Kôngsa Adu-adu, Anonim, 1910, #1294 (Pupuh 01-17)

JudulCitra

Sêrat Kôngsa Adu-adu

--- [0] ---

...

--- 1 ---

1. Sinom

1. sinawung sêkar srinata | mrih tatanirèng panulis | têlasing bale sagala | lakone kinarya ganti | sayêkti mung nyambêti | Jaka Kôngsa adu-adu | dumugi Rajamala | ingabên kadange kalih | Arya Rupakenca myang Kencakarupa ||

2. wau ta ingkang bêbuka | kinarya jêjêring tulis | kahyangan Saptapratala | anênggih Hyang Nagabumi | ingkang nuju siniwi | para Pandhawa sadarum | myang Kunthi Naribrôngta | Sêmar Bagong datan kari | samya dhêku ngarsèng Hyang Anantaboga ||

3. sawusira Arya Sena | dhinaupkên lawan Dèwi | Nagagini yu utama | wus runtut sapalakrami | langkung dènira asih | sinihan kalihe nutug | mangkana Hyang Ananta | pangandikanira aris | marang para Pandhawa sadayanira ||

4. he kaki sira wêruha | witing rusak iku saking | rusiya lawan Kurawa | rêkasa wêkasannèki | lire kasrakat dadi | lêlakon ananging kulup | lakon kang wus kawuntat | poma aja sira pikir | ingkang durung kewala waspadakêna ||

5. wong ingkang lagya kataman | marang sêsakiting ati | matrapêna patang pangkat | tata kalawan nastiti | têtêg lan ngati-ati | kapindho pitutur ingsun | wong ingkang lagya nandhang | rêkasaning manah kaki | kikisane ngrêgêma catur prakara ||

6. kang dhingin kandêling manah | kapindho bandêling budi | kaping tri kêndêling rahsa | ping pat kumandêla maring | ingkang amurbèng urip | kalawan manèhe kulup | lamun lagya anandhang | sangsara rêkasèng dhiri | aja kêmba angimbanga catur warna ||

7. dhingin bêtah pindho ngangkah | kaping tri dèn lêmbah kaki | kaping pate amêmakah | kanthia ênêng lan êning | ênêng mênênging budi | êning wêninging pandulu | Rahadèn [Rahadè...]

--- 2 ---

[...n] Darmaputra | umatur saha wotsari | langkung nuwun saha pamundhi kawula ||

8. ing wêwarah jêng paduka | mugi sagêda nglampahi | Bathara Anantaboga | malih angandika manis | nèng manèh babo kaki | iya ing pitutur ingsun | rèhne jêngira arsa | suwita ing narapati | wêkas ingsun poma dipun èngêt sira ||

9. jênênge kawula anyar | ywa pisan rumasa kaki | padha lan kawula lawas | kawula kang lawas ugi | aja rumasa sami | lan kulèng kaparêg kulup | kawula kang kaparag | ya aja rumasa sami | lan santana de yèn ingakên santana ||

10. aja kongsi sumantana | karana jêngira aji | ingkang ingakên santana | amuhung kang bênêr kaki | kalawan santosèki | lan malihe wêkas ingsun | yogya angawruhana | kulup mungguhing kadadin | nistha madya utamane wong ngawula ||

11. iku amitung prakara | kang dhihin pitutur mami | nisthane ing wong ngawula | amangro sirah ping kalih | bôndha samitra ping tri | sarana tur ping patipun | makolèhake badan | sanak rayat sasamèki | ping limane sakuthu mêngku gustinya ||

12. ping nêm nora nêtêpana | pakarya kang dadi wajib | barang wajibing kawula | sapta irèn mèrèn maring | kônca imuling pamrih | mungguhing madyanirèku | jênênge wong ngawula | ya uga pitung prakawis | kang sapisan tabêri pakaryanira ||

13. pindho gugu mituhua | sapangandikaning gusti | ping tri dèn bisa anômpa | kang dadi dhawuhing gusti | ping pat gêlêm nglakoni | ing rèh parentahing ratu | ping lima anarima | ing pandum ping nêm awêdi | ingkang dadya pêpacuhaning narendra ||

14. ping pitu tansah ngangona | wahyaning môngsa kalèki |

--- 3 ---

utamane wong ngawula | iku ya pitung prakawis | siji poma dèn gêmi | marang kagunganing ratu | kapindho ingkang bisa | nasabi wadining gusti | kaping têlu nastiti wêlinging nata ||

15. ping pat angati-atia | mring solahbawanta kaki | ping lima angawruhana | kêdhap sasmitaning gusti | karsanira kang dadi | ping nêm dèn santosèng kalbu | marang panyoba miwah | pêpasangane ing gusti | kapitune dèn mantêp madhêp manawa ||

16. binoboting karya lawan | ing pakewuh aja gingsir | tumêkèng patyandhêmana | dene kulup ingkang dadi | ing pawitanirèki | uwong kang suwitèng ratu | ana limang prakara | siji guna bokmanawi | kaki sira kanggo kapintêranira ||

17. aja ngadi-adi sira | pindho sarana manawi | kalêbu rajabrananta | aja rumasa sirèki | potang kaping tri sakti | yèn katrima kasaktènmu | poma ja sumakeyan | kang kaping pate awani | lamun kapracaya kêkêndêlanira ||

18. poma aja andaluya | ping lima nurut manawi | kêrêp dinuta ing nata | aja andaluya kaki | dipun tumêmên wêdi | anadene wajibipun | ing wong ngawulèng nata | uga mung awas lan eling | ing têgêse awas marang bênêr lêpat ||

19. eling marang bêcik ala | gonira matrapkên kaki | kêdaling lesan kalawan | obahing badan puniki | yèn bênêr mapan dadi | bêcika wêkasanipun | yèn luput dadi ala | ing wêkasane sumarmi | sakêdaling lesan saobahing badan ||

20. patrape anganggo êmpan | anganggo papan yèn linggih | akanthia duga-duga | kalawan watara ugi | ywa tinggal pamrayogi | utawi rêringa kulup |

--- 4 ---

wus samono kewala | cukup ing pitutur mami | ora liwat manira mung jurung puja ||

21. sun rewangi amêminta | dera Sang Hyang Udipati | katêkana sêdyanira | basukia anèng margi | manggya bêgja gêng kaki | Dyan Darmaputra wotsantun | pukulun sang bathara | kalingga murda sayêkti | ing wêwarah tuwan sadaya punika ||

22. mugi sinêmbadèng dewa | kawula sagêd nglampahi | mundhi pangèstu paduka | kawula anuwun amit | kewala ri puniki | mangkat mring ngarcapadèku | Bathara Antaboga | ngandika amêmalatsih | lah wus padha nitiha pêthit manira ||

23. sami angêrêmna netra | dan mangsah kusuma Kunthi | saputranira Pandhawa | ri sampunira ngabêkti | wangwang anitih pêthit- | ira Hyang Nagabumiku | sarêng ngêrêmkên netra | molah Sang Hyang Nagabumi | kinipatkên kang nitih sami kaplêsat ||

24. kabuncang sami sakala | dhawah wontên satêpining | kang aran guwa Sigrangga | sadaya atiba linggih | pangraosira kadi | supêna kalane turu | lilir tan kara-kara | wus inggar tyasira sami | dènira wus wangsul anèng ngarcapada ||

25. Dèwi Kunthi angandika | lah kakang Sêmar sirèki | ing mêngko sira kajibah | dadia grêmaning margi | Lurah Sêmar wotsari | inggih ngong lumakyèng ngayun | amung aminta dhawah | ingkang jinujug mring pundi | angandika Rêtna Kunthi Naribrôngta ||

26. anjujug praja Wiratha | nanging kakang laku iki | dhawuhe Hyang Antaboga | kinèn ngliwatana lêngis | salambungirèng wukir | Maendra lèr wetanipun | Lurah Sêmar sandika | lajêng alêkas lumaris | Sêmar Bagong kang môngka grêmaning marga ||

27. kunêng ingkang lumaksana |

--- 5 ---

gantya kang winarna malih | sayêkti sarêng lampahnya | nging èwêt pinurwèng tulis | mila kinarya ganti | mangsuli caritanipun | garwa Sri Basudewa | Maerah wusnya sêsiwi | pinondhongan mring patapan Wukirgora ||

28. dening Brahmana Suwôngsa | myang Suratimôntra nguni | sawadyabala rêksasa | tutwuri Maerah Dèwi | mring Wukirgora srami | ing mangkya Maerah sunu | nama Ki Jaka Kôngsa | bangbang maruta wêwangi | ri sêdhênge diwasa Ki Jaka Kôngsa ||

29. pinuja-puja ring paman | Suratimôntra supadi | Ki Jaka dadya sarana | dènirarsa ngrusak nagri | Madura angukumi | marang Basudewa Prabu | miwah sakadangira | dènira amêmêjahi | ingkang raka Yaksendra Sri Gorawôngsa ||

30. Ki Jaka Kôngsa sêmbada | lan paman pujinirèki | ambêke Ki Jaka Kôngsa | bèrbudi asih ing dasih | sura prakoswèng jurit | dhasar birawa gung luhur | lêlêkêring wadana | tiru Gorawôngsa Aji | amung ana iribe darah manungsa ||

31. mangkana Ki Jaka Kôngsa | tansah winulang kasaktin | kaprawiran kawijayan | kasudibyan amumpuni | putus olahing jurit | môndraguna surèng kewuh | agal rêmit tan kewran | bisa ajur-ajèr manjing | dupi sampun kawangwang kagunanira ||

32. kang paman miwah bunira | kasok sihira mring siwi | sêdene bala rêksasa | sih lulut sabayapati | nahên dina sawiji | Brahmana Suwôngsa nuju | lêlênggahan kalawan | Arya Suratimôntrèki | Sang Kusuma Maerah myang Jaka Kôngsa ||

33. lan catur punggawa ditya | môngka gul-aguling jurit | sira Arya Baradhana | Arya Erangkara tuwin | Bagaskara catur wil |

--- 6 ---

ban Talangkara ing ngayun | marma samya pinêpak | Arya Suratimôntrapti | andumugèkakên rêmbag kang kawuntat ||

2. Pangkur

1. alon ing pamuwusira | wil Suratimôntra marang sang rêsi | kakang Suwôngsa karsèngsun | rèhne putra andika | kaki Jaka Kôngsa pan wus sêdhêngipun | diwasa lamun sêmbada | badhe kula jak sumiwi ||

2. mring Madura atur priksa | ing Sang Prabu Basudewa manawi | putra pêpatutanipun | saking kangbok Maerah | mijil priya ing mangke diwasa sampun | inaranan Jaka Kôngsa | karsane kakang bok dèwi ||

3. dene sagêde widada | inggih saking pitulunge Sang Rêsi | Suwôngsa Wukirgorèku | ing mangke Jaka Kôngsa | sinumanggakakên marang sang aprabu | kalamun botêna karsa | angakêni Kôngsa siwi ||

4. punika kajêng kawula | ginitik prang nêdya rêmpon ing jurit | môngka pamalêse ukum | sedane kadang kula | mênèk kasor ing yuda nêdya lir sulung | lêbu ing gêni wasisan | sampuna kari sawiji ||

5. dene lamun kaki Kôngsa | dipun akên lawan Madura Aji | kula suwun tandhanipun | sagêda madêg raja | mudha saha ginadhang-gadhanga pungkur | gantyani natèng Madura | lah punika saya gampil ||

6. nênggih pamasalahira | mrih lêbure Basudewa Sang Aji | sakadang warga sadarum | kulèsthi sirnanira | Sang Brahmana Suwôngsa nambungi wuwus | inggih adhi kasinggihan | rêmbag andika puniki ||

7. kula inggih ngayubagya | wil Suratimôntra manabda malih | kadospundi kangbok ayu | punapa ta sêmbada |

--- 7 ---

inggih ingkang dadya sêdya kula wau | Rêtna Maerah saurnya | ya yayi sun nêmbadani ||

8. wil arya malih ngandika | babo kaki Kôngsa sira dèn kêni | kinarya sarananipun | benjang yèn praptèng praja | ing Madura mênèk lakune pakantuk | poma dèn saekapraya | aja kongsi nyuwalani ||

9. kênaa jinago sira | Jaka Kôngsa ature paman inggih | môngsa malecaèng wuwus | lamun suwawi paman | dipun nuntên kewala sampun kadangun | wil Arya Suratimôntra | aturira mring sang rêsi ||

10. lamun wus sami sambada | pangkat kula benjang ari punapi | Brahmana Suwôngsa muwus | pênêde benjang-enjang | kaparêngan ari miwah mangsanipun | tanapi pananggalira | sampun tamtu dèn ajrihi ||

11. tinurut saujarira | wil Suratimôntra suka ing galih | lajêng ondhang-ondhang sampun | wadya wil kèn saningga | badhe lajêng marang Madura praja gung | wil bala kalangkung suka | gya tata-tata miranti ||

12. sapalakartining lampah | sawusira samya samaptèng karti | enjangira budhal sampun | sagung wadya rêksasa | saking Wukirgora andulur asêlur | wus kêbut saking patapan | wus lêpas lampahirèki ||

13. kunêng lampahing rêksasa | gantya ingkang kacarita nagari | Madura ing dina nuju | Narpati Basudewa | miyos siniwaka wontên sitiluhur | siniwèng wadya balabar | kadya robing jalanidhi ||

14. pêpêkan mantri punggawa | myang santana ingkang parêg ngarsaji | sira risang mantringayun | Patih Saragupita | miwah ari nata kalih Arya Prabu | Rukmaka tuwin Rahadyan | Arya Ugrasena sakti ||

15. samyeca [sa...]

--- 8 ---

[...myeca] imbal wacana | kang dinangu tan lyan sang rajasiwi | tri pisan ingkang dumunung | nênggih Widarakandhang | Arya Prabu Rukmaka ingkang umatur | ngaturkên sasolahira | kang putra tri langkung wasis ||

16. wasis ing olah tanaga | miwah wasis pamicara patitis | Sri Basudewa Sang Prabu | saklangkung sukanira | dèrèng dugi dènira andangu sunu | kasaru gègèring jaba | kapiyarsèng pôncaniti ||

17. sri narendra asasmita | tanggap Risang Saragupita Patih | madal pasilan wotsantun | praptaning pangurakan | andangu kang dadya gègèring wadya gung | dupyantuk warta têtela | Saragupita Ki Patih ||

18. sakêdhap mring sitibêntar | praptèng ngarsa nata matur wotsari | pukulun jêng sang aprabu | mênggah gègèring jaba | garwa nata Dèwi Maerah puniku | kondur saha mawa putra | ingiring dening rasêksi ||

19. môngka pangarsaning lampah | ditya Arya Suratimôntra Patih | amawa bala wil agung | ngalun-alun kèbêkan | taksih kirang papan sanggèn-ênggènipun | kèbêkan bala rêksasa | sakapraboning ajurit ||

20. wil Arya Suratimôntra | kula dangu ing lampahira gusti | nêdya sumiwèng sang ulun | tan kêna pinalangan | parikêdah pisowanira wil wau | ing mangke sumonggèng karsa | kagyat Sri Basudewaji ||

21. miyarsa aturing patya | langkung saking kumêpyur jroning galih | sapandurat nora muwus | mung kang rayi kewala | Arya Prabu Rukmaka liniring wau | ingkang liniring rumasa | kalêpatanira nguni ||

22. marma tumungkul kewala | Prabu Basudewa ngandika aris |

--- 9 ---

Saragupita dèn gupuh | balièng pangurakan | têka turutana ing pisowanipun | dityarya Suratimôntra | iritên mring ngarsa mami ||

23. Saragupita tur sêmbah | lèngsèr saking ngarsane sri bupati | mring pangurakan tan dangu | wangsul ing ngarsa nata | sarta ngirit Maerah Sang Kusumayu | miwah sira Jaka Kôngsa | myang Suratimôntra Patih ||

24. sang prabu kalangkung ewa | sukêr miyat marang Maerah Dèwi | nanging sinamun ing sêmu | samudana nambrama | mara kene yayi Maerah alungguh | Sang Dèwi Maerah sigra | sumungku pada sang aji ||

25. sarwi alara karuna | kathah ingkang karasa jroning galih | kalêpatanirèng dangu | ri wusnya ngèstupada | sang kusuma alênggah maksih rawat luh | adrês pan kadya turasan | gya Ki Jaka Kôngsa gênti ||

26. umèstu padaning rama | sawusira Suratimôntra Patih | umatur sarwi wotsantun | pukulun sri narendra | kamipurunipun kang abdi umatur | wontên ing ngarsa paduka | kabêkta wêlasing galih ||

27. marang garwa padukendra | Sang Kusuma Maerah nèng wanadri | adarbe putra kalangkung | saking amêlasarsa | rèhning putri kang sarta garwaning ratu | kawêlasarsa nèng wana | lajêng kawula tulungi ||

28. angupakara sang rêtna | botên dangu wontên brahmana prapti | saking Wukirgora nêngguh | nama Rêsi Suwôngsa | lajêng amondhongi sang rêtna pukulun | akathah pitulungira | ngantos dumugi samangkin ||

29. putra tuwan wus diwasa | sinung parap dening Suwôngsa Rêsi | Jaka Kôngsa ajêjuluk | kae bangbang maruta |

--- 10 ---

rèhning sampun diwasa rumasa ulun | owêl dibya santikanya | marmane amba aturi ||

30. sowan ing ngarsa paduka | kang supadi tuwan karsa ngakêni | dhumatêng putra pukulun | mangkana sri narendra | myarsa ture Suratimôntra kalangkung | trênyuh tyasira sang nata | rudah gêng manawung kingkin ||

3. Asmaradana

1. dangune ginalih-galih | badhe nyelana têmah |[1] si dibya gawe bekane | sarta panggalihe nata | kèngêtan duk samana | winangsit dening dewa gung | putrane katiga pisan ||

2. kinèn nitipakên sami | Antagopa anèng desa | Widarakandhang têmahe | ature Suratimôntra | lamun tan tinuruta | sayêkti gawe pakewuh | tuwin sang prabu rumasa ||

3. kênèng sikuning dewa di | sisip têmbire manawa | mêcah praja Madurane | ananging lamun tinômpa | sapira gênging coba | dadya lantaran saèstu | kanugrahanirèng dewa ||

4. nanging ing batin sang aji | anêtah mring arinira | Arya Prabu Rukmakane | dinuta têmah sêmbrana | inandêl andaluya | nanging pinupus ing kalbu | mung cobi panampènira ||

5. mangkana ngandika aris | hèh iya Suratimôntra | sanyatèku anak ingong | mara kulup Kôngsa inggal | ngabêktièng manira | sarta marang pamanamu | karoku padha riningwang ||

6. Jaka Kôngsa gya ngabêkti | mring rama myang ring kang paman | sakalihan ing laire | suka ing batine ewa | mangkana Sri Narendra | Basudewa ngandika rum | kaki Kôngsa mêngko sira ||

7. sun [su...]

--- 11 ---

[...n] paringi prênah ugi | dumununga kadipatyan | lan yayi Maerah kowe | amonga ing putranira | ana ing kadipatyan | kang liningan nêmbah matur | pukulun inggih sandika ||

8. sang prabu ngandika malih | de sira Suratimôntra | ingkang minôngka êmbane | putraningsun Jaka Kôngsa | miwah sun sungi pangkat | punggawa êmban pangayun | pêpatih ing kadipatyan ||

9. sagunge bala rasêksi | gêdhe cilik lastarèkna | apa pangkate maune | lêstari kawêngku sira | wajib murba misesa | mung yèn ana karsaningsun | lagi nyangkul karyaningwang ||

10. pangane ya saka mami | pira maune uga |[2] ywa sinuda sakabèhe | Suratimôntra tur sêmbah | inggih gusti kawula | sakônca kalangkung nuwun | ing sih parimarma nata ||

11. narendra ngandika malih | hèh Patih Saragutita[3] | kang bala ditya sagunge | sungên prênah sowang-sowang | patih matur sandika | wusnya têlas dhawuh prabu | lajêng jêngkar angadhatyan ||

12. kondur marang kênyapuri | kang sewaka sowang-sowang | mulih marang ing prênahe | sira Risang Jaka Kôngsa | kinèn laju kondura | maring kadipatèn sampun | binangun tulyasri raras ||

13. tuwin kang ibu Sang Dèwi | Maerah tuwin kang paman | Suratimôntra kondure | ugi maring kadipatyan | nadyan wus pinaringan | prênah priyôngga puniku | sang wil arya tan kêna sah ||

14. kêrêp wontên kadipatin | mangkana datan winarna | Ki Jaka Kôngsa lamine | wontên nagari Madura | apan sampun kasusra | Ki Jaka Kôngsa kasêbut |

--- 12 ---

nama Radèn Arya Kôngsa ||

15. ambêke kalangkung êdir | daksiya apuwa-puwa | mung murka angkara bae | tindake sawênang-wênang | marang wadya Madura | tanpa kering tur adigung | kumalungkung gêgêndhungan ||

16. ingugung lan kang ramaji | ing karsa tan pinalangan | pan amung linajur bae | ing môngsèku wong Madura | sami nawung sungkawa | awit saking rajasunu | sukane karya sungkawa ||

17. tan ana labête kêdhik | ring wadya paring apura | asiya-siya patrape | misesa kalawan niksa | asihe Radèn Kôngsa | mung marang pra wadya diyu | sinungga-sungga pinindha ||

18. kadang tunggil yayah bibi | milane kinameranan[4] | marang wong Madura kabèh | mangkana ing lama-lama | sira Rahadèn Kôngsa | ing kadipatèn binangun | ingêlar winangun kitha ||

19. dhinapur drigama rungsit | pan mawi jagang jinugang | kinapurancang pinggire | jagange bancang sakawan | wanguning padalêman | pinêtha purèng kadhatun | kasor purane kang rama ||

20. dènira bangun tan mawi | atur uningèng kang rama | anuwun idi padene | kang rama jêng sri narendra | mung winêngku kewala | pasthi tan dadya sakipun | galihe Sri Basudewa ||

21. antara pambarunèki[5] | ing pura wus paripurna | Rahadèn Kôngsa ing mangke | ngaturan dening kang paman | Suratimôntra ika | supaya karsa nênuwun | têtêp madêg raja mudha ||

22. Kôngsa tan sawalèng kapti | nênuwun marang kang rama | adêgira prabu anom | kang rama Sri Naradipa | anuruti kewala | samana Dyan Kôngsa sampun | ingadêkkên raja mudha ||

23. kasêbut prabu [pra...]

--- 13 ---

[...bu] taruni | nama Arya Prabu Kôngsa | wus waradin dhang-ondhange | adêke sang raja mudha | limrah wong samadura | dènira nganggêpa wau | marang Arya Prabu Kôngsa ||

24. sangsaya budinirèki | mungkar murka angkaranya | mêsesa wasa-wasane | gung aniksa siya-siya | marang wong ing Madura | kunêng kang lagi margiyuh | wong sapraja ing Madura ||

25. gantya kang pinurwèng kawi | mangsuli caritanira | para Pandhawa lampahe | duk saking guwa Sigrangga | nêdya marang Maendra | ing lêmpèng lèr wetanipun | lampahe kawêlasarsa ||

26. mudhun jurang-jurang trêbis | sumêngka sêngkaning arga | malipir pèrèng lungure | parang parung parejengan | sinêrung tinarajang | ing sungil-sungil sêsiluk | manusup-nusup sinasak ||

27. bêbondhoting êri bandhil | rumèndhèt-rèndhèt sarira | pinêksa sinêrang bae | tan wrin pringganing bêbaya | ubayaning wardaya | suka matièng wana gung | yèn nuli nora tumêka ||

28. ingkang sinêdya ing kapti | tarlèn mung praja Wiratha | ginêlak-gêlak lampahe | yèn siyang tansah lumampah | kalamun kasayahan | rèrèn ngaring-aring rapuh | wus rapih malih lumampah ||

29. yèn dalu kèndêl wanadri | sare sanggèn-ênggènira | godhong palasa lèmèke | kayu watu kang kinarya | pajang[6] sirah kang sarta | lamun kalungsèn anêngguh | kang dhinahar ananira ||

30. wowohan witing wanadri | nêdhêng usum angayangan | pala kasimpar warnane | kalamun akatorana | wening pacing minôngka | jampining anggong ingêpuh | pupus pacing mijil wenya ||

4. Mijil

1. lami lampahira [la...]

--- 14 ---

[...mpahira] anèng margi | manggung onjot-onjot | saonjotan kewala alèrèn | saking sampun sangêt sayahnèki | wirandhungan dadi | angrêrèndhèt laku ||

2. Dèwi Kunthi wantunirèng putri | dèrèng tate rapoh | lumakuèng têbih patêbane | sampoyongan sabên dèn tulungi | dening darmasiwi | ginendhong kang ibu ||

3. Radèn Bima anggendhong kang rayi | Nangkula yèn rapoh | lan Sadewa pan kinarya gêntèn | lamun Radèn Nangkula lumaris | Radèn Sadewèki | ginendhong anggandhul ||

4. lamun Radèn Sadewa lumaris | Nangkula ginendhong | pan mangkana ing lampah lamine | Dèwi Kunthi gung kagagas dening | sagêde nglampahi | para putra wau ||

5. sutèng nata ginadhang dadyaji | têmah kênèng lakon | lêlaku nèng wana gung kalungsèn | sru kasrakat masakat langkungi | Sang Kusuma Kunthi | karantan kapiluh ||

6. kèndêl-kèndêl yèn ingarih-arih | dening putra karo | Darmaputra kalawan Pamade | ingkang tansah ngenaki panggalih- | ira ingkang bibi | birata gunging kung ||

7. Radèn Bima yèn kang ibu nangis | jrêbabak kemawon | tampa[7] muwus anênggak waspane | mathêt lathi tan têgêl udani | mring ibunirèki | radèn kalihipun ||

8. Pintèn Tangsèn wrin kang ibu nangis | dyan karo gêlolo | nora kêna pinalang tangise | anungkêmi pada radèn kalih | tan kênèng sinapih | bêrung gènnya muwun ||

9. Dèwi Kunthi lamun dèn sungkêmi | dening putra karo | lalu kêjêng kantaka sanggène | lah sapira rasaning panggalih- | ira Pandhusiwi |

--- 15 ---

dènnya nahên ing kung ||

10. trênyuhing tyas lir rinujit-rujit | kalanira anon | ingkang ibu kantaka sanggène | lir murcatma tanpanon rat nênggih | gêngirèng rudatin | lalu kawlasayun ||

11. lampahira pan maksih malipir | turut ing jurang jro | parang curi-curi èrèng-èrèng | atut têpi tumiyung tumawing | mring sêsiluk sungil | sulêk singup-singup ||

12. wontên ingkang tênggèrèng sakêdhik | kadhang kadho-kadho | dening êri kêmarung arèngès | kêrêp nasak bêbondhot ri bandhil | gung ngrèndhèt bondhèti | bêdhah busanajur ||

13. lamun antuk tugaran waradin | tan ana kang ayom | Sang Hyang Surya tumiling panase | saputing angga kumyus ngêbêsi | riwe drês amili | lir pinêrês murut ||

14. lamun ayom madyaning wanadri | garumbul garombol | kanan kering rongkop kèh isine | saradula andaka myang èsthi | kidang sangsam sami | brosot pating brubut ||

15. sami ngungak-ungak lir ngurmati | mring kang lêlanandon | yèn janmaa ningkirkên kancane | pinêpêkan ywa ngalang-alangi | gusti lagi laris | winulat kawlasyun ||

16. panggroning kang sardula tinampi | sumngèring mênyero | nyara basa yèn janmaa kae | gusti sampun sumêlang lumaris | môngsa salah kardi | punika sadarum ||

17. mandar nutur pudya ingkang mugi | lampah karahayon | sata wana asora bakikèr | mêrak mara mring gènirèng laki | sarwi nyangungongi | yèn janmaa iku ||

18. lakinira ingajak ngurmati | ring kang alayandon | jurung puji basuki esthane | kêmbang-kêmbang ing wana mêpêki | sugandanya minging | kungasnya tumanduk ||

19. marang grana

--- 16 ---

karyanggaring galih | kèh ruru carup ron | ambalasah mlakua sinruwe | pinundhuta pacundhuking wèni | wipala mênuhi | kasimpar gumantung ||

20. angayangan nêdhênge ngêmohi | isthane kanang woh | lir nyunggata mring kang gung kalungsèn | lumakua pinêthik kinardi | jêjampining ngêlih | tinimbang kalêsun ||

21. kang siniptan pra ngawirya naming | manggise kang anom | langkung sêgêr jampi panggrangsange | beda Sêmar Bagong gung ngêcêmil | sanane ingambil | ginembol kinandhut ||

22. pinapacit sauruting margi | mangkana kang andon | alêlampah ngambah tugarane | bulak wiyar angaluk-aluki | tan kayoman dening | taru tinêras wus ||

23. wancinira kang surya nêngahi | tumiling makumyos | pan sinêngka ingonjot manjate | parêdenan alit-alit marmi | palatar waradin | tan nèng taru tuwuh ||

24. lamat-lamat padesan kaèksi | anggênggêng gêng katon | winatara satêngah arine | yèn linakon padesan kang kèksi | pan durung sawiji | pêthuk janma langkung ||

25. liya namung wara[8] agêng alit | andulur asêlor | kidang miwah manjangan jawine | kang kapapag sumingkir atêbih | mangkana Sang Dèwi | Kunthi sambatipun ||

26. babo kaki kayaparan iki | ragèngsun kalêson | baya kalingsir sadina kiye | amarlupa raganingsun kaki | gêtêr tan kawawi | anutugna laku ||

27. paran kono gonira ambudi | ngupaboga babo | yèn kasèpa gon ingsun kaluwon |[9] kaya-kaya wus nora kawawi[10] | kagyat Bima siwi | sinambat kang ibu ||

28. anjêrbabak netranira kalih | mênggah lingira lon | iya bênêr kang

--- 17 ---

kalirên kuwe | jêr wus pirang côndra ing samênir | nora na rijêki | lèn pala pinuluk ||

29. lah wis kakang karia sirèki | tunggua ing kono | sun satiyar ngupaya bogane | ingkang raka pan amung nganthuki | saking tan bisa ngling | karantaning kalbu ||

30. Dyan Sadewa sinèlèhkên nuli | saking ing panggendhong | radyan karo karunèng sukune | ingkang ibu wus tan bisa mosik | saking sruning anglih | lêswèng angga luluh ||

31. têmah para putra anangisi | Bagong gorang-garong | tangise mung gêgulungan bae | Dèwi Kunthi wus asawang mayit | yayah idhêpnya nir | Darmaputra muwus ||

32. babo ariningsun Si Pamadi | ywa mênêng kemawon | wêlasa mring wong tuwamu kiye | aja dumèh rakanira uwis | ngupaya rijêki | ambok dèn ngrêmpêlu ||

33. Dyan Margana mundur awotsari | sarwi ngusapi loh | wus alêpas dyan karo lampahe | dènnya sami ngupaya rijêki | Rahadèn Pamadi | tyasnya lir mêgatruh ||

5. Mêgatruh

1. kacarita Dyan Pamadi lampahipun | sinêru sinêdyèng kapti | malbèng desa kang kadulu | ing Saradan raning dèsi | Rahadèn Pamadi anon ||

2. janma wadon nèng sêndhang anuju adus | samana dipun prêpêki | sêdyanira Pandhusunu | têtanya araning dèsi | miwah bêbundhêle kono ||

3. duk praptaning êndon wanodya kang adus | Dyan Pamadi ngandika ris | ywa dadi kagyating kalbu | bok ngantèn ingsun malatsih | têtanya marang siroko ||

4. ya ing kene desa ngêndi aranipun | lan umbul apa patinggi | kang dadi bundhêling dhusun | sapa

--- 18 ---

kang sinambat ing sih | pan ingsun arsa pêpanggoh ||

5. wadon ingkang tinanya datan sumaur | sêmonira gêtêr ajrih | ngadêg nyat lajêng lumayu | kapyandhêm tan tolih wuri | sru anjêrit nguwoh-uwoh ||

6. dhuh wong lanang tulungana jênêng ingsun | kasêlak kasêlut mami | pinotha-potha ing kakung | iyarsa misesa mami | manira asangêt lumoh ||

7. marma inggal sapa yogyane têtulung | liya sira laki mami | kalamun sira agupuh | gupuh gonira nulungi | ingsun bakal nora wangkot ||

8. ing sakarsa-karsanira sun miturut | sarta satuduh nglakoni | mênèk sira nora gupuh | kaya ge tumêkèng pati | wau ta kang kacariyos ||

9. playunira wanodya malêbèng dhusun | samantara kang mêtoni | janma priya lakinipun | wanodya kang jêlih-jêlih | lumayu sing panti gupoh ||

10. mapagakên somahe arsa amuwus | apa karane sirèki | jêlah-jêlih minta tulung | kang wadon rinangkul sarwi | ingarasan gya pinondhong ||

11. wus binêkta manjing dalêm wismanipun | èstrinira apan maksih | mênggah-mênggah wuwusipun | kakang gurunadi mami | mugi wêlasa maring ngong ||

12. priyayi kang arsa motha-motha ingsun | jêngandika jêmpalani | pintên banggi têkèng lampus | lamun kalampahan ugi | sayakti gêng sih trêsnèngong ||

13. sarta kula ing sakarsa bangun turut | môngsa salayaèng kapti | kakunge suka asaguh | iya aja walangati | sun tandangane kanang wong ||

14. ingkang arsa motha-motha mring sirèku | aja ngowani ing janji | sira karia rumuhun | sun payane kang

--- 19 ---

prayayi | gya sinèlèhkên kang wadon ||

15. lakinira brakuthu kêbat umêtu | praptaning dhadhah kapanggih | lan Pamadi gya andhêku | matur noraga malatsih | dhuh pukulun sang wiranon ||[11]

16. lah sapintên suka myang panuwun ulun | saking pitulungannèki | punapa kewala mungguh | kang karya amba malês sih | pitulungan tuwan yêktos ||

17. Radèn Parta alon pangandikanipun | mêngko pantèn dipun ririh | mungguh ing aturmu mau | manira durung mangêrti | lan manirarsa têtakon ||

18. marang sira rèh kajêlag lakuningsun | kang mau ana pawèstri | nèng pinggiring sêndhang adus | tanpa rowang sun parani | pan arsa nêdya têtakon ||

19. raning desa utawa bêbundhêlipun | yèn antuk patanya mami | mung prêlu arsa pêpangguh | pawèstri durung nauri | patanyèngsun kang mangkono ||

20. têka nuli lumayu sarta ngênguwuh | minta tulung marang laki | ambok dadi kagyatipun | têmahan asalah dalih | dakwa kang dudu maring ngong ||

21. kang puniku kalamun sira sumurup | marang lakine wong èstri | arsa sun panggihi mungguh | ing pakarya manirapti | sêsulangkên kang supados ||

22. tan kajêron pandalih andakwa ringsun | salah solah tan prayogi | kang liningan lon umatur | inggih bandara kang mugi | piyarsakna atur ingong ||

23. rèh kadangu kawula matur sajatu | inggih kawula puniki | sutane bêbundhêl dhusun | Saradan namaning dèsi | pun Sarômba yayah ingong ||

24. apilênggah patinggi dèn nama ulun | Sadana wau pawèstri | kang tuwan tanya lumayu | anama Nikèn Sarwasri |

--- 20 ---

têmênipun semah ingong ||

25. panggih sampun lami mapan dèrèng atut | kewala kula parêki | ningkir sarwi ulat rêngu | sampun saprika-sapriki | dèrèng wanwan ling kemawon ||

26. asajiwa malih bangkita pukulun | kewala dipun cêlaki | botên kenging môngka ulun | arêmên kapati-pati | dèrèng kapadhan saraos ||

27. saking sangêt kadarpaning tyas pulang gyun[12] | semah botên nimbangi sih | kalampahan amba ngluru | isarat dhuyung myang dhêsthi | salir sarana linakon ||

28. suprandene maksa botên sagêd atut | wasana ari puniki | tuwan anjalari atut | sakawit tuwan takèni | salah pandalihing wadon ||

29. ring paduka ajrih têmahan lumayu | gampil sambat mring kang abdi | minta tulung sarta sanggup | sakarsamba anglampahi | ubaya gêng sihe mring ngong ||

30. anggêr amba purun jêmpalani kakung | kang mêmotha dhawaknèki | sokur tumêkaning lampus | wau kawula sagahi | anulyamba nêdya panggoh ||

31. marang priya kang têtanya semah ulun | badhe botên nglaksanani | panêdhane semah ulun | kang saèstu mung nêdyapti | mintonkên sukaning batos ||

32. sarta ngaturakên gêng panuwun ulun | dene badhe kapadhan sih | saking lêgane ing kayun | tur prasêtya pati urip | ngrasa gêng potangan ingong ||

33. ing wasana tuwan priyôngga lah sokur | jalari ing atut mami | bandara sangêt anuwun | mênggah tur prasêtya mami | benjang yèn manggih pakewoh ||

34. kula gêntos dadosa lamaking pupuh | amba têmah matyèng jurit | labuh pakarya pukulun | kajawine kang puniki | kawula nuwun jinatos ||

35. karsa tuwan badhe [ba...]

--- 21 ---

[...dhe] panggih umbul dhusun | rèhning bêbundhêling dèsi | kalêrês sudarma ulun | yèn badhe mêmundhut gusti | sampun kasmaran pakewoh ||

6. Asmaradana

1. Pamadi alon nauri | ya sira Pantèn Sadana | bangêt panarimaningong | mungguh sih prasêtyanira | mau kang wus kawahya | dene ta pakaryan ingsun | arsa panggih bundhêl desa ||

2. lah walèh-walèh punapi | têmêne wong tuwaningwang | lêlaku têbih sangkane | sarta wus lami nèng marga | durung katêmu janma | sah ngayam-ayam wana gung | lagya ing dina samangkya ||

3. wong tuwaningsun kalingsir | sun kinèn ngupaya boga | dadia jampining ngêlèh | nujwantuk tatanyèng janma | arêp dadi prakara | ing pakarya durung antuk | mèh kêdhik nêmu bêbaya ||

4. rahyune sira pribadi | nora sak budi utama | Pantèn Sadana ature | manawi amung punika | prêlu paduka arsa | pêpanggih lan rama ulun | punapa botên prayoga ||

5. cêkap nèng kula pribadi | karsanta wau punika | kewala bujêng rancake | kawula mêndhêt mring wisma | boga saananira | amung paringa pituduh | dhatêng pundi jujugira ||

6. doning ibunira gusti | ngancêr-ancêran kewala | ing mangke kula bêktane | suka Rahadèn Palguna | iya Pantèn sapira | panrima lan sukaningsun | ing mêngko sira jujugna ||

7. lah kae nèng wong kaèksi | tan ana wong liyanira | poma dipun inggal bae | Sadana matur sandika | lajêng wangsul mring wisma | ngimpuni tiyang rèhipun | sami kinèn ambêbêkta ||

8. jodhang gêng kang mawa isi | sêkul tumpêng panggang ayam | pêpanganan kèh warnane | tinata dadya rong jodhang | karane kalêrêsan | ngrêratêngi lagya rampung | pan arsa mêmule desa ||

9. wusing sangkêp panotèki |

--- 22 ---

dadi rong jodhang samana | Pantèn Sadana ge-age | angirit pikulan jodhang | kunêng ing lampahira | Sadana gantya winuwus | lampahe Rahadèn Bima ||

10. dènira ngupaya bukti | ingkang sinêdya ing karsa | desa gêng anggênggêng katon | sinêru ing lampahira | praptèng pinggiring desa | Bima kanggêg lampahipun | mirêng swaraning karuna ||

11. wong sadesa parêng nangis | gumêrah amawurahan | tan dangu sirêp tangise | sami sarêngan nyuwara | nanging nora pratela | saking sarêng kèh kumruwuk | yèn sampun awawan sabda ||

12. malih sarêngan anangis | jalwèstri rame gumêrah | Dyan Bima ngungun jro tyase | iki tangise wong apa | wong akèh bêbarêngan | tan suwe mênêng gya padu | apa kang pinadu baya ||

13. ala apa sun ningali | Dyan Bima gya manjing desa | marani goning tangise | tan winarna sampun prapta | gèn kang sami karuna | Bima marêpêki gupuh | sarywa sru dènnya têtanya ||

14. he mêngko kang padha nangis | padha mênênga sadhela | sun tanya apa mulane | anglumpuk uwong sadesa | lanang wadon karuna | yèn mênênga panangismu | muni lir padudon karsa ||

15. deneku kang dèn tangisi | wong tuwa kang anèng têngah | priyôngga lah mara age | jarwanana jênêng ingwang | ya ta kang tinangisan | maksih mênggah-mênggah matur | priyantun kauningana ||

16. rèhning kadangu pun patik | dados gih matur pasaja | witing tangis myang padudon | anggèr kawula punika | bêbundhêlipun desa | ngriki patinggi alungguh | nami kula Ki Karsula ||

17. dene ing desa puniki | karajan dhusun Tambara | tiyang kang anangis kabèh | punika

--- 23 ---

nak putu kula | siji tan nèng wong liya | karane nangisi ulun | makatên bêbukanira ||

18. dhusun Tambara puniki | kabawah ing Ngekacakra | ing praja Ngekacakrane | ratunipun pan raksasa | anama Prabu Baka | ratu kaisisan wadu | saking wus têlas dhinahar ||

19. paos tiyang siji-siji | alumados sabên dina | sawawêngkonipun kabèh | wus têlas pinajêgêna | kantun dhusun Tambara | têtiyang kang kula wêngku | inggih wus têlas sadaya ||

20. pan kantun tiyang sadèsi | punika nak putu kula | sadaya tan wontên sanès | anggèr sarèhning kawula | têlagan pajêg jalma | dados wau kula rêmbug | lan anak putu sadaya ||

21. rèhning kawula puniki | wus tuwa katog uripnya | kajêng kularsa sumèlèh | inggih kalênggahan kula | patinggi ing Tambara | anak kula kang pambayun | kang anama pun Irawan ||

22. gêntosana lênggah mami | mêngkuwèng desa Tambara | anggèr kajêng kula mangke | linadosna ing pajêgan | wis tuwa gawe apa | lèn wadaling anak putu | punikanggèr pun Irawan ||

23. binantu nak putu sami | botên suka lumadosa | paos minôngka tarabe | mêmangsane Prabu Baka | parikêdah Irawan | utawine anak putu | salah satunggal kewala ||

24. linadosêna yaksaji | paos minôngka taraban | kula ingkang botên awèh | rèh ênèm pantês nutugna | lampahanirèng tuwa | Irawan lan anak putu | lan kula padudon karsa ||

25. ngriku kumêdah lumadi | paos kula botên suka | ajêng botên kula mawon | ingkang lumados pajêgan | makatên dangunira |

--- 24 ---

diya-diniya ing wuwus | wasana sami karuna ||

26. nanging sanadyana sami | santosa botêne suka | botên surut tekad ingong | kêdah barosot kewala | punika ingadhangan | ginendholan anak putu | mangkana Rahadèn Bima ||

27. osiking tyas uwong iki | bênêr nalare tan nasar | wong sadesa bêcik kabèh | tekate padha santosa | samya wani mring pêjah | wasana ngandika arum | hèh kakèkane Karsula ||

28. upama wus salah siji | angalah gêlêm kinarya | pajêg apa bisa sarèh | yèn sarèha pirang dina | godhagane dènira | nora amajêgi iku | Buyut Karsula turira ||

29. sampuna wontên upami | ingkang lumados saosan | godhag sataun lamine | sawêg malih pajêg tiyang | sajuga têtaraban | sêdhêng panjang pikiripun | dènira andalih durma ||

7. Durma

1. Arya Bima myarsa ature Karsula | katgada ing panggalih | asru angandika | iku gampang kewala | iya masalahe kardi | supaya nora | padha cawêngah pikir ||

2. lamun padha rêmbug iki wong sadesa | kewala ingsun sapih | Si Buyut Karsula | lumadi aja sida | Irawan nak putu sami | ya aja sida | lumadi tarab dadi ||

3. wong samene misiha padha widada | dene ingkang lumadi | pajêg kang minôngka | tadhah têtarabira | yaksendra Baka ananging | pituwasana | iya ragèngsun iki ||

4. wong sadesa miyarsa enggaring driya | kumrisik parêng muni | ngroyok Arya Sena | inggih mundhut punapa | pituwas kula ganani | sami sakala | Bratasena lingnyaris ||

5. pituwase mung sega iwak kewala |

--- 25 ---

kang pantês iku nuli | saiki kirimna | mring ibu kakang ingwang | yèn sira uwis ganani | nuli manira | parakna mring yaksaji ||

6. wong sadesa saur-manuk inggih uga | saniki angganani | malah kaparêngan | kathah tumpêng myang panggang | kang badhe karya mêmuli | Buyut Karsula | lamun lumados pasthi ||

7. pêjahipun mila kinamulèn samya | punika yèn suwawi | tumpêng panggang ayam | miwah kang pêpanganan | jadah jênang kang tape grit | lajêng kewala | kula purugkên mangkin ||

8. marang gène kang ibu miwah kang raka | Bratasena nauri | lah iya parakna | dipun gêlis kewala | nuli sapa ingkang ngirit | mring Ngekacakra | Ki Karsula nauri ||

9. inggih anggèr suwawi kula priyôngga | ingkang ngaturna ngirit | Bratasena nabda | iya sun gendhong sira | ing laku nulia prapti | dene kang sêga | kirimêna saiki ||

10. sinanggupan Irawan môngka pangarsa | ngirit pikulan nênggih | dadya kalih jodhang | panggang tumpêng panganan | sampun lumêpas lumaris | kang kirim dhahar | Bratasena tumuli ||

11. Ki Karsula ginendhong binêkta mêsat | kêbat lakunirèki | amawa prabawa | sindhung riwut prakêmpa | kêras pôncawora tarik | gênging prahara | lir pinusus mêsêsi ||

12. kèh wrêksa sol kabarubuh ambalasah | dadya jrambah waradin | kang kambah Dyan Bima | têmah dadya rahara | lampahe sinêru prapti | ing Ngekacakra | lajêng malêbèng puri ||

13. pan wus sonya tan ana janma rêksasa | saking wus minggat giris | tingkahe prabunya | gêgêdhêgi lir gila | môngsa janma nora kêni | towang sadina | ya ta Sang Bayusiwi ||

14. manjing pura kang gapura kaparanggal | prahara [praha...]

--- 26 ---

[...ra] gora tarik | prabawane Sena | kori pêcah kaprapal | nèng sêbit gigal kabalik | kang wisma-wisma | payone morak-marik ||

15. tinêrak ing prahara kathah kang rêbah | balasah bosah-basih | kagyat Prabu Baka | iki prabawa apa | datan dangu ingkang prapti | Buyut Karsula | angirit Bayusiwi ||

16. mêndhak-mêndhak Ki Karsula atur sêmbah | apuranira gusti | gêng lêpat kawula | de ngantos katalatan | paos kawula sujanmi | ingkang punika | gusti sumonggèng kapti ||

17. gih punika wujude paos kawula | suka risang yaksaji | myat tarunanira | slira wêwêg warata | sêmbada balengah kuning | sampun kaduga | eca pinanggang urip ||

18. Prabu Baka kumêcêr ngilêr ces-cesan | dipun kaparèng ngarsi | sun tarabe coba | baya kaliwat eca | umajêng Dyan Bayusiwi | ngarsaning Baka | cakêt amalang kêrik ||

19. dyan binonyo ing bumbu panggang warata | slirane Bayusiwi | pan kèndêl kewala | ingolak-alik uga | dening Sri Baka yaksaji | pan pinilihan | kang momol dagingnèki ||

20. bêboconge karsa rumiyin dhinahar | cinakot kinrêg wani | sru kinêrah-kêrah | Bratasena tan pasah | kumelot ulêting daging | nulya baunya | kinrêg tinarab dhingin ||

21. sru kinêmah-kêmah uga nora pasah | sarira dèn dlajahi | sakojur sadaya | kang momol pinilihan | kinêrêkan tan nêdhasi | Rahadèn Bima | sasmita mring kiyai ||

22. Karsula mrih sumingkira kang atêbah | Karsula ananggapi | samana wus kesah | wuwusên Prabu Baka | tita dènira ngêrêki |

--- 27 ---

sliraning Bima | tan ana kang nêdhasi ||

23. kaku tyase têmah bramantyambêg sura | krudhanira mawêrdi | angêrik kruraya | anggro agora sabda | babo dene mêjanani | môngsa wêgaha | gôndra pira sirèki ||

24. sun tandangi hèh wong pajêgan dèn yitna | katiban bindi mami | sigra sang yaksendra | ngikal bindi ingayat | Bratasena sru binindi | jajane kêna | wêntala tan nêdhasi ||

25. dyan tinitir yaksendra pambindinira | pukul tan bêbayani | mapan dèrèng ebah | Sena puguh sih lênggah | yaksendra kaku tyasnèki | salin sanjata | limpung ngayat kumitir ||

26. dyan linimpung Arya Sena lagya endha | tuna limpunge olih | siti nèng saasta | tumancêp Prabu Baka | tinêbak de Bayusiwi | kêbating endha | tugêl limpungirèki ||

27. dyan ingêlut gapyuk parêng pêpulêtan | liru gon gênti ngungkih | angangkah amokah | pêngkuh pokah-pinokah | kuwêling kawal kawalik | Sang Prabu Baka | kawalahên katitih ||

28. kêrêp kêna binabit miwah dinugang | atanapi binanting | sira sang yaksendra | saklangkung krudhanira | nubruk nêbak ngrampak wani | Rahadèn Bima | tadhah panggah tan gingsir ||

29. duk tinubruk pinarêngan yaksadipa | cinandhak astanèki | tinarik akontal | tiba karungkêb sigra | cinandhak sukune kalih | kungkal ingundha- | undha nulya binanting ||

30. ing bantala kantêp tibanya kalumah | sigra dipun kakahi | wêwadhuking ditya | sinudhèt pôncanaka | bêdhah ususe manguwir | wil kapisanan | pêjah tan kanthi budi ||

8. Kinanthi

1. bêbathangira wus jinur | mring

--- 28 ---

Bima jinuwing-juwing | wau Ki Buyut Karsula | suka dènira ningali | sapêjahe Prabu Baka | Dyan Bima dèn palajêngi ||

2. prapta anungkêmi suku | dhuh bandara gusti mami | sèwu bagya kamayangan | inggih kawula puniki | pasasat anambung jiwa | nambêli ngumuring dasih ||

3. pêpancèn kawula lampus | paduka ingkang gêsangi | miwah mangke nirnakêna | kalilip kawula ugi | sakônca myang putra wayah | pintên panuwune sami ||

4. miwah para anak putu | ing mangke tur amba gusti | paduka mugi karsaa | kèndêl wontên jroning puri | jumênênga naranata | gêntosi Baka yaksaji ||

5. Buyut Karsula iya wus | bangêt panarima mami | sêtya myang pitulunganta | sêga jêjampining ngêlih | dene mêngko karsanira | durung kalêbu ing pikir ||

6. kang dadi manah sun amung | tan liya kang padha anglih | ing mêngko padha kayapa | manira arsa nuwèni | Buyut Karsula turira | kawula gusti umiring ||

7. Dyan Bima suka amanggut | Ki Karsula wus cinangking | mring Sena binêkta mêsat | sinêru lampahirèki | mawa prabawa prahara | sindhung riwut rèh gêtêri ||

8. kunêng kang anêru laku | wuwusên Radèn Pamadi | lawan Ki Pantèn Sadana | angirit jodhang kêkalih | wus prapta padunungira | ingkang ibu Dèwi Kunthi ||

9. apan ta maksih rinubung | ing putra dipun tangisi | Radèn Nangkula Sadewa | sambatira lir pawèstri | kontrang-kantring panangisnya | kang ibu dipun tangisi ||

10. maksih kantu dèrèng emut | saking laluning kalingsir | praptane Rahadèn Parta | mawa boga duk udani | sira Radèn Darmaputra |

--- 29 ---

matur waspanya drês mijil ||

11. punika putranta rawuh | inggih yayi Mas Pamadi | mapan dènnya ngupaboga | wus antuk jêng ibu mugi | wungua nuli dhahara | minôngka jampining ngêlih ||

12. ingkang ibu cat karungu | kang putra ture dumêling | wungune saking kantaka | sarwi angandika ririh | sapa ingkang antuk boga | sapa kang padha ngupadi ||

13. Darmaputra nêmbah matur | putranta pun Bima tuwin | Pamadi ingkang ngupaya | punika prapta wus mawi | boga kang ibu ngandika | apa Sena durung prapti ||

14. kang liningan awotsantun | Bratasena dèrèng prapti | kang ibu malih ngandika | ingsun durung karsa bukti | yèn arimu durung prapta | Si Bratasena manawi ||

15. gone ngupantuk pakewuh | apa gawe ingsun bukti | nadyan nirmala waluya | saking gon ingsun kalingsir | manawa ambokmanawa | iya mêlange kang ati ||

16. arinta antuk pakewuh | agênge tumêkèng pati | sun môngsa gêlêm karia | Pamadi angrês miyarsi | nyat ngadêg nêdya ngupaya | kang raka Sang Bayusiwi ||

17. lagyatri tindak kadulu | kang raka prapta mawangin | katon saking katêbihan | lan wontên janma kèh prapti | ngirit pêpikulan jodhang | praptèng don Parta tanyaris ||

18. Irawan ingkang umatur | miwiti malah mêkasi | dènira tur-atur boga | Pamadi suka miyarsi | gya matur mring ibunira | miwiti malah mêkasi ||

19. myang Sena sampun kadulu | langkung suka Dèwi Kunthi | tan dangu praptarya Sena | jujug kang ibu turnyaris | lah iki wus akèh boga | durung ana kang binukti ||

20. apa karane puniku | nora sêmbada ing

--- 30 ---

nguni | ibu lan kalantihira | kang ibu ngrangkul sarywangling | iya anggèr nganti sira | rèhning sira uwis prapti ||

21. prènèkna sun panganipun | kang êndi lèh-olèhnèki | lan êndi antuke Parta | sigra sadaya sinaji | ing ngarsane ibunira | antuke Dyan Parta dhingin ||

22. kang dhinahar durung tutug | gantyantuke Bayusiwi | dhinahar sang dyah kaecan | pakantuk dènira bukti | wusnya dugi linorodan | sadaya sami ambukti ||

23. têkan jalma ingkang mikul | pinaringan awaradin | Dèwi Kunthi angandika | iya gon ingsun abukti | mirasa antuke Sena | anikmat gon ingsun bukti ||

24. beda lawan antukipun | putraningsun Ki Pamadi | têka sêpa tanpa rasa | apa karanane sami | paran padha antukira | sojara ingkang sajati ||

25. Radèn Darmaputra matur | miwiti malah mêkasi | putra ro antuke boga | Dèwi Kunthi lingiraris | layak mirasa Si Bima | dene dipun tohi pati ||

26. mangkana wus sami tutug | dènira samya abukti | sigra Ki Pantèn Irawan | umajêng matur wotsari | dhuh Gusti Rahadèn Bima | langkung ing panuwun mami ||

27. paduka anambung umur- | ipun tiyang ing sadèsi | tanapi adamêl pajar | bangkit amberat kalilip | punapa kang winalêsna | sining ing jagat puniki ||

28. kinêtog karya tur-atur | môngsa sah asihing gusti | ing mangke kula prasêtya | bilih benjang manggih wèsthi | kawula purun kinarya | lêlamakirèng ajurit ||

29. Radèn Bima suka manggut | Irawan umatur malih | ing mangke mugi

--- 31 ---

karsoa | kèndêl ing riki rumiyin | dèrèng wus raosing manah | anggèn kawula ngladosi ||

30. kèndêla jroning pura gung | Ngekacakra aprayogi | lamun jêng paduka karsa | sèstu kawula rêsêki[13] | suka Radyan Pandhuputra | sasmita parêng ing galih ||

31. Irawan sawarganipun | mundur lajêng angrêsiki | anulya para Pandhawa | têdhak marang jroning puri | Ngekacakra wus sadaya | sadaya kapanggih rêsik ||

32. lajêng rêrêm wontên ngriku | Buyut Karsula ngladosi | saklangkung sinungga-sungga | liningga bathara yêkti | sakarsane tinurutan | dadyeca tyas Pandhusiwi ||

33. karsa rêrêm ragi dangu | wontên Ngekacakra puri | sarapihing rapuhira | kunêng gantya kang winarni | anênggih wontên yaksendra | ngadhaton ing Pringgadani ||

34. Prabu Arimba jêjuluk | lan Sri Baka sang yaksaji | pan maksih kalêbêt warga | wau Arimba Narpati | pan pêpitu kadangira | ari panênggake èstri ||

35. Rêtna Arimbi ranipun | Brajalamatan anuli | Radèn Arya Prabakesa | Brajadênta Brajamusthi | Sumêndhi Brajamingkalpa | Kalabandana wuragil ||

36. kadang sapta wirèng kewuh | môndraguna ing ajurit | putus sabarang kadibyan | tan kewran jur-ajèr manjing | agal rêmit winêruhan | tan mungkur mring kramaniti ||

9. Pangkur

1. wau yaksendra Arimba | amiyarsa pawarta patinèki | Sri Baka risang wil prabu | dening Sang Pandhuputra | sru murina mangkana Arimba kumpul | lan para kadang sadaya | pinêpak wontên jro puri ||

2. rêksasa Raja Arimba | sru ngandika kabèh ri-ari mami |

--- 32 ---

padha sun bobot budimu | mungguh sapatinira | Prabu Baka dening Risang Pandhusunu | apa nora na murina | para ri sarêng turnèki ||

3. inggih sintên kang botêna | amurina ing warga patinèki | lawan mênggah Pandhusunu | lamun kinèndêlêna | kados-kados andadra patingkahipun | adamêl rèmèhing ditya | kalurung murange krami ||

4. mila kalamun sêmbada | badhe malês ukum mring Pandhusiwi | botên langkung ri sadarum | ngatas karsa paduka | sang wil Raja Arimba ngandika asru | sokur bage mênèk padha | darbe murina ing galih ||

5. dene mêngko karsaningwang | pamalêse ukum mring Pandhusiwi | rèh sikara patrapipun | mêmati tanpa dosa | iya arsa sun walês sikarèng tanduk | mungguh ari-ariningwang | kang sun pracaya ing kardi ||

6. tan lena mung kakangira | Si Arimbi nadyan iku pawèstri | sampat karti sampekèku | mring ajur-ajèr bisa | sun mrih nyidra Si Pandhawa tumpêsipun | yayi apa saguh sira | lumakua marasandi ||

7. Rêtna Arimbi turira | ngong sandika kewala anglampahi | ayahane kakang prabu | botên ta yèn kewrana | marawasa kalayan amarasandu | tumpêsipun pun Pandhawa | wus kapusthyèng asta kalih ||

8. namung wantuning wanodya | badan kula ewuhaya ing budi | bilih katrênjuhan laku | satêmah kerang-erang | mila mugi wontêna ingkang tut pungkur | dèn manukana ing kadang | supados têtêg kang ati ||

9. yèn wontên apêsing lampah | wontêna kang têtulung badan mami | kang raka ngandika arum | ya yayi ywa sumêlang | nadyan ingsun môngsa

--- 33 ---

negakênèng laku | angutus kadang wanodya | amêsthi ingsun kanthèni ||

10. kadangmu iku si arya | sira Brajadênta kalawan malih | Brajamusthi Mingkalpèku | kapate Prabakesa | jampangana lakune kakangirèku | lamun manggiha bêbaya | padha têtulunga yayi ||

11. sun sinung wêwênang sira | lamun malah ana ing laku karti | sampeka wênang sirèku | misesa mêjahana | ari kapat sandika ing aturipun | anulya linilan mangkat | tan ninang liring wêwêling ||

12. Arimbi sakadangira | kang pinatah ngambarèng widik-widik | surup surya wancinipun | dêdêl mahawèng wiyat | tan winarna mangkana lampahe rawuh | luhur purèng Ngekacakra | ya ta ingkang marasandi ||

13. ing wanci tabuh sadasa | pasang sirêp wau Rêtna Arimbi | tumama ring Pandhusunu | tan kêna sinayutan | lir pinulut têbêling netra baliyut | Dèwi Kunthi angandika | putraningsun Darmasiwi ||

14. lah iki kang mawa apa | antuk ingsun tan kêna dèn sayuti | sore mula lir pinulut | têbêle netraningwang | mara kono dèn sami padha awungu | kaki sun nendra sadhela | Dèwi Kunthi lajêng guling ||

15. tinêngga kang para putra | Puntadewa antuke anêmêni | ngandika mring arinipun | manira iki uga | nora kêna sinayutan antuk ingsun | kono yayi sira têngga | jêng ibu gone aguling ||

16. yayi sun nendra sadhela | Darmaputra gumlèyèh lajêng guling | Pamadi myang arinipun | Nangkula Sahadewa | datan pae lan ingkang rakantukipun | gumlèyèh lajêng anendra | nèng dagane bunirèki ||

--- 34 ---

17. kantun Radèn Bratasena | tinakatkên loyopira kapati | sinayutan antukipun | mangkana osikira | apa kêna prabawèng sirêping pandung | padha ngantuk nora nana | iya kang bisa nayuti ||

18. dalah raganingsun iya | lamun ingsun turutana ya guling | jênèh uwis mau-mau | gon ingsun arsa nendra | Bratasena tyasira gung kêpyar-kêpyur | sabên-sabên tarataban | tan eca raosing galih ||

19. sigra Arya Bratasena | angayêngi lang-lang mêdal ing jawi | kang lindhuk-lindhuk inginguk | tan ana apa-apa | kori-kori sadaya sampun tinutup | winiwekan mênèk ana | sandi upaya mrih pati ||

20. wusnya anutupi lawang | Bima wangsul marang sadalêm puri | sêdhih maksa ngantuk-antuk | Rahadèn Bratasena | wus kinikis tyasira pasrah dewa gung | jumênêng asèndhèn lawang | mrih tan pakantuk aguling ||

21. mèt liyêping palayapan | kunêng wau ingkang asèndhèn kori | warnanên luhur kadhatun | Rêtna Arimbi miwah | kadang kapat têrang ing panjêjêtipun | duga paribawanira | tumanduk sirêpe mandi ||

22. kacêtha para Pandhawa | anggulasah dènnya nendra kapati | Rêtna Arimbi amuwus | yayi Brajalamatan | sakadangmu padha karia ing ngriku | sun manjing mring jroning pura | amung wêkas ingsun yayi ||

23. yèn jro pura ana swara | waspadakna lamun manira jurit | dèn padha gupuh têtulung | lamun nora na swara | têka padha mèndêla kewalèng ngriku | para ri matur sandika | sigra Kusuma Arimbi ||

24. amancala mrêcikala | dan umanjing mawan [mawa...]

--- 35 ---

[...n] lêkiting kori | tan rêkasa lêbêtipun | tuhu guna santika | eman dene Arimbi tinitah wadu | luwih kasudibyanira | mangkana lampahe prapti ||

25. jro pura awas tumingal | mring kang sare ngadêg asèndhèn kori | gung luhur sêmbada dhegus | lêlêkêring wadana | kêkêr jarot rêngrêng sêrêng nora rêgu | ragi jênggurêng ing ulat | wilête amêmêdèni ||

26. manise sêmu sêmbada | ujwalane guwaya anêlahi | ngênguwung sawang sitèngsu | sêdhêng sidhi purnama | kang sarira gumêbyar kadya mastatur | kuning dumêling marada | sang rêtna ngungun ningali ||

27. lah babo iki satriya | sêrênge kang wadana andhèwèki | sajêg ingsun miyat kakung | durung tate kagiwang | lagi iki tyas ngong bangêt kasokipun | sih rahap rêsêp tumingal | iya mring satriya iki ||

28. sun sêsuwun dening dewa | muga nimbangana sih trêsna mami | gampanga panggalihipun | luntura asihira | mring manira iya nora ketang-ketung | dadia juru dang pisan | karsaa ingsun ngèngèri ||

29. sanadyan sukua jaja | têtêkêna janggut ingsun labuhi | anggêr kasdu ring ragèngsun | nganggêp gêbal kewala | Dyah Arimbi tyasira kakênan ing kung | kungkaling turidasmara | marang sira Bayusiwi ||

30. lir têmpaling solahira | kadya-kadya ambruk kaêsrog linggih | iya anèng pangkonipun | sira Sang Bayuputra | saking sangêt kabyatan kakênan wuyung | kayungyun poyang-payingan | kasmaran among sarêsmi ||

10. Asmaradana

1. sirna wirodhaning galih | muhung paguting panggagas | lir ginarit Hyang Kamane | korut ruwat têmahira | saking mancala warna | mrêcikala babar sampun |

--- 36 ---

asarupa yaksa kênya ||

2. Arimbi akontrang-kantring | rongèh solah salah tingkah | gung gêdrag-gêdrug sukune | jêjêge bumi karannya | gunging nawung turida | kang dadya paraning wuyung | maksih eca pati nendra ||

3. iku margane sang dèwi | sampêlah rudahing driya | wantuning ditya budine | kudua sadaya-daya | nuruti liring sêdya | mila manggung mênggah ngadhuh | ngantêp têbah-têbah jaja ||

4. ilang sangkribing pawèstri | ngaruara angrêrêpa | pamiluting tyas dêlinge | dhuh babo satriya tama | age dika wungua | saruwenên dasihipun | wus dangu mangantya-antya ||

5. lunture sihira gusti | mring dasih kawêlasarsa | karaya-raya sowane | têbih Pringgadani praja | lan pura Ngekacakra | dalu-dalu alumaku | tan ngetung pringga bêbaya ||

6. labête botên kuwawi | nahên kang brônta mangarang | karungrungan rongèh bae | kang kuletang mung paduka | mugi animbangana | kados raosing tyas ulun | pukulun kinawulakna ||

7. narima dasihe dadi | panêbahing pakulinan | ing jungut tilam arume | sanadyan dadi juru dang | sun têmah nora wangwang | kanggêpa gonku ngumulun | babo radèn wus wungua ||

8. wulatên dasihe gusti | wus suwe asumewaka | sinartu tan sinaruwe | paran darunaning duka | punapa dosa kula | wong bagus manggung aminggu | agawe gênging wigêna ||

9. sadangune Dyah Arimbi | ngarih-arih angrêrêpa | ngrêrêntih mungu kang sare | salira gêtêr sadaya | riwe kumyus turasan | tyas sênag-sênig pyar-kêpyur | kêtêg dhêdhêt adhêg-dhêgan ||

--- 37 ---

10. gondhang garing grangsang salit | ngêlêt-lêt idu kasatan | salira marlupa lèlèh | lir linuluh kalêsahan | wau ingkang anendra | kagyat mirêng gêdrag-gêdrug | miwah gumrêmênging swara ||

11. Bima waspadèng pangèksi | ngarsane nèng rara kênya | sêdhêng dêdêg pangadêge | wiraga raga karana | rampinging pasariran | rêspati kapara ruruh | kuciwa rai rêksasa ||

12. acêlak dènira linggih | mungu ature ngrêrêpa | sampun kaduga galihe | yèn iku kênya bêbana | kênèng brôngta asmara | marang ing sariranipun | nging Bima nora sêmbada ||

13. saking gigu aningali | pasuryan ditya balaka | Bima bêkuh andikane | sirèku putrining ditya | apa bôngsa pisaca | têka cêlak-cêlak lungguh | murang krama adêgsura ||

14. paran sêdyanira ugi | aparsa gêndhak sikara | Rêtna Arimbi ature | sarwi anungkêmi pada | walèh-walèh punapa | ngong sojar sajatinipun | kula kadange wanodya ||

15. Sri Arimba yaksapati | ing Pringgadani nagara | Rêtna Arimbi wastèngong | ing ngajêng kula dinuta | dening kakang yaksendra | kinèn lampah marasandu | nanduki karti sampeka ||

16. arsa malês ukum pati | pêjahe Sri Yaksa Baka | mring paduka sakadange | sarêng kawula uninga | ing warna jêng paduka | têmah lilih botên kolu | mamrih ing pati paduka ||

17. saking raose tyas mami | datarlèn trêsna sutrêsna | inggih mring paduka radèn | marmane mugi wontêna | lunturing sih wilapa | mring kula wong kawlasayun | lumampah tuwan abdèkna ||

18. prasêtya sapati urip | lêbura nèng pada tuwan | ngong têmah dinasihake |

--- 38 ---

Dyan Bima nauri sabda | kalinganeya sira | ragane dutane mungsuh | mrih pati karti sampeka ||

19. têkakna budinirèki | gonira gêndhak sikara | aja pijêr andrêmèmèl | Arimbi matur ngrêrêpa | botên wagêt kawula | andumugèkênèng kayun | saking parikêdah kula ||

20. ngumulun tan ketang dadi | juru pangangsu juru dang | ngong têmah anggêr katampèn | dhuh radèn mugi wêlasa | mring dasihe gung papa | kaparag gênging lara kung | Dyan Bima bêkuh saurnya ||

21. he kêparat buta kodhik | lêlêthêg si gêlah-gêlah | inggal sumingkirèng kene | aluhung sira nêkakna | budimu kang druhaka | sun kêmbari sakarêpmu | balik sirarsa bêbana ||

22. ingsun gila nora sudi | yèn sira sida lumuha | sumingkir saka ing kene | aja takon dosanira | sun sudhèt pôncanaka | sun odhèl-odhèl wadhukmu | mulane enggal ningkira ||

23. aja sira gawe sêdhih | gawe beka amêmêksa | wong gila-gila sayêktos | Dèwi Arimbi duk myarsa | sabda ingkang mangkana | anglês tyasira milalu | antaka anjrit karuna ||

24. sambate amêlasasih | dhuh iki satriya apa | bangêt-bangêt gone lumoh | tinrêsnan tan nimbangana | pinilutan tan ana | asihe têka sarambut | kang pinara sèwu iya ||

25. Arimbi dènira nangis | jêmplang-jêmpling karêrantan | gêdrag-gêdrug sasuwene | akagyat kang samya nendra | mirêng jriting wanodya | kang sare wus sami wungu | Kunthi marani têtanya ||

26. mring putra Sang Bayusiwi | apa karane wanodya | karuna ana ing kene | Radyan Bratasena sojar | purwa madya wasana | kang ibu kalangkung ngungun | alon wijiling wacana ||

--- 39 ---

27. ingsun bangêt wêlas kaki | mring wadon ingkang karuna | bok lêganana galihe | dimèn mari gone brôngta | ing wong kang gawe lêga | pedah tinarima kulup | iya marang dewanira ||

28. Wrêkudara bêkuh angling | sarwi kalepat alunga | sabên-sabên ibu kuwe | nêluk-nêlukakên mringwang | gila-gila pinêksa | sapa kaduga lumaku | anggêgonjak wong mangkana ||

29. Dyan Bima dènnya sumingkir | wus praptèng jawining pura | Dèwi Kunthi kasok wlase | marang kang anggung karuna | pinarêkan samana | ngandika wis nini gupuh | tangia aja karuna ||

30. paran brantanirèng nini | marang putrangsun[14] Si Bima | apa wus mantêp siranggèr | madhêp tumêkèng antaka | kang liningan turira | sang dèwi rasaning kayun | kalamun dèn timbangana ||

31. ajur luluh kulandhêmi | mèstupada ring putranta | Dèwi Kunthi wacanane | apa têmên iku rara | nanging sandeyaningwang | sira jêr raganing mungsuh | paran gon ingsun ngandêla ||

32. Arimbi matur wotsari | sampun dumèh kula ditya | nanging luwangipun dèrèng | wil Pringgadani punika | nimpanga rèh tan arja | miwah malecaèng wuwus | mila kawula pasaja ||

33. dene lamun dèn timbangi | trêsna kula lan Dyan Bima | amba lila amba sagoh | lamun wontên rasanira | sandeya lan pun kakang | saking wus dianggêp mungsuh | kula sagah matènana ||

34. dene sanèse kakaji | kula tanggung saenira | ari kula sadayane | lamun kongsi ngalanana | dhumatêng trah Pandhawa | dêstun lajêng sami anut | ngawula saabipraya ||

35. suka ngandika Dyah Kunthi | yèn iku kapara nyata | iya saguhira kuwe | ya ingsun kaduga maksa | gampange tyase Bima | miturut mêngku sirèku | Arimbi matur supata ||

36. kathah-kathah supatèki |

--- 40 ---

nulya Dyah Kunthi umêdal | lan Arimbi sing purane | prapta doning Bima nabda | kulup sira wêlasa | wong wadon mau kaswayun | lumaku dipun abdèkna ||

37. bok iyaa sira tampi | tontonên datan kuciwa | ayu Si Arimbi kae | kasor apsari kaswargan | mangkana sabdanira | Dèwi Kunthi têmahipun | Arimbi kusuma rara ||

38. karsaning dewa linuwih | malih suwarna yu endah | sêmbada lan sarirane | kasor Dèwi Wilutama | lamlamên ingkang mulat | Dyan Bima dupi andulu | Arimbi suwarnanira ||

39. sautu[15] ayu linuwih | sinabdan mring ibunira | kasor apsari swargane | wilut-wilêting polatan | tajêm ruruh araras | pasaliran ramping lurus | pantês musthikaning kênya ||

40. karênan Sang Bayusiwi | yèbu apa karsanira | ingsun lakoni yêktine | lêga tyasira sang rêtna | sinanggupan Sang Bima | Dèwi Kunthi ngandika rum | wus kaki ywa taha-taha ||

41. anglêganana panggalih | Sang Bima anambut sigra | Arimbi pinondhong nyemot | binêkta marang paprêman | pinêrêping asmara | rinêpa ingimur-imur | pinurwèng rasa srinata ||

11. Sinom

1. kêtêmbèn kusuma rara | rinabasa rarasing sih | ginunturan ing srênggara | kakunge mirosa ngungkih | tan bangkat angukuhi | Arimbi binoting lulut | tan bisa anggulawat | sakalihan sême sami | kaparwasa sang dyah kênèng kawisesa ||

2. rêkasa pamurusannya | saking sari maksih kincip | pinêcat puspita rêngat | kusuma rara mung ngrêngih | ngêsah apongah-pangih | wus binêdhah kuthanipun | kawratan ing asmara | kakung langkung kasok ing sih |

--- 41 ---

duk paguting wigati gatining rasa ||

3. arongèh kusuma rara | lir sata ingkang kapilis | salira lêsah kalêsan | luwar dènira mong rêsmi | mring paheran sêsuci | sang rêtna langkung sih lulut- | ira marang ing priya | tansèng pangkon Dyah Arimbi | kunêng sakalihan ingkang pêpasihan ||

4. kocapa nararya kapat | ingkang sami jêjampangi | manggung anèng luhur pura | tansah dènira nêniling- | akên ing pamiyarsi | sêpên kewala wus dangu | Arya Brajalamatan | pêgêl dènira anganti | angandika mring ari Brajamingkalpa ||

5. lah iki kakang bok baya | kêna sambikalèng margi | dangu nora sung katrangan | antuk myang tunaning kardi | Brajamingkalpa aglis | intipên jroning kadhatun | apa mulane iya | adangu kakang Arimbi | kang liningan sandika anulya mêsat ||

6. nararya Brajamingkalpa | ririh lampahira sarwi | ngintip-intip jroning pura | katuju dènira ngintip | gêdhong ingkang dèn goni | Arimbi myang Bayusunu | kalih lagya paguywan | suka nutugakên kapti | sira Arya Brajamingkalpa waspada ||

7. kandhêg lampahe tan samar | yèn kang paguywan anênggih | Rêtna Arimbi kang raka | nadyan wus santuna warni | kang rayi nora pangling | ing ciri kudhuping mênur | wontên kêpak kang kiwa | sing têbih ngujwala kèksi | nora nana wong ciri ingkang mangkana ||

8. liya Arimbi Sang Rêtna | langkung ngungune kang rayi | miyat solahe kang raka | têka angisin-isini | ing pakarywa tan dugi | nênggih marang mungsuhipun | dènnya nyandiupaya | kasambikalèng ing laris | Arya Brajamingkalpa atêbah [a...]

--- 42 ---

[...têbah] jaja ||

9. anggêni rasaning driya | myat solahe Dyah Arimbi | kadi rêmbên nora rancag | jawane wèngwèng ing kapti | kapitêmên ing budi | wanodya kathung kalurung | tan bangkat amikata | ing karsa kudu kagimir | uwuk musus mungsuh malah pêpasihan ||

10. lah iki saiba-iba | dukane kakang narpati | ing bênêre ingsun iya | wênang misesa jêr tampi | wêwênange kakaji | nanging bangêt wêdiningsun | marang kakang bok iya | paran iki gonku mikir | yèn balia cacat têmên wong dinuta ||

11. ngadhuh wil Brajamingkalpa | pêgêl rasane kang ati | sampun mundur palarasan | lan raka raka kapanggih | aturira miwiti | kongsi kawêkasanipun | Arya Brajalamatan | gêgêtunira tan sipi | angandika paran kono budinira ||

12. matur wil Brajamingkalpa | inggih lamun anuruti | gênine raosing manah | nêmpuh byat pan dèrèng pasthi | lêbdaa ing pakarti | sintên kang nyami puniku | kangbok kalamun krudha | nadyan wadon mêmêdèni | amung ingkang dadya mêsguling wardaya ||

13. kangbok Arimbi punika | supe pinarcayèng kardi | botên ical labêtira | wanodya kathung ing budi | cêlêr ngisin-isini | calawênthah lawan mungsuh | têka gènipun saplag | lan bêbasan wong tut wuri | kadang wadon dayani satruning driya ||

14. suwawi tuwan galiha | yèn kula botên kadugi | manah ing tingkah punika | bunggan gawe botên angsil | dene ta tuwan bilih | kadugi sumonggèng kayun | amung pamit kawula | lêhêng mulih angsal-angsil | ingkang raka katiga gumujêng suka ||

--- 43 ---

15. iya bênêr yayi sira | iku mungguh pikir mami | anjaba winadulêna | marang kakangira aji | Brajamingkalpa angling | inggih sumôngga ing kayun | nanging tingkah punika | suduk gunting tatu kalih | milanipun kawula pamit kewala ||

16. wisuh sampun pagêpokan | tuwan parimarma kêdhik | ngaling-alingi kawula | sarêng gumujêng raka tri | pagene selak yayi | dumugining kewuh wisuh | kang rayi latah-latah | inggih kadospundi malih | tiyang suduk gunting kalih tatunira ||

17. aluhung ningkira pisan | punika yèn mênggah mami | Brajamusthi angandika | kurang jêmbarirèng budi | nora bisa nasabi | budine pribadinipun | yayi aja mangkana | mundhak kawiyak manawi | tan sujana nora awas ing wêkasan ||

18. iya sumurupa padha | mungguh ing panawang mami | nora kêna sinawawa | Pandhawa punika lagi | winonging dewa luwih | tan kêna ginampang iku | beda lan kakangira | kakaji si wong adrêngki | srèi têka candhala gêndhak sikara ||

19. malês ukum anggêpira | nora tinimbang ing budi | pêjahe Sang Prabu Baka | kênèng kukuming dewa di | dènira ardaya dir | puwa-puwa buta kumprung | gêlah-gêlah ing jagat | si lêlêthêg jêjêmbêri | bênêr bae patine ina katula ||

20. iku yayi awasêna | karsane rakaniraji | nora kêna pinalangan | môngsa rumasa asisip | murina wong nalingsir | têmah kalepetan luput | andhêdhêr para dosa | bunggan gawe salah kardi | wa mangkono pratingkahe kakangira ||

21. kaya dudu karsanira | jinawil dewanirèki | katôndha tancêping driya | prayoga singlar sing

--- 44 ---

srèi | dewa jawil malangi | mung aja kongsi kadurus | darbe tingkah sikara | wêkasan kèrêm ing galih | lulut asih ing mungsuh wasana mulya ||

22. titènana ujar ingwang | kang raka miwah kang rayi | suka samya ngalêmbana | mring nararya Brajamusthi | mulur nalare apik | tôndhaa swasananipun | Arya Brajalamatan | bênêr pikirira yayi | iya mêngko ingsun ingkang amrayoga ||

23. matur marang sri narendra | pirangbara bae yayi | kêna piniluta saka | ing atur ingkang prayogi | wis payo padha mulih | arya kapat sarêng kondur | dêdêl mawèng gêgana | ginêlak lampahe prapti | Pringgadani lajêng manjing purantara ||

24. kapanggih lan raka nata | dinangu matur wotsari | sirarya Brajalamatan | miwiti malah mêkasi | wasana angaturi | pinilutèng pangrêrapu | lêmpara rèh ardaya | ing karsa sampun dumugi | amigêna gêndhak sikarèng Pandhawa ||

25. kathah-kathah aturira | ari kapat mawa tangis | mêndhaa ing karsa nata | dènira amurang krami | sampun sikarèng budi | pedah apa mrih nênungkul | nênggih marang Pandhawa | ingkang raka nora kêni | sinayutan ing atur tatar utama ||

26. mandar kadya binêranang | sumung-sumung pasuryandik | netra ro amangantirah | jaja bang awora-wari | ringas ngandika wêngis | hèh padha acêlêr muput | mêngko kawiyak sira | jêjirihmu sisukêrjis | pirangbara murina ring kadang warga ||

27. malah ngêndhih-êndhih padha | dhinapur dhasar utami | tumêmên tan tindak tata | adene ari Arimbi | gawe tingkah tan yogi | anyundêl bêdhag bêdhudhug | gêdhêg singadhag-adhag |

--- 45 ---

gumledhag gampil dhinêmpil | angsil ngungsil-ungsil mungsil wong kasingsal ||

28. si jêmbêr dadi jamahan | nora jamak dijêjuwing | si anjing sundêl lanyahan | tan ana labête kêdhik | putrinirèng narpati | kapati-pati narutus | amêmungu ing manah | hèh Brajalamatan aglis | siyagaa bala ing dalu punika ||

29. kêrigên saananira | sun arsa tindak pribadi | apa gawe amarcaya | ing kadang kapara dadi | iya satruning ati | kang liningan nêmbah mundur | ngundhangi kang wil bala | pinêpak saananèki | gugup para wil wratbala bilunglungan ||

30. dènira saninggèng karya | kayuyusan wêngi-wêngi | samaptèng sikêping yuda | byar enjing sampun miranti | sakapraboning jurit | Sri Arimba sang wil prabu | sampun ngrasuk busana | kawot kapraboning jurit | miyos sigra matag jêbolakên wadya ||

31. ingkang minôngka pangarsa | lêlajêr cucuking laris | sira wil nayaka waktra | Brajalamatan prajurit | mangku wadya pinilih | sèwu samya prawira nung | ngrênggêp gada badhama | dhêndha musala suligi | lori limpung luwuk kalewange durma ||

12. Durma

1. sampun lêpas wadya Sang Brajalamatan | ingkang sumambung wuri | Arya Brajadênta | mangku wadya wil sasra | ngrênggêp kawaca mawarni | dwaja bineda | lan raka kyana patih ||

2. carmèng sarpa cinawi rinênggèng naka | ingkang sumambung wuri | Brajamusthi ika | wadya sèwu sêliran | sami prawira ing jurit | dwaja sucarma | paso rai rinawit ||

3. kang sumambung ing wuri Brajamingkalpa | mangku wadya pinilih | sèwu wil gêgala | galak marang ing lawan | tau tatal angentasi |

--- 46 ---

pakarya ngêlar | jajahanirèng wèri ||

4. wuri para punggawa abala dhomas | gumrêg nêngka ing laris | tinungka wadyanya | Sri Arimba sêliran | sèwu ingkang para mantri | ngrênggêp gandewa | sakêthi wil sinêlir ||

5. warna-warna gêgaman daludagira | dwaja têngraning jurit | tinulis sardula | krura mamrih mamôngsa | sinru wadya kang lumaris | ajrih dènira | krudhanirèng narpati ||

6. ing samarga-marga amanggung kruraya | yayah gêmpura bumi | wadya kang kapêdhak | jrih suka surak-surak | goraning swara wus kadi | nêngkêr akasa | kêkês ingkang miyarsi ||

7. wimbuh binarung ing bèri kalasôngka | gubar gurnang thongthong grit | rame mawurahan | marga ingkang kaambah | lêbu lêbar mangulêki | lir ampak-ampak | pêpêtruh anglimputi ||

8. gilap ingkang kawaca carup ujwala | liwêran amranani | tinon sing mandrawa | lir wana kêmbang-kêmbang | awor busananing uwil | kinêmbar mlela | mubyar lir wana basmi ||

9. lampahira linarug sinêrot prapta | watês kikising nagri | nênggih Ngekacakra | kocapa kang nèng pura | kagyat swara kang kapyarsi | gora wurahan | kadya gunturing giri ||

10. pra Pandhawa kumpul linge Darmaputra | iki swara punapi | Arimbi turira | inggih kados punika | prajuritipun kakaji | saban mangkana | swarèng wil Pringgadani ||

11. kados kakang prabu tumêdhak priyôngga | badhe duka ing mami | rèh salahing tingkah | Wrêkudara ngandika | Arimbi kadangmu iki | agawe beka | paran karêpirèki ||

12. kang liningan umatur sampun sumêlang | kula ingkang nanggêni | dukane kakang

--- 47 ---

mas | môngsa kula wêgaha | dèn sami eca ing galih | kantun nèng pura | kula papagne dhingin ||

13. krudhanira pun kakang Raja Arimba | nêmbah Rêtna Arimbi | mring ibu myang raka | tanapi ingkang garwa | nêpak bau dêdêl maring | gêganantara | lêpas lampahirèki ||

14. praptèng jawi kitha waspada tumingal | ingkang raka yaksaji | anitih dirada | jênggarang mandhi gada | sumiyut Rêtna Arimbi | prapta ing ngarsa- | nirèng raka yaksaji ||

15. nora samar kang raka wirodhanira | karsa mungkasi jurit | sang dyah wus siyaga | kanang sêking pusaka | linarihan kang rakaji | janggane pagas | katigas dening sêking ||

16. kapisanan Sri Arimba pêjahira | rumungkêp luhur èsthi | sirah galundhungan | Rêtna Arimbi mangsah | wangkening raka tinarik | ngasta kalihnya | ngundha-undha kumitir ||

17. dyan ingadu kumba lan dipangganira | sampyuh luluh wor siti | kagyat kang wil bala | miyat gustine sirna | sumriwut nêdya belani | para gêgala | galak dènnya mrih titih ||

18. gègèrira kadya gabah dèn intêran | kagyat wil nindya mantri | Sang Brajalamatan | Brajadênta kalawan | Brajamusthi Mingkalpèki | gugup dènira | nyapih wirodhaning wil ||

19. wus sinayut ingimpun mamrih kumpula | aja asalah dalih | wus kèndêl samana | tata wadya rêksasa | Rêtna Arimbi nudingi | mring ari kapat | payoa sisan yayi ||

20. sapanêdya belani kakang Arimba | kene ingsun kêmbari | anêkakna karsa | ari kapat anulya | mudhun saking dènnya nitih | nilar dipôngga | kapat sumungkêm sikil ||

21. sru karuna ature amêlasarsa | kakang bok kadang mami |

--- 48 ---

anêdya punapa | kawula mring paduka | druhaka gêng kula panggih | lamun puruna | mring kadang tuwa marmi ||

22. ingkang agung kakang bok aksamanira | sampun asalah dalih | dumèh ari kapat | tumut ubyang-ubyungan | saking ewuhe kang ati | nglabuhi karya | bumi nata kakaji ||

23. awratipun tiyang ingkang kinauban | awon lamun tan kèksi | nglabuhana karya | ananging botên nêdya | puruna paduka inggih | sintên kawula | kakang bok kadang mami ||

24. wau-wau inggih sampun kula rêmbag | kalawan para ari | lampahan punika | yakti kenging bêbasan | suduk gunting tatu kalih | lire mangkana | mopoa karsa aji ||

25. antuk duka siniku karya druhaka | lamun inggih nuruti | karsane kakendra | antuk siku paduka | wisuha ing karya nisthip | napa miruda | yogyane dèn lakoni ||

26. ing saiba kalok ing sujana priya | buta ing Pringgadani | tan wruh kabêcikan | marmanipun dhuh kakang | mugi paringa aksami | yèn tan ngapura | lêhêng lunasên sami ||

27. belakêna kakaji sintên yogyanya | nguntapêna ing pati | ari kapat pisan | anjawine paduka | kang raka wêlas miyarsi | aturing kadang | milêt mêmalat ati ||

28. larut Rêtna Arimbi ing krudhanira | têmah abela tangis | apa yayi sira | wus nora kalabêtan | saksêrikirèng panggalih | mring lakiningwang | ari kapat wotsari ||

29. pan sarambut pinara sèwu manawa | wontêna ing tyas mami | sêrik mring Pandhawa | malah lamun parênga | suwita sapati urip | luluh luntura | sukèng ngayahannèki ||

30. ingkang raka ngandika lamun mangkana | sira sun gawa yayi | sun aturkên marang |

--- 49 ---

kakang Dyan Darmaputra | panungkulira manawi | dipun tarima | bagya linuntur manis ||

13. Dhandhanggula

1. Arya Brajamingkalpa wotsari | mundur saking ngarsane kang raka | ngundhangi wadyabalane | binêrêg kinèn malbu | mring jro kutha pan sampun kèrit | dening Brajamingkalpa | lampahe gumuruh | giyak samya suka-suka | Dyah Arimbi lan kadangira tumuli | mahawan ing gêgana ||

2. pan ginêlak lampahira prapti | andhingini manjing purantara | wus tundhuk anèng ngarsane | sira Sang Darmasunu | sung pambagi kang lagya prapti | padha dipun sakeca | dènira alungguh | paran Arimbi wartanya | kang liningan tur sêmbah matur miwiti | tumêka ing wêkasan ||

3. langkung suka Radèn Darmasiwi | sarta rêsêp ing driya tumingal | mring Brajalamatan dene | sakadangira mungguh | sêmbadane buta abêcik | nora nilar ing wônda | prayoga ing tangguh | ngandika Dyan Darmaputra | mamèt prana yayi ingsun nêmbadani | sêdyanira mrih arja ||

4. maharjèng rat mayu aywèng budi | sapa wonge kang ambêke arja | antuk ayu wêkasane | luput panggawe dudu | pan rinêksa dening dewadi | wau risang nararya | nêmbah sarwi dhêku | kasok tyase mring Pandhawa | ajrih trêsna satya susatya ing ati | cipta sabaya pêjah ||

5. datan dangu praptanira nênggih | Arya Brajamingkalpa sabala | kèndêl bacira wadyane | rêrêm makuwon sampun | kawot sagung ditya prajurit | Arya Brajamingkalpa | tinimbalan malbu | ing pura datan lênggana | praptèng ngarsa wus kinèn awor alinggih | lan kadange sadaya ||

6. Sang Kusuma Arimbi wotsari | yèn sambada ing karsa paduka | prayoga [prayo...]

--- 50 ---

[...ga] linggar sing kene | rêrêma nèng kadhatun | Pringgadani langkung prayogi | sira narpatanaya | angecani kayun | anuruti karsanira | Sang Kusuma Arimbi linggar tumuli | saking ing Ngekacakra ||

7. kondur marang pura Pringgadani | pan kêrigan kang bala rêksasa | tan winarna ing lampahe | Pringgadani wus rawuh | lajêng manjing sajroning puri | para Pandhutanaya | samyeca tyasipun | nèng ngriku sinungga-sungga | sinungku ing kasukan parisukanting | sungkêm ingkang wil bala ||

8. datan pae lan ratune dhingin | Dyah Arimbi myang sakadangira | dènira jrih sih bêktine | ngungkuli kadangipun | sang yaksendra ingkang wus lalis | malah-malah liningga | bathara umèstu | sawêwarah pitêdahnya | pinituhu tan taha-taha ing galih | anggusti anggêpira ||

9. Arya Sena saya gêng ingkang sih | marang garwa Arimbi Sang Rêtna | antuk babahan ing sihe | dènira sang dyah ayu | bêkti marang Kusuma Kunthi | winong sakarsanira | sarta bangun turut | ing saagnya linaksanan | durung rêngu mangrêsula ing panggalih | Dèwi Kunthi marmanya ||

10. tan anggop dènira mituturi | rèh susila sutraptining krama | miwah kawigyan salire | kagunanirèng wadu | wus widagda Dèwi Arimbi | mangkana Radèn Darma- | putra wontên ngriku | lamine sampun tri côndra | kaèngêtan ing pakarya dènirapti | suwita ring Wiratha ||

11. lamun kandhêg-kandhêga ing margi | andêdangu ing lampah tan yogya | wus rêmbug para kadange | anglajêngakên laku | pra Pandhawa agolong pikir | rêmbage sampun dadya | tan ana kang mêsgul | sira sang narpa Pandhawa | lêlênggahan nèng pura kang ibu tuwin | Arimbi sakadangnya ||

--- 51 ---

12. samya ngadhêp ing ngarsa tan têbih | sira Patih Sang Brajalamatan | lan sakadangira kabèh | pan samya makidhupuh | sawusira atata linggih | Rahadèn Darmaputra | pangandikanipun | yayi mas Brajalamatan | nadyan tuwa rakanira Ni Arimbi | ujêr rupa wanodya ||

13. wajib sira tilar ing pakarti | parentahing praja kasrah sira | lan sakadangira kabèh | laku-lakuning dangu | aja sira yayi ngowahi | prayoga lêstarèkna | lawan malih iku | nagara ing Ngekacakra | ingsun srahkên ring sira kêmpalna yayi | lan Pringgadani praja ||

14. tanêmana kang ditya dipati | sakarsanta pêkênira matah | kang inandêl pakaryane | dene yayi ngong ayun | andumugèkakên ing laris | marang praja Wiratha | karia rahayu | hèh yayi Arimbi sira | dèn narima aja rumasa sirèki | pinêgat trêsnanira ||

15. mring garwanta sayêktine yayi | sapa wonge ingkang nora cuwa | pantèn nêdhêng pasihane | tinilar dening kakung | saking lagi kasrakat kêni | lêlakon kasangsayan | môngka jênêng ingsun | lagi lumaku satêdah- | irèng dewa mêmala kang ngong luluti | lire asudra papa ||

16. tansèng kandhêg ing laku puniki | miwah ngêmu suka saking sira | parikudu sung asihe | nyungga-nyungga sakayun | iku yayi rumasa mami | antuk sikuning dewa | dene dèrèng tutug | môngka kandhêg ing kasukan | mawèh limput nalimpêt wênganing budi | kabêsturon têmahnya ||

17. dene gênge ing sihira yayi | sun tarima ing sakadangira | pinanggiha wuri bae | anutugakên kayun | ngayomana ing suka pari- | suka sinungga-sungga |

--- 52 ---

tan kênèng sêsiku | ing mangke apuranira | kewala mung padhandum basuki yayi | yogya pudya-pinudya ||

18. Dyah Arimbi luhira drês mijil | miwah kadang sira arya kapat | pan sarêng sami ature | pukulun rajasunu | ing pangraos amba upami | jêng paduka sêmbada | ing karsa saèstu | kawula paksa madêga | nata wontên nagari ing Pringgadani | ngayomana wil bala ||

19. môngsa wontêna masguling galih | mandar suka kang wadya rêksasa | saiba ing susêtyane | sarta sinuhun-suhun | wil sapraja ajape sami | tuwan ingkang minôngka | mênggaha ing dalu | dumadia pandamira | mênggah rina ingkang minôngka Hyang Rawi | sumorot sabawana ||

20. karya pajaring prana para wil | kang ingarsa-arsa mung parentah | myang panata panitine | nadyan wadya sadarum | iyêg sami manganti-anti | ing karsa narpaputra | umadêga ratu | êntyarsaning kang wil bala | lalu kadya tarulata kang nêdhêng nglih | ron alum kalêsahan ||

21. ngajap-ajap tibane we warsi | jêng paduka môngka môngsa kapat | yèn karsa dhawuh pamine | dhawahe kang we jawuh | angayêmi tarulata nglih | sayêkti lêbda jiwa | wijah-wijahipun | ing wadya punapa |[16] Radèn Darmaputra mèsêm anauri | yayi tarimaningwang ||

22. susêtyanta rumasa tan bangkit | amangsulna nanging dudu ika | kang dadi karsèng sun kiye | mundhak akarya luput | siniku ing dewa linuwih | yayi wingking kewala | manawa bisèng sun | malês sihira samoha | mangke muhung aminta lilanirèki | padha karia arja ||

23. Dèwi Kunthi sumambung mintamit | marang putra Arimbi Sang Rêtna | kathah-kathah pitungkase | supaya tan nahên kung | marang laki lagi nglakoni | pitêdahirèng dewa | anulya [anu...]

--- 53 ---

[...lya] sadarum | Pandhawa sami pamitan | têtangisan ketang dènnya pinêgat sih | kang nilar kang tinilar ||

24. wulangune kewala asami | trênyuh ing tyas datanpa jamuga | wigêna agêng têmahe | mangu-mangu mawuyung | wiyangira tanpa upami | pra Pandhawa umangkat | samya amanutur | mangêtêr ing panataran | atur pudya widada basukwèng margi | wus lêpas lampahira ||

25. tistis atis wil sapringgodani | kadya kaniran sotya sing lêngka | nora supêna pisahe | Pandhawa miwal lulut | mêgat ing sih kawêlasasih | tan wus yèn winuwusa | sungkawaning kalbu | Arimbi sakadangira | dènnya sami nawung sungkawaning galih | sapungkure Pandhawa ||

26. kawarnaa ing lampahirèki | narpatmaja Radèn Darmaputra | myang kang ibu sakadange | ngalaya angalangut | tut lêlungur lêngising ardi | angayam-ayam wana | nasak nusup-nusup | ing singup sêsungil sinrang | anarajang rêrèjèng jro jurang miring | iring-iring pinaran ||

27. langkung saking dènira kaswasih | siyang sinêngka alumaksana | ing dalu kewala lèrèn | ngrêrapih rapuhipun | sanggon-gone dènira guling | lèmèk roning palasa | mangkana winuwus | ing lampahira duk prapta | wana tlawah rèrèn pinggiring parigi | miyat ana gandarwa ||

28. anèng panging gayam dènnya linggih | mayangakên suku aliyangan | ing dêlêg alèyèh-lèyèh | gandarwa dupyandulu | mring Pandhawa anggiri-giri | gêgiro anggêgasah | kagyat Pandhusunu | Dyan Pamadi pinarentah | atumanggah sigra mangsah Dyan Pamadi | mawastra Sarutama ||[17]

29. dyan pinusthi lumêpas ngênani | kang gandarwa pêjah kapisanan | sirna ilang kuwandane | datan antara dangu | nênggih wontên [wontê...]

--- 54 ---

[...n] jawata prapti | muwus manadukara | babo sutèng ulun | Pandhawa padha mrenea | prastawakna Sang Hyang Citrasena mami | kamulane cintraka ||

30. kênèng upadarwa duk marêngi | ing kaendran palinggotbawanan | sun ngêntingkên kasukane | arewa-rewa wuru | iku têmah dèn upatani | asarupa gandarwa | tinurunkên ingsun | ing kene têmahan ruwat | dening arinira si kaki Pamadi | bangêt tarimaningwang ||

31. rèhning nora bisa umalês sih- | ira muhung mêngko sun wêwarah | mring sira mrih karahyone | lakunira pikantuk | saking ngriki lajua maring | Tolgati padhêkahan | pan ing kono kulup | jênêngira pruhitaa | brahmana om pandhita dibya mumpuni | ing guna amiguna ||

32. kasup kasutapanira yêkti | tumuruta sapitêdahira | ananging pêkêniranggèr | padha namura laku | pindha sudra supaya kaki | nora akawanguran | mring pra Kurawèku | mundhak amindhoni papa | ala apa angalah laku sathithik | sira siliha nama ||

33. sêsinglona sakarsanirèki | lah wus kaki karia raharja | sun jumurung puji bae | muga dewa linuhung | nêmbadani sêdyamu sami | sawusira wêwarah | saliring lêlakun | muksa Sang Hyang Citrasena | ingkang kari suka sokuring dewadi | Rahadèn Darmaputra ||

34. amituhu wus sêsilih nami | Wijakôngka Radèn Darmaputra | Kunthi Endhang Arinine | Bima sêsilihipun | Ki Birawa dene Pamadi | mindha warna brahmana | Wandu aranipun | nênggih Kandhiwrêhatnala | Dyan Nangkula cantrik Tantripala nami | Rahadèn Sahadewa ||

35. silih nami cantrik Damagranti | pan sadaya amindha brahmana | nêdya ngajawa lakune | sawusira sarêmbug |

--- 55 ---

dènnya silih nama utawi | namurkula amindha | brahmana lêlaku | mangkat saking pinggir sêndhang | kang sinêdya ing padhukuhan Tolgati | ginati sakanthinya ||

14. Kinanthi

1. datan winarna ing ngênu | lampahe Sang Pandhusiwi | kunêng gantya cinarita | patapan ing Antolgati | dhukuh dadya padhepokan | gêng karajan Antolgati ||

2. sintên ta ingkang palungguh | brahmana om sang arêsi | kasup kasutapanira | marma paningale sidik | sudibya saliring guna | sinihan dening dewadi ||

3. kinalulut para ratu | sabrang miwah ratu Jawi | kathah samya purohita | nadyan wiku-wiku wukir | manguyu cantrik jêjanggan | sami sumewa mamèt sih ||

4. mrih bawa karana sêngkut | saking wus sampating ngèlmi | sampurna marang kamuksan | mangkana sang maha rêsi | nuju lênggah pacrabakan | siniwèng pra puthut cantrik ||

5. myang wasi-wasi manguyu | ngayap ing ngayun atitip | têpung sapangkat-pangkatan- | nirèng kadibyanirèki | kinèn abawa karana | sarasehaning astuti ||

6. tiniti patitisipun | putusing rèh tingal jati | kaecan samya rêrasan | rosing kamuksan mrih sidhi | sêdhênge piwulangira | dumugi sang maha rêsi ||

7. pangandikanira arum | padha rumantia sami | manirarsa katamian | satriya sutèng narpati | sakadange namurkula | mêmêla luwih kaswasih ||

8. satriyèku badhe ratu | pandhita kasihing Widhi | widagda ring kasudibyan | sakadange titah luwih | linuwihakên sasama | samaning para narpati ||

9. ing mangke lagya lumaku | karsaning Hyang Udipati | pinatah rumaksèng jagat | birating titah durniti | têtulung ring kasusahan |

--- 56 ---

saranane satriyèki ||

10. sinangsarakakên agung | mrih ngêgungakên prihatin | iki dungkap praptanira | sun arsa ngungak-ungaki | marang jawi pakarangan | payo samia umiring ||

11. sang rêsi tumêdhak sampun | ingayap manguyu cantrik | wêwasi miwah jêjanggan | praptèng pakarangan nuli | pagut lawan Pandhuputra | sang pandhita ngacarani ||

12. amarpêki makidhupuh | praptèng ngarsa ngandikaris | suwawi lajêng kewala | ring asrama ingkang mugi | sampun mawi taha-taha | ature Dyan Darmasiwi ||

13. inggih sakalangku[18] nuhun | sihira sang maha yogi | tan lèn aksama andika | prapta kawula puniki | mung arsa tur kasukêran | suka gumujêng sang rêsi ||

14. sarwi nyandhak astanipun | kalingane anggèr iki | pun bapa ingkang nugraha | bagya kamayangan yêkti | katêkan sakadangira | pasihaning dewa luwih ||

15. samana samya lumaku | sapraptaning pangasrami | wus sami lênggah satata | sira Ni Endhang Arini | ngaturan manjing jro wisma | wingking pinanggihan dening ||

16. kucumbine sang awiku | samya rêsêp ing panggalih | bangkit dènira mèt prana | rèh bojakramane ngênting | kucumbine sang pandhita | luwih samaning pawèstri ||

17. kunêng kang nèng wismèng pungkur | kacarita sang arêsi | angênting pahargyanira | mèt prana bangkit ngayêmi | tyasing têtami sadaya | mrih eca anèng asrami ||

18. tan winarna laminipun | dènira nèng Antolgati | Sang Brahmana Wijakôngka | sakadangira pan sami | tansah winisik kadibyan | kaprawiran lan kasaktin ||

19. salir gunaning apupuh | aji jaya wijayanti | ngênting tinumplak sadaya | kadibyane sang arêsi | winisikkên Wijakôngka | sakadangira abangkit ||

--- 57 ---

20. tan kewran ing agal lêmbut | marang ajur-ajèr manjing | widagda sakadangira | pracihnèng tyasira lantip | anulya wiwit winulang | kasampurnaning dumadi ||

21. dumugi kamuksanipun | winaspanakakên[19] jati | sajatining kasampurnan | purnaning panêmbah dening | dununge doning panêmbah | kang kambah ing siyang ratri ||

22. pinatitisakên putus | patraping apasang putih | sadaya sarwa widagda | wimbuh sihira sang rêsi | mring sira Pandhutanaya | dènira tumêmên tuwin ||

23. mituhu ing sapituduh- | ira risang maha rêsi | sanadyan sampun wasistha | wêwulang tan nèng kalêmpit | ewadene Wijakôngka | kalawan kang rayi-rayi ||

24. tan anggop ing siyang dalu | parpatan lan para wasi | manguyu miwah jêjanggan | tuwin para wiku wukir | pikantuk bawa karana | mrih pati-pati patitis ||

25. titising kawruh sajatu | kèh rêna kang para cantrik | puthut manguyu jêjanggan | ajar myang pra wiku wukir | laire amawong mitra | nanging batine anggusti ||

26. sakarsanira ingugung | pae sira Pandhusiwi | sukaning tyas mung mrih puja | mantra mring dewanirèki | ing sabên ratri lêlana | kulina mahas ing sêpi ||

27. salamine wontên dhuku[20] | ngasrama Antalagati[21] | dèrèng ate mugut lampah | prihatinira pinardi | kang winudi widadanya | kadadyaning sêdya kingkin ||

15. Asmaradana

1. sigêg kang manggung prihatin | gantya malih kang winarna | amangsuli caritane | nênggih nagari Madura | Sang Prabu Basudewa | sapraptane Arya Prabu | Kôngsa sawadya rêksasa ||

2. langkung sungkawaning galih | kang ginalih sri narendra | amung paran wêkasane | lêlakon nagri Madura | mangkya kênèng rubeda | sawadyabala [sa...]

--- 58 ---

[...wadyabala] margiyuh | dènira solahing Kôngsa ||

3. kabina-bina dustarti[22] | mrih arubiru kewala | kalawun-lawun murkane | angkara budi candhala | cênthula marang wadya | manungsa niyayanipun | tan wus prentah cacah-cucah ||

4. iku margane prihatin | Sri Narendra Basudewa | tan pêgat dènira mamèt | tyasing janma samadura | binolehan rèh darma | mêmarta mrih ayêmipun | ecaa manahing wadya ||

5. pendah tyase wong sanagri | sampuna tumolih nata | myang kang rayi sakarone | Dyan Arya Prabu Rukmaka | kalawan Ugrasena | kados kewala kabanjur | bubare wong samadura ||

6. makatên malih sang aji | ing panggalih wus rumasa | antuk siku ing dewane | marmanira nora pêgat | nalôngsa mintaksama | pasrah ring Bathara Guru | ala ayuning lampahan ||

7. ing mangke Basudewaji | tuwuh sumêlanging driya | marang putra katigane | kang wontên Widarakandhang | kawarti wus diwasa | Dyan Kakrasana puniku | lan ari Dyan Narayana ||

8. karone kapati-pati | bêsure pratingkahira | mung adigung sakarsane | nora kêna pinalangan | sartane ingaruhan | dyan kalih gêng dukanipun | kang naru sisip-sisipnya ||

9. jinêmpalan mring dyan kalih | nadyan para umbul dêmang | yèn puruna anaruwe | pinala purun kewala | amung Ki Ôntagopa | ingkang kineringan iku | liyane wus nistanèng wangwang ||[23]

10. nênggih ingkang dèn keringi | milane môngsa punika | Ki Ôntagopa tan anggop | anampèni pasêrêgan | para kang jinêmpalan | Ki Ôntagopa kalamun | anampèni pasêrêgan ||

11. wasis mèt prana bolèhi | mrih tan dadya [da...]

--- 59 ---

[...dya] ing sakira | sinung diyat sapantêse | ing sabên-sabên mangkana | nênggih rahadèn putra | ing mangkya saya ambêsur | dhukuh ing Widarakandhang ||

12. pinêtha kutha mangrawit | pagêr karas sinantosan | jinugang môngka jagange | jugangan kinêpung gêlang | pinggiring pakarangan | kinapurancang pinatut | lawan paregolanira ||

13. panataran dèn tanêmi | witing ringin sakêmbaran | kinurung pacaksujine | saking dêling kang kinarya | winangun pinrayoga | satingkahe rajasunu | pan dudu sawadinira ||

14. kapyarsèng rama sang aji | ing sasolah tingkahira | karya mêlange tyas katong | marmane Sri Basudewa | gupuh nglampahkên duta | nimbali Sang Arya Prabu | Rukmaka tan dangu prapta ||

15. ing dalêm pura ngarsaji | kang raka andikanira | yayi mas paran tingkahe | putranira ingkang ana | dhêkah Widarakandhang | agawe mêlanging kalbu | lamun iku kapyarsaa ||

16. putranira kadipatin | layake môngsa wandeya | winudi pinrih sirnane | baya iku Ôntagopa | weya pangrêksanira | nora pisan apitutur | marang ing momonganira ||

17. kêndhake pikire yayi | putranta Si Kakrasana | lan Narayana karone | lamun kabanjur-banjura | agawe wancakdriya | mulane yayi sirèku | alumakua priyôngga ||

18. mring Widarakandhang panggih | Ôntagopa tuturana | dipun rêmit pangrêksane | aja kongsi kawanguran | kalawan kaki Kôngsa | saakal-akale iku | Si Ôntagopa manira ||

19. mapan wus pitayèng batin | ananging iku manawa | Si Kôngsa kongsi kaprungon | yêktyarda dêdukaningwang | kang rayi awotsêkar |

--- 60 ---

matur sandika ri sampun | ênting wêwêlinging nata ||

20. Arya Prabu Rukmaka glis | mundur saking purantara | ing sêdyayun laju bae | têdhak mring Widarakandhang | ing lampah cêclingêpan | yêktine tan ana wêruh | lampahe Arya Rukmaka ||

21. ing Widarakandhang prapti | kapanggih Ki Ôntagopa | Arya Prabu andikane | êndi putra-putranira | têka tan katingalan | kang liningan aturipun | pukulun putra andika ||

22. sarêng wus diwasa mangkin | awis-awis wontên wisma | mapan dalênjêt kemawon | kêkaring karêmênannya | kulinèng pagunungan | mantuk-mantuk wanci dalu | byar enjang sampun kesahan ||

23. sah runtungan radyan kalih | nakale kaliwat-liwat | kawula asring kemawon | anampèni pasêrêgan | satêmah kênèng diyat | mring têtiyang dhusun-dhusun | kang pinala putra tuwan ||

24. Arya Prabu ngandika ris | kayapa hèh Ôntagopa | kalamun lêstari kuwe | ing tingkahe sutanira | pagene mênêng sira | têka sungkan tutur-tutur | Ôntagopa aturira ||

25. inggih sakalangkung gusti | ing sabên dina tan pêgat | kang abdi ing sêsagêde | atur wêwarah rèh arja | sêsulang mrih pêpalang | ing solah kang saru-saru | ananging putra andika ||

26. mêksa tyase datan kêni | kanakalanipun uga | dèrèng mêndha kongsi mangke | piturutipun sadhela | bilih mêntas kawula | srêngêni sanès dintên wus | kalêmpit sawarah kula ||

27. arya prabu ngandika ris | lah iya wis Ôntagopa | mung mêling sapungkur ingong | poma sira ingkang bisa | malangi karsanira |

--- 61 ---

si kulup karo kalamun | duwea tingkah tan yogya ||

28. mapan kakang sri bupati | wus pitaya marang sira | mungguh pangrêksa rêmite | mokal sira tan ngrungua | kalakuane Kôngsa | mung êdir bae adigung | gumunggung rêmên niaya ||

29. iku pikirên kang yêkti | kapindhone wêkas ingwang | sutamu pokal gawene | padhukuh Widarakandhang | têka pinêtha kutha | nganggo nanêm wringin kurung | sakêmbaran anèng natar ||

30. Ôntagopa iku wajib | sira ngèngêtna ki putra | sulang-sulangna kang yêktos | lamun iku palarangan | ora kênane iya | dèn èngêtêna si kulup | iya rusakên priyôngga ||

31. môngsa dadia punapi | yèn ana dêdukanira | ki putra warahên bae | lamun jênêng pêkênira | antuk dukaning nata | Ôntagopa nêmbah matur | sang anom inggih sandika ||

16. Sinom

1. Arya Prabu malih nabda | wismanira minta amit | kondur marang jroning kutha | arsa umatur Sang Aji | Ôntagopa wotsari | inggih sumôngga pukulun | saliring kalêpatan | kawula katur sang aji | mung mangarsa-arsa pidana narendra ||

2. wit saking gênging rumasa | lêpatipun ingkang abdi | amomong putraning nata | prandene ngantos katiti | pinariksa jêng gusti | satuhu ing ina ulun | weya marang wadaka | ing sadasa kadospundi | mila amung mangarsa-arsa pidana ||

3. Sang Arya Prabu Rukmaka | pangandikanira manis | aja sumêlang tyasira | lamun pêkênira bangkit | sasat lêlakon iki | yèn kongsia lumastantun | iya momonganira | nora nana kawis-kawis | lah sapira gêng sihe sri naranata ||

4. Ôntagopa marang sira | andhêku saha wotsari | Ôntagopa aturira | kewala antuka gusti | pangèstu tuwan tuwin |

--- 62 ---

raka paduka sang prabu | manggut Arya Rukmaka | kondur Ôntagopa miring | kongsi prapta sajawining padhadhahan ||

5. anulya sewang-sewangan | Ki Ôntagopa winarni | sapungkure gustinira | waringin kurung sarakit | jagang pajupat tuwin | kapurancange linêbur | sadaya wus rinusak | umèstu dhawuhing gusti | kunêng ingkang lagi ngrusak pajagangan ||

6. kacarita lampahira | sang arya prabu wus prapti | pura umatur ing raka | sasolahira tinuding | miwiti amêkasi | sadayanira wus katur | suka Sri Basudewa | miyarsa aturing ari | kunêng ingkang suka gantya winursita ||

7. ing kadipatèn samana | Kôngsa Sang Prabu taruni | tansah dènnya parêpatan | lawan wadya punggawa wil | punika ingkang dadi | pagununganing pakumpul | Arya Suratimôntra | ya ta ing dina sawiji | Arya Prabu Kôngsa nuju lêlênggahan ||

8. ingkang cakêt mungging ngarsa | Suratimôntra Apatih | lawan Arya Baratdhana | Arya Erangkara tuwin | Bantalangkara sang wil | Bagaskara mungging ngayun | ditya Suratimôntra | mring putra aturirèki | anggèr kula mirêng têmbang rawat-rawat ||

9. bêbasanipun kang ujar | pajar binandhung ing kuping | nadyan sing tiyang pasaran | basa kabar anggèr pasthi | wontên kanilirèki | upamine ingkang kukus | sambawa yèn tan ana | apine saking sapêlik | padhukuhan Widarakandhang punika ||

10. wontên abdine sang nata | Kyai Ôntagopa nami | môngka juru amiyara | rajakaya iwèn gusti | tinitipan putraji | têtiga kang kalih jalu | putri ingkang satunggal | Kakrasana wastanèki | arinipun aran Radèn Narayana ||

11. kang putri Wara Sumbadra | Rara Irêng awêwangi | pinarap Dyah Bratajaya | têtiga punika sami | winadaka mrih rêmit |

--- 63 ---

Ôntagopa pamongipun | môngka Dyan Kakrasana | sambawa puniku bilih | botên dipun gadhang-gadhang madêg nata ||

12. gumantya Sri Basudewa | sampun diwasa samangkin | sami karêm olah brata | pruhitèng pra wiku wukir | punikanggèr punapi | tan dadya pakewuhipun | inggih galih andika | têmtu kewala ing wingking | amêmalang sumirang wênang andika ||

13. angagro-agro parasdya | dumadya angrêregoni | anggèr mênggah karigênan | kawula langkung prayogi | pinrih sirna ingungsir | upamine latu murup | mupung dèrèng maraman | tan rêkasa panyirêping gni |[24] Arya Prabu Kôngsa amangsuli sabda ||

14. kadosparan lêkasira | ewuhaya ing pambudi | misesa datanpa dosa | anjawine angupadi | jêjalaran rumiyin | sêsadon pakantukipun | katingala ngakathah | ing nalar botên nalingsir | ditya Arya Suratimôntra turira ||

15. inggih anggèr kaluhuran | dhawuh andika puniki | nging kadya wus kaparêngan | ing môngsakalanirèki | wit mangke putra katri | murang panataning ratu | purun-purun ayasa | pakaranganira nênggih | pan pinêtha kutha bakuh bêbitingnya ||

16. mawi jagang kapurancang | winangun drigama rungsit | jêjagang ngilenan toya | wutah-wutahan sing ardi | punika sampun kenging | kinarya dhadhakanipun | karantêne sadaya | kawula pan botên kêni | amuranga panatanirèng narendra ||

17. sayêkti kenging pidana | prandene kang wani-wani | niru rakiting nagara | miwah wêwanguning puri | pan kênèng kukum pati | mila makatên pukulun | kaewokakên tiyang | ambalela pratôndhapti | purun dhatêng praja mila kukum pêjah ||

18. yèn pêthuk karsa andika | supados tuwan tan kêni |

--- 64 ---

panggrayangan bab punika | kaping kalihipun kèksi | rumaksa ramantaji | lan katon taklim pukulun | sanadyan amidosa | misesa ing kukum pati | sinuwuna rumiyin ring ramandika ||

19. manawi wus kaparênga | inggih anggèr sintên malih | ingkang ngêtrapna pidana | mangrurah mêngsah puniki | jawi kula pribadi | môngsa lêgaa tyas ulun | yèn botên ngawakana | priyôngga prabu taruni | angandika inggih paman kasinggihan ||

20. jêngandika antènana | sakêdhap kula sumiwi | jêng rama mring purantara | Dyan Kôngsa tumêdhak nuli | marang ing dalêm puri | lan rama sampun kapangguh | gupuh Sri Basudewa | kang putra ingawe prapti | ngarsa nata sumungkêm angèstupada ||

21. kang rama gung ngaras-aras | lungayanira mawanti | sawusnya lênggah satata | kang rama ngandika aris | kaki agati-gati | paran kang dadya lakumu | sumiwi mring jro pura | tan kalayan sun timbali | Radèn Kôngsa awotsêkar lon turira ||

22. inggih wigatining karya | botên katênta pun patik | lumampah para wadulan | ing tuwan saking pamanggih | kawula tarlèn saking | kabêkta murinèng kalbu | saha rumaksèng praja | sampuna wontên kang wani | wani nêrak anggêr panataning praja ||

23. pukulun ing padhêkahan | Widarakandhang kang nami | Kyai Buyut Ôntagopa | saputranira kêkalih | pun Kakrasana tuwin | Narayana purun-purun | nêrak anggêr nagara | padhukuhannya rinakit | kitha adrigama rungsit pêthanira ||

24. dene mawi dipun jagang | kinapurancang utawi | nanêm kang waringin kêmbar | tinanêm nèng natar ngarsi | lêrêsipun anênggih | kênèng ing

--- 65 ---

pidana kukum | pêjah ingkang punika | kawula anuwun idi | amidana mring putrane Ôntagopa ||

25. lêrêsipun kukum pêjah | langkung kumêpyur ing galih | sang prabu kalane myarsa | ature prabu taruni | gugup gènnya mangsuli | babo anggèr putraningsun | swargane wong pêputra | têka bisa murinani | mring wong tuwa karatone rinaksaka ||

26. iyanggèr abênêr sira | iku kênèng kukum pati | ananging panuwunira | ingsun nora nêmbadani | nadyan kukuma pati | têka ing wisesaningsun | dadi nora akarya | kêndho panataning nagri | miwah nora cinêla ing wadyabala ||

27. dene prakarèku uga | dintên benjing-enjing kaki | sun utusan pamanira | salah sawiji anêlik | Widarakandhang bilih | kapara nyata aturmu | nuli sun patrapana | ing kukum agêring[25] nagri | Radyan Kôngsa kèndêl langkung cuwanira ||

28. tanpa matur mung wotsêkar | mundur palarasan saking | ngarsane kang ramanata | kang kari langkung prihatin | Basudewa Narpati | utusan nimbali gupuh | kang rayi Radyan Arya | Prabu Rukmaka wus prapti | dalêm pura Sri Basudewa ngandika ||

29. wêwarah saaturira | kang putra prabu taruni | wasana mundhut prayoga | Dyan Rukmaka awotsari | punika langkung saking | agêng-agênging pakewuh | nanging kalamun datan | pinutus nalar puniki | botên wande tansah winudi ing wuntat ||

17. Pangkur

1. manawi tuwan sêmbada | inggih amba priyôngga kang lumaris | mawi wêwênang pukulun | nalikèng padhêkahan | ing Widarakandhang bilih pawartèstu | têmên kadya aturira | putranta prabu taruni ||

2. punika

--- 66 ---

lajêng kewala | amba matrapakên wisesa aji | nanging kang katrapan kukum | pun Buyut Ôntagopa | binaronjong salajênge tinarungku | semah sutane wanodya | kaboyong mring dalêm puri ||

3. gampil lamun kang prakara | sampun putus têtêpe kukum pati | de pun kaki karonipun | pinrih kesah kewala | nglampahana amartapèng gunung-gunung | pintên banggi bilih benjang | wontên mursiting kang ati ||

4. thukul manahe ki putra | kadosdene kudanganing sudarmi | ature dyan arya prabu | sarwi pasang sasmita | ingkang raka tanggap anggarjitèng kalbu | sêmu kaduga ing driya | wuwuse arum aririh ||

5. yayi bênêr jênêngira | dan kang rayi winisik ing wêwêling | lajêng kalilan alaju | marang Widarakandhang | ingkang rayi sigra wotsêkar amundur | saking dalêm purantara | praptaning jawi amiji ||

6. punggawa sapanêkarnya | kinèn miring sawusira miranti | lajêng wau budhalipun | alêpas lampahira | tan winarna ing marga gantya winuwus | sira Arya Prabu Kôngsa | saundure saking puri ||

7. praptèng dalêm kadipatyan | lawan Arya Suratimôntra panggih | awêwarah saliripun | karsane ingkang rama | purwa madya wasana sampun katutur | guguk wil Suratimôntra | matur sarwi ngêntrog wêntis ||

8. punika anggèr kacêtha | ramandika awratipun ing galih | mila kalamun panuju | ing dina benjang-enjang | nglampahêna caraka punggawa diyu | sami kinèn analika | lampahe duta narpati ||

9. kang dhatêng Widarakandhang | lamun rajanitinipun nalingsir | kaparênga misesèku | dados carakandika | sinungana wêwênang [wê...]

--- 67 ---

[...wênang] daraponipun | botên sandeya ing karya | datan ngaping kalih kardi ||

10. manggut sang prabu taruna | angandika paman borong ing kapti | kang pinatah alumaku | matur Suratimôntra | asandika sigra animbali gupuh | punggawa sang bagaskara | kang pêparap Gêndhingcuring ||

11. tinuduh kinèn nalika | dutèng nata sarta winêling-wêling | kalawan wêwênang sinung | kêna yèn amisesa | Buyut Ôntagopa dalah putranipun | wusnya têlas wêlingira | sira sang wil Gêndhingcuring ||

12. sapanêkarira mangkat | sangkêp sikêp ing prang lêpas lumaris | sabala gumrah gumrêgut | kunêng ing lampahira | wadya ditya gantya malih kang winuwus | dhukuh ing Widarakandhang | Ki Ôntagopa alinggih ||

13. myang Sagopi semahira | putra karo sinandhing nora têbih | Sumbadra sang kusumayu | lan Rarasati ika | kaki Buyut Ôntagopa alon muwus | nyai ana lêking manah | iya gon ingsun amikir ||

14. putramu karo kang kesah | tansah katon nèng kêcêping pangaksi | cumanthèn[26] tungtunging kalbu | mungguh rasaning manah | lir winênyêt nyai trênyuhing tyas ingsun | babo kayapa ing benjang | dadine lêlakon iki ||

15. sun rasa-rasa rumasa | sisip-sisip sêmbire ing nagari | Madura kèh rusakipun | wit saking rajamudha | mêngko amarsudi marang ro putramu | pinrih sirnane sumarma | gawe sèwu-sèwu sêdhih ||

16. upama katona boga | kaya-kaya nulia ingsun bukti | wus purna nora kadulu | Kiyai Ôntagopa | dènnya muwus mênggah-mênggah sarwi muwun | moncap-mèncêp[27] lathinira | srikutan [sriku...]

--- 68 ---

[...tan] astane kalih ||

17. Sagopi bela karuna | miwah putra karo ambêrbês mili | Sagopi lon sauripun | kyai andikanira | têka andêdaut manah kula èstu | tumut manawung sungkawa | nanging kadospundi malih ||

18. yèn mingkuh ring pringgabaya | anjawi mung pasrah dewa linuwih | wontên tuna jungkangipun | ing pamomong andika | pêpuntone manah kawula mung labuh | ing lara kalawan pêjah | awrat inandêl ing gusti ||

19. Sagopi rinangkul sigra | mring semahe sarwi dipun tangisi | dhuh lêpas têmên budimu | nyai ambak wanodya | bisa anampani rasane tyas ingsun | nyai gon ingsun karuna | mau mung mikir sirèki ||

20. mênèk kadung tekadira | môngka sèsthining driyaningsun nyai | ya kaya wuwusmu mau | lamun wus mantêp sira | sutanira katiga iku yèn nêmu | ing siyasat siya-siya | nêdya sulung lêbu gêni ||

21. dèrèng dugi angandika | Ôntagopa kasaru ingkang prapti | radèn putra karonipun | Krêsna lan Kakrasana | sami jujug gèn bapa myang bibinipun | Dyan Kakrasana ngandika | apa kang sira tangisi ||

22. gupuh Buyut Ôntagopa | putranira rinangkul ingarasi | Sagopi ingkang rinangkul | Rahadèn Narayana | Rêtna Wara Sumbadra lênggah nèng pungkur | pêngkêrane Kakrasana | sinungkêman dèn tangisi ||

23. kalara-lara karuna | sambatira kakang suwe sirèki | bangêt gonku ngayun-ayun | ing benjang malih aja | suwe-suwe mênèk lêlungan sirèku | ingsun datan bêtah pisah | yèn lalua ing panganti ||

24. sayêkti asuduk jiwa | ingkang raka gumuyu sêmu tangis | mêngkono bae sajêgmu | anggêr tinilar lunga | nora [no...]

--- 69 ---

[...ra] kêna kasuwèn anganyut tuwuh | iku bok dèn marènana | mundhak gawe sônggarunggi ||

25. palane wong alêlungan | nora kêna binantu iku yayi | yèn durung cukup ing pêrlu | pasthine durung têka | ingkang rayi matur sarwi sênggruk-sênggruk | iku pêrlune mèt apa | jêr tan kurang sandhang bukti ||

26. yèn ngupayaa wanodya | sabên dina nèng wong ngunggah-unggahi | lamun amuriha ngèlmu | si bapa Ôntagopa | sabên dina gone mêjang mring sirèku | kang raka gumujêng suka | iya uwis lara uwis ||

27. ingsun nora lunga-lunga | anèng wisma bae momong sirèki | sang rêtna suka ing kalbu | sarwi ngusapi waspa | iya kakang aja sok ngecani wuwus | Dyan Kakrasana ngandika | hèh bapa sun tanya yêkti ||

28. sapa kang wani ngrusaka | pakarangan Widarakandhang iki | jêjugangane ingurug | kapurancange rusak | morak-marik lawan kang waringin kurung | pêpagêre binarobah | Ôntagopa anauri ||

29. babo anggèr sutaningwang | ingkang ngrusak jênêng ingsun pribadi | karantêne antuk bêndu | dera sri naradipa | prakarèku nyawa laranganing ratu | witning aja jênêng ingwang | kaya pinocung ing pati ||


Kurang satu suku kata: badhe nyelakana têmah. (kembali)
Kurang satu suku kata: badhe nyelakana têmah.
Kurang satu suku kata: sapira maune uga. (kembali)
Kurang satu suku kata: sapira maune uga.
Saragupita. (kembali)
Saragupita.
kinamèrenan. (kembali)
kinamèrenan.
pambangunnèki. (kembali)
pambangunnèki.
kajang. (kembali)
kajang.
tanpa. (kembali)
tanpa.
warak. (kembali)
warak.
Seharusnya guru lagu: 10e, yèn kasèpa gon ingsun kaluwèn. (kembali)
Seharusnya guru lagu: 10e, yèn kasèpa gon ingsun kaluwèn.
10 kuwawi. (kembali)
kuwawi.
11 wiranom. (kembali)
wiranom.
12 hyun. (kembali)
hyun.
13 rêsiki. (kembali)
rêsiki.
14 putrèngsun. (kembali)
putrèngsun.
15 satuhu. (kembali)
satuhu.
16 Kurang dua suku kata: ing wadyabala punapa. (kembali)
Kurang dua suku kata: ing wadyabala punapa.
17 Sarotama. (kembali)
Sarotama.
18 sakalangkung. (kembali)
sakalangkung.
19 winaspadakakên. (kembali)
winaspadakakên.
20 dhukuh. (kembali)
dhukuh.
21 Antolagati. (kembali)
Antolagati.
22 duskarti. (kembali)
duskarti.
23 Lebih satu suku kata: liyane wus tanèng wangwang. (kembali)
Lebih satu suku kata: liyane wus tanèng wangwang.
24 Lebih satu suku kata: tan rêkasa panyirêping. (kembali)
Lebih satu suku kata: tan rêkasa panyirêping.
25 anggêring. (kembali)
anggêring.
26 cumanthèl. (kembali)
cumanthèl.
27 mencap-mèncêp. (kembali)
mencap-mèncêp.