (77) | anaking jangêt katêlun | gumêtêr sun sapu lêbu | braja pupak tanpa sesa | lêbur sumyur dadi banyu | ajaling banyu turaban | tahuran sat anggalêpung ||

6. pan sarwi amêrês tangan | ingusapakên ing sikut | datan ambêkan ping têlu | sumrêwo Ki Watura[3] | yèn sun mêngkene ajiku | si badhor blabag antolan | mêndat kiwul braja kêthul ||

7. kampal-kampul ora têka | klewa-klewa hêm ya aku | si têgêng sarwi aidu | ping tri ingèpèk-èpèknya | dèn usapakên ing bau | Ki Sambangèrèng ris mojar | yèn pamêpêsaning bayu ||

8. sun matêk jiku si macan | binarong ingiringanku | sang kala ari ngarêpku | pinayungan kala cakra | kang andulu maring aku | pêcat bias lêsu lupa | limprêk-limprêk tatanpa[4] bayu ||

9. hèh tanpa bayu si jabang (78) | Ki Kalakêthêk amuwus | niki krosan kuat junjung | pênthung ruyung sandhang pucang | rèng rèncèk sêsarah kayu- | aking ampang têka ampang | hêm aku si kala rêngu ||

10. Ki Gêmblangserang ris mojar | iki lêlamporanaku | pacêl lêkêl pathok tanggul | kancang-kancing karincingan | atali wêsi balitung | tangkêbe gapura mênga | bêdrèg gègrèg kancing runtuh ||

11. tanpa awêr kupat luar | luar saking pangidhêpku | Ki Prêtiyu[5] amuwus | gêgambènku wêlut pêthak | iki êmèle ajiku | wêlut putih winadhahan | ing godhong lumbu alunyu ||

12. cot-pêrocot bêsot uyah (79) | kinumbah ing banyu luyut | luput hêm aku si jungut | sumambung Ki Gagaksetra | kang sun puputhi ismuku | pan ia amung limunan | wewe bang ngêmbani aku ||

13. angaub ing kayu muna | muni anglêng lap mun-amun | ilang blas hêm yaku samun | Ki Tambakladhu angucap | mung braja musthi ismuku | gêmpurkên barang tinêbak | tangan lir gandhèn awulu ||

14. mêngkene êmèling jaya | tirab-tirab ing dhadhaku |

--- 131 ---

pukul wêsi pèk-èpèkku | kêpêlaku watu buta | kaya gêrah suaraku | hêh hêh hêh aku si braja- | musthi ngras tangan ping têlu ||

15. Macan-gaèng nambung sabda | mung pangidhêpan agêmku | mêngkene êmèling ismu | ajiku suraking kala | angoyag jagad gumulung | gonjit sêbit sabda idhêp | kèdhêp maring sêbawaku ||

16. mojar Ki Brajalamatan (80) | pangagêman ingong ismu | pan mêngkene êmèlipun | ajiku kidang kêncana | amata kumala mancur | arikat kadya kikilat | kêsit lir thathit hêm aku ||

17. si kidang kêncana mulya | Ki Sandhangroang amuwus | yèn aku iki ajiku | si dhali putih anyampar | paran lêpas majat cat-cut | trancing[6] cingcing tinjo maya | dhat clêng dhat clêng dhat clêng dhat cut ||

18. mancêlut gêlis tumêka | ngusap dlamakan ping têlu | Ki Branjangkawat amuwus | èsmu gêgambèn manira | tan kaya pangirup kalbu | ajiku si setan kobêr | sun panahkên gunung gugrug ||[7]

19. sun panahkên langit bêdhah | sun panahkên bumi amblung | sun panahkên ing alas gung | liwang-liwung sirna gêmpang | sun panahkên mêndhung larut | sun panahkên sêgara sat | sun panah tine si anu ||

20. cabak mati kapisanan (81) | pêthot thêl gigal atimu | kerut kakukup kairup | kodhêng dhêglêng tanpa ngucap | pangucapmu amung ayo | ia ayo ayo ia | ia yo cup endha endhul ||

21. Ki Berangkècèr ris mojar | yèn ngong mêngkene ismuku | ajiku setan waringut | kêri grisi gêrah uyang | srita-sritu kudu milu | mring aku pasrah dandanan | wising kono[8] mêgatruh ||

250. Mêgatruh

1. pra ngawirya katri tyasnya sangêt rikuh | digsurane durjanèki | sêmu langar lêngguk-lêngguk | ambêk umbag ambêdhidhig | sapolah tingkahe rusoh ||

2. Jayèngraga jroning tyas kêlangkung rêngu (82) | ewa myat ing durjanèki | Kulawirya mingut-mingut | mring sakèhing durjanèki | yèn dèn wiwitana awon ||

3. tan têlangke wus rinukti jroning kalbu | datan nêdya angoncati | mung nganti bubukanipun | Nuripin dhêkêt nèng wuri | turu ngantuk mêksih lunggoh ||

4. asêngguran Nuripin acêklak-cêkluk | anjêglug sarira wingking | Ki Wirya nolih amuwus | hus setan alas Nuripin | têka bisane angorok ||

5. sasuwene bijig gigir jêglag-jêglug | gêndhila bangêt si baring | tita têmên nora patut | wus tan bisa ngampêt arip | kudu tisna ing ciciplos ||

6. Ki Nuripin anggalêrêk sêgu matur (83) | inggih punika dospundi | kewala kêdah angantuk | ragi sangêt kraos sakit | tan bêtah kula anjagong ||

--- 132 ---

7. sêpuntên dalêm kiai nuwun maklum | Ki Kulawirya ambêkis | dhasar rada edan taun | ambêkan ngêmpus Nuripin | sêdhih atine ngêndhorok ||

8. dadya gêring ngênês kêthêr atinipun | myat sacaraning dur juti | samar tyase kêpyar-kêpyur | tan duwe ati samênir | mulês wêtênge kêraos ||

9. pulilitan makênêng kakêmpungipun | kêbêlêt nguyuh angising | Nuripin angling ing kalbu | lah kêprie mono iki | tan mênêng kêbêlêt nguyoh ||

10. lan kêbêlêt angising mulês wêtêngku | yèn mêtua aku wêdi | lamun tan mêtu pêkewuh | bangêt têmên sira tai | lan sang uyoh gawe rikoh ||

11. datan kêna ingampêt dènira murus (84) | nekad Nuripin angising | kasamur gêdêring wuwus | srual bêbêde cinincing | ngêbrok ngopol[9] kambi lunggoh ||

12. pra durjana tingkahe sangsaya rusuh | guguyon myang kang bibisik | kang èbèr-èbèran ilmu | ana ingkang lèngsèr mijil | kang catur-cinatur ngomong ||

13. Dhandhangwiring mojar mêngkene èsmuku | ajiku si sêmar kuning | akuncung kumala murub | nalêcêr sundhul wiati | cahyaku maya mêncorong ||

14. angunguwung kilat thathit ing kêdhèpku | sun linggih têngahing bumi | sakèhe wong kang andulu | maring aku gêdhe cilik | tua anom lanang wadon ||

15. têka wêlas-asih dulu sariraku (85) | watêke sêlamêt bêcik | sênadyan wus tinalikung | kongsia arêp pinatin | dumadakan wêlas tumon ||

16. kadho-kadho têmahan wurung linampus | nauri Ki Lalêrwilis | kula rumaos tan luhung | sapikantuk balung pêking | èsmungong bunglon rêraton ||

17. gleca-glece seje rupa sun amulut | mataning lare apidhir | pilong pangling marang aku | nora nyana nora dimpe | pan sun tan kêna tinanggoh ||

18. watêkipun ngutil nyêlêr nyolong juput | gêgabro ngapus-apusi | lamun lumayu binuru | nalimpêt kêtêmu pangling | tan ana ngarani ingong ||

19. Lalêrmêngêng ngling ajiku bila-bilu | ngampêlu[10] wong kaya ngimpi | wong sajaman padha blilu | aku dhewe kang mintêri | kabèh dhêglêng[11] dhêlog-dhêlog ||

20. lêngêr-lêngêr nora dhêngêr sakarêpku (86) | rêp-sirêp tan ana wani | ya aku si bila-bilu | amblilu sakèhing jalmi | niku yèn kula mucung wong ||

251. Pocung

1. pamrihipun lamun kêtrima lêstantun | sêkathahing janma | samya kadya rare alit | dèn bêlojodana rinêbuta gampang ||

2. Bêncewatu mojar èh dene sirèku | bièn kae apa | dèn blêdig akêmpis-kêmpis | lèhmu apa ginêbugan ing wong kathah ||

3. gêr ginuyu samya roangira lungguh | Lalêrmêngêng mojar | dangdanan wong mono lagi | kêna ing cilaka dumadak kêcandhak ||

--- 133 ---

4. kaya iku si Prêtibèyès rumuhun (87) | anayab kêcandhak | mèh mêcethot dèn gêbugi | nyêlêr srual tur amoh pine ing latar ||

5. kèh kang buru ana wong rong puluh langkung | gumêdêr angoyak | sêplayune dèn cêgati | ya bah pira wong siji binuking thah ||[12]

6. guyu-ginuyu[13] gar-gêr lir wong adu sawung | wau pra ngawirya | sangsayewa jroning galih | Ki Nuripin ngampêt guyu kacêmutan ||

7. mèsêm muwus Candragêni nanging iku | yèn mêntas kêcandhak | nuli sok nêmu sêmbulih | sêkadare olih gawe kajurungan ||

8. ia êmbuh kang mawa samrêginipun | têka sinung gampang | kêtrima sasolahnèki | Pêrtibèyès jêngèngèk mêthênthêng kandha ||

9. dhasar sèstu lir wuwuse kyai niku (88) | ngong sawise tiwas | dumadakan awak mami | mring pêdesan anuju omahing dêmang ||

10. nuju suwung ngêblak mênga lawang pun[14] | sêtugêl tan ana | janma kang tunggu wismèki | dêmange jêg krêngkètan anèng jêromah ||

11. mlêbu mêtu manira kongsi ping têlu | tita tana janma | kèh prabot jarit sumampir | ngong rayuki sasênêngku mèt dangdanan ||

12. ambarêngkut kongsi mèh tan kêlar manggul | kèh olèh manira | liwat ing latar lêstari | têtanggane siji tana[15] uninga ||

13. nambung wuwus Ki Lalêrmêngêng ya iku | bênêr ujarira | tan beda kêlawan mami | sauwise kêtiwasan awak ingwang ||

14. nuli untung nora mênêng-mênêng nyandhung | bêgja kêslamêtan | lir jupuk duwèk pribadi | pra dur tutug dènira kandha-kinandha ||

15. wancinipun lingsir dalu gagat bangun (89) | nglaras kang larasan | sawise pating burisik | angunusi lar-lêr mêtu maring jaba ||

16. rêmbagipun angêprês têtamunipun | kang mrabot pêndhokan | ingincim kang dadi melik | myang gendhongan ngêndhukur sinandhing lênggah ||

17. pan sinêngguh isi kèh pêngajinipun | wong dagang eteran | nyamur la[16] ngaku santri | pan sêsore rinêmbug mêksih griganca ||

18. kang tan rêmbug nanging kèh kang sami rêmbug | akukup[17] dhayohnya | prabote kang meliki |[18] kang wus anèng jaba kukuk abaokan ||[19]

19. kang alungguh ngaruh-aruhi ambêkuh (90) | ih cangkême padha | ting barêngok si kêpadhil | ana apa kae cocote dèn umbar ||

20. ana muwus ya wong akèh mono iku | sasênênge dhawak | cangkêm-cangkême pribadi | layak tanggung turu mulane braokan ||

21. pan gumuyu Ki Candragêni amuwus | marang tamunira | wali-wali kong aguling | samya anauri pan wus kêtanggungan ||

22. kang alungguh kêjepan dadining rêmbug | tumuntêning karya | Candragêni angèsêmi | mêksih sinamur nyêrèt liangan bantal ||

23. ing jaba sru dènira abarung kukuk | lir angitêr sima | sauran pating jarêlih | kang bing kilèn lan êlor kidul myang wetan ||

--- 134 ---

24. ngawirya wus anyana badhe tinukup (91) | tan wurung blarutan | Jèngrêsmi anênggak budi | mapanakên plêng cêngêng sapalungguhan ||

25. tyas sumungku cipta rahayuning laku | muga kinuatna | ing coba pancabayaning | durjana kang sêdya mrih cidra piala ||

26. ya ta wau durjana kang mêksih lungguh | Ki Brajalamatan | Braja-lintang Kêndhil-wêsi | Ki Sêndhang-sat Kêndhang-gumulung Jarangas ||

27. Tambak-ladhu Gêmblangserang Dhadhungawuk | miwah Gagaksetra | Kuwuk-nasak Lutungmènglèng | Gêrèng-èntèng Samba-ngèrèng Sandhangroang ||

28. namung kantun wong limalas kang alungguh | nêmbêlas Ki Candra- | gêni benggol dujanèki[20] | Ki Brajalamatan muwus paliringan ||

29. alas grumbul kae jêge wana sêpuh (92) | bok padha binubak | lokung[21] yèn mêtu mingsrine[22] | Candragêni wus wruh lèjêm kêjèpira ||

30. tangi lungguh dènira nyêrèt asaguh | mung kari sacupak | sinêrèt plês dian mati | Braja-lintang tanggap wêwangsitinira ||[23]

31. santak wuwus marang ing têtamunipun | bagus punapaa | tan purun ngaturan guling | kadipundi têgêse tan purun nendra ||

32. botên ngingus mring sami jagongan lungguh | myang kang duwe wisma | kèh wuwus tan de[24] prêduli | Jayèngrêsmi alon anauri sabda ||

33. nêdha maklum saking ngong rêmên angrungu | kang rêrasan jaya | Braja-lintang angling malih | lah baguse kang ngagêm wêrangka ladrang ||

34. langkung luhung kalêrêsan kêndhitipun (93) | kêncêng lir sinipat | lim dalêm kula ningali | Kulawirya asêngak nauri sabda ||

35. e lah niku botên suka yèn dinulu | anèng saba paran | ewuhaya tan prayogi | won[25] tiang sawiji ngupaya doran ||

36. longanipun ginagapan paculipun | mulêk mambu tenja | lan uyuh langkung amoni | prie kie o ah arusuh kisanak ||

37. sarwi dulu dinianan paculipun | pan gêluprat tenja | kang duwe akidih[26] | jêligrahan kudu andurma sêkala ||

252. Durma

1. asru mojar sira Ki Brajalamatan | jawane dika niki | ladak ngagak-agak | mênêng-mênêng mênyunyang | wontên longa[27] dèn isingi | mung tata dika | tan kongang mêngising ||[28]

2. Braja-lintang sumambung lah ulungêna (94) | kêrismu dèn agêlis | kalêbu nglarangan | gawe sawênang-wênang | tingkahmu kaya dipati | ing Pranaraga | ngising akon nadhahi ||

3. lah bok sisan dèn dulangakên maringwang | Ki Sandhangroang angling | dhasar wong gêndhila | tingkah edan-edanan |

--- 135 ---

Gêmblangserang ngling bok uwis | sêdhêng rinêncak | bah pira wong tri glintir ||

4. Samba-ngèrèng ngling wus payo dhinedhelan | sumambung Kêndhil-wêsi | wong kêparat edan | mêjanani ing kathah | lah wis payo dèn taboki | tai jêjêlna | ing cocote si anjing ||

5. sru bramatya Ki Wuragil Kulawirya (95) | mojar mawinga wêngis | e dubilah setan | alit tumêkèng wayah | durung tau dèn abani | sawiah-wiah | ayonana wak mami ||

6. tan kudu sun tibani krisku Si Randha | daktangan bae uwis | sigra pra durjana | ambyuk parêng nêrajang | ting sarêdhèt ngunus kêris | Ki Kulawirya | Jèngraga Jayèngrêsmi ||

7. sarêng ngadêg gya rinêmpak pinêrjaya | Kulawirya Jèngragi | kinarubut kathah | sinudukan tan pasah | kang mêdhang ngalewang nitir | sakèhing braja | tan ana kang nêdhasi ||

8. ting barêkuh rukêt rupêk drêg-udrêgan | braja katangan tangkis | tanbuh mungsuh roang | rok caruk-cinarukan | samya roange pribadi | ana kêdhotan | kang gunyèh gudrès gêtih ||

9. durjana kèh ing jawi myarsa kêrêngan | parêng surak gora tri | mangrik akukukan | angabyak barêng mara | masuk jêjêl rêbut dhingin | datanpa rungwan | wor panjriting pawèstri ||

10. Ki Nuripin arsa lumayu tan bisa (96) | kapêpêtan ing janmi | amblusuk ing longan | awêdi yèn kêpêdhang | gluthêkan wor tugêlan pring | tan bisa ngucap | ambêkan kêmpas-kêmpis ||

11. pra durjana agidrah ulêng-ulêngan | jogan bêg dening janmi | myang ambèn kèdêkan | ginarijag ing kathah | dêlika tugèl dèn ciki | pêdhot antolnya | anindhihi Nuripin ||

12. bêngak-bêngok dèn idêk-idêk ing kathah | Nuripin tan bisosik | jêrat-jêrit sambat | marang bêndaranira | sangsaya ramening jurit | granggang talêmpak | pênthung towok suligi ||

13. ting carêngkling katangkis sami gêgaman | caruk rok silih ukih | ambacok bat-bêtan | tan ana kang tumama | mêlèsèd lian pribadi | myang roangira | priangga kèh kang kanin ||

14. Jayèngraga raosing prang tan rêkasa (97) | lir sinawuran sari | tumamèng ing angga | tan pae ingkang paman | raosing sarira kadi | grayanging randha | kalane boborèhi ||

15. Jayèngrêsmi lan ingkang rayi Jèngraga | ngeca-eca tan osik | jumênêng kewala | nambung Ki Kulawirya | anggrêgut ngiwung tan wigih | pan ora kêrsa | narik kêrisirèki ||

16. kawala[29] mung tumandang kêlawan asta | kang tinêpak jungkêlit | pisêk irungira | kang dinugang jêrkangkang |

--- 136 ---

kang tinabok tibèng siti | tan ana tahan | kêtiban tanganèki ||

17. pra durjana akathah ingkang kacurnan (98) | cangkêm gogobrah gêtih | gogrog untunira | myang pêcah matanira | kèh kang kalêngêr tan eling | bêrkat wong kathah | mêksih porê[30] ngêbyuki ||

18. angrêrêjêng tan sêlan dènya marjaya | Kulawirya tan gingsir | rinêbut ing kathah | iringan wingking ngarsa | myang Jèngrêsmi Jayèngragi | angeca-eca | rinampog kèhing janmi ||

19. Kulawirya sangsayambêk kasudiran | angrampêt tumbak kêris | granggang pêdhang klewang | berang myang arit bapang | pêpênthung lawan suligi | rêmak tinêpak | kèh gigol tibèng siti ||

20. pra durjana tan tahan linawan tangan | tinapuk tinêmpiling | jinêjak dhinupak | tinapuk tinabokan | kang sinikut sinalênthik | irunge timpal | kuping manguwir-uwir ||

21. giris giras lumayu asalang tunjang (99) | tan kongsi mêdal kori | gêdhèg brol tinêbak | rêbah katunjang kathah | swarane gumrêdêg atri | lir wrêksa rêbah | sol singsal dening angin ||

22. sirna larut sakèhing para durjana | samya lumayu gêndring | kang ambruk rumangkang | rêngkêng-rêngkêng lumajar | pêthut benggol tana kari | gusis sarsaran | siji tan ana kari ||

23. ki wuragil Kulawirya sru susumbar | balia aywa gêndring | eman kokokira | jêjadhuging durjana | anyêrèt pating sarênthit | liangan bantal | tan sêmbada si baring ||

24. Ki Nuripin angririntih anèng longan | sambat bêndaranèki | dhuh lae bêndara | nuwun tulung kaula | tan bêtah raosing sakit | kaidak-idak | ing wong kathah wak mami ||

25. Jayèngrêsmi Jayèngraga Kulawirya (100) | kagyat dènya miarsi | sambate santrinya | Nuripin biang-biang | Kulawirya gya mring jawi | tinon tan ana | mirêng nèng jro wismèki ||

26. malbèng wisma angling nèngêndi gonira | santri matur nèngriki | sigra Kulawirya | murugi ing gyanira | nèng longan santri Nuripin | nulya ingêngkab | ambène kang nindhihi ||

27. wus kabronggang Nuripin tan bisa obah | tinarik kinèn tangi | Nuripin sêsambat | ingkang alon kewala | kaula tan bisa tangi | langkung sakitnya | samya gupuh nulungi ||

28. wus mêngkana ing wanci anggagat enjang | Jèngrêsmi ngandika ris | kadipundi paman | punapa lajêng lampah | punapa rèrèh ngêntosi | kang darbe wisma | Ki Kulawirya tangi ||

29. mangsa borong manira manut kewala (101) | Jèngraga matur aris | yèn parêng paduka |

--- 137 ---

luhung laju kewawa[31] | pan wus luar ing prêkawis | tanpa damêla | akèndêl anèngriki ||

30. Jayèngrêsmi ngandika ya bênêr sira | payo mangkat tumuli | lah ta prie sira | Nuripin apa bisa | lumaku mangkat saiki | alon turira | lir pêksi srêngkara ris ||

253. Dhandhanggula

1. inggih bêndara amba umiring | nanging maklum dalêm rêrandhatan | lumampah sapikantuke | Jayèngrêsmi lingnya rum | ya lon-lonan bae Nuripin | sarwi tumingal wisma- | nira durjanèku | rusak kêtunjang ing kathah | kadya binêladhah tutug kanan kering | rêbah pating jalêmpah ||

2. nulya umangkat ngawirya katri (102) | janma gusis mung kari dangdanan | kang gumêlar ing wismane | laju ing lampahipun | wancinira ing pajar sidik | mêdal jawining dhadhah | pêkaranganipun | lumampah angidul ngetan | nut galêngan kang pêksi asri munyenjing | cucuwiun branjangan ||

3. dhècu lan srigunting cingcinggoling | nulya anon sêndhang pinggir mêrga | kayoman ing pilang pule | arèrèn anèngriku | samya ngambil kang hèr astuti | lajêng awêktu salat | asubuh bakda wus | pêragat pêndonganira | samya mucang Jayèngrêsmi ngandika ris | lah paman Kulawirya ||

4. inggih talah ing lampah puniki (103) | sêmunipun kenging pênagihan | kasêngka lan rubedane | manggih pancabaya gung | cobaning Hyang bêncanèng pati | yèn ta tan rinêksaa | mring Hyang Kang Murba Gung | sayêkti samya prêlaya | nèng Têgarèn curês cariosirèki | tan wontên kang wêwarta ||

5. langkung ngungun kang sinungan angling | ingkang paman mèsêm lon lingira | ia talah katujune | nora tumêkèng lampus | ana pangrêksanya Hyang Widi | bêrkahe wong atua | sawabing luluwur | yèn ta padha nêdhasana | pêsthi bae jidêng wong sêmene iki | tan kangsi sakrêmêsan ||

6. Jayèngraga gumujêng dènya ngling (104) | ngong tumingal mring paduka paman | lir Samba pêrang tandange | anèng Ngastina linud | dene sata kurawa sami | malêdug Samba sumbar | iki Samba bagus | pêpradan têkan uyuhnya | sore Samba bêdhug bangun Samba mijil | bocah sanga langan ||[32]

7. tiba jêndhul nèng Ngastina nganjir | pan anglela tan ana mêmadha | nang wèk gus wèk jêlanthir wèk | samya asru gumuyu | Jayèngrêsmi mèsêm lon angling | andêlna yèn angrêngga | cèplês amêmangun | pamane dèn emba Samba | Ki Wirya gumuywangling nora kadyèki | nging satêmêne ingwang ||

8. ngêndi ana wong pinrêp ing jurit | têka mundhak ilang nêpsuningwang | padha lan myat bocah èthèng | tan mantra-mantra nêpsu | ngong tan nêdya anjêmalani | nangkis-nangkis kewala |

--- 138 ---

gêgaman kang nêmpuh | tan ngrasa kêtiban braja | mulane tan bisa bramatya tyas mami | lir awor rare dolan ||

9. yèn ta anaa ingkang nglarani (105) | kaya mêtu nêpsuku tekadan | kang putra saya guyune | Nuripin ngling sru guguk | bilah dene saya anjinggring | winangun mring kang putra | lir Samba prang pupuh | nèng Ngastina ngendrajala | Samba putra ing Dwarawati asêkti | pantês kang pinaraban ||

10. botên kados Sambane wong ngriki | punika wau tiang durjana | namanipun Samba-ngèrèng | tan tèyèng jrih prang pupuh | tan lir Samba ing Dwarawati | kêjaba kae nayab | sêtun ambêlurut | dhapure wus kaya setan | nora kaya bêndaraku Ki Wuragil | bagus ngêntasi karya ||

11. Jayèngraga gumujêng sarya ngling (106) | kêjabaa tan kêna rinasa | Samba-ngèrèng wong grès-ugrès | Samba wêlulang asu | tan tinatah mung dèn irisi | ijèh wulune ngiras | pulase bang biru | samya ginaguyu suka | Ki Wuragil gumuyu nolih Nuripin | nudingi sarwi mojar ||

12. lêkas muwus kenthol bagus Ripin | gêring sêprandene anggêgarap | lir wong prênjana wuwuse | prie basamu mau | endrajala mono kang êndi | jawane kang drajala | Nuripin umatur | kula ragi kirang priksa | namung ilok alok myarsa dhalang ringgit | mawi anggendrajala ||[33]

13. botên sêrêp ngajêng wingkingnèki (107) | ngling malih jêg nganggo mau ika | basanjinggring mono prie | aku tan pati surup | Ki Nuripin matur ngèsêmi | êng botên piambakan | pan kêsupèn wau | Ki Wirya ngling jêg angumpak | kang[34] gêgarap sia-sia mring wak mami | dèn padhakakên saka ||

14. sangsaya suka paguywan sami | Jayèngrêsmi mèsêm ngandikanya | suawi umangkat age | mumpung enjing mêruput | ingkang paman nauri aris | ia payo prayoga | mangkat mumpung esuk | anulya samya lumampah | Ki Nuripin samêkta gegendhong jurit[35] | lumaku kariyêgan ||

15. Kulawirya gumuyu ngling bêcik (108) | dene lêntrêng-lêntrêng lakunira | dol bagus kaya pêngantèn | ngong apa nut sirèku | apa sira angiring mami | Nuripin aturira | andang pira iku | ngong mêksih satêngah lara | sêprandene lêkas wiwit dèn dukani | pyayi tan têpa-têpa ||

16. Ki Wirya ngling dene ngong tan sakit | matur e lah kêjawi punika | wus kantênan sanès-sanès | Jayèngraga gumuyu | sêprandene bisa madoni | Jèngrêsmi lon lingira | ya bêcik kadyèku | nèng paran namur paguywan | supaya mrih bêgèring ati ngundhaki | ing kêsêl miwah lara ||

17. lothung marahi kuat sadhidhik | darapon rada têngèrèng manah | anggliak sapêkolèhe | Nuripin matur nuwun | nulya laju lampahira ris |

--- 139 ---

nut lorog pêgalêngan | anjog ing mêrga gung | tumurun ngidul angèt |[36] byar raina sumirat soroting rawi | sumunaring pracima ||

18. andipani saliring dumadi (109) | sesiningrat katrapèng ujwala- | nirèng surywa pamurbane | nipat rum-rum sawêgung | kasilaking hyang bagaspati | mabang lir netraning hyang | Kala ngrura ngêjur | marêrêng bintulu juga | panrawunging urub bang ngidêp-idêpi | tumênggi i kanangrat ||

19. angododi undhuking sêkalir | ngulur tang wangwayangan[37] apanjang | arunenjang panipate | ron-ron rurumput mabun | maruntusing pupus akikis | kadi dinarênjêman | kacitra ring hèr bun | mêmadu prêdapèng patra | pakis aji lunge nga[38] ngukêl ngulêr guling | ngarêmbyung pakis jangan ||

20. dukut kala mênta lawan grinting (110) | tatêmbagan mêrakan lamuran | kasrampak rumput mawa we | ngêbêsi kang lumaku | mawèng pagalêngan ing sabin | babêran tinêgalan | jagung myang jêwawut | pulung asumba asinang | papêncaran pala kêsimpar ngêmohi | janganan angajangan ||

21. lombok terong kara lan kêcipir | linanjaran ambiyêt wohira | sêmangka krai timune | sri pinagêran wuluh | ririsigan dèn ropohi ri | ana kang wus rinêmbang | wênèh lagya ngabuk[39] | ngiwung nugar patêgalan | pinggir wana têrataban gêrumbul ri | sinugat ingawugan ||

22. kang bêrujul kêbo lawan sapi (111) | ingaba bo o hir kia-kia | pating sarêlèt pêcute | miwah kang anèng gubug | gêgambangan kêndhangan asri | sarwi nyawèni gaga | angukuki manuk | Nuripin anolih mojar | nora jamak wong kae ngêyêm-yêm ati | tunggu kambi gambangan ||

23. sumakean gagane andadi | baya wong ngêndi kang samya gaga | anggênggêng pinggir ginudhe | wau ta kang lumaku | ring pêgagan wu kang kawuri | nampak wana kêtêban | pêjatèn wrêksa gung | kèh pêksi munya wurahan | pangêlinging ulung kalangan mêlingi | anjurudêmung raras ||

254. Jurudêmung

1. cangak bêbayakan miwah (112) | manol darès jaka wuru | bidho duksa kakab rambu | bahak bêduak gêrindan | bango manawang mangiwung | tumiling akêkalangan | myang pêniuping ngun-angun ||

2. srigunting angusir kaga | kèkèt kabundhal angasut | kèkèt ninilap sinaut | ngênani pêksi lap-alap | wangwrin[40] pinêndir lumayu | lap-alap nilap mêngandhap | nibani dara katanggul ||

3. dara kèh ambyar sar-saran | sasiki kêna rinawuk | pratistha pêksi ngun-angun | lumayu olih mêmangsan | pra ngawirya sukèng êlbu |[41]

--- 140 ---

kèl[42] dènira lumampah |[43] myat pêksi ngasutsut sinut ||

4. samya gumujêng asuka | labêt luar ing pakewuh | wah[44] langêning kang kadulu | pra pêksi lir ambubungah | Nuripin angling gumuyu | lèh gawe si alap-alap | kaburu anêmu candu ||

5. ih ih lo si alap-alap (113) | solahe amrih kadulu | dêleya nyêngkêrêm manuk | darane ginawe dolan | cinulkên uga sinaut | bok uwis digawa lunga | menglang-mènglèng adol bagus ||

6. lap-alapir[45] wruhing basa | mêsat niup ing gurda gung | kang akèndêl gya lumaku | umanjing wana gêrotan | pêjatèn mêksih tumurun | lêlêmpar angil[46] ngetan |[47] pasitèn wêwêdhèn mawur ||

7. lon-lonan dènya lumampah | maklum marang santrinipun | Nuripin kang mêksih ngrukuk | Jèngraga alon ngandika | sêsambèn sarya luku |[48] Si Ripin iku sih lara | rêmus awake sêkojur ||

8. wuwuse kaya wong waras (114) | ukur wong ra[49] cêlathu | Nuripin alon umatur | o inggih lêrês bêndara | badan kaula sêdarum | balung[50] rêmêk sêdaya | Ki Kulawirya amuwus ||

9. e e biang nora jamak | Nuripin dang pira munthuk | dene mêmêla ulatmu | ngalêndrêk kêmlara-lara | kaya wong gêring sawindu | ugungan ingêma-êma | takcawuk nyênthak janggutmu ||

10. Nuripin agêrundêlan | andêlna yèn srêngên batur | matur wong sakit satuhu | dèn rani kêmlara-lara | Ki Kulawirya sru muwus | ngêndi ana wong gring bisa | lumaku juwèh cêlathu ||

11. samya ginuyu kang putra (115) | awêlas mring santrinipun | lumakyèng wana mèh kêmput | wisan gawe wancinira | raywan[51] pinggiring dêlanggung | parêrêbaning alampah | nèng soring wit trênggulun gung ||

12. aseup samya amucang | Jayèngrêsmi ngandika rum | Nuripin sira ngong dulu | awakmu dene sangsara | wong ribug wuwuh kabubuh | matur o inggih punika | dados bêbantêning kewuh ||

13. cilaka kêtula-tula | saking sruning manah bingung | myating durjana angiwung | dadya ngungsi marang longan | têmah kêblabag ngambèn gung | kaidak-idak wong kathah | sasat karêbahan gunung ||

14. tan anya[52] manggih gêsang | raosing badan sêkojur | pan kados kinêpruk-kêpruk | pisêking antol dêlika | nindhihi badan sêdarum | ya talah Nuripin sira | awêlas têmên ngong dulu ||

15. umatur nuwun noraga (116) | Ki Wirya mènjêp amuwus | êh êng dene saya mumblug | jêjèrèh wong dongèng kalah |

--- 141 ---

sirike nanging ya patut | dèn dak-idak lir rinêncak | jêr sira nasarkên laku ||

16. wong dèn pakakên durjana | tujune ènthèng sinangkul | ya iku Ripin tambamu | wong gêndhila kêlèmêngan | tan ongang[53] kumingkang nguyuh | gêdidak dadi prêkara | mèh thithik sira ngong bubuh ||

17. Nuripin tan bisa mojar | Jèngrêsmi mèsêm amuwus | lah sêwawi paman laju | wus nipis wana kang kambah | mênawi mangke ingayun | yèn amanggih pêdhusunan | kewala ananggêl laku ||

18. maklum mring santri kang lara (117) | mêlarat anèng ing purug | kang paman alon amuwus | paran ing sakêrsanira | manira kewala anut | wus mêngkana gya umangkat | alon-lonan lampahipun ||

19. pungkas wana pêjatenan | nampak têrataban grumbul | mêrga lêmpar wêdhèn mawug | [...] |[54] kèh dhuwêt jambu kêluthuk | têrag tan nuju mangsa wah | mung jali jarak cina gung ||

20. wus calêk ing pêdhusunan | kitrine katon ngarêmbyung | akêtab ijo kadulu | anapak têgal pêgagan | neka-neka palanipun | kacaryan ingkang lumampah | wirangrongan andudulu ||

255. Wirangrong

1. wanci hyang kalandaragni | nêngah panase angobob | tumapuk jiwangga lir tinunu | ron-ron lum mêrkitik | katênggêl ing hyang surya | saliringrat kalêsahan ||

2. tumumpêr lir agêsêngi[55] (118) | Nuripin ngrêsula kasok | bilah nora jamak panasipun | gumamplêng gêdhêgi | tan ana ub-auban | lêmah tinapak apanas ||

3. lêbu wêdhèn kang amawi | lir amênyak wedang umob | Nuripin lampahnya agêriguh | [...] |[56] kêkicatan[57] | ngalincak lèrèn sêdhela ||

4. sinampyêng lampahirèki | dènyarsa kampir ing dhukoh | praptèng pinggir dhadhah nèng sor bulu | samya rarywan linggih | Jèngrêsmi lon ngandika | lah Ripin sira mentara ||

5. mring pomahan dèn agêlis | anêmbung prerenan kono | Ki Kulawiryajar lo iku gus | ywa kaya kang uwis | yèn kongsi kopindhoa | amêsthi bilai sira ||

6. Jèngraga gumuyu angling (119) | ya nèk manèh sira ngompol | Ki Nuripin sigra maring dhusun | angulat-ulati | janma ingkang prayoga | supaya ywa mêlang ing tyas ||

7. takèn pêkaumanèki | marang wong ingkang kaprêgok | yèn dika têtanya kaumipun | niku Ki Nurbayin | tan wontên pêngulunya | nging Ki Nurbayin punika ||

8. pitutuaning desèki | dhik-kêdhik ragi ginuron | maring ingakathah sami mriku |

--- 142 ---

barang kang kinapti | Nuripin sukèng dria | nulya marang wismanira ||

9. tinudingan wismanèki | Ki Nuripin mara gupoh | praptèng wismanira amitêmbung | nedya nunukêri | angandhar mulabuka | ing salampah rèh dinuta ||

10. anauri Ki Nurbayin | inggih prayogi kemawon | nging ngong tan kêwasa pênêdipun | maringèng pêtinggi | barang rèh tan kuciwa | lan pênêd watêkanira ||

11. nanging gih dika aturi (120) | mêri[58] kularsa tumon | Ki Nuripin sigra gupuh wangsul | praptanirèngarsi | Nuripin aturira | paduka sami ngaturan ||

12. sam[59] pitados tan watir |[60] botên kadya kang kêlakon | punika prayoga wismanipun | nênggih Ki Nurbayin | ingkang tinua-tua | ragi ginuron ing kathah ||

13. lêga tyasira Jèngrêsmi | sarwi angandika alon | lah sumangga paman maring dhusun | kang paman nauri | lah ya payo prayoga | anulya samya lumampah ||

14. lon-lonan malbèng desèki | mring wismanya kang tinanggoh | tan adangu prapta gupuh-gupuh | kang duwe wismèki | sarya ris aturira | sumangga tumamèng wisma ||

15. kang ingaturan nulya glis (121) | masuk ing wisma sinaos | kêlasa saryanyar tata lungguh | umatur Nurbayin | karaharjaning lampah | sarta têmbening pagutan ||

16. sinauran sami-sami | sarwi pajar purwaning don | Nurbayin noraga sakêlangkung | dènya jrih mring tama |[61] sabab wus myarsa warta | ki guru ing Wanamarta ||

17. mangkya kang putra martami | kampir dènya nglêlanandon | sru sukur ing nala sugun-sugun | mundur saking ngarsi | akèn angrukti sêgah | myang kinèn mènèk dawêgan ||

18. dadakan nêmbêlèh pitik | têtêlu kang dhara babon | binasêngèk samya tan adangu | dènya ngrêratêngi | wus ramut sêdayanya | anuding mring rayatira ||

19. miwah mring anake èstri (122) | têtêlu nging awon-awon | kinèn nyaosêna maringayun | sigra kang tinuding | naosakên sugata | Nurbayin bêkta dawêgan ||

20. nèngarsa ngirid kang èstri | kêlawan anake wadon | praptèng palungguhan suguhipun | sumaos ingarsi | Nurbayin lon laturira[62] | sumangga ingkang punika ||

21. sumapala nênaosi | namung sarating kalêson | wening nyu sacrêtan mugi katur | ring paduka sami | Jèngrêsmi rum ngandika | ênggèh sru pênrimaningwang ||

22. pan sarwi samya angambil | dawêgan sampun binolong |

--- 143 ---

nginum we sêdhêngan apikantuk | sêgêr angganèki | rêrêm dènya katoran | lorod sinungkên mêngandhap ||

23. tinêlaskên mring Nuripin | dêgan lajêng pinêlathok | pan wus binêlungkang dêgan têlu | wus têlas binukti | Jèngrêsmi lon ngandika | kalungsèn ing katambêtan ||

24. sintên paman ranirèki (123) | lan ing pundi raning dhukoh | matur kang liningan gih sang bagus | kang sotah mastani | pun Nurbayin kaula | nèngriki katêmpah sêpah ||

25. momong nak putu gêng alit | mung kula kang dèn dhêdhaplok | myang nak putu prapat dhusun-dhusun | kang sami mêrsudi | samya dhatêng mring kula | anggêpe sami ambapa ||

26. dene kang dhusun puniki | winastan dhusun ing Longsor | pan ragi keringan dening kècu | tan purun ngrêsahi | Jèngrêsmi ris ngandika | gih sukur alkamdulillah ||

27. Ki Nurbayin matur malih | sumanggamba turi turoh | gya kang ingacaran atuturuh | sarwi ngandika ris | lah suawi wasisan | sami anadhah kêmbulan ||

28. Nurbayin nuwun turnèki (124) | paduka nadhah sang anom | kula wus luaran duking wau | ya ta kang abukti | pikantuk dènya nadhah | nutug nulya aluaran ||

29. cinarik sinungkên maring | Nuripin nadhah adhokoh | kongsi tan bisobah langkung tuwuk | akêdhik kang kari | pan wus dènya amangan | sininggahkên ajangira ||

30. Ki Wirya gumuyu angling | lo Ripin ole badhog[63] | jarene kêlaran gêring ngukruk | pêmangane bêlis | asor yèn kêwarasan | agawok giris tumingal ||

256. Girisa

1. Jayèngrêsmi lon ngandika (125) | kadipundi wau paman | mawine dhusun keringan | puniku sabab punapa | Nurbayin alon turira | duka dalêm ingkang mawa | kêdah keringan kewala | gih wontên kêdhik kang mawa ||

2. kang dados pêtinggi desa | ing Longsor ragi keringan | sagêd ngêmori ing kathah | dhasar pênêd manahira | yèn katêmpuh ing prêkara | dhasar sêntosa bêlaka | bêbanthèng ing pêgunungan | [...] ||[64]

3. gih anak-anak[65] kula | mêksih kêpenakan misan | mila yèn parêng ing kêrsa | mangke prayogi mêngetan | angêt datan sumêlang tyas | inggih pun Ragamênggala | kêlangkung rêmên tamuan | wong sae ginêmatenan ||

4. utawi tamu prayoga | mandahipun bungahira | punapa kang kinêrsakna | kados tan cua ing kêrsa | lah sumangga yinêktosan | Jayèngrêsmi ris ngandika | gih sukur paman utama | nging dhêndhême tyas manira ||

--- 144 ---

5. kêdah nèngriki kewala (126) | nukêri wismane paman | sêdalu lawan sêsiang | anêdha lila andika | Ki Nurbayin lon turira | inggih sumangga kewala | namung ngaturi prayoga | kang pitados ing panggenan ||

6. Jèngrêsmi nauri sabda | inggih sapênêde paman | mêngkana ing wancinira | wus akir wêktu luhurnya | paman manira yun salat | umatur inggih sumangga | nulya samya ma[66] langgar | Nurbayin kinèn dadiman ||[67]

7. matur mopo mum kewala | Jèngrêsmi ngimami salat | antara wêktu wus bakda | tan kondur laju nèng langgar | Ki Nurbayin maring wisma | nuduh kèn saos dhaharan | mring nak rabinya ring langgar | samya naoskên nyamikan ||

8. cinaran dhahar nyamikan (127) | ngawirya samya dhadhaharan[68] | wowohan myang lah-olahan | wus antara dangunira | ing wêktu wus manjing ngasar | sêdaya sarêng akadas | samya salat wêktu ngasar | wus pêragat bakda salat ||

9. mêkseca lênggah nèng langgar | Ki Nurbayin marang wisma | akèn nyaoskên dhaharan | rabinya lan sutanira | gupuh sêsaji mring langgar | wus tinata anèngarsa | samya mundur maring wisma | Nurbayin nuding roangnya ||

10. kinèn ngatur[69] pra tua | manggihi têtamunira | miwah ki pêtinggi lurah | lurah bubundhêling desa | sarta angrukti sugata- | nira kang badhe jagongan | wus nyêmbêlèh bèbèk ayam | myang angolah pêpanganan ||

11. wus rumat dènya parentah (128) | nulya Nurbayin myang langgar | tundhuk lan para ngawirya | saha nyarakên dhaharan | ingkang sinêmbrama samya | adhahar sasênêngira | wowohan myang lah-olahan | nyamik sapikantukira ||

12. Nurbayin alon turira | sang bagus amba punika | rumaos kêlangkung bêgja | inggih tamian paduka | pêndugi kula ing manah | andika sampun utama | ing ngèlmi ingkang sampurna | pun bapa angalap bêrkah ||

13. kula tua-tua bangka | kakehan taun kewala | tan dungkap babing sampurna | ing dalêm titah ngagêsang | kêtungkul ngèlmi neneman | tan dugèng ngèlmu kang tua | inggih sanguning apêjah | mugi sang bagus asunga ||

14. pitêdah ingkang sênyata (129) | Jayèngrêsmi lon ngandika | mêne dènya nyênyamikan | mêksih angasta pisang mas | saulêr sarwi anabda | mèsêm wor ing panêmbrama | kêlangkung atêbih paman | pêmbatange mring manira ||

15. lir ngincup antuping kombang | cêpak lupute pêthènya[70] | tangèh kalêrêsaneka | manira santri wêlaka | mêksih winulèng sudarma | dèrèng wruh ngèlmu nèm tua | yèn ngèlmi santri tan endah | namung ngèlmi sêmbahyangan ||

--- 145 ---

16. linulut dalu lan siang | gumuyu Ki Kulawirya | i bilah dene agawat | kang Nurbayin pêtakonya | dene kadi wohing nanas | mawi pinilih nom tua | puniku dospundi kakang | Ni Nurbayin mèsêm nabda ||

17. inggih mangsa borong samya (130) | ingriku panuwun kula | angalap bêrkah wuwulang | mila ngong atur pêtanyan | saking balilêt kaula | dununge ngèlmi nèm tua | sêsangu ginawa pêjah | Ki Wirya sangsaya latah ||

18. sarya ngling kaya wong lulungan[71] | mikir sangu kang ginawa | Jèngraga mèsêm andika[72] | lêrês man Nurbayin dènya | tanya ngèlmu nom tuanya | kang nyata pêtanyanira | wajibing gêsang ihtaar[73] | puniku apan utama ||

19. Ki Wirya malih ngandika | gih gampil puniku kakang | Nurbayin pêtanyandika | tan susah matur anakmas | sêkalian miwah mringwang | gampile andika tanya | marang Nuripin kewala | uningèng ngèlmi nom tua ||

20. yèn kula ngèlmu punika | kang ginawa sangu pêjah | pêde[74] sangu bêrambang |[75] kinandhut ywa ical-ical | niku kakang kang utama | tinandur anèng ing dunya | suprih thukul ing akerat | mêkotên pasêmonira ||

21. kudu-kudu ing agêsang (131) | kang tan pêgat pujinira | lir bêrambang ingoncekan | tan têlas kuliting brambang | sap-sapaning ngèlmu rasa | Nurbayin mèsêm anjola | matur tan pati surupan | anyathêti kanthètira ||

257. Kinanthi

1. Ki Kulawirya amuwus | yèn andika kang Nurbayin | arsa wruh ingkang tetela | gih ngriku maring Nuripin | kang wus kinalilan mulang | mring murid ingkang sêdyapti ||

2. ambakna niku nyêkukruk | tan kêna dèn mêjanani | Ki Nurbayin ngungak-ungak | sarya ngling marang Nuripin | dospundi ingriku anak | lajênge mungguh ing ngèlmi ||

3. Nuripin nauri saguh (132) | gih mangke kewala gampil | mêksih apanjang njotnya[76] | tiang wus anèng ingriki | tan susah kasêsassa |[77] dêdalon kewala bêcik ||

4. mêngkana ing wancinipun | ancala wus tunggang wukir | samya mudhun saking langgar | arêbat wêktu mahêrib | Jèngraga kinèn dadiman[78] | wêwacanira dèn apti ||

5. Nurbayin ngalêm jro kalbu | sangsaya dènya jrih asih | wus bakda wêktu mahribnya | nuju sunatira wabin | gya manjing angangkat ngisa | Jèngraga mêksih ngimami ||

6. antaranira bakda wus | pêragat sunat[79] witir | samya ngaturan mring wisma |

--- 146 ---

nulya sêdaya umiring | wus prapta tata alênggah | ginêlaran sarwa suci ||

7. Ki Nurbayin sigra nuduh | mring rabi lan anaknèki | ingkang liningan agêpah | êmboke nuduh mring siwi | padha sira rêrêsika | ngladèni dhayoh priayi ||

8. ing sêkadare wong dhusun | aja nisthakakên kèksi (133) | anake samya agêpah | nulya bêbraèn rêrêsik | Banêm Banikêm Baniah | ting gadhuwêt salin jarit ||

9. Banêm tapih tuwuh[80] watu | grusan tigas dèn anyari | kêmbên solok turun waspa | gêlung munjung dèn sêkari | usit tanjung lan kênanga | acucundhuk sêkar kanthil ||

10. boborèh sari apupur | Banikêm tapih gêringsing | wayang maksyanyar bang-bangan | kêkêmbên pêlangi wilis | apupur wêdhak lamatan | gêlung dhog kagênêm jêndhil ||

11. Baniah tapih têruntum | kêkêmbên pêlangi abrit | ubêd kêkêndhon sêmangga | singsêt ngarêp ngloko[81] buri | gêgêlungan canthèl pisan | anggondhèl nèng githoknèki ||

12. tanpa sêkar mung cucundhuk (134) | kanthil lan rone sumlêmpit | nèng lungsèn tan pati kêkah | pupur walêr borèh kuning | ni rara katêlu pisan | mèh kêlungsèn ing wêwanci ||

13. prawan tua ting salêbug | gadrug-gadrug durung laki | wangun wagu kiwa-kiwa | abêbêsus mêsês linthis | nyongor-nyongor tiru bapa | mung Baniah dhamis kêdhik ||

14. samya irêng rada suluh | ngungkuli sarwa sêdhidhik | sawuse samya adangdan | biange mèsêm sarya ngling | lah ya mêngkono nak ingwang | patut kadêlêng priayi ||

15. wis ta mara dèn agupuh (135) | ladèkna suguhmu aglis | kang sinung ling sigra nyandhak | pasugata maringarsa[82] | Banêm Banikêm Baniah | bêkta bucu dhulang kêndhi ||

16. sinaoskên marangayun | Baniah majêng ingarsi | anjongok sarwi kandhêgan | tangan têngên nata piring | kiwa kuaga sidua | liringe amêratani ||

17. kêmbên kakosèr ing sikut | marucut lukar sêsisih | bluju mêthuthuk mênthêkan | lir wudun ngabuh-abuhi | mêntholos angênthos ngegla | anjingkat ni rara isin ||

18. bênakên kêmbên kêsusu | tangan sih nyêkêli piring | isi ragi srundèng kacang | byuk wutah mat[83] mratani |[84] arengkodan solahira | angimpun kêmbên sêsisih ||

19. têngên brukut kiwa mrucut (136) | gênti mênthongo[85] kaèksi |[86] pra tamu nênamur tingal | bapakne bêkus ngaruhi | ih bocah tan ngarah-arah | Banêm Banikêm ngèsêmi ||

20. Baniah srewodan mundur | mipit kêmbên kang ngêndhoni | bug-bug lumayu mring wisma |

--- 147 ---

mêksih sarwi bêkta piring | Ni Baniah langkung merang | kakang wus mundur singarsi ||

21. biange mèsêm asêndhu | bocah apa sira iki | polahe sêmbèr leweran | têmahe ngisin-isini | samya anutuh sêdaya | biange lan kakangnèki ||

22. biange ngungun andulu | marang sutanira katri | samya brangta mring tamunya | kêtara pasanging liring | dhasar sami prawan kawak | mêjên mulat ing têtami ||

23. wau kang sami alungguh | Ki Nurbayin ngacarani | sumangga awêwantinga | kula turi sami bukti | prayogi ngriku piambak | sumêpala nênaosi ||

24. anuwun sêpuntênipun (137) | pasugata tan prayogi | pra ngawirya ris ngandika | ênggèh wus têrima mami | tan sagêd amangsulana | sih andika sung kêndhuri ||

25. pan sarwi samya tuturuh | dan lêkas sarêng abukti | pikantuk dènya anadhah | antara dangunirèki | anutug dènya kobokan | majêng ingkang nglêladèni ||

26. biange ngoso amuwus | lo uga manèh mêndhêlis | bok sing singsêt kakêmbênan | Baniah sigra ngoahi | sih kêndho dhadhêmira |[87] tan kêna dèn ruh-aruhi ||

27. kêmbênan angglathik mungup | ngêndhog sêtugêl kang kengis | bêngkêr mrih mundul kinarya | ngegla wonga-wonganèki | Banêm Banikêm myat ewa | rêbut dol ayu mring tami ||

28. ni rara têlu mangayun (138) | samya ulate mumurih | sarêng praptanirèngarsa | Jèngraga Kulawiryèki | ewa mèncêp ngling ing dria | andruwêng têmên wong iki ||

29. wong padha lir bugêl sêmpu | dol ayu tan dulu dhiri | pêngrasane yu-ayua | nulia dèn dhêdhêmêni | dhapure kaya bêdhigal | tanpa ngrasa ulah liring ||

30. ni rara têlu agupuh | anyarik ambêngirèki | lajêng sinungkên mêngandhap | kabèh mring santri Nuripin | adhacah rampadan tarap | Nuripin glis muluk nangsi ||

31. kêsusu tan kongsi wisuh | lapake kêpengin bukti | Ki Wirya anolih mojar | lo cêkothonge Nuripin | lir sorok têlthong gêdhogan | ambêlabak olih kardi ||

258. Balabak[88]

1. Ki Nuripin athêkul dènira bukti (139) | puluke | nora kongsi angêpêl ukur nyêkêdhung | tangane ||

2. bluwa-bluwo lap-lêp tan kanti dèn mamah | sêgane | themal-themol mangan iwak nora agop[89] | cupake ||

3. kae Kulawirya myat marang Nuripin | tandange | ngling ambêkus dubilah Nuripin kumat | edane ||

4. ambakna wong bêbadhog lir tan kaupan | dilèngèng |

--- 148 ---

nora jamak mamah-mumuh mangan iwak | cuake ||

5. ngaji mumpung ngijèni tana ngregoni | jabloge | pêmuluke akêrêp lir asu gancèt | ngingkige ||

6. nora kongsi tugêl upane minamah (140) | ge-age | pilang-pilang gondhange bisa ngêlêdi | kêrêpe ||

7. Ki Nuripin ambêkuh mêksih amangan | grundêle | êh êng jêlèh andêlna dahwène opèn | panastèn ||

8. saya nêmên pêmangane mundhak sêngkut | cekohe | Ki Wirya ngling lo malah drêwolo bae | edane ||

9. matur ê[90] e lae angangkah punapa | pamine | yèn mundura mangsa siosa amangan | warêge ||

10. wus mêngkana anutug dènya amangan | dangune | ingundurkên ajange marang ni rara | katrine ||

11. samya mèsêm ni rara atutup lambe | tangane | wusnya mundur nulya naoskên dhêdharan | ge-age ||

12. wowohan lan olah-olahan mêpêki (141) | kabèhe | Ni Baniah tansah ngalang-alang liring | lirike ||

13. tan kêsaman dènira anyangkut tingal | sêbêle | lir tambanging timba sinurupkên lèng dom | pamine ||

14. tangèh panjingira paguting pasêmon | lèjême | kadya sawêr dènyarsa anglèng kêbunton | pêpête ||

15. wusnya naosakên dhêdharan ni rara | nulyage | samya mundur mring wisma sêmune cua | atine ||

16. Ki Nurbayin matur sumangga punika | sêsambèn | sawonêne[91] mêmangsêgan sumêpala | nisthane ||

17. tamunira nauri inggih ngong trima | isihe | mapan sampun ingadhêpakên ingarsa | sêlote ||

18. tan antara kang samya eca alênggah | dangune | gya prapta ki pêtinggi Ragamênggala | alinggèh ||

19. tur pêmbagya marang pra tamu katrinya (142) | rahabe | winangsulan wilujênge sami-sami | wuwuse ||

20. wontên malih kang prapta pra tua-tua | tanggane | wong pipitu pan Ki Soma Wanadrêpa | lan malèh ||

21. Tanujaya Wrêgajaya Upagati | Ki Moglèng | Ki Miruda samya tinua ing desa | kabèhe ||

22. gantya-gantya atur wilujêng mring tamu | pêmbage | winangsulan pênarimanira sami | sojare ||

23. samya dongong aningali mring têtamu | baguse | ing pasêmon mriayi anjêtmikani | sênêne ||

24. samyanduga lamun putrane jêng kyai | yêktine | kang kêkalih kêlangkung abagus anom | warnane ||

--- 149 ---

259. Sinom

1. umatur Ragamênggala (143) | mring sang bagus Jayèngrêsmi | lamun pinarêng ing kêrsa | paduka kula aturi | sarèhne wisma mami | ragi wontên ombèripun | nèngriki karipêkan | duk siang kaula wêling | mugi sang bagus kêrsaa mring wismamba ||

2. Jarêsmi[92] rum ngandika |[93] lah ênggèh kakang prêtinggi | asru pênarimaningwang | tan sagêd ngong mangsuli sih | ngriki kemawon mami | nunukrêri wismanipun | angrêrêmakên lampah | krana'llah ngangkah punapi | anèngriki sasat nèng wismane kakang ||

3. andhêku Ragamênggala | cua dènyarsa ngaturi | langkung sêngsêmirèng dria | marang sang atamu katri | katrapan ing pangèksi | tyasira akusung-kusung | wus angrukti sugata | sêkul panganirèki |[94] ki pêtinggi Ragamênggala parentah ||

4. mring batur kinèn ngambila (144) | saosan kang wus rinukti | agêpah ingkang liningan | amundhut pasugatèki | tan dangu nulya prapti | rong jodhang rampadanipun | sêkul lawan panganan | tinampan ni rara katri | ki pêtinggi ngling êndhuk banjur ladèkna ||

5. Banêm Banikêm Baniah | solahe samya kinardi | mêsês lir ayu-ayua | dol ayu dlerengan liring | mêjên kêjêng ningali | tênagane mring têtamu | ambêdhog ngadhang ulat | anyêgat ulat pakolih | samya ngringêt ting pêruntus irungira ||

6. sigra naoskên rampadan | bubucu angêt barêsih | sinaosakên ingarsa | ni rara tri nata piring | kabèh piring gumlêthik | wèngwèng tansah myat ing tamu | mèsêm Ragamênggala | ngling dèn alon nglêladèni | ni rara tri samya mèsêm ingaruhan ||

7. sarwi mulat mring tamunya (145) | lirike amêratani | Jèngraga ewa tyasira | ngling ing dria bocah iki | anggigilani ati | kêmlêkarên ing pandulu | kaya tan kolu mangan | ngênês gêring dening liring | wong lir gênjik jêngginik kêmendah-endah ||

8. wusnya gya mundur ni rara | ki pêtinggi ngacarani | sumangga ingkang punika | kaula naosi bukti | sêpala tan prayogi | namung pêmancaling kêmul | inggih maklum paduka | kaula turi wêwanting | Jayèngrêsmi alon wijiling wêcana ||

9. kêlangkung pênrimaningwang | pasihane kang pêtinggi | tan sagêd amangsulana | pinagut amanggih bukti | sarya ngling jroning ati | kêmurahaning Hyang Agung | dene mêntas luaran | mawantu ana asung sih | kaya-kaya tan kêwawa nadhahana ||

10. nulya wêwanting saryojar (146) | lah suawi kang pêtinggi | myang pra sêpuh sêdayanya | samya akêmbulan bukti | têmbene sih pêpanggih | kewala krana'llahipun | sêdaya aturira | paduka sami abukti | botên susah anggalih ingkang omahan ||

--- 150 ---

11. pinêksa kêmbulan nadhah | gupuh mojar ki pêtinggi | èh sapa kuwe kang ana | sira mêngetana aglis | mundhuta bucu malih | roro sarampadanipun | kang tinuding gya mentar | tan dangu anulya prapti | sinaoskên tata nèng bale watangan ||

12. ingacaran ngangsêg kapang | Nuripin kinèn alinggih | ing salu royom anadhah | tan ayun Jèngraga angling | nuruta mèlu linggih | konjalan kono ing salu | Nuripin sigra minggah | mring salu nêpungi linggih | adan lêkas samya kêmbulan anadhah ||

13. Jayèngrêsmi Jayèngraga (147) | katri Ki Kulawiryèki | samya micarèng ing nala | owêl rahabing pêtinggi | kêpalang kaduk bukti | namung animbangi tanduk | dangu dènira nadhah | pikantuk anutug bukti | aluaran samya wijik turuh asta ||

14. ambêngira cinarikan | abikut ni rara katri | Banêm Banikêm Baniah | samya ngundurakên piring | Baniah sikutnèki | pan anjarak ngêsuk dhêngkul | dhêngkule Jayèngraga | Jèngraga micarèng galih | êng êng dene andruwêng tênaganira ||

15. ni rara bungah jro nala | munyung-munyung ambêdhidhig | mandah si yèn linawana | kêbêk atine glis mati | sêmono bae dening | tyase lir ambêdhah lambung | mêngkana sawusira | ambêng linorod ing wuri | namung kantun saênggèn kang ingantosan ||

16. Nuripin dènira mangan (148) | nênggih dangu angarèni | rewange kêmbulan mojar | wawi gus ywa isin-isin | prayogi kang dumugi | Nuripin ngling gih-gihipun | mangsi dadak isina | pan wus gria ngong pribadi | samya muwus lah inggih lêrês punika ||

17. Jayèngraga mèsêm mulat | Ki Wirya gumuyu angling | i i bilah nora jamak | kèh jujuluke Nuripin | omah kobong lan malih | ajujuluk karteg rubuh | murade nora beda | sêsaka kari sawiji | matur tanggêl kantun sakêdha[95] wasisan ||

18. wus lêpas sêkul ingajang | ngling kula sampun dumugi | ginuyu roangnya mangan | mènthèk-mènthèk Ki Nuripin | Ki Wirya ngling nudingi | wis kaya bagor auntu | amêng[96] wus ingunduran | gumanti dhêdharan ngarsi | pan cinarakakên mêmangsêganira ||

19. Jèngrêsmi mèsêm ngandika (149) | alon marang ki pêtinggi | punapi sun walêsêna | mring kakang myang man Nurbayin | dene ta ginêmatin | tan mantra têmbene tundhuk | langkung rahab maringwang | sêmune tan wigih-wigih | ki pêtinggi gumuyu anor turira ||

20. kang botên-botên sinabda | tan rumaos katrimèng sih | ketang kumêdah kaula | ngalap bêrkah wit kêpanggih | wu[97] tetela kang warti | yèn paduka putranipun | guru ing Wanamarta | komuk ngulama linuwih | tan wontên lir Jêng Kyai Bayipanurta ||

--- 151 ---

21. ginuron para ngulama (150) | tuwin bupati pêsisir | masuk nêcêp samya nyabat | mring ramanta jêng kiai | kaula tumut mundhi | mundhi ing barêkahipun | ing mangkya jêng paduka | sumasar kêrsanta kampir | sakêlangkung kaula asuka rêna ||

22. lamun kêparêng ing kêrsa | paduka kula aturi | rèrèh nèngriki sêpasar | sakêrsanta ngong ladosi | kados tan walang-kapti | Jayèngrêsmi lingira rum | kêlangkung pênrimèngwang | sih mulene kang pêtinggi | angrahabi mring wong mêntas kabêncana ||

23. nanging tan dadya punapa | rinêksa dera Hyang Widi | atanggap Ragamênggala | umatur mring Jayèngrêsmi | kabêncana dospundi | kaula nuwun sumurup | Jèngrêsmi kaduwung tyas | pitutur kang wus kawuri | tanpa misil anênangi têkaburan ||

24. anolih mring arinira (151) | Jèngraga sumambung angling | mêkètên lire kang Raga | ing lampah duk winginèki | kampir dhusun Têgarin | sasar nèng wismaning pêthut | kèh wastaning durjana | benggole ran Candragêni | samya kumpul wêtara wong satus ana ||

25. ing dalu niat misaya | angècu ngêprês ing mami | ingêbyuk durjana kathah | anosog gêgaman wani | kakang mas lawan mami | anjêjêr kewala jêtung | mung paman Kulawirya | kang ngrampungi ing prêkawis | dur malêdug linawan tangan kewala ||

26. katuju rinêksèng Suksma | kang ngècu gusis tan kari | byar enjing nulya umangkat | nênanggung kampir ingriki | wus rahayu lêstari | kang myarsa samya angungun | nyênthe Ragamênggala | ngling dhasar gone wong baring | wong Têgarèn gambuhane gêgêmblungan ||

260. Gambuh

1. Ragamênggala matur (152) | ambêg umbag prawiraning wuwus | yèn cêcêmplon Têgarèn sami kêpadhil | ancog-ancogên sêdarum | sêdhusun pisan wong bandhol ||

2. dursila gêcul kumpul | wus damêle mêjahi dêlanggung | ki pêtinggi anjêngèngèk angling malih | jêge manira andulu | wong Têgarèn anèng kono ||

3. sapa jênênge mau | gupuh bature asru umatur | wong titiga kang mriki duk wau enjing | Jarangas lan Prêtiyuyu | kêlawan pun Mêrak-jamprong ||

4. Ragamênggala muwus | lah undangên marene dèn gupuh | gya ingundang tan dangu wong tiga prapti | kêmul bêbêd ting bêdêngus | Ragamênggala têtakon ||

5. sira jare anukup (153) | santri anginêp anèng desamu | kang tinakon wus mangêrti langkung ajrih | kang lênggah singgun-suminggun | kelingan prawiraning don ||

6. matur sarwi tumungkul | botên nêdya kaula anukup | akalipun pun Brajalamatan kalih | Braja-lintang Dhadhungawuk | kaula katut kemawon ||

7. botên tumut angrubut | kewala[98] lajêng lumayu | mila tan kêdrawasan tiga puniki |

--- 152 ---

sêdaya pating garuruh | kèh kacurnan kèh kang pekoh ||

8. dede sêwadosipun | kados-kados kang winastan jitus | mirêng kula sambate kang sami kanin | sajêg tan kadya puniku | lagi puniki kêtanggor ||

9. Ragamênggala muwus (154) | yèn ta sira mèlua angêbyuk | nora wurung sira ngong bubuh saiki | iku apa pêngrasamu | kokira-kira wong recon ||

10. tuju sira tan mèlu | yèn mèlua yêkti pêcah dhasmu | kang liningan kêlangkung dènira ajrih | Ki Kulawirya gumuyu | sarwi mulat ing Mrak-jamprong ||

11. kang dinulu tumungkul | Mrak-jamprong Jarangas Prêtiyuyu | kalimputan lir tikus pagut lan kucing | tan kêwawa salang dulu | Ki Kulawirya ngling alon ||

12. gih talah yèn sun gugu | dhi pêtinggi ngong duk winginipun | datan nêdya amrêjaya ingajurit | mung nangkis braja tumêmpuh | anjorogakên sakèh wong ||

13. kècu asru anggrêgut (155) | riwut blarut tanbuh roang musuh | pênthung-pinênthung lan roange pribadi | kêjagur tapuk-tinapuk | ting kalêpruk kèh mêlopor ||

14. dadya tyas ingong kondur | tan bramatya dening salang gumun | wong kang ngudrêgan[99] lan roangnèki |[100] tan won[101] ngênani ringsun | Ragamênggala anjomblong ||

15. myang sakèh kang alungguh | gawok myarsa sèstu janma luhung | dhasar warti putraning guru linuwih | mangkya mêntas anrang kewuh | atatas prawira tanggon ||

16. sangsaya jrih kêlangkung | kang samya myat mring sang katrinipun | Ki Nuripin sumambung kandha duk uni | sarwi angaruti jagung | sinambi lan jênang dodol ||

17. wuwuse nyamuk-nyamuk | kula yèn kèngêtan wingi dalu | duk bêndara kenthol rinêbut ing jurit | sore tyas kula wus pyar-pyur | myat wong kongsi wêdi nguyoh ||

18. myarsakên kang cinatur (156) | dènya ngampak ambegal mêmandung | linggih têpung sor jagongan duwe bayi | tan ana lian cinatur | namung dènya bêdhog colong ||

19. ngapalkên jaya èsmu | ting bêrisik guthite anukup | têndo wanci lingsir wêngi ngêprês wani | wong sêdesa sarêng ambyuk | tujune bêndara jarot ||

20. lir ngidak-idantandur[102] | lêbur tumpur kang ngrêbut byur mawur | satêngahing gawe ngong tan duwe ati | ngungsi mring longan amblusuk | ngambèn dèn grijag sakèh wong ||

21. dêlika antol jêpluk | ambèn ambyuk nindhihi maringsun | lir linakar amipit ing awak mami | tan bisa obah sêkojur | ngong sêsambat gêmbar-gêmbor ||

22. tujune glis malêdug (157) | binirat mring bêndara gya mawut | datan ana siji ingkang mangga pulih | kula tinimbalan gupuh | ngong matur sru bêngak-bêngok ||

23. nulya bêndara gupuh | ambrengkal galar dêlikanipun | kinèn tangi manira tan bisa osik | kewala tinarik asru | ngong gya rêngkêng-rêngkêng lunggoh ||

24. sêkojur badan rapuh | kongsi sêpriki ing sakitipun |

--- 153 ---

angrêmpiyêg ting garêgês raosnèki | kang myarsa samya gumuyu | anduduk dadi guguyon ||

261. Mêgatruh[103]

1. ki pêtinggi Ragamênggala gêgêtun | myarsa kandhane Nuripin | dènya amanggih pakewuh | anèng dhusun ing Têgarin | rahayu prawiraning don ||

2. myang sakèhe kang jagongan samya ngungun (158) | micarèng sajroning ati | tan wingwang putraning guru | putra kadange linuwih | sabdaning rama kinaot ||

3. apan iku kaote trahing aluhung | sèjèn pancène wong gombrik | yèn kêtêmpuh tombok umur | saking apêse tan yuni | wong awon nora winongwong ||

4. ka mêngkana osike pra sêpuh-sêpuh | pupuji sukur ing ati | wah jrih asihirandulu | Ki Wirya mèsêm dènya ngling | atêtanya mring Mrak-jamprong ||

5. èh kisanak ngong tanya marang sirèku | rika ngakua ywa kumbi | duk sira padha anukup | apamu kang tiwas kanin | wong tri tutura maringong ||

6. samya matur wong têlu inggih sang bagus (159) | yêktose kula puniki | tiang tiga sami tatu | kang sirah sami anggêtih | kados kenging pênthung bandhol ||

7. Ki Nuripin mêtènggèng sarwi amuwus | dene kathik têdhas wêsi | lah aji dika si lêmbu- | sêkilan kadipunêndi | kongsi anandhang kêtaton ||

8. nauri dandosan mêkatên puniku | tan kenging kêdah bilai | kaula wus niat mantun | tobat kula yèn nglampahi | inggih ing pêndamêl awon ||

9. Ki Nuripin nauri sarwi gumuyu | layak yèn dika marèni | marine mari kêbutuh | tuju-tujune marèni | wong wus kêpêngkok kêpokoh ||

10. gêr gumuyu sêdaya roangnya lungguh | Kulawirya mèsêm angling | gêguyu mring ulatipun | wong têtêlu pucat isin | Ki Kulawirya agupoh ||

11. ngrogoh kanthong mundhut têlung real wutuh (160) | lo niki dika tampani | nyêreal edhang wong têlu | ngong asung patiba jampi | rika marèni kemawon ||

12. polah palacidra dursila cêlimut | Mrak-jamprong sigra nampèni | sarwi matur nuwun-nuwun | sêdaya ingkang alinggih | dènya andêlêng mêlongok ||

13. Jayèngrêsmi Jèngraga mèsêm andulu | samya sukur tyasirèki | mring paman asung sih maklum | Nuripin ngaruh-aruhi | lo mêngko uga angglembos ||

14. ethok-ethok marèni durjananipun | kêjaba andika salin | jêjênêng rika puniku | tan lumrah nganèh-anèhi | lan jênêng salumrahing wong ||

15. jênêng Mrak-jamprong Jarangas Prêtiyuyu (161) | ana jênêng Kêndhil-wêsi | Lutung-mènglèng Tambak-ladhu | Samba-ngèrèng Candragêni | Kêthèk-mingkar Klunthung-waloh ||

16. jênêngan[104] kabèh kang mêngkono iku | bangsa brêkasakan bêlis | thethekan setan lêlêmbut | bok jênêng sing lumrah janmi | ywa rika jênêng mêngkono ||

--- 154 ---

17. anauri wong tri o inggih kêlangkung | sêndika angalih nami | jènênging tani kang patut | Nuripin angling gih bêcik | lan malih bênêre nganggo ||

18. pituase surup dadya arta ngusur | têlung wang edhang wong katri | sababe aku ya mèlu | lara babaganing kanin | ngong kêtindhihan ambèn bot ||

19. kang miarsa sêdaya sami gumuyu (162) | Ki Wirya ambêkus angling | kakehan pamèt si cêblung | wong ngêmis dadak andruwis | ya mara wis ta ing kono ||

20. Ki Ripin amuwus pundi ta ingriku | abêgja rika pinaring | wong têlu mèsêm sumaur | inggih bok sampun akawi | mundhut ujuran kemawon ||

21. inggih kula sami ngaturi nyêtangsul | anggrisipun dinol dhingin | benjing-enjing pênêdipun | Nuripin anolih angling | lo niku dikampun goroh ||

22. sinaguhan wong têlu Nuripin manthuk | ginuyu sakèh kang mèksi | Ki Kulawirya amuwus | dhusun iki dhi pêtinggi | kêbawah pundi ing Longsor ||

23. desa gêdhe wiar pêsabinanipun | Ragamênggala turnya ris | ing Longsor cacah sangang jung | pan inggih tumut nêgari | Tabon Pranaragi katong ||

24. nging kalêbak wukir mring Trênggalèk ngriku (163) | Trênggalèkwulan ngabèi | apan cacah kalih atus | dèn dêgi dêmang kêkalih | Trênggalèkwulan sayos ||[105]

25. ing Trênggalèk Lêmbuasta wastanipun | ngabèine kang sawiji | sami dêmang lênggah nyatus | mas dêmang ingkang sawiji | Kidangwiracapa jarot ||

26. sisih lan Mas Dêmang Wirancana nêngguh | sêntana ing Pranaragi | pan sami sêntosanipun | wontên kaote sêkêdhik | bèr Wiracapa maring wong ||

27. èsmu kagyat Kulawirya myarsa wuwus | angling sêsambèn ing kapti | puniki mungguh ing laku | rayinta anakmas kalih | tinuding sudarma karo ||

28. inggih kaka kaula jêng kyai guru (164) | kon ngulati kang don anis | Sèh Amongraga linuhung | pan dèrèng parêng pinanggih | samêrga kalungsèn wêrtos ||

29. lan angluruh karuhe jêng kyai guru | salong ingkang wus pinanggih | mung kantun kang dika tutur | ran Kidangwiracapèki | manira ayun pêpanggoh ||

30. yèn sêmbada si adhi mugi tutulung | yèn èstu anakmas kalih | umangkat ing besuk esuk | ngong nêdha rencang sawiji | nuduh mring Lêmbyasta mêngko ||

31. Jayèngrêsma[106] Jayèngraga nunggil wuwus | lah inggih kakang pêtinggi | prayoga asung pitulung | Ragamênggala turnya ris | inggih sêndika kemawon ||

32. pan kaula priangga ingkang tut pungkur | marang ing Lêmbuastèki | mangsa ngong wratna ing laku | pra ngawirya suka myarsi | mring Ragamênggala sagoh ||

33. Ki Wuragil Kulawirya malih muwus (165) | lah sukur adhi pêtinggi | kêlawan sanès cinatur | pênêd bab ngrasani tani | sami pucungan angomong ||

--- 155 ---

262. Pocung

1. tanêm tuwuh ilmune barang tinandur | mrih tulusing sawah | sêlamêt dadining wiji | wong tani kang tinêmu tanêmanira ||

2. wawi ngriku paman-paman para sêpuh | won nganggur jagongan | pênêd caturan kang misil | supayane anarik budi raharja ||

3. alon matur Ragamênggala pra sêpuh | nuwun jasad kula | sêdaya yèn tiang ngriki | datan wontên kang nalar mung mrih leleran ||

4. babing ngèlmu gugunêman sami busuk | myang kang tua-tua | samya bodho sêdayèki | barang kedah tansah têtakèn kewala ||

5. mring puniku Ki Nurbayin ka[107] mumuruk (166) | sêkathahe ingkang | pitakèn marang Nurbayin | pan sêdhengah kewala tinakokêna ||

6. ananêmbur pitutur miwah nênandur | sami atêtanya | Ki Nurbayin mituturi | inggih mangsa borong ingriku kewala ||

7. èsmu guyu Ki Kulawirya amuwus | kalingane kakang | Nurbayin tunggul desèki | ka[108] dadya pêngangson ing nak putu kathah ||

8. mèsêm matur êng botên pantês kawuwus | namung tambêl bêtah | kêtêmpuh sêpuh pribadi | ngilmi awèl-awèl prandene ginêga ||

9. lingira rum Ki Wirya sami gumuyu | sêkadar wong tua | kadospundinipun malih | inggih pantês kajibah rèh kêwajiban ||

10. babing kawruh maesa won pênêdipun (167) | ingkang pinilala | myang mangsa tanduring wiji | saking pundi titake[109] ingkang prayoga ||

11. ris umatur yèn maesa titikipun | ingkang pancal buntal | wulu pandhês kang anugi | ingkang kêngkêng kawête bang gantanganya ||

12. gigir wusu kang kiat bubuntutipun | kandêl lêng-lêngira | kuping kang jamur krêna brit | kang tan kalung kang mêmêl andhêmanira ||

13. kulit alus kang ngêmbêr bubunguripun | kang manggak pathaknya | ilat ka[110] mobit nêlasih | wadhuk bandhur kang ngupih landhu[111] iganya ||

14. tracak sungu kang dêlês utama dhungkul | punika winastan | dhoyog sinom rajapèni | kalis ngama asrêp lacake tulusan ||

15. lingira rum Ki Wirya sarwi gumuyu | lah niku prayoga | kêduga têmên tyas mami | pênêd linajêngkên kang Ragamênggala ||

16. saratipun têtanèn ataminipun[112] (168) | supaya ywa ana | Ragamênggala turnya ris | kang kêlampah tanah ingriki saratnya ||

17. yèn ta lamun taun Alip wit mêluku | ing dina Jumuah | saking kidul wetan wiwit | pêmlukune winêkasana ing têngah ||[113]

18. nêbaripun ing wiji tancêbing tandur | kalêrês ing dina | apênêd Jumuah Lêgi | amanipun punika apan bang-bangan ||

19. saratipun ampo lawan jêruk gulung | pinêndhêm tulakan | lamun taun Ehe wiwit | mluku dintên Arbo saking lèr lêkasnya ||

20. wêkasan wus ingkang lèr kilèn puniku | nêbar ing winihnya |

--- 156 ---

tancêbing tandur marêngi | dintên Rêbo amane pêksi anêba ||

21. saratipun apan pisang saba nêngguh (169) | pinêndhêm tulakan | yèn Jimawal wiwitnèki | mluku dintên Sêptu winiwitan têngah ||

22. nêbaripun wiji myang tancêbing tandur | Sêptu ama bugang | lêri bungkak sambêl cabe | jangan mênir sinajèkên ing tulakan ||

23. lamun taun Je dènya wiwit mêluku | Kêmis ing lèr wetan | wêkasan kidul kilèn wis | nêbar winih tancêbing tandur Kêmisnya ||

24. amanipun cèlèng kang agusir tandur | sarat uncêt wadhang | kêlawan têrasi abrit | jagung saontong pinêndhêm ing tulakan ||

25. lamun taun Dal Ngahad wiwit mêluku | kidul lêrês dènya | wêkasan lèr lêrês nênggih | nêbar winih tandur nênggih dina Ngahad ||

26. amanipun ulêr sarat tenja lutung (170) | timah budhêng apan | pinêndhêm tulakanèki | yèn taun Be wit mluku dintên Sênènya ||

27. lêkasipun sing wetan wêkasanipun | lèr kilèn yèn nêbar | winih tandur Isnèn ugi | amane sundêp pan sarat tenja jaran ||

28. pinêndhêm tulakan lamun taun Wawu | wit mluku Sêlasa | saking kidul wetan nênggih | wêkas kidul kilèn yèn nêbar Sêlasa ||

29. amanipun walang sarat lênga taun | pinêndhêm tulakan | kêlamun taun Jimakir | amêluku wiwit ing dintên Jumuah ||

30. saking kidul wetan wêkasakasan[114] têngah wus |[115] nêbar wêwinihan | tandur ing Jumuah ugi | amanipun tikus bêrit sarat jênang ||

31. baro-baro lan pêngaji sigar apu (171) | botên kenging nganyang | lan salêmbar roning wringin | binuntêl ing roning pisang pêronggolan ||

32. pan tinangsul lawe wênang ubêd têlu | tamat gotèk sarat | têtanèn angulah sabin | Jayèngrêsmi mèsêm aris angandika ||

33. brêkatipun kaole katêmpuh sêpuh | puniku manira | nulad sarating têtanin | eca lamun tinirua lir swarkara ||

263. Dhandhanggula

1. Jayèngraga nambung mring raka ris | inggih sèstu prayogi tinulad | kang sarat ngèlmi têtanèn | tanah paduka dangu | ing kêrajan Wanamartèki | dèrèng mangêrti sarat | mluku nêbar tandur | kang paman sumbung[116] mojar |[117] ia bênêr tan ana lir kang Nurbayin | ngilmu sarating sawah ||

2. Jayèngrêsmi anauri aris (172) | inggih paman prayogi ginantya | ngilmine sarat tetanèn | utami yèn tiniru | kojah mrih sêlamêting pingil | kasab kasiling sawah | sangêt lothungipun | benjang yèn prapta ing wisma | wong ing Wanamarta kang samyolah sabin | winulangan supaya ||

3. kawêdalan dènira sêsabin | kang paman manthuk mèsêm ngandika | ia yèn besuk wus mulèh | wong ing kana winuruk | ya ta wau wancining ratri | lingsir wêngi anggagat | mratêlu wit bangun | Jayèngrêsmi lon ngandika | kakang Ragamênggala lan man Nurbayin | prayogi ta luaran ||

--- 157 ---

4. kula nêdha sarèh anèng masjid (173) | sèmèk lêlayapan munggwing langgar | Nurbayin lan pêtinggine | samyanor lon umatur | yèn sêwawi kewala ngriki | ing jromah pasênthongan | kaula atunggu | nèng jawi samya lèk-lèkan | Jèngrêsmyangling mugi sami amaklumi | mringwang katoran lampah ||

5. Ragamênggala lawan Nurbayin | samya umatur sumanggèng kêrsa | gupuh ngrakit gêlarane | Jayèngrêsmi umêtu | mudhun bubar kang samya linggih | amulih soang-soang | wau sang abagus | laju tangat anèng langgar | Kulawirya nèng panirat lan Nuripin | sinaosan gêlaran ||

6. tuwin pêsareanya Jèngragi (174) | anèng wisma priangga pinêrnah | nèng salu alit bing kilèn | Ki Nurbayin wus masuk | mring jêromah lan rayatnèki | lajêng samya anendra | mêngkana kang sunu | Banêm Banikêm Baniah | wong têtêlu anèng salu sami linggih | rêrasan guligikan ||

7. guguyon ririh pating barisik | saking dahat mêpêk birainya | malah sêmada kêlungsèn | sami pêrawan jêbug | ting gadêbug durung alaki | dèrèng wruh rasèng pria | nanging sring andulu | bapane yèn gêgarapan | lan biange lêt rong bêngi têlung bêngi | anginjên ing bapanya ||

8. dènya pulang yun kalaning ratri | ni rara tri pan ajak-ajakan | rêbutan sami anginte | sabên-sabên andulu | mring biunge kang anènginggil | bapane lininggihan | ngêthêngkrêng amangkug | jumbul-jumbul kêtingal[118] | mring anake kang anginjên gênti-gênti | nyanane wus lumrahnya ||

9. wong wadone ingkang anènginggil (175) | wong lanange ingkang ngadhag-adhag | mêngkana ing pênyanane | saking dèrèng sumurup | brêkating wong durung nglakoni | tan wêruh ingkang mawa | bapane wus sêpuh | tan pati gurnan ngêrèngkang | plaur mlumah kang tan susah kongkah kangkih | kang uthi nyainira ||

10. wong wus tua repot Ki Nurbayin | bojonira pan mêksih nom berag | dadya biung kawalone | marang ni rara têlu | sabên wêruh dènya anginti | anuju kêbênêran | biunge nèng luhur | bapane ingkang lumumah | lamun nuju salumrahing wong sênggami | ni rara tan uninga ||

11. ya ta ni rara katêlu sami (176) | ting gadhêgês sami galênikan | nèng ambèn sami bêbraèn | sami kalêthêkipun | pêngarahe mring Jayèngragi | bisaa sacumbana | ni rara katêlu | Ni Banêm alon wuwusnya | mèsêm-mèsêm mring rine ni rara kalih | aririh bibisikan ||

12. saenggane dhêdhayohmu iki | ya kemase bagus Jayèngraga | apa gêlêma kirane | jinak sapulanging hyun | lir si biung kalane latri | anumpang mring si rama | apa ta ya ayun | prie Banikêm Baniah | tyasku iki nora kêna dèn sayuti | sru brangta mring Jèngraga ||

13. ni rara ro anauri ririh (177) |

--- 158 ---

ia êmbuh kono bok cinoba | gêlêm ora karuhane | kiraku bae ayun | wong kêpêncil tan ana janmi | diane pinatenan | pêtêng nora na wruh | sarasane atinira | padha nora beda wong têtêlu iki | kedanan mring Jèngraga ||

14. mêdhar wadi tan ana sin-isin | saking padha karêpe ni rara | jorogan[119] tunggal karêpe | Ni Banêm lon amuwus | lah bok sira Banikêm dhisik | salah siji sadhengah- | nea wong ro iku | Banikêm Baniah mojar | kowe bae kang Banêm dhisika bêcik | prayogane wong tua ||

15. Banêm jiniat kinèn dhingini | nglêsêd saguh kêtêge dhêg-dhêgan | angorong salit gondhange | clêgukan ngulu idu | kajêg mara gajêge suthik | pinêksa mring rinira | rara kalihipun | gage ta payo sêdhela | ngarah apa nora nana wong lianing | wong wis padha kewala ||

16. nulya mangkat Banêm wadhag-widhig (178) | maring gwaning kenthol Jayèngraga | Jèngraga pan dèrèng sare | sêpolahira wêruh | nini[120] rara tri dènya ting kêlsik | Banêm mara Jèngraga | api-api turu | diane wus pinatenan | praptèng gyanya sêg ngêdhêkês mèlu guling | angêkêp lambungira ||

17. Jayèngraga pi kagyat ngling aris | sapa iki ngêkêti maringwang | Ni Banêm alon ature | dhuh kaula sang bagus | sangêt wiang moyang tyas mami | rongèh tan pandak lênggah | saking byat tyas wuyung | nunuwun jampyaning brangta | mugi sang abagus paringa jêjampi | bêndara mring kaula ||[121]

18. kadya pêjah sêkala puniki (179) | yèn tanpasung kêrsa ring kaula | dhuh kadipundi kemase | wawi ta sang abagus | kadipundi kula puniki | ês ta ês ta bêndara | sakêdhap nuwun sung | raose kados punapa | saking dèrèng kaula tate nglampahi | anunan lan wong lanang ||

19. Jayèngraga gumujêng jro galih | ngunandika e lah iki beka | anukup wong turu ijèn | têmbunge dene kau | mêndhalungan tan wasis ing ling | kêburu karêpira | layak durung tau | linge gêrok pêgat-pêgat | nglêd-lêd idu rênggosan ambêkanèki | mêtu ngirung krumangsang ||[122]

20. pênggujêge jag-jagan agujih | cêlathune bêlaka tan pakra | rupane tan menginake | têmbung lawunge kidhung | datan ana ingkang prak ati | pêrawan kongsi tua | nora na angingus | lah prie mono kie ta | yèn sun lawanana ngong tan angrênani | yèn tan ayun niaya ||

21. alon muwus sira Jayèngragi (180) | apa sira adrêng karêpira | ni rara inggih ature | Jèngraga ris amuwus | lah ya wis juputên pribadi | sira kang wèha akal | ya wus sêkarêpmu | ni rara wusnya liningan | têrataban atine anulya tangi | alungguh gurayangan ||

--- 159 ---

22. amimiak nyamping mêg nêkêmi | gêng antar ngêlekar bêlotira | ukur-ukur madêdênge | ni rara kagyat matur | kula niki kadipunêndi | Jayèngraga lingira | lo iku ta êmbuh | sêkarêp-karêpmu dhawak | ia kono mangsa bodhoa sirèki | kang duwe karêp ngajak ||

23. rara Banêm kèngêtan ingati (181) | nèru biunge yèn gêgarapan | gupuh anincing tapihe | srewad-srèwèd arikuh | ingunggahan Ki Jayèngragi | sêg sru gumèrêng awrat | dhêngkule sidhêkus | mêkèngkèng lir nunggang gajah | ambênêri bibire nèng gigir sathim | sathime kaangêtan ||

24. nêng-nêng manggut-manggu[123] saya wani | anglêgarang kêngkêng nèng wêlakang | lir ginanjêl gêganjile | Banêm ngrarêngih matur | kadospundi bagus Jèngragi | nikine ambêlasar | maring pungkur nat-nut | Jèngraga ngêdên saurnya | kêbangêtan sirèku lèhmu nindhihi | abote nora lumrah ||

25. bokongmu iku junjungên kêdhik (182) | pèn bisa mêsat kang sira arah | ya mara ta kono age | ni rara sigra jungjung | pan angongkang mêkongkong nyênthing | tangan jongok sidua | ambêkane ngangsur | andharêdhêg karekuhan | matur lah bagus kadospundi puniki | nulya dhogol andhêngal ||

26. kadya segot[124] kapêdhotan tali | Jèngraga ngling ya kono bênakna | wong akal-akalmu dhewe | Banêm adrêng ing kayun | guthul mêsi kêpara ngarsi | winuntatkên akêbat | binênak mak bluru | jêbul ing wuri nglêgarang | tholang-tholang thothok githok gigir alis | kaidan[125] kailêran ||

27. Banêm tansah matur kadospundi | anauri ya têlatenana | yèn kêbênêran ênggone | Jayèngraga tyasipun | kaangêtan dening nyêmimik | angaji ngarah apa | lothung ala nganggur | duk guthul mlotro amblasar | lêr kumêsar Jayèngraga ragi apti | anêrka yèn sih prawan ||

28. nanging pupu wêntise Jèngragi (183) | sru katindhih sad-ingsêd kawratan | ni rara rikuh dènya mrèh | apan sêdangunipun | binênakên wus amatitis | pinênêt pakênêngan | amlere mak bluju | mrucut mring ngarêp andhêngal | binalèkên ing bênêre bola-bali | mêksa tan kabênêran ||

29. plesad-plèsèd marang ngarsa wuri | kêsêl angungsêlakên ing wokan | andêrèwès kaprès umès | tansah nêrècès ngilu | angyiyidi guthul wêradin | prande tan lèthèh gupak | saking gênging guthul | kur-ukur malêm kewala | dangu tan tumama nadyan tua sunthi | mêksih dèrèng antara ||

30. Jayèngraga èsmu wlas ing ati (184) | mring ni rara sangêt kathêkêran | tan bisa ambênakake | sang bagus ling ing kalbu | mêsakake dene ngêthikir | sunat amrih utama | muruki wong busuk | lan tan bêtah abotira |

--- 160 ---

Jayèngraga anglawèh astanya kalih | anjêjêgakên dakar ||

31. ingkang kanan agujêngan cêthik | guthul ingungsêlakên ing prana | sarwi alon andikane | mara ta wus dèn gupuh | pêtêlêna aja kowahi | ngong numbang repotira | bangêt kangelamu | lan aku sêlak kabotan | wus ta gage sêlak mlèthèt kotindhihi | ni rara nulya ngangkat ||

32. cacêthike pan wus dèn gujêngi (185) | cêmèmèke uwus kaungsêlan | Jèngraga malih dêlinge | ngrewangana tanganmu | kiwa têngên panthêngên iki | dimèn tan pêrucutan | ni rara agupuh | tan lêngganèng sêparentah | nulya mêtêlakên madal ngandhap nginggil | makênêng barêbêtan ||

33. lagya nêsêl ni rara ngrongèhi | mak put plere lêr nurut wêlakang | Jèngraga ngling êh jêr rongèh | wong dikon sing apuguh | Banêm matur ragi asakit | bok sampun punapaa | nauri lo durur[126] | lah sing akon mau sapa | wis mêngkene tanggung arêp ngajak uwis | mara ta balèkêna ||

34. ngong bênakne payo ta dèn aglis | matur inggih malih ingangkatan | pinapankên lir waune | Jèngraga ngêmbong idu | cinêkothok ing tangan kalih | kinalumutkên dakar | supaya mrih lunyu | wus bênêr anèng bundêran | nulya tanganira kalih Jayèngragi | anyakup boyokira ||

35. sarya ngling wis mara ta dèn aglis (186) | angsêgêna bokongmu ywa owah | mêngko ga mak plere manèh | ni rara ngangsêg gupuh | mêtêl sarwi dipun jagani | ring tangan ring Jèngraga | pitaya akukuh | dhogol dhêkêl nèng cêlangap | pan angêkip angape nora ngakêpi | pinêksa pinênêtan ||

36. amandhêlong dhêkok kanan keri | pesok kêsompok pêmadalira | mêkênêng buwêng wêkane | grêgêl blês blotong angnglud[127] | ni rara sru pênjumbulnèki | bêntayèngan asambat | yung-yung adhuh biung | ah ês êh ês lah ampun mas | dene sakit têmên raose puniki | yung tan bêtah sakitnya ||

37. Jayèngraga astanya ngukuhi (187) | tinêtêpkên ancêpe camplêngan | gronjalan pinêksa bae | pinênêd uganjungjung | pinrih rapih mêndhaning pêrih | lir nyêlumbat kêlapa | piaking sêpêt sru | kapêksa winasa-wasa | kadya kandhi ingisèn kathahên isi | nyènyèng pinggiranira ||

38. gudabigan ni rara ngajak wis | Jèngraga nauri lo mêngko ta | yèn wus suwe penak bae | titenana ujarku | lara thithik bêtahna dhisik | liwatan lara pisan | wong lagèk bêlusuk | mara kobadhèk kêpenak | Banêm sih ngêsah-êsah rasa[128] sakit | ngêdên-êdên prêmbehan ||

39. antara rada suwe sêdhidhik (188) | linawean ancang ancêpira | winuruk nurut prigêle | mayar raosing pyuh-pyuh | saya padhang dêlênganèki | agilir riru rasa | seje ada mahyun |

--- 161 ---

lar-lêre rada kaecan | Banêm sangkud pêngangsêgira têrampil | agampil tan kêpangkal ||

40. mêngkul sikut Banêm mring Jèngragi | tan sêmbada lan wiwitanira | mêringis mangke mêrèngès | ngrasa pakolih ing hyun | wus tan mawi dipun jagani | anglawèhi prayangga[129] | Jèngraga amuwus | lêhmu ngancangi kêrosan | nèk mak plere manèh dadi gawe mangkin | sing kêrêp lon kewala ||

41. ya mêngkono wus sêdhêngan iki | karo rasakna ngêsês-êsêsa | apa ra penak ta kie | Banêm gumuyu matur | hi hi ês gih keca saniki | lah ya sinèh mara ta | kono sing krêp baud | ni rara Banêm glis bisa | don-adone lèthèh cêthat-cêthèt muni | klêcêkan kalicitan ||

42. Jayèngraga sinêntor pakolih (189) | kagèk[130] ogèk rongèh ing tingkah |[131] anggadêdêr sakojure | guthul bêdêdêng kaku | tan sêranta rasanya mijil | angglêgêg ngudal-udal | yiyid lubèr wangsul | dlèwèr mring rawis landhungan | Jayèngraga gêrêng-gêrêng angling ririh | lah uwis glis mudhuna ||

43. matur têksih ajêng kula niki | mangke mawon kula gèk pakenak | kula raosne kang suwe | Jèngraga ngling ambêkus | êh anggayêr nora rêp uwis | kowe sing tan bêngkayang | mêngkono ujarmu | mung tadhah bèh bae sira | ngong adate yèn wis mêtu ia uwis | ngur mêngko manèh ngangkat ||

44. matur mêtu montên kadospundi (190) | nauri êh wong dhêglo monê[132] ta | ia sing mêlopor kuwe | Banêm malih umatur | lo de kêndho niki dospundi | nauri kêndho pisan | wong wis mukok mêtu | ni rara ingsad-ingsêdan | kokodhoke ngangkag-angkêg andhêridhit | dhêt-dhêtan raosira ||

45. nora dhêngêr lamun mêtu mani | sru kumêsar mrêkinding mêngkarag | anjingkat sru pangêsêse | mrêkungkung niba ambruk | ngêdên mak hêk dènya ngrungkêbi | gumrèwèl guthulira | gêmbok mring kêkêmpung | kêmpunge Jèngraga gubras | lèthèh klêpèh kayiyidan amratani | Jèngraga kêsukêran ||

46. bêkah-bêkuh sêdhih angling bêkis (191) | èh èh i biang wong wis kabotan | dadak ngêbruki dilèngèng | towis mêngko dèn gupuh | aja kono ngêbot-êboti | dèn glimpangkên gumlebag | awake sih kaku | ngêdêr-edêr pangkêrêdan | sabab dèrèng tate kawêdala[133] mani | tanbuh-tanbuh rasanya ||

47. durung dhêngêr yèn nganggo mêtoni | namung kêri mêngkarag anjêgrag | wulu mêrinding anyabe | mêksih dhêtan[134] mêtu | wusnya tungtas pyuh badanèki | kêmpus unjal ambêkan | theklok tulang kêju | anggarêsah lungkrah payah | Jèngraga ngling us banjur dhêrok wong iki | lah kie usapana ||

48. kang mêledrag nèng kêmpungku iki (192) | gage kêsudên ing jaritira | ni rara ngusapi age |

--- 162 ---

ayid plikê[135] lir ancur | dèn kêsudi ing kêmbênèki | kêmpong rawis landhungan | wêlakang myang pupu | guthul kang klumud kinêsat | wus samyaking kêkêmbên lir dèn sêkuli | Banêm mathêm abungah ||

49. nêkêm guthul tansah angambungi | ni rara ro Banikêm Baniah | sasuwene ngrungokake | swarane ting balêkuk | myang krêngkèting ambèn ngramèni | samya ngilêr cas-cèsan | ngilu ngisor dhuwur | Banikêm ngling èh Baniah | dene mênêng swarane kang klêcat-klêcit | pa wis apa durunga ||

50. yo Baniah padha dèn parani | layak gêlêm dèn jak non-anonan | lir mangan kêcap ramene | nauri ya yo gupuh | sêlak yèn tèk dèn dhèdhèwèki | anulya samya mara | ririh barêng nguwuh | kang Banêm prie kuwe ta | aku mèlu warahana wong ro iki | tokang Banêm prie ta ||

51. Banèm nauri anêntak ririh (193) | lo lo us èh ja mrene tan kêna | dèn dukani mring kemase | adhine karo muwus | ih saugèk nganggo dukani | sirèku dene nora | bêcik bae iku | dhasare wong rada-rada | ês ta mara prie maune sirèki | ta prie ta prie ta ||

52. ngling buh mau wiwitane lali | bingung tan eling nora karuhan | êm biang kathik kêlalèn | ngong mêngko mundhak nêsu | Jayèngraga mèsêm ing ati | myarsa kang rêrêbutan | angling jroning kalbu | e lah rada kabêncana | dèn abyag ing prawan arsa andhosi |[136] dhoso-dhoso tingkahnya ||

53. prawan jêbug ting gêdêbug iki (194) | gêdhêm-gêm[137] arahe angarah |[138] Jèngraga kèngêtan tyase | yèn mêksih sami kêncur | ragi dhangan melik kumêncing | mêksih rêkasèng mêrga | Jèngraga amuwus | i[139] kang dèn padu apa | wong wis êntèk tan kêna pinikir malih | wa mêngkono mara ta ||

54. grayangên yèn sih kêna pinikir | ni rara ro samya ngling gligikan | kathik êntèk iku prie | kakang Banêm tanganmu | iku apa sing kocêkêli | tan[140] lênge êndi kakang | angling èh aja thuh | tangan winêngkang tan kêna | rêrêjêngan kakange dèn krubut kalih | rêbutan guthul nglemprak ||

55. Jayèngraga ngling gêligik ririh (195) | us sing tua iku bok[141] ngalah | kêthaha kudu rêp dhewe | ta gêntèn lan adhimu | sêdaya-daya pèn[142] uwis | sêkarêpmu priangga | kono ala nganggur | kang liningan bungah-bungah | mojar e lah deku kemase nglilani | ta mêngko sun sêdhela ||

56. Banikêm Baniah rêbut dhingin | Banêm mojar Banikêm dhisika | Baniah nom mêngko bae | sêdhêng ngrêti atimu | lah wus Nikêm munggaha aglis | cingcingên tapihira | konokna dhêngkulmu | gèk anune ampêlêna |

--- 163 ---

nèng bênêre undêramu dèn amidih | pênêtêna dèn kêna ||

57. nulya angêthêngkrêng anènginggil | aniru lir kakange waunya | dènya ngakahi mêkèkèh | guthul mêksih ngêlelur | dèn adêgkên mêksih ngêndhoni | bênêr pêrnahing prana | pênjathoke mupuk | kaangêtan ing cwèwèknya | sêntug-sêntug ambêdêdêng kêngkêng malih | anunggak lir sêlumbat ||

58. anyundhul dêl kombul kang nindhihi (196) | kadya êmpyak kacuak[143] ing cagak | angling e lo prie kie | nyêngkal têmên lir kayu | kathik pêgêl rasane iki | Jèngraga lon lingira | lah Banêm adhimu | durung tau bênêrêna | aja kongsi mêlere mindho gawèni | mumpung bisa bêngkayang ||

59. mangsa bodho sira kang nuani | sarwi niwêl-niwêl payudara | mring wong ro kiwa têngêne | kakag sih kial gêmuk | mangkah sengah ta pati mundri | dadi jalar pênggagas | ring tyasira ayun | kang pinethot pêngkrêrêdan | ngêmu kringêt sumuk panas awaknèki | Jèngraga sukèng dria ||

60. dèn têtangi guthul saya mêsi (197) | mêdhok bulête lir paron gangsa | tinumpangan cêpuk sêlèn | ngêrêngih kang mrih ing hyun | wus tan mèngèng bênêring puki | tangane Jayèngraga | mêtêlkên pok pupu | Banêm mênêt bokongira | sarwi mojar lah wis tan[144] asru aglis |[145] têtêpêna priangga ||

61. nulya mênêt sarwi dèn jagani | boyok pupu pinêtêl rêkasa | pinêksa ancêp anjinge | guthul nyundhul pêpênthul | amakênêng brêbêtêrkinting[146] | Banikêm ngrengang ngêsah | sambat athuh yung-yung | kang Banêm dene ki lara | ah yang uwis wis aja kang Banêm wis-wis | lara têmên tan bêtah ||

62. pinêksa sru grêgêl bas[147] anjondhil (198) | anggronjal-gronjal pan kinukuhan | Banêm ngling bêtahna bae | lumrah lagèk lara sru | mêngko suwe thithik ya mari | mara korasakêna | dhèk penak trèmbèlmu | nauri si[148] tutur sapa | dene kie lara-larane[149] kêpati-pati | ah wis ah wis ta aja ||

63. ginêlurkên alon pinêkolih | rada rapih lar-lur lakêtêpan | ting palêthèt cêthat-cêthèt | Banêm ngling guyu-guyu | lah dang pira dene ta iki | unine acêthitan | wis nora lara sru | badhèk rasane pakenak | Banikêm nauri hêng êh penak thithik | ijèh kur-ukur lara ||

64. wis kang aku aja kojagani (199) | tanganmu karo wis lungakêna | ya tak rah-arahe dhewe | Banêm ngling êh hus kêpruk | ngrasakake penak wong iki | andene mau dadak | dol ayu si dithuh | Banikêm mangkag gagêgan | sêlot krasan ras-arasên lumuh uwis | krêsêsan nyêrot napas ||

65. saya lèthèh drês ilêrirèki | lir wong lumaku nèng balêthokan | bisa mrênahkên rorongèh | Jèngraga siking kalbu |

--- 164 ---

yèn ngong tutugêna wong iki | kaya sawêngi bêtah | bae nora uwus | lamun kongsi sun wêtokna | kuwi mêngko sijine anggujêg wani | kene ta nora kongang ||

66. dèn kêkêndho ethok mijil mani (200) | anggêdêdêr lir amêtu rasa | binangêtkên panêtêpe | nulya guthul ngêlelur | ingangkêgan nora ngêncêngi | ikut ngatut kewala | Banikêm amuwus | lo lah prie kie kang[150] | dene seje dhèk mau karo saiki | têka êmpuk kewala ||

67. Banêm nauri nèkne wis mijil | kowe prie apa wis mêtu ta | ngling mêtu mono ta prie | ya apane kang mêtu | ngling tan dhêngêr mono ya uwis | iki kêtaranira | wus êmpuk ngêlumpruk | Jayèngraga mèsêm myarsa | dènya rasan balilu durung mangêrti | yêkti kênya wêlaka ||

68. guthul rada nut-nut arêp tangi | saking dènya rêrasan cêrmêdan | kêdut mogèl bobogèle | Banikêm ngling gumuyu | e kang Banêm lo dene iki | kènèke nganggo obah | Jèngraga amuwus | wis ta di gage mudhuna | Ni Banikêm mudhun sangêt cuanèki | bibisik mring kakangnya ||

69. de si biung kae yèn kadyèki (201) | suwe lèhe nunggangi si bapa | ki[151] sêdhela ya gene | angling ih dêlahamu | seje wonge korani sami | Baniah nambung ujar | aku prie iku | kang Banêm aku ta mara | lah dèn gage sêlak penginku kêpati | ês ta kang wurukana ||

70. Banêm angling e biang wong iki | tênagane kerogan lir jaran | cangkême kumrêsêk bae | wis ta mara dèn gupuh | munggah sarya cincinga tapih | Baniah sigra nyengklak | dhêngkule sidhêkus | mak srêg linggih nora tata | Jayèngraga kagyat abot dèn tindhihi | sarya ngling i i biang ||

71. bocah kie guthul dèn tindhihi (202) | Banêm adhimu iku bênêrna | wong têtêlu abot dhewe | Banêm Banikêm gupuh | ting guligik wong roro sami | bênêrkên adhinira | adhine kêsusu | kidhung solahe krikuhan | tapihira kabêthêng ing dhêngkulnèki | rêkètèn[152] tapih suak ||

72. ginuyu mring kakang[153] kêkalih | kang duwe tapih ora anyana | suwèk sêkilan tapihe | Baniah pupunipun | jinaganan ing kanan keri | Jèngraga ngadhag-adhag | kinarubut têlu | gule[154] kang kêtindhihan |[155] wus binênggang bokonge jinunjung inggil | dhogole tinêkêman ||

73. dinumuk-dumukên i[156] cêmimik (203) | kaangêtan sumuking wêlakang | ambêdêdêng guguthule | akadhung gudal-gadul | ing prênahe undêranèki | ngêt lir toya sumawah | tap-tèp maring guthul | guthule andhêngal nyêngkal | tinêkêm rong têkêm langkung thoknèki |[157] pinapankên ing wokan ||

74. Jayèngraga mèsêm jroning ati | kandêl mêmêle lêlawèhira |

--- 165 ---

sirku radya onjo dhewe | durung bris mêksih alus | beda lawan kakange kalih | wus jumêbêng kuwêlan | angrêrongko rungkud | pêndugaku Si Baniah | kaya bangêt ramene tingkahe pinrih | mêksih wangkal kêkawal ||

75. dadya mêmpêng tyase Jayèngragi (204) | Baniah arsa winalik dadah | rinungkêban ing mêngkone | alon dènira muwus | lah ati-atinên kang bêcik | ywa kongsi kasisipan | bênêring prananduk | Banêm Banikêm atanggap | bênakake bokong sikile sarya ngling | tanganmu karo pisan ||

76. panthêngên kang sru ing kanan keri | mara ta tak bênêrne kang mapan | wus rinêjêng amêkèkèh | tangane karo ngayut | bibir kanan keri pinêndir | amrih dhangan pinapan | wawênganing pintu | Banêm Banikêm anulya | anjagani jêjêging guthul mring comris | mupuk tan kaangapan ||

77. nanging wus bênêr nora anilib | nulya tinêtêpakên boyoknya | Bani[158] tan solah dhewe | sarwi mrêmbèh amuwus | e e lo lo mêngko ta dhimik | rasane kathik lara | pêdhês pêgêl asru | kang Banêm Nikêm mêngko ah | ora sida wis aja kopêksa mami | ah wis kang aja-aja ||

78. kakange karo nauri ririh (205) | hus cangkême cêrèwèt gêmporan | iki ya dèn lon-lon bae | mênênga bae busuk | mêngko apa norandang mari | mara ta titènana | mêngko badhèk edhul | kêliwatan lara pisan | durung manjing kalêbu lagèk sêthithik | bêtahêna sêdhela ||

79. aku mau ya kaya sirèki | kongsi mundêlik mulirik kera | kari-kari eca-eca | Baniah dhoso muwus | buh lahembuh aja cêriwis | sing tutur penak sapa | de kie dhuh biung | larane tan lumrah-lumrah | lo lo wis lo aja kopêtêlkên mami | wong tan sêdhêng pinêksa ||

80. aku wus tan kêduga nglakoni (206) | wong gêdhene saêndhoging banyak | salêngênku myang dawane | paran magane[159] mangsuk | pênyanaku nora kadyèki | dhuh wis nora kêconggah | wis ta ko tak mudhun | ta kang ta[160] tanganmu lapana | lah sidakna nono sing kadudi mami | aku nora kêduga ||

81. lagèk mêngkene lara kêpati | mandah si kongsia babar pisan | baya modar aku mêngke | lir kêtunggak anuku | kantèk lêkok wlakangku iki | sih durung paja-paja | sêdhênga mring nyunyung | wis-wis ta aja kopêksa | lara-lara mundhak kowe tak pisuhi | maring wong sia-sia ||

82. Jayèngraga saya drênging kapti (207) | ing crêmêde mamrih ring paprêman | dadya pênggalaking gobèr | guthul mênthêng mênthungthung | mêdhok thothokira angêjring | kêngkêng kêlang bêngkayang | kaya pênthu ruyung | Jèngraga awèh sasmita | mring ni rara ro kinèn ngancêp tumuli | ni rara wruh ing cipta ||

--- 166 ---

83. nulya ingangkah lajunirèki | Banêm Banikêm kiwa têngênya | Baniah akongah-kangèh | anulya pinêksa sru | bathêthêngan guthul mêngkuhi | makênêng barêbêtan | nyènyèng nyunyungipun | malêthok rèh pinalêkah | angaluwing buwêng wêwêngkoning pinggir | rêkasa winisesa ||

84. kadya wakul pêsat jêjêtnèki | wêlar wêngkune anam nêrancang | kaya yèn cêpak jêbole | dhogol garêgêl anglud | sêrêt mak brêt rada katêmbing | ngurêd-urêd blês tug pok | Baniah anjêpluk | sasambat thuh yung lah tobah | sru anglumba gêronjal niba ngrubuhi | ring kakange kalihnya ||

85. tan sita-sita dènya ngoncati (208) | saking tan bêtah rasaning lara | samya kagèt pêngrajuge | guthul cêpot jumêpluk | dènya niba blêg sigra tangi | lumayu karêngkêngan | bingung numbuk-numbuk | ambèn dèn arani lawang | wêwatone ginèndèng sinêngguh kori | lumayu golèk lawang ||

86. sarwi sambat thuh yung aku mati | Banêm Banikêm sat-sêt angundang | e lo bocah apa kuwe | Niah mrênêa kêpruk | nglubuk kaya pitik digêdhig | Jèngraga mèsêm mojar | lo prie adhimu | dene nganggo nunjang-nunjang | mêsakake maningan wong lagi-lagi | dèn grêjêg winisesa ||

87. undangên ge sigra kinèn bali (209) | Baniah grèdèg mêngakên lawang | bug-bug mlayu mring tanggane | kakang ro[161] gumuyu | kênèng sibat dadak alari | Jèngraga kadung ing tyas | alon dènya muwus | layak dhimu yèn jêpata | kae mau rada kêsusu sirèki | ajune kasisipan ||

88. wong anêmbe kapêlak anêmbing | tujune tan klêngêr pira-pira | kêdêdêl dudu bênêre | lah prie mono iku | dene cua rasaning ati | arêp tak walik dadah | dadak kawus mlayu | Banêm Banikêm turira | walik dadah mêkotên kadipunêndi | ngling sing lanang nungganga ||

89. samya matur bok inggih suawi | kaula niki nèh walik dadah | sarwi nêkêm guguthule | wong ro arêbut pucuk | gogol mêksih jonggol amêsi | Jèngragane adhangan | dhêp-idhêp la nganggur | angling lah ya wis mara ta | kono padha wudaa aja na tapih | sing jèjèr dhadhêkêtan ||

90. gya ni rara ro acucul tapih (210) | ambalêjêd mlumah ngadhag-adhag | Jèngraga tangi nulyage | andhêkêtkên kang mujur | dhêdhêsêkan wus adu cêthik | Jayèngraga asinggah | mapanakên pupu | jèngkèng tandange agagah | pupune Banêm tumumpang poking wêntis | patute nyuthang walang ||

91. tangan mêngakakên kanan keri | wus samêkta rakiting atadhah | gya tumanduk ring wokane | mêksih dhêdhêl kadudul | blusuk pantog manjing tan luwih | Banêm mêksih gêronjal | labêting akudhup | kinasut panggêlurira | Banêm bêkuh ngling ih biang sundhul ati | mundhak gêdhe adawa ||

92. wus saojot cinopot angalih (211) | mring Banikêm winêngkang sinunggar |

--- 167 ---

blêbêk blês sru pênggronjale | guthul mêksih alumut | datan pati gêmbok nyêrêti | mangang-mangang kêpêksa | pêngakêpe kukuh | bêthêthêng tan ana gonggang | pan ginêlur ginêjêg lar-lur pêkolih | Banikêm karêkêsan ||

93. Jayèngraga wiraga prayogi | prawira kinaro maring rara | lincak gagak pamlembange | suka bonangan pusu[162] | irung ngosok rêbaban pipi | kêthuk wudêl dhêkêtan | kêcèr slèngwèr gupruk | sêkala kêlangkung suka | yèn malembang ginendholan tan wèh ngalih | wong ro arêbut anak ||[163]

94. kang tua wus ngrêti pratingkahing | kat-angkatane wêtuning rasa | panuju anèng dhèwèke | wau sêdangunipun | ngaping pitu edhang ginanti | Jèngraga rêna marang | Banêm ingkang sêpuh | awèt kêncênge ginarap | sinrêg kêrêp Banêm nimbangi nglawèhi | kèkèjèk lir kêpinjal ||

95. samya anggantêr kalihe sami (212) | pêngkêrêdan kumêpyur kumêsar | gringgingên balung sungsume | solahira samya sru | mèh cumêprol wijiling gati | nulya adhine nyandhak | mring Jèngraga gupuh | kêsuwèn pêngrasanira | lagya ngangkah ngacêcêng sinêndhal wani | brol muko[164] sok nèng jaba ||

96. andêlèwèr kècèr ngocar-acir | pupu papat kêcripating kama | samya mêtu dhewe-dhewe | kalihe ting barêkuh | i i u êm lah prie iki | blaeran anèng jaba | yung sukêr akêthuh | Banikêm iku wong apa | durung idhêp ing tata grewal nanggungi | dadi padha kapiran ||

97. Banêm masra-masru murang-muring (213) | sarwi ngêsês ngrasakên yêr-yêrnya | kênèng sibat si dilojèh | ngrusuhi si dikêpruk | lagèk penak ngêgol-êgoli | cua têmên tyas ingwang | dadak dludar-dludur | Banikêm nauri ujar | gene aku mau ya kosêndhal wani | kathik srêngên genea ||

98. wong wus padha dene anglakoni | sasuwene ya gêntèn kewala | Jèngraga mèsêm wuwuse | lah wis aja na padu | wong wus nora nana duwèni | aku dhewe sing tuna | tèk kabèh wutah byuk | tan kêna kagarap pisan | Ni Banikêm matur kaula dospundi | wawi ta maring kula ||

99. lêrêsipun kula kang ngantuni (214) | tibanipun wisan anèng kula | kawon to[165] kathah kêdhike | Jayèngraga amuwus | mau mula ingong tuturi | wis êntong babar pisan | lo kie anglelur | Banikêm nangis prêmbehan | ya ta wanci ing ratri wus bangun enjing | Jèngraga nulya mêdal ||

100. maring sêndhang sêdyanya anganti | janabat[166] laju ing wêktu salat | jênêk nèng sêndhang pupujèn | kang tinilar sru wuyung | mêksih padu pating barêkis | ya ta kang anèng langgar | dènya nendra wungu | laju ngambil toya kadas | Kulawirya Nuripin wus samya tangi | laju marang pahèran ||

--- 168 ---

101. ngambil toya wulu myang Nurbayin | wusnya kadas Ki Nuripin adan | wusnya sunat pupujine | anulya ngangkat pêrlu | Jayèngrêsmi ingkang ngimami | surat wusing patekah | sujada asujud | rêkangat lir surat kasar | iktidale abêngal wus dèn kunuti | antara nulya bakda ||

102. pragat pupujianira sami (215) | sêsalaman Jèngrêsmi ris nabda | paman Nurbayin ngong mangke | arsa laju lêlaku | rêbut mangkat mupung aenjing | mung kang Ragamênggala | punapi saèstu | tumutur ing lakuningwang | Ki Nurbayin umatur lamun marêngi | mangke kêdhik yèn siang ||

103. kaularsa saos sarap enjing | Jayèngrêsmi aris saurira | paman wus sun têdha sihe | Jèngrêsmi dugèng kalbu | wruh lêgêde ri Jayèngragi | malih andikanira | paman lamun èstu | putranta Ragamênggala | tumut ringsun lah senganana dèn aglis | Ki Nurbayin asigra ||

104. andhatêngkên marang ki pêtinggi (216) | Ragamênggala anulya gêpah | marêk prapta ingarsane | Jèngrêsmi ris amuwus | kakang Ragamênggala mangkin | kularsa lumajua | mring Lêmbu-astèku | mênawa dhangan kang Raga | manira yun umangkat mupung aenjing | Ragamênggala turnya ||

105. punapinggih botêna ngêntosi | pasugata sèsèmèkan enjang | Jayèngrêsmi lon dêlinge | boya kang mupung esuk | langkung bêgja mangke ing mêrgi | matur inggih sakêdhap | ngong mantuk karuhun | lèngsèr prapta wismanira | angrêrukti bubucu wus amiranti | sinarang tapak dara ||

106. dangdan prabot wanan kotang silir | srual komor[167] bêbêd jijigrangan | bênting sarwa lungsêt kabèh | kalung klewang abênthu | srigak kokok jadhuk desèki | wus rumat sêdayanya | nuduh wong têtêlu | ambêkta sêdangunira | kang sawiji mandhi talêmpakirèki | nulya marêk ingarsa ||

107. mêksih rêmêng-rêmêng saput siti (217) | Jayèngrêsmi myat Ragamênggala | tan mèngèng kêsaguhane | ngalêmbanèng jro kalbu | angandika marang Nurbayin | wus paman[168] ngong madal silan | pasilan lumaju | andum basuki kewala | nulya sêsalaman Nurbayin turnya ris | andhèrèkên raharjan ||

108. Jayèngrêsmi Ki Kulawiryèki | sawusira samya sêsalaman | adan umangkat lampahe | Ragamênggala gupuh | amêcalang anèng ingarsi | kang tinilar sungkawa | cua manahipun | ya ta kang samya lumampah | turut dhadhah wau ta Ki Jayèngragi | nèng sêndhang mas kumambang ||[169]

264. Maskumambang

1. mêthuk mêrga wus tundhuk lampahira ris (218) | nut ing pêgalêngan | asri kang pêksi munyenjing | dhècu cinggoling branjangan ||

2. myang pangwuhing sawung kêluruk kapyarsi | kang mêthoki kandhang | banene rarywangon tangi | wênèh kang masang rakitan ||

3. mèh raina hyang aruna mamêdhari |

--- 169 ---

sumirat bang wetan | ima mawêr anglulungsir | pulas-pulasing awiat ||

4. lir manjêthi raras kumitir sumampir | tirah tuturutan | seta rêkta pita wilis | dadu pahul kapuranta ||

5. byar hyang andakara ujwala mranani | sèsining kanangrat | mulêlêng kadi netraning | hyang Kalabintulu raja ||

6. kedran mega kêsorot kadya ngidêpi | tumênggi kasunar | nirkên lamuking sêkalir | pêdhut mirut kamarutan ||

7. pan anglela rênggêting patra kinardi (219) | lawaking lêlêbak | rêngating kisma maèksi | rurumput kêbês kêbunan ||

8. kasêrampat ing pada dadya ngêbêsi | jangkrik bêring jongkang | angêrik ramya angringing | asri rurungwaning enjang ||

9. myang sêlèting pêcut mêgawe ngabani | mesa lêmbunira | asantak bêkisirèki | hir bo o o ia kia ||

10. datan ana anglêbar mangsaning sabin | gaga myang sorotan | patêgalan palanya sri | srênti mangsèng pasabinan ||

11. kang burujul anggaru bubak anamping | kang nêbar rumêgag | gumundha myang mêmping kuning | mêrkatak kang pêpanenan ||

12. miwah kang nèng gubug anggobyag sêsawi | karak ginoprakan | asêntak panggusah pêksi | prit pêking gêlathik nêba ||

13. akukukan sarêntèn pating jalêrit (220) | anggonjèng kêncangan | wênèh nèng gubug miranti | rêbaban kêndhang gambangan ||

14. gêndhot gêndhing Onang-onang dèn sindhèni | sarwi sinênggakan | gubug kiwa têngênèki | ting balêrèk babêkikan ||

15. ki pêtinggi Ragamênggala ngaruhi | hus hus hoyah-hoyah | polahane tunggu pari | dadak nganggo gagêndhotan ||

16. nora ilok nèk bogang parimu joprit | bocah gal-ugalan | cêblung ngêndi tugu[170] pari | padha mêncul popocolan ||

17. jêge bocah Cangkal sapa kae lali | nauri baturnya | pun Gronang lawan pun Kucir | pun Santho lawan pun Lundha ||

18. gêndhotipun pun Cèpèr rare ing Sênting (221) | gagênyèhanira | mring rare sêkawan sami | tan kêna sah dalu siang ||

19. ki pêtinggi gumuyu sarwi nauri | lonthene cah edan | cilik kuat dèn kapati | pilang-pilang nora jêbad ||

20. samya suka gumuyu sêdayanèki | Kulawirya latah | angling marang Ki Nuripin | kae Pin kalimanana ||

21. nèkne awèh wong ika ingkang mapati | mara ta mronoa | mèsêm matur malêruki | prayoginipun paduka ||

22. kang keringan lan pantês ingkang jêlanthir | kula tan keringan | ajrih yèn dipun kapati | athuk lumampah sêkeca ||

23. ginaguyu sêdaya pating guligik | Nuripin samêrga | tansah nolih angaruhi | ih enak têmên pinirsa ||

24. krasa têmên atiku mêngkene iki (222) |

--- 170 ---

rasa tumindaka | kudu lèrèn tan lumaris | ngrungu gêndhing ginêndhingan ||

25. Jayèngraga mèsêm nolèh mring Nuripin | sarwi ris ngandika | cêdhak têmên ujar iki | Nuripin masang kabisan ||

26. Ki Nuripin mrèngès nyakot ilatnèki | ngungkrêd gulunira | Ki Wirya ngagagi bithi | Ki Ripin mingkar glegesan ||

27. angaruhi wong gambangan lyan gonèki | e lo kae sapa | sing gambang ngêjor-êjori | sing jamak kaya mêngkana ||

28. nora ethor anggambang kudu anggêndhing | ande bêtah gambang | Jèngraga Kulawiryèki | gumujêng sarwi ngandika ||

29. kaya e wong gambang kêprie Nuripin | tan enak pinyarsa | gêndhing apa kae Ripin | puniki lamun pokroa ||

30. pan lung gadhung nanging lung gadhung pênyakit (223) | limrahe wong gambang | lêt sêkawan gêmbyangnèki | punika lêt tiga-tiga ||

31. sêdangune mêkotên tan salin-salin | nukêri talingan | pêngrasane wus ngluwihi | tan bisa kudu anggambang ||

32. Ki Kulawirya latah sarwi nudingi | Jèngrêsmi Jèngraga | gumujêng dènya myarsa ngling | ya bênêr bleroning gambang ||

33. dene sira pintêr anitèni uni | lir tau anggambang | Ki Kulawirya nambungi | dhasar wus sok barang gambang ||

34. angacêmut matur duk napa nglampahi | sadhêgloanea | inggih sagêd anitèni | panabuhe lêt sêkawan ||

35. Jayèngrêsmi angling ya bênêr Nuripin | angugêmi adat | pêkolèh rasaning angling | salirning adat tan owah ||

36. ya ta kang samya mahawèng ngênu enjing (224) | kathah tiningalan | wus tan ngambah wana wukir | naruntun kanthining desa ||

Catatan kaki:

1. § lawan? (kembali)
2. § kirang sawanda, kawêwahan: a [aku]. (kembali)
3. § kirang sawanda, kawêwahan: ku [Watukura]. (kembali)
4. § langkung sawanda, kabucal: ta. (kembali)
5. § kirang sawanda, kawêwahan: yu [Prêtiyuyu]. (kembali)
6. § utawi trincing. (kembali)
7. jugrug. (kembali)
8. § kirang sawanda, kawêwahan: mêng [mêngkono]. (kembali)
9. § prayoginipun: ngompol. (kembali)
10. § prayoginipun: ngrêmpêlu. (kembali)
11. § prayoginipun: dhêngglêng. (kembali)
12. § prayoginipun: binut ing kathah. [Kurang satu suku kata: ya bah pira wong siji binut ing kathah]. (kembali)
13. § langkung sawanda, kabucal: gu [yu-ginuyu]. (kembali)
14. § kirang sawanda, kawêwahan: i [lawangipun]. (kembali)
15. § kirang sawanda, kawêwahan: na [tanana]. (kembali)
16. § kirang sawanda, kawêwahan: ku [laku]. (kembali)
17. § prayoginipun: anukup. (kembali)
18. § prayoginipun: dèn meliki. [Kurang satu suku kata: prabote kang dèn meliki]. (kembali)
19. § utawi: abraokan. (kembali)
20. § prayoginipun: durjanèki. (kembali)
21. § utawi: lowung. (kembali)
22. § prayoginipun: mingsrane. (kembali)
23. § prayoginipun: wêwangsitanira. (kembali)
24. § prayoginipun: dèn. (kembali)
25. § kirang sawanda, kawêwahan: tên [wontên]. (kembali)
26. § kirang kalih wanda, kawêwahan: kidih [akidih-kidih]. (kembali)
27. § prayoginipun: longan. (kembali)
28. § prayoginipun: mêtu ngising. [Kurang satu suku kata: tan kongang mêtu ngising]. (kembali)
29. § prayoginipun: kewala. (kembali)
30. § prayoginipun: parêng. (kembali)
31. § prayoginipun: kewala. (kembali)
32. § kirang sawanda, kawêwahan: wi [wilangan]. (kembali)
33. § utawi: angendra. (kembali)
34. § prayoginipun: ang [anggêgarap]. (kembali)
35. § prayoginipun: jarit. (kembali)
36. § prayoginipun: angetan. [Kurang satu suku kata: tumurun ngidul angetan]. (kembali)
37. § prayoginipun: wêwayangan? (kembali)
38. § langkung sawanda, kabucal: nga. (kembali)
39. § limrahipun: ngrabuk. (kembali)
40. § prayoginipun: wiwrin. (kembali)
41. § prayoginipun: kalbu. (kembali)
42. § prayoginipun: kèndêl. (kembali)
43. Kurang satu suku kata: kèndêl dènira lumampah. (kembali)
44. § prayoginipun: wèh. (kembali)
45. § prayoginipun: lap-alap lir. (kembali)
46. § prayoginipun: angidul. (kembali)
47. Kurang satu suku kata: lêlêmpar angidul ngetan. (kembali)
48. § prayoginipun: lumaku. [Kurang satu suku kata: sêsambèn sarya lumaku]. (kembali)
49. § kirang sawanda, kawêwahan: la [lara]. (kembali)
50. § kirang sawanda, kawêwahan: bê [bêbalung]. (kembali)
51. rarywan. (kembali)
52. § kirang sawanda, kawêwahan: na [anyana]. (kembali)
53. § prayoginipun: kongang. (kembali)
54. § kirang sêlarik, kawêwahan: sarwindulu têtanêman. (kembali)
55. § prayoginipun: anggêsêngi. (kembali)
56. § kirang sêlarik, kawêwahan: saking panasnèki. (kembali)
57. § kirang tigang wanda, kawêwahan: tan bêtah. (kembali)
58. § kirang sawanda, kawêwahan ki [mêriki]. (kembali)
59. § prayoginipun: sami. (kembali)
60. Kurang satu suku kata: sami pitados tan watir. (kembali)
61. § prayoginipun: tami. [Guru lagu seharusnya: 6i, dènya jrih mring tami]. (kembali)
62. § langkung sawanda, kabucal: la. (kembali)
63. § kirang sawanda, kawêwahan: bê [bêbadhog]. (kembali)
64. § kirang sêlawik [sêlarik] kawêwahan: wastane Ragamênggala. (kembali)
65. § kirang sawanda, kawêwahan: an [anak-anakan]. (kembali)
66. § kirang sawanda, kawêwahan: rang [marang]. (kembali)
67. dadimam. (kembali)
68. § langkung sawanda, kabucal: dha [dhaharan]. (kembali)
69. § kirang sawanda, kawêwahan: i [ngaturi]. (kembali)
70. § prayoginipun: pêthèknya. (kembali)
71. § langkung sawanda, kabucal: lu [lungan]. (kembali)
72. § prayoginipun: mèsêm ngandika. (kembali)
73. § prayoginipun: ihtiar. (kembali)
74. § prayoginipun: pênêde. (kembali)
75. Kurang satu suku kata: pênêde sangu bêrambang. (kembali)
76. § kirang sawanda, kawêwahan: o [onjotnya]. (kembali)
77. § prayoginipun: kasêsa-sêsa. [Kurang satu suku kata: tan susah kasêsa-sêsa]. (kembali)
78. dadimam. (kembali)
79. § kirang sawanda, kawêwahan: lan. (kembali)
80. § utawi: tuluh. (kembali)
81. § utawi: nglokro. (kembali)
82. § prayoginipun: maringarsi [maring ngarsi]. (kembali)
83. § prayoginipun: mawut. (kembali)
84. Kurang satu suku kata: byuk wutah mawut mratani. (kembali)
85. § utawi: mênthongol. (kembali)
86. Kurang satu suku kata: gênti mênthongol kaèksi. (kembali)
87. § prayoginipun: dhadhadhêmira. [Kurang satu suku kata: sih kêndho dhadhadhêmira]. (kembali)
88. Teks asli: Bêlabak. (kembali)
89. § prayoginipun: anggop. (kembali)
90. e. (kembali)
91. § prayoginipun: sawontêne. (kembali)
92. § prayoginipun: Jayèngrêsmi. (kembali)
93. Kurang satu suku kata: Jayèngrêsmi rum ngandika. (kembali)
94. § prayoginipun: pangananirèki. [Kurang satu suku kata: sêkul pangananirèki]. (kembali)
95. § prayoginipun: sakêdhap. (kembali)
96. § prayoginipun: ambêng. (kembali)
97. § prayoginipun: wus. (kembali)
98. § kirang kalih wanda, kawêwahan: kula. (kembali)
99. § prayoginipun: udrêg-udrêgan. (kembali)
100. Kurang dua suku kata: wong kang udrêg-udrêgan lan roangnèki. (kembali)
101. § kirang sawanda, kawêwahan: tên [wontên]. (kembali)
102. § prayoginipun: ngidak-idak. (kembali)
103. Teks asli: Dudukwuluh. (kembali)
104. § kirang sawanda, kawêwahan: jê [jêjênêngan]. (kembali)
105. § prayoginipun: sawios. [Kurang satu suku kata: Trênggalèkwulan sawios]. (kembali)
106. § prayoginipun: Jayèngrêsmi. (kembali)
107. § prayoginipun: kang. (kembali)
108. § prayoginipun: kang. (kembali)
109. § prayoginipun: titike. (kembali)
110. § prayoginipun: kang. (kembali)
111. § prayoginipun: landhung. (kembali)
112. § prayoginipun: utaminipun. (kembali)
113. Mulai bait ini dijabarkan perhitungan bagi para petani jika mengerjakan sawah mulai dari menggarap tanah sampai dengan menanam benih, serta upaya untuk mencegah hama. (kembali)
114. § prayoginipun: wêkasan. (kembali)
115. Lebih dua suku kata: wêkasan têngah wus. (kembali)
116. § prayoginipun: sumambung. (kembali)
117. Kurang satu suku kata: kang paman sumambung mojar. (kembali)
118. § kirang sawanda, kawêwahan: an [kêtingalan]. (kembali)
119. jaragan. (kembali)
120. § langkung sawanda, kabucal: ni. (kembali)
121. Mulai bait ini, putri-putri Nurbayin yakni Banem, Banikem dan Baniah, karena jatuh cinta dengan Jayengraga maka mereka bertiga minta disetubuhi olehnya secara bergantian. Dan di sini diceritakan secara vulgar perilaku bersenggama. (kembali)
122. § prayoginipun: kumrangsang. (kembali)
123. § prayoginipun: manggut. (kembali)
124. § prayoginipun: senggot. (kembali)
125. § prayoginipun: kaidwan. (kembali)
126. § prayoginipun: durung. (kembali)
127. anglud. (kembali)
128. § kirang sawanda, kawêwahan: kê [kêrasa]. (kembali)
129. § prayoginipun: priangga. (kembali)
130. § prayoginipun: kaogèk. (kembali)
131. Kurang satu suku kata: kaogèk-ogèk rongèh ing tingkah. (kembali)
132. § prayoginipun: mono. (kembali)
133. § prayoginipun: kawêdalan. (kembali)
134. § kirang sawanda, kawêwahan: dhêt [dhêt-dhêtan]. (kembali)
135. § prayoginipun: plikêt. (kembali)
136. § prayoginipun: andhodhosi. [Kurang satu suku kata: dèn abyag ing prawan arsa andhodhosi]. (kembali)
137. § prayoginipun: gêdhêm [gêdhêm-gêdhêm]. (kembali)
138. Kurang satu suku kata: gêdhêm-gêdhêm arahe angarah. (kembali)
139. § kirang sawanda: kawêwahan: ki, dados iki. (kembali)
140. § prayoginipun: tak. (kembali)
141. § kirang sawanda, kawêwahan: ya. (kembali)
142. § kirang sawanda, kawêwahan: krê, dados krêpèn. (kembali)
143. katuak. (kembali)
144. § prayoginipun: tangan. (kembali)
145. Kurang satu suku kata: sarwi mojar lah wis tangan asru aglis. (kembali)
146. § prayoginipun: bêrbêt mêrkinting. (kembali)
147. § prayoginipun: blês. (kembali)
148. § prayoginipun: sing. (kembali)
149. § langkung kalih wanda, kabucal: lara. (kembali)
150. § kirang sawanda, kawêwahan: ka [kakang]. (kembali)
151. § kirang sawanda, kawêwahan: yi [kiyi]. (kembali)
152. § prayoginipun: rêkètèk. (kembali)
153. § kirang sawanda, kawêwahan: nya [kakangnya]. (kembali)
154. § prayoginipun: guthule. (kembali)
155. Kurang satu suku kata: guthule kang kêtindhihan. (kembali)
156. ting. (kembali)
157. § prayoginipun: thothoknèki. [Kurang satu suku kata: tinêkêm rong têkêm langkung thothoknèki]. (kembali)
158. § kirang sawanda, kawêwahan: ah [Baniah]. (kembali)
159. § prayoginipun: mêrgane. (kembali)
160. § langkung sawanda, kabucal: ta. (kembali)
161. § kirang sawanda, kawêwahan: ro [roro]. (kembali)
162. § prayoginipun: susu. (kembali)
163. § prayoginipun: enak. (kembali)
164. § prayoginipun: mukok. (kembali)
165. § prayoginipun: toh. (kembali)
166. § prayoginipun: jinabat. (kembali)
167. § prayoginipun: kombor. (kembali)
168. § langkung sawanda, kabucal: pa. (kembali)
169. Mulai bait ini Kulawirya, Jayengresmi, Jayengraga dan Nuripin diantar Ragamenggala meninggalkan desa Longsor (tempat Nurbayin) untuk melanjutkan perjalanan ke Lembuasta. (kembali)
170. § prayoginipun: tunggu. (kembali)