Kawi - Jarwa, Dirjasupraba, 1931, #1263

1. Kawi - Jarwa, Dirjasupraba, 1931, #1263. Kategori: Arsip dan Sejarah > Galeri
2. Kawi - Jarwa, Dirjasupraba, 1931, #1263. Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon

Bausastra: Kawi-Jarwa

Dening Radèn Dirjasupraba

Cap-capan sapisan

Isinipun: 1. Bausastra (Ha - Nga), 2. Pratelan namining kewan-kewan, 3. Namaning peranganing badan, pangangge sarta rêrêngganing badan, 4. Namaning têtuwuhan, sêsêkaran, sarta woh-wohan.

Bukhandêl S.M. Diwarna, Kuthagêdhe saha Mataram

No. 21-B, Rêgi F ...

--- [0] ---

[Iklan]

--- 1 ---

Bausastra Kawi-Jarwa sarta Pathibasa Kawi-Jarwa

Isinipun ± 3000 têmbung, anggitanipun Radèn Dirjasupraba. Cap-capan sapisan, 1931 Musnèng batang angèsthi wiji[1]

Isinipun: 1. Bausastra (Ha - Nga), 2. Pratelan namaning kewan-kewan, 3. Namaning peranganing badan, pangangge sarta rêrêngganing badan, 4. Namaning têtuwuhan, sêsêkaran, sarta woh-wohan. Kawêdalakên dening:

[Grafik]

--- 2 ---

...

--- 3 ---

Bausastra Kawi - Jawi

Ha

a =
hora, tanpa.
aom =
hom, nênêkung, tapa, pahomman, patapan, pamujan.
anala =
gêni, ati.
analana =
dolanan, dolan, dolan-dolan.
analika =
nalika: niti priksa, maspadakake.
ananta =
tanpa watês, tanpa wêkasan, ula gêdhe bangêt.
anitya =
langgêng.
anila =
angin.
anih =
lumuh, suthik.
anindha =
linuwih, ngluwihi.
anung =
nung: kuwasa, pintêr, linuwih, anak anung: anak kang pintêr bangêt, paranung-anung: para pintêr, para linuwih.
anwam =
anom.
anya =
ana.

--- 4 ---

anyang =
boyongan.
acala =
cala: gunung.
anauti =
anauti: cacing.
ari =
dina, adhi, arinta, rinta: adhimu.
arina =
kidang.
ariyak =
alun.
aris =
alon, sarèh.
arimong =
rimong: macan.
are =
bodho.
arok =
awor, têmpuh, angrok, ngrok: nêmpuh.
aru-ara =
horêk, gègèr, sasaran.
arus =
pantês, ili, arusan: banyakan, tan arus: ora pantês.
arum =
wangi, lêgi, wadon.
arêgud =
nyêbrak, nyêndhal.
akasa =
kasa: langit, awang-awang.
aking =
garing.
adiraja =
sabar, sugih pangapura.

--- 5 ---

aditya =
srêngenge.
ata =
sigêg.
atanapi =
tanapi: utawa, sarta, apadene.
atakara =
teja.
atap =
tumpuk, sungsun, undhung.
atag =
akon, prentah.
atis =
adhêm, matis: krasa adhêm, kadhêmên.
atri =
tri: rame, têlu.
atruh =
truh: udan, trutruh: udan ricik.
asa =
pawadonan, kuwat, rosa.
asada =
ilat.
asung =
sung: awèh, wèwèh.
asrêt =
alot.
asrama =
tapa. pasraman: patapan. ngasrama: lagi tapa, manggon ing patapan.
awanda =
pêtêng.
awinda =
padhang.

--- 6 ---

awiyat =
awang-awang. ngawiyat: ing awang-awang.
awig =
bêcik, bisa.
awran[2] =
mêndhung.
awun-awun =
ampak-ampak.
alaya =
jahe.
alwang =
kalong.
aliwawar =
prahara.
apan =
pan: awit, tur, sanajan.
apituwi =
utawa.
apus =
tali, pring apus: pring tali, apus buntut: tali buntut.
adhing =
jodhang.
ajar =
pandhita, nujum.
aji =
ratu.
aywa =
ywa: aja.
ayu =
bêcik, slamêt.
ayun =
arêp, kêpengin. pangayunan: ngarêpan.
anyut =
kèli, larut.

--- 7 ---

ama =
pasu, wari.
amah =
murka, alu amah: kamurkan.
amla =
mla: kêcut.
amit =
pamit.
amrik =
wangi.
amêm =
antêng, mênêng.
amrêta =
tômba, banyu urip.
agra =
gra: pucak, pucaking gunung.
agya =
gya: enggal, kasusu, banjur.
agung =
gung: gêdhe.
agêr-agêr =
ganggêng.
abi =
luwih, baris, abirawa, birawa: muruh, luwih rowa, abi sêtiya têmên bangêt, abi mana linuwihing ati, abi sama, bisama wicaksana.
abra =
bra: warata, gumêbyar, ambranang.
anging =
nanging, mung.
anguwuh =
surak, ambêngok.
angrês =
wêdi, miris, giris.

--- 8 ---

andaka =
banthèng.
andaga =
mancal, ambalela, anjêjak.
andini =
sapi.
andimapa =
mokal, nglêngkara, kaandimapan kamokalan.
andon =
nêba.
andupara =
dupara: mokal, nglêngkara, bobat.
andulu =
andêlêng, nonton.
andul =
sungsun.
andrawina =
sênêng-sênêng ngombe.
anta =
wêkasan, luwih.
antah =
êmbuh.
antanu =
mangsi.
antarala =
awang-awang.
antar =
lantas, bantas.
anti =
manganti, nganti, ngêntèni.
antuk =
olèh.
antêlu =
êndhog.

--- 9 ---

antya =
luwih. kaantiyan: kaluwihan.
andhah =
asor, andhahan: sorsoran.
andhali =
tiba, mantiyung, tumêlung.
andhêm =
rungkêp, kandhêm: krungkêb, ngandhêmi: nyungkêmi, ngrungkêbi. andhêman: rungkêban dhadhane kidang jaran utawa liyane.
anthok =
tlakup.
arcamana =
raup.
arka =
hyang arka: srêngenge.
arkamaya =
teja, banyu mandi.
arda =
murka, luwih, bangêt. rôga-tiharda: lara bangêt. ardawalepa: ambalèkake ujar.
ardana =
rêdana: dhuwit.
ardawalika =
ula.
ardi =
gunung.
arta =
dhuwit. hartana: ênggon dhuwit, tukang nampa dhuwit.
artati =
lêgi, luwih.
artala =
madu.

--- 10 ---

arti =
sumurup, têgês.
arsa =
arêp, bungah.
arsaja =
anak pambarêp.
arsaya =
bungah. kaharsayan: kabungahan.
arpat =
klumpuk. marpat: nglumpukake.
arja =
rêja, têntrêm, slamêt. raharja: slamêt. karaharjan: kaslamêtan.
arjana =
kaslamêtan, bêcik.
arjuna =
jêmbangan, banyu jêmbangan.
aryana =
budi.
aryas =
watu, intên.
arga =
gunung.
argya =
kurmat. pahargyan: pakurmatan.
aksara =
gêgaman.
aksama =
apura. pangaksama: pangapura.
atma =
atmaja, anak.
atmaka =
mati, nyawa.
ascarya =
eram, gumun.

--- 11 ---

astana =
kuburan, kraton.
astati =
rayap.
astani =
bantal.
astawa =
sêmbah, bêkti. umastawa, ngastawa: ngabêkti. pangastawa: pangabêkti.
astama =
sênêng-sênêng.
astra =
gêgaman, astrawara: panah.
asti =
gajah.
astuti =
astutiya, sêmbah, bêkti. pangastuti: pangabêkti.
asmana =
pikat.
asmara =
sêdhih, sêngsêm. kasmaran: kasêngsêm, asmaradana: nêngsêmi. asmaranala: sêngsêming ati. asmaralaya: suwarga. asmaragama: sêngsêming sanggama.
astha =
wolu, bahu.
asthaga =
wolu, angus.
asthi =
sêdiya, gajah, hastina: ênggon gajah.
alpa =
kurang, tuna.

--- 12 ---

apsara =
dewa.
apsari =
widadari.
hyang =
dewa, hyang brahma, hyang siwah, hyang hiswara, hyang sri lan liya-liyane.
ancala =
cala: gunung.
ancur =
ajur.
anculan =
kala.
ancêm =
pola.
anjana =
gajah.
anjrah =
warata, sumêbar.
anjrêm =
anjêrum.
ampang =
ènthèng.
ampeyan =
pinggir, sikil. garwa ampeyan: garwa paminggir.
amba =
kula.
ambahak =
ngrayah, anjarah rayah.
ambawang =
pakèl.
ambar =
ngambar: wangi, sumêbar, sumrambah.

--- 13 ---

ambartala =
ara-ara.
agna =
kaku.
agni =
hyang agni: gêni.
angkya =
aku.
angkara =
gumêbyar, luwih, murka. angkaramurka: murka, luwih murka. mangkara-kara: gêbyar-gêbyar.
angkus =
êcis.
angkên =
upama, pindha.
angsa =
ôngsa: banyak.
angsaka =
mungsuh, satru.
angga =
awak, wujud, upama.
anggana =
ijèn, ayu.
anggara =
dina Salasa.
anggas =
walang, gadhing, ibêr-ibêran.
anggarjita =
anggagas, ngangên-angên, ngeling-eling.
anggarbini =
mêtêng, ngandhêg.
anggop =
towong, kêndhat.

--- 14 ---

anggung =
tansah.
anggi =
bumbu.
ina =
cacad, kuciwa, nistha.
ira =
intên.
irawati =
angin gêdhe, gêtêr-patêr irawati: prahara.
irah =
jêroan.
ikanang =
kang.
iku =
buntut.
iti =
êntèk, rampung, wêkasan.
itina =
sigêg, lèrên.[3]
ituwa =
luwing.
itêm =
irêng.
ile =
anèh, kumaki.
iluta =
arih-arih. miluta: ngarih-arih.
iswara =
ratu.
inyang =
biyung.
ima =
imawan: mega.

--- 15 ---

indriya =
ati, rasa, pôncaindriya: rasa lima.
indupati =
rêmbulan.
inte =
injên. nginte: nginjên. juru panginte; mata-mata, têlik.
ir =
intên.
istadha =
bathuk.
imbal =
gênti, nyêlani.
ingsun =
aku.
ingwang =
aku.
inggut =
lirik. nginggut: nglirik.
inggong =
ngong: aku.
èni =
pèni.
ènu =
rêmbulan.
erang =
isin, wirang. ngerang-erang: ngisin-isin, mirang-mirangake, gawe wirang.
èrêm =
cêplok.
eka =
siji, ijèn.
etu =
mula, hetun: hetuniyo, hetuni: mulane, sêbab saka iku.

--- 16 ---

ewrên =
horêg, gègèr.
epya =
repot. kaepyan, karepotan.
èmêng =
pêtêng, susah, sêdhih.
endra =
ratu, linuwih, endraloka: jagat linuwih, kayangan, kadewan, suralaya, endrapada, endrabawana.
endung =
mega.
endhan =
gila.
endhe =
tamèng.
hèr =
har: banyu. hèrnawa: sagara. hèrtati: udan.
èksa =
waspada.
èstha =
upama, karêp, sêdhiya.
èsthi =
karêp, sêdhiya, gajah.
onêng =
kangên, mangonêng: kangên, sêdhih.
ota =
piranti, pasangan, adon-adon.
otêr =
gègèr, horêg.
ojat =
suwur. kojat: kasuwur.
opya =
alok.

--- 17 ---

ôndakara =
srêngenge.
ôntakara =
srêngenge.
ôntarapura =
kraton.
or =
ahor, gêtar.
oncom =
tempe bosok.
oncong =
colok.
ompak =
ganjêl.
una =
linuwih. wisa una, wisuna: wisa linuwih, wisa mandi.
uni =
nguni: biyèn.
uninga =
wêruh, gêni.
unu =
kècèr, kicir.
unar =
suwur.
ucup =
lêpas. ingucup: dilêpasake.
uradati =
anggêgirisi.
ure =
udhar, ucul.
uruh =
unthuk. muruh: kaya unthuk.
urus =
tata, bênêr.

--- 18 ---

ukip =
ulap. ukipên: sulap.
ukup =
sabuk.
uda =
banyu.
udara =
dara. dhara: wêtêng.
udaka =
banyu.
udakara =
kira-kira.
udanagara =
tata-krama.
udaya =
sagara.
udyana =
taman.
udrasa =
tangis.
udani =
wêruh. atur udani: awèh wêruh. ngudanèni: mêruhi, nyumurupi.
uta =
lintah.
utara =
lor. ngutara: ngalor, ing lor.
utari =
mangkono, mangkana.
utawaka =
gêni.
utamangga =
êndhas.

--- 19 ---

utêr =
bundêr.
usara =
êbun.
usada =
usadi: jamu, tômba.
uswa =
ambung. nguswa: ngambung. kinuswa-kuswa: diambungi.
uswasa =
swasa: ambêkan.
uwun =
wurung.
ulinga =
nêpsu bangêt.
ulu =
êndhas. swara, ulon: swara, uni, têkèk mati ing ulone: paribasan: mati saka swarane (gunême) dhewe.
ulun =
kula, kawula.
upa =
êlas. saupa: saêlas.
ujana =
udiyono: taman.
ujwala =
sorot, gêbyar, cahya. ngujwala: sumorot.
uji =
dadar, lèlèr.
ujung =
pucuk, pinggir, pongol. ujungan: pucukan.
ujêl =
wêlut.
unya =
uniya: uni, munya. munia: muni.

--- 20 ---

umarah =
ngangkah, golèk.
umi =
wiji, biyung.
umiyat =
miyat: andêlêng, nonton.
umyar =
angon, ngawat-awati.
umyus =
midit, sumilir.
umyung =
rame.
ubaya =
jangji. cidra ing ubaya: cidra ing jangji.
uthuh =
lalêr. nguthuh: kaya lalêr.
untar =
wudun.
untung =
bêgja.
undhagi =
pintêr, wasis.
undhan =
pancikan, pancadan.
udsaha =
usaha: panguripan, upajiwa: ngudsaha: anggaota, nyambut gawe.
usnipah =
tutup gêlungan.
ungkih =
angkah. ngungkih: ngangkah, marsudi.
ênu =
dalan. ing ênu: ing dalan.

--- 21 ---

êla =
eman, puji. ela-ela: eman-eman. ingela-ela: didama-dama, dieman-eman, diugung.
êntar =
begal. ngêntar: ambegal. kaêntar: kabegal.
êntyar =
êntèk.
ênting =
êntèk, katog. ngênting: ngêntèk, ngêtok. êntingan: êntèk-êntèkan, pungkasan.
êrdawa =
mangsi.
ênjali =
sêmbah, bêkti. ngênjali (mangênjali): nyêmbah, ngabêkti.

Na

nahên =
nandhang, mangkene, ngampêt, nahan. nahênkung: nandhang susah. nahênwaspa: nahan êluh.
nauti =
anauti: cacing.
naraca =
traju.
nara =
wong lanang.
nari =
wong wadon.
naraiswara =
naradipa, naradipati, naradipatiya, narapati: ratu.

--- 22 ---

narawôngsa =
turuning ratu, trahing ratu.
narawung =
ambarêng. narawungi: ambarêngi.
narèswari =
ratu putri.
narendra =
ratu.
naki =
iki.
nakoda =
nangkoda: sudagar alaku prau.
nadi =
kali, bêngawan, sagara.
nadukara =
manadukara: anjurungi.
nadya =
bêbayu.
nata =
ratu.
natin =
nglirik.
natar =
latar.
nasa =
dewa.
nasika =
irung.
nasun-ya =
nasunya: suwung.
nawa =
padhang, sanga.
nawala =
layang.

--- 23 ---

nawung =
nganggit. sinawung: dianggit.
nala =
ati, gêni.
nalika =
niti priksa, maspadakake.
napang =
nabok.
naya =
nayana: ulat, polatan.
nayaka =
pangarêp, panggêdhe, têtunggul. nayakaningrat: kangjêng nabi Muhammad. nayaka waktra: patih.
nayadi =
sumèh.
nayogyani =
ngrujuki, anjurungi.
naga =
ula. nagapati, nagaji, nagaraja, nagendra: ratuning ula.
nabi =
wudêl.
nanda =
êlèng.
nandi =
bayu.
nanta =
watês, wêkasan. ananta: tanpa watês, tanpa wêkasan.
narpa =
ratu. narpa dayita, narpa duita, narpa umi, narpa wadu: ratu putri.
narpati =
ratu.

--- 24 ---

narmada =
kali.
natpada =
nonton, ngabêkti.
natmata =
nonton, maspadakake, namatake.
nasthaka =
lingir.
nambak =
ambêndung.
nampeka =
nêlik.
nambrama =
ambagèkake. panambrama: pambage.
nambula =
nginang.
nangkil =
seba, ngadhêp.
nanggulang =
ngêndhak, nyêgah, ambalèkake.
nrang =
nêrang. manrang: nrajang, nêmpuh.
nihan =
niyan: mangkene, mangkono, mangkana.
nikanang =
kang.
nikèn =
wong wadon.
niditya =
linuwih.
nitra =
nulis, mata.
nitya =
nitiya: ulat.

--- 25 ---

nityasa =
netiyasa, sanetiyasa: tansah.
nitêh =
ulêr.
nisaka =
rêmbulan.
niwata =
newata: panganggo.
nila =
angin, biru, manik. nila warsa: udan angin. nila pracandha: angin pangabaran.
nilakrama =
takon.
nilap =
nyilip, andhêlik, nyidra.
nilip =
nyilip, andhêlik, nyidra.
nipuna =
nimpuna: nglumpuk, mumpuni.
nidhikara =
muji.
niyata =
yêkti, nyata.
niyasa =
langgêng.
ningêp =
nyaput.
nindya =
linuwih. nindya mantri: mantri linuwih, patih.
nindi =
midih.
nindita =
pintêr, linuwih. anak anung aninditi.[4] anak kang pinter bangêt.

--- 26 ---

ninta =
andhêmêni.
nindha =
narub, mayu.
nir =
ilang, êntèk, tanpa. nirdeya: tanpa gawe. nirhantara, nirantara: tan pêgat, ora kêndhat, ora lêt, tansah. nirrasa, nirasa: tanpa rasa.
nirlaba =
tuna.
nis =
ilang, tanpa, ora ana.
niscaya =
masthi, tan kêna ora.
niskara =
saniskara: samubarang, barang-barang.
neka =
warna. neka-neka, neka warna, maneka warna: warna-warna, rupa-rupa.
netra =
mata.
netyasa =
sanetyasa: tansah.
nendra =
turu.
nono =
mangkono, mangkana.
nor =
ngasor.
non =
dêlêng. panon: pandêlêng.
nuning =
andêlêng, nonton.
nuraga =
digdaya, pêngpêngan. kanuragan: kadigdayan.

--- 27 ---

nukarta =
nyruwe, ngaru biru, nyikara.
nuding =
ngutus.
nusa =
nuswa: pulo.
nuswapada =
donya, jagad.
nugraha =
bêgja, ganjar. kanugrahan: kabêgjan. sinugraha: diganjar.
nung =
pintêr, linuwih.
nênêr =
tètès.
nêrês =
nugêl.
nêlahi =
madhangi.
nêbah =
tlapukan, kêlud.
nêmbah =
nyêmbah.
nênggih =
inggih.

Ca

cacata =
gludhug.
cacak =
coba, jajal.

--- 28 ---

carana =
athi-athi, urang-uranging mata.
caraka =
utusan.
carat =
pancuran, mancur.
cakil =
canthèlan.
cakra =
bundêr, buwêng. cakrawati: jagad bundêr, buwênging jagad. cakrawala: bundêring langit.
cakarwa =
mliwis putih.
catur =
papat, araning dolanan.
cawaca =
cuwaca: padhang bangêt.
cala =
nistha, gunung, anjarag, calaina: cacad nistha, picak.
calimi =
cukup. mantu calimèn: mantu sacukupe.
capa =
gandhewa.
caga =
bêburon.
canga =
lombok.
canguk =
têlik, mata-mata.
candu =
lalar, pathi.
candhala =
ala.

--- 29 ---

canthoka =
kodhok.
canthang =
kêprak.
car =
mlaku. carraka, caraka: wong kang gawene mlaku, kongkonan.
carya =
ascarya: gumun, eram.
carma =
kulit, walulang.
carmin =
pangilon.
caksu =
caksuh: suluhan, urêng-urênging mata.
cancala =
obah, polah.
campah =
pênggak.
cambul =
cêmêthi.
cangkrama =
dolan-dolan, amêng-amêng.
ci =
kali.
citra =
warna, rupa, tulis, juru panitra: juru tulis, juru nulis. cinitra: tinulis.
cintya =
bêcik, ayu. acintiya: panggêdhe.
cintaka =
manuk cêkaklak.
cintra =
cacad. cintraka: cilaka, sangsara.

--- 30 ---

cinthaka =
bilai.
ceda =
cacad. cineda: dicacad.
coli =
culi: towok, kudhi.
côndra =
rupa, sasi, rêmbulan. yuswa wolung côndra: umur wolung sasi. candra sangkala: taun rêmbulan, taun kang manut lakune rêmbulan.
cuni =
ilang, panunggul (ali-ali suwêng).
cucuh =
cocoh, suduk.
cucur =
manuk kêdhasih.
curiga =
kêris.
cumanthaka =
kumlungkung, kumaki.
cundaka =
têlik. cumandaka: nêlik.
cumbu =
bali.
cêla =
cacad.
cêdhis =
lêthêk, andharidhis.
cêguk =
busuk.
cêndhani =
cêndhana.
cêmbing =
jenggot.

--- 31 ---

crêmih =
juwèh.
cêthèthèt =
kêcipir.

Ra

rana =
pêrang, paprangan. trining rana: gêni paprangan. kasambut madiyaning rana: mati pêrang, mati ing paprangan.
ranu =
banyu. singa ranu: baya.
rara =
prawan.
raras =
runtut, bêcik, asri, laras.
raditya =
srêngenge.
rata =
kreta, tunggangan. rata gothaka: kreta gêrbong, kreta pêtêng, kreta tutupan.
rati =
ratih: rêmbulan.
ratri =
latri: bêngi.
ratuh =
hratuh: lumut.
rasa =
nênêm, kaya, upama.
rasika =
bungah, suci, bêning.

--- 32 ---

rasêksa =
buta lanang.
rasêksi =
buta wadon.
rawi =
srêngenge.
rawan =
mêndhung.
rawanda =
rondha.
rapa =
lapa: luwe.
rapuh =
lara, susah, lêsu.
rajatadi =
raja brana, barang mas intên.
rajah =
ciri, tulis.
raya =
gêdhe. riyaya, riaya: dina gêdhe.
rayung =
glagah.
ramaja =
bajing.
ramya =
rame.
ramon =
sarah, kambang, bantên.
raga =
awak, wadhah.
ragi =
bumbu. paragiyan, pragèn: ênggon bumbu, wadhah bumbu, bumbon.

--- 33 ---

rago =
êlèng, guwa.
rabasa =
rusak. nrabasa: ngrusak. rinabasa: dirusak.
rangas =
giras, galak.
rangin =
laras, dhadhap.
rangu =
gajêg. rangu-rangu, kapirangu: gajêg-gajêg, gojag-gajêg.
rahsa =
wadi, rasa.
rantan =
tata, rancang.
randhi =
mênjangan, ranggah.
randhêh =
randhu.
raksasa =
buta, buta lanang.
raksasi =
buta wadon.
rat =
jagad.
rancang =
ukir. trancangan: ukiran.
ranji =
kranjang.
ranju =
borang.
rambi =
èmpèr.
ranggon =
gubug.

--- 34 ---

ri =
dina, adhi. rinta: adhimu.
rini =
wadon. siswa rini: murid wadon.
ririh =
alon, sarèh.
riris =
udan.
risakan =
kiring.
risaksana =
nuli, tumuli.
riwe =
kringêt.
rimong =
macan.
riba =
ruba: pawèwèh, bêsêl, kamelikan.
ringa =
duga. ringa-ringa: duga-duga, kira-kira.
ringan =
maringan: ènthèng.
rimbit =
jodho. sarimbit, srimbit: sajodho, sakaloron, sakalian.
rimbon =
simpênan. parimbon, primbon: simpênan, pasimpênan, buku simpênan.
rimbu =
simpênan. parimbon, primbon: buku simpênan.
ringgahan =
kandhang.
rena =
biyung.

--- 35 ---

rewônda =
kêthèk.
regoh =
lumpuh.
rota =
galak. rotadanawa: buta galak.
rowangga =
bawera.
roga =
lara. roga tiharda: lara bangêt.
robaya =
pantês, mêngko.
rontaka =
bêndhe.
rondhon =
godhong.
rok =
têmpuh, trajang. angrok: nêmpuh, nrajang.
rompak =
begal, begal sagara, bajag.
ruhun =
rumuhun: biyèn, dhisik.
ruci =
bajang. Dewa Ruci: dewa bajang.
rurah =
lêbur, rusak, angkah. ngrurah: ngrusak, nglêbur. rumarah: golèk, ngangkah. pangrurah: pangrusak.
rudah =
rusak. rudhatin, rêdatin: rusak atine, susah.
rudita =
prihatin.
rutan =
pênjalin.

--- 36 ---

ruwastha =
ugêl-ugêl.
ruwida =
susah.
ruwiya =
warata.
rujit =
anggit, suwèk, suwir. rinujit: dianggit, disuwèk. pusparujit: gubahan. rinujit-rujit: disuwèk-suwèk.
rubaya =
jangji.
rubiyah =
bojo.
rungas =
pêrung.
runtik =
muring, nêpsu, bêndu.
rukti =
rakit, pasang, rumat.
rukmi =
êmas.
rumpaka =
gubah, anggit.
rumpuk =
sungsun.
rumbah =
jangan. rumbahan: janganan. ngrumbah: anjangan.
rumbu =
sêgêr.
rêrêng =
rêngrêng: asri, ngêngrêng, anggamêng.
rêkatha =
yuyu.

--- 37 ---

rêke =
mangke.
rêdatin =
rudatin, rudahtin: susah.
rêtu =
rusuh, gègèr, horêk, suksukan.
rêtuh =
buthêk, bukêt.
rêsi =
pandhita, rêsindra: pandhita ratu.
rêsigana =
dewa.
rwawa =
luntas.
rêjasa =
arjasa: asri, bêcik.
rêgêm =
gêgêm. ngrêgêm: anggêgêm, rinêgêm-rinêgêm: digêgêm.
rêngya =
rungu, prungu. karêngiya: krungu, kaprungu.
rêngut =
jêngkêrut, mrêngut: anjêngkêrut.
rêkta =
abang. palarêkta: bolu.
rêtna =
intên. manik nawarêtna: barang intên warna sanga. rêtna wadu: bêcik-bêcike wong wadon.
rêspati =
pidêksa, pantês.
rêsmi =
asri, rêsêp, sêngsêm. sarêsmi: padha sêngsême, padha rêsêpe, cumbana.

--- 38 ---

rêncana =
godha.
rêncaka =
ribêd, susah.
rêncêm =
rêmuk, pêcah.
rêmbaka =
rêmbuyung, kêtêl. ngrêmbaka: ngrêmbuyung.
rêbda =
ngrêpda. ngrêda: andadi, sumêbar, warata.
rêngrêng =
asri, ngêngrêng, anggamêng.
rêngka =
bênthèt, nêla. mulwa rêngka: srikaya.
rênggut =
sebrak, sêndhal, jambak. ngrênggut: anjambak, nyêndhal, nyêbrak. rênggut-rumênggut: jambak-jambakan.
rênggêp =
candhak, cêkêl. ngrênggêp: nyêkêl, nyandhak.

Ka

kahastaman =
kabungahan.
kahargya =
kajèn.
kaharsayan =
kabungahan.
kahomitan =
susah, kasusahan.
kahopan =
kopèn.

--- 39 ---

kahosmurda =
kêthu.
kahol =
crita.
kahêntar =
kabegal.
kanaka =
êmas.
kanan =
têngên.
kanin =
tatu.
kanang =
kang.
kacundhuk =
kapêthuk, kapranggul.
kacung =
le, thole, bocah lanang.
kacêmba =
kacêmbang: kêcut.
karana =
jalaran, sabab, awit, amarga.
karaca =
kijing.
kariti =
sêmut.
karuna =
nangis.
karas =
kothak, papan.
karêngya =
krungu, kaprungu.
karêndar =
krêndar: sungsum.

--- 40 ---

karêndhi =
mênjangan, mênjangan tutul.
karangulu =
bantal.
karês =
balur.
kaka =
kakang, gagak.
kaki =
sikil, anggèr.
kakiki =
nyata.
kakôndha =
gandera, lêlayu.
kada =
kunthing.
kadalurung =
kêbanjur.
kadya =
kaya.
kata =
têmbung, crita.
katiga =
gêni.[5]
katiwang-tiwang =
katula-tula, kalunta-lunta.
kater =
tambir.
katêka =
têkan.
katang =
kêkatang. katang-katang: sukêt.
katong =
ratu.

--- 41 ---

katrêsan =
giris, miris.
kasatika =
tutut.
kasida =
lêstari.
kasusra =
kasuwur, misuwur.
kasung =
katur.
kasub =
misuwur, kasuwur.
kaswada =
kalong.
kaswasih =
mêmêlas, mêlas asih.
kaswas =
kasyas: katur.
kawaca =
panganggo, kaprabon.
kawawa =
kuwat, kuwagang, kangkat.
kawanda =
kawandha: gêmbung.
kawindra =
kawiradiya: pujôngga.
kawilut =
kagubêd, kapulêt.
kawistara =
katara, katon.
kawuri =
kapungkur.
kawuntat =
kapungkur.

--- 42 ---

kawuryan =
katon.
kawêwang =
mêrak.
kawêlak =
kapêlak: suwèk.
kala =
jaman, nalika.
kalika =
nalika.
kalingking =
jênthik.
kalingga =
kapundhi, kaadêg.
kale =
pênding.
kaloka =
kondhang, misuwur.
kalurak =
kapundhung.
kalulun =
kelut, katut.
kalêntit =
dubur, itil.
kapa =
ulês, lurup.
kapracondhang =
kataton, katiwasan.
kaprajaya =
kataton, katiwasan.
kapwa =
kapya: padha, kabèh.
kapang-kapang =
dhampyak-dhampyak, katebang-katebang.

--- 43 ---

kapi =
kapati, sêmu, bangêt. kapirêkta, kapurônta: jambon, jambon, ênom. kapilare: sêmu bocah, kaya bocah. kapidêrêng, kapiadrêng: adrêng bangêt, karêp bangêt.
kapirangu =
mangu-mangu, sêmu gajêg-gajêg, ribêt.
kapila =
kêpila: putih.
kapiluyu =
katut, kelut, kapencut.
kapita =
kagèt.
kapidhara =
klêngêr, sêmaput.
kadhana =
lanang.
kadhini =
wadon. kadhana-kadhini: anak loro lanang wadon.
kayun =
karêp. ngayun: ngarêp.
kamantya =
luwih, ngluwihi, bangêt.
kamal =
asêm.
kamijara =
sêre.
kamutya =
kamutiyan: kamuktèn.
kamohitan =
sênêng, bungah.
kaga =
manuk.

--- 44 ---

kagum =
kagèt.
kagyat =
kagèt.
kabul =
katurutan, kalakon.
kabyaktan =
kayêktènan.
kabyatan =
kabotan.
kandarang =
kêndhali.
kantaka =
klêngêr, sêmaput.
kantar =
ulat, tamèng.
kantu =
klêngêr, sêmaput.
kandha =
kôndha: crita. maca kandha, maca kôndha: maca crita. darma kôndha: crita bêcik.
karna =
kuping, sungu.
karni =
ambaning kuping, sungu.
kardi =
gawe. kinardi: digawe.
karta =
têntrêm, slamêt.
karti =
gawe, banyu.
kartika =
lintang.

--- 45 ---

karsana =
bungah.
karya =
gawe. kinarya: digawe. pakaryan: pagawean, panguripan.
karma =
tata, basa, tata krama.
kaksan =
sanalika.
kas =
kuwat, santosa.
kalpa =
ali-ali.
kalpika =
ali-ali.
kalbu =
ati.
kapti =
karêp, sêdiya.
kancana =
êmas.
kampita =
kagèt, lindhu.
kambil =
abah-abah jaran.
kambing =
wêdhus.
kanggêg =
kandhêg.
kratalasa =
bulus.
krama =
patrap, pratingkah.
kramika =
ulêr.

--- 46 ---

kyasa =
sêpêt.
kyama =
bulus, pênyu.
kirana =
rêmbulan, sorot.
kirata =
wong alasan. kiratabasa: basane wong alasan.
kitiran =
manuk pêrkutut.
kisi =
susuk kondhe, kancing gêlung.
kintaka =
layang.
kirna =
sakèhe. palakirna: sakèhe woh-wohan.
kirtya =
makirtiya: gawe.
kisma =
lêmah.
kingkin =
susah.
kridha =
ulah. kridhasara, kridha astra, kridhastra: ulah gêgaman.
kriya =
tukang.
kerah =
karêp.
kering =
kiwa. kanan kering: kiwa-têngên.
ketang =
kilang.
keswa =
rambut, gêlungan.

--- 47 ---

kewala =
bae.
kelikan =
kêsèd, sungkan.
kewran =
kèwuhan.
kejani =
lutung.
kengis =
katon sathithik.
kèn =
prawan, wadon.
kentar =
katut, kèli.
kendhang =
kèli, buwang.
ko =
kowe.
kohên =
kowe.
konêng =
kobêr.
kocika =
palanangan.
koce =
sondhèr.
kosara =
kusara: êbun.
koswa =
rêngga, panganggo, kaprabon.
koligha =
sadulur sinara wadi, sadulur sinara wèdi.
kolêm =
kulah.

--- 48 ---

komis =
brêngos.
kongas =
ngambar, sumêbar. ngongasake: ngetokake, ngumukake, mamèrake.
kontab =
kondhang, misuwur.
kotbuta =
kaya buta, mêdèni, anggilani.
kongkal =
kasingsal, kontal, kasongkèl.
krodha =
muring, nêpsu, mêta.
kroya =
karoya: wit waringin.
kunarpa =
bangke, mayit, layon.
kunira, kumkuma =
kunir.
kunêng =
sigêg, lèrèn.
kuras =
rêsik.
kuranji =
asêm.
kurug =
kalung.
kurita =
rante, oyod.
kucumbi =
bojo.
kukila =
manuk.

--- 49 ---

kukuwung =
cumlorot, sumorot.
kukya =
kuku.
kuda =
kudaka: jaran.
kutêr =
putêr.
kutu =
tuma.
kuswa =
ambung, isêp, kinuswa-kuswa: diambungi.
kuswara =
kasêbut.
kusuma =
kêmbang.
kusung-kusung =
kêsusu, ngaya-aya.
kuwawa =
kawawa: kuwat, kuwagang, kangkat.
kuwu =
dhepokan palerenan.
kuwôndha =
mayit, bangke, layon.
kulita =
rakêt, rumakêt.
kulup =
thole, anggèr.
kuji =
kanthong, kujian: kanthongan.
kumara =
kumandhang.
kumuda =
kêmbang tanjung.

--- 50 ---

kumut =
kêbês, têlês kêbês.
kuthira =
pasêr.
kuthila =
kêthèk.
kuthip =
bajang.
kun =
aku.
kurma =
kurniya: bulus pênyu.
kunjara =
kandhang gajah.
kumbayana =
wadhah banyu, gênthong, klêmuk, jêmbangan, klênthing.
kumbi =
selak, mukir.
kung =
susah, sêdhih, prihatin.
kêni =
kêna.
kêning =
alis.
kêta =
gumêtêr.
kêtur =
candhana.
kêlir =
aling-aling.
kêping =
gèpèng, pèsèk, kimpès.
kêjar =
bêdhak, mburu.

--- 51 ---

kênya =
prawan.
kênyar =
gêbyar, sorot, kumênyar: gumêbyar, sumorot.
kêmat =
kaluwihan, pamèr.
kêmit =
jaga.
kêndhuru =
wit gêndhuru.
krêdya =
kagèt.
krêdyat =
kêrdiyat: kagèt.
krêpuk =
pèpèt, sompok, kakrêpuk: kapèpèt, kasompok.
krêmun =
grimis.
krêsna =
irêng, wage.

Da

dahana =
gêni.
dahat =
bangêt.
daut =
dhaut: bêdhol, pêdhot.
danawa =
buta.
daniswara =
sugih tur priyayi, sugih singgih.

--- 52 ---

danu =
dhanu: mega, panah, gandhewa.
danuja =
satriya linuwih.
danurja =
turune wong pintêr, turune wong sugih ngèlmu.
dara =
dhara: wêtêng, lintang gêdhe, prawan.
darana =
drana: sabar, sarônta.
darani =
caping.
daraka =
draka: sabar, sarônta.
darapon =
supaya.
daruna =
sabab, jalaran, wiwitan, bêbuka. paran darunanira: apa sêbabe, kêpriye bêbukane.
dadya =
dadi.
data =
padu, para data, pradata: para padu, pangadilan, jêksa. andata: madu, padon.
datan =
ora. datanpa: tanpa, ora nganggo.
dasa =
batur lanang, sapuluh.
dasi =
batur wadon.
dasih =
kawula, abdi batur. andasih: ngawula.

--- 53 ---

dalasa =
dalah, kêlayan.
daya =
kuwat, rosa. kadayan: kêkuwatan karosan.
darsa =
darsana: tuladan, tuladha. sudarsana: tuladan bêcik.
darpa =
kumudu, kadêrêng, bangêt.
darma =
wèwèh, bêcik. darmawasita: pitutur bêcik.
darbe =
duwe.
daksina =
ênggon, kidul, wêkasan. daksinalaya: kuburan wêkasaning pati.
dagda =
limpat. widagda: luwih limpat.
dang =
kukus. dangan: kukusan.
drana =
sabar, sarônta. sabar drana: sabar têmênan.
drawina =
ombe. drawinan: ombèn-ombèn. andrawina: sênêng-sênêng ngombe.
drawaya =
mili, dlèwèran.
drawasa =
trajang, tiwas. kadrawasan: katiwasan. andrawasi: niwasi.
drawita =
bêngkah, bênthèt.
drastha =
makutha.

--- 54 ---

drasthi =
alis.
dwara =
lawang.
dwaja =
umbul-umbul.
dyana =
dhuwit, ganjaran. diyanawimala: rajabrana, ganjaran luwih lara.
dyah =
putri.
dyasa =
sirna.
dirada =
gajah.
dite =
dina Ngaad.
ditya =
srêngenge, ngluwihi.
diwasa =
môngsa, sêdhêng.
diwangsa =
diwôngsa: sanak, akrab.
diwangkara =
srêngenge.
dipara =
gajah.
dipôngga =
gajah.
dipan =
padhang. andipani: madhangi.
diya =
sulaya. diya-diniya: pasulayan.
dimapa =
nglêngkara, mokal.

--- 55 ---

dimèn =
supaya.
dibya =
linuwih, pêng-pêngan, utama. sudibya: luwih utama, linuwih.
dik =
bangêt, awang-awang, keblat papat. diksura, dêksura: kuwanènên.
dirja =
slamêt.
dirya =
katon, katara.
dirga =
dawa. dinirgakna ingkang yuswa: diganjara umur dawa.
dirgama =
borang.
dirgantara =
awang-awang.
dwi =
loro.
dwija =
guru, pandhita. dwijawara: guru linuwih, pandhita gêdhe.
dwistha =
karêp, sêdiya.
dri =
gunung. wanadri: alas pagunungan.
driya =
ati.
de =
dene.
dewata =
dewa lanang.
dewati =
dewa wadon.

--- 56 ---

deya =
mardeya: gawe.
denta =
anggone.
doradasih =
daradasih, duradasih: nyawa têrus impèn ana nyawane, impèn duwe nyawa, impèn têrus.
don =
papan, ênggon, panggonan. andon: nêba.
duhita =
putri. narpaduita: ratu putri.
dura =
asin, adoh.
duratmaka =
maling.
dukacipta =
nêbsu batin, prihatin.
dukut =
sukêt.
duta =
utus, utusan. dinuta: diutus.
dulya =
dêlêng, dahwèn.
dulu =
dêlêng. dinulu: didêlêng.
dulur =
iring. dinulur: diiringake. andulur: ngiringake.
dupara =
nglêngkara, mokal.
dupi =
barêng, têkan.
dumaya =
mêndhung.

--- 57 ---

dumadi =
tumitah, kang dititahake.
duhkita =
susah, sêdhih.
dur =
ala. durjana: wong ala. dursila, duryasa, durniti: patrap ala, panggawe ala. durcara: gunêm ala. duratmaka, dur atmaka: nyawa ala, maling, buta.
duryan =
durèn.
duryat =
sorot, pêngpêngan.
durma =
macan.
durmas =
drumas: kuningan.
durga =
ala, pakewuh, bêbaya.
duk =
tuju, dhèk, nalika. duksamana: nalika samana. dukdinuk: tuju-tinuju.
duksina =
kidul.
duskarta =
sangsara, ora slamêt.
drustha =
ala.
dlurung =
banjur. kadlurung: kêbanjur.
dêlaha =
dalahan, dêlahan: pungkasan, ing têmbe, mati, jaman kalanggêngan. praptèng dêlahan: têkan jaman kalanggêngan, têkan mati.

--- 58 ---

dêring =
bêras. padêringan, padaringan: gênthong wadhah bêras, simpênan bêras.
dêling =
cêtha, ujar, kôndha.
dêmi =
thithik, saksi. sadêmi: sathithik. dêmi Allah: kalawan saksi Allah.
dêmung =
gêndhing.
dênta =
gadhing, untu.
drêdya =
trêsna, asih. kadrêdiyan: katrêsnan.
drêman =
wêrdèn.

Ta

tahên =
ampêt, tahan, kayu taun sandhang. nahên: ngampêt, nahan, nandhang. mangkene nahênkung: nandhang susah. nahên waspa: nahan êluh, ngampêt êluh.
tanapi =
utawa, sarta, apadene.
tanaya =
anak.
tanu =
blungon, mangsi.
taratya =
kêmbang trate.

--- 59 ---

taru =
godhong.
taruna =
anom. prabu taruna: ratu anom.
taruwara =
kêkayon.
tarêm =
tandur. tarêman: tanduran.
taka =
pati.
tata =
angin, gêtih ing otot.
tatab =
kêbuk, maras.
tasik =
sagara, pupur.
tawan =
boyong. tawanan: boyongan. katawan: kaboyong.
tawak =
tôngga.
tawo =
madu.
tala =
lêmah, tawon. pratala: sap-sapaning lêmah, warna-warnaning lêmah.
taling =
kuping.
talu =
wiwit.
taluh =
blêthokan, kringêt.
tapang =
angin, glêpung.
tajum =
antêng.

--- 60 ---

tajêm =
mênêng, ayêm, têntrêm, antêng.
tayuh =
drajat, kaluhuran.
taman =
ora.
tamuhana =
tamuyana: manuk prênjak.
taga =
sato.
tagyana =
pacangan.
tabid =
tabib: dhukun.
tabuh =
jam.
tan =
datan: ora.
tandya =
banjur, nuli, têrus.
tantra =
tôntra: bala.
tansipi =
tansah, bangêt.
tandhana =
gandera.
tanya =
takon.
tanbara =
dhudha.
tanbuh =
tambuh: ora wêruh. tumambuh: api-api ora wêruh. mitambuhi: api-api ara[6] mêruhi.

--- 61 ---

tar =
ora. tarlèn: ora liya.
tarkas =
endhong.
tarpa =
tanpa.
tartamtu =
tar tamtu: masthi.
tanjak =
ngigêl, mênthang.
tampang =
bandhul, êmblèg.
tampis =
êntèk.
tamping =
pinggir.
tampo =
tape.
tampu awang =
dhampu awang.
tampêr =
wêdhi. uyah tampêr: uyah wêdhi.
tambang =
tali, opah. panambang: kanggo nalèni. tambangan: opahan.
tambula =
kinang. nambula: nginang.
tambêng =
budhêg, tamèng.
tang =
kang.
tangkar =
pêncar.
tangkil =
seba, adhêp. tinangkil: sineba, ingadhêp.

--- 62 ---

tangke =
êpang.
tangkêp =
tutup. tumangkêp: nutup.
tanggap =
tampa. tumanggap: nômpa. pananggap: juru nômpa.
tranggana =
lintang.
trantang =
kudhi.
tyas =
ati. matiyas: mikir.
tiarda =
bangêt. rôga-tiarda: lara bangêt.
tinon =
katon.
tirah =
têtirah: pinggir.
tikin =
iki, iku.
titi =
êntèk, katam, tamat.
têtika =
solah, tindak, pariksa.
titir =
kêrêp.
tiwar =
simpar. katiwar-tiwar: kasimpar-simpar.
tiwikrama =
mêsu, prihatin bangêt.
tiwe =
swiwi.
tila =
ratus.

--- 63 ---

tilarsa =
lêmpuyang.
tilam rum =
tilam wangi: paturon.
tilam sari =
paturon.
tidharsa =
manuk kêdhasih.
tidhêm =
sirêp, surêm.
timun =
timun.
tingêl =
budhêg.
tinting =
pilih.
tindha =
payon, payu, tarub.
tirta =
banyu. tirtamarta: banyu urip.
tikta =
pait. wila tikta: maja pait.
tiksna =
landhêp, gathèkan.
tikbra =
susah.
tismasa =
môngsa adhêm, badhidhing.
timpung =
pincang.
timbul =
kumambang.
tri =
atri: têlu, rame. trimurti: têlu-têluning atunggal. trisula: gêgaman alandhêp têlu.

--- 64 ---

tèki =
taki: tapa. têtèki, tèki-tèki: mangun tèki: martapa nglakoni tapa.
tekang =
kang, sing.
tètèh =
cêtha, têrang.
tetah =
tuntun.
tèlèr =
wit kelor, kuwat, umbêl.
towang =
towong, kêndhat.
toya di =
banyu rêsik, banyu suci. katoya rasa upaya: kêna mêmanising ruba, dibêsêli.
tôntra =
bala.
tuhu =
têmên. mituhu: tumêmên. nuhoni: nêmêni, nêtêpi.
tunu =
obong. tumunu: kobong.
turida =
susah, prihatin.
turôngga =
jaran. turôngga rata: jaran rakitan.
tuding =
êkon, tinuding: diêkon.
tuwêk =
kêris.
tulya =
tuli: tulèn, têmênan.

--- 65 ---

tumuntur =
mèlu.
tumpak =
dina Sabtu.
tumpal =
sèrèt, tumpang.
tungkat =
têkên.
tungguk =
tunggu, jaga.
tunggul =
unggul, dhuwur, gêndera.
tunggung =
gêtun.
truna =
banyu, ênom, bodho, jaka.
truni =
ênom, prawan.
truh =
udan. truhtruh: udan-udan, udan ricik.
trustha =
bungah, êlèng.
trusthi =
êlèng.
têrusan =
lawang butulan.
têkit =
cêthik.
têlari =
lêmari cilik.
têpi =
pinggir.
têpu =
dhêdhak.

--- 66 ---

têdhuh =
mêndhung, timbrêng, srêngenge ora katon.
têguh =
rosa, kuwat, wêntala.
têbêng =
aling-aling.
têngran =
aran.
têrbis =
jurang, pèrèng.
têmpayang =
gênthong.
têmbaya =
jangji. patêmbayan: prajangjian.
têmbing =
pinggir.
trêna =
êlung.

Sa

sahaya =
kônca, batur, rewang.
sahar =
unthuk.
sahab =
jêjêl, sêsêk.
saha =
mrica.
sahid =
pintêr, cukup.
sahing =
cabe.

--- 67 ---

saudara =
sadulur, kadang.
sana =
ênggon, panggonan.
saniskara =
sabarang, samubarang.
sanepa =
upama, tuladha, pasêmon.
sanetyasa =
sanitiyasa, nitiyasa: tansah.
sanubari =
ati.
sara =
panah, lêlandhêp.
sarasidya =
kêmbang tunjung.
sari =
kêmbang.
sarija =
itil.
saroja =
rangkêp. kasaroja: karangkêp. sinaroja: rinangkêp. mata sinaroja: mata rangkêp, mata ronyok, têmbung sinaroja: dwi lingga.
saruni =
sruni: suling.
sakatha =
kreta.
sakèthèng =
lawanging kutha.
sadana =
wèwèh, sêkti.
sadarpa =
kadêrêng, bangêt.

--- 68 ---

sadarga =
kira-kira.
sadak =
kancing gêlung.
sadêmi =
sathithik.
sata =
pitik.
satata =
tansah.
satak =
satus.
satiti =
langgêng.
satikswa =
sathithik.
sato =
kewan. sato iwèn: kewan iwèn. sato galak: kewan galak.
sasa =
lintang.
sasana =
sana: ênggon, panggonan. asana: manggon.
sasaki =
akik.
sasadara =
sasadhara: lintang gêdhe, rêmbulan.
sasra =
sèwu. sasra bau: bau sèwu.
sasi =
rêmbulan.
sasôngka =
rêmbulan.
sawala =
gèsèh, sulaya. data sawala: sulaya padune, sulaya rêmbuge.

--- 69 ---

sawaja =
swaja: bêlo.
sawastu =
mêsthi, têmênan.
sawega =
piranti, mrabot, sadhiya.
sawung =
barêng. sinawung: binarêng, dianggit.
sawunggaling =
jago êmas, jago patohan.
sawêgung =
kabèh.
salatara =
mlandhingan.
salaba =
slaba: laron sulung.
salemuka =
pilingan.
saloka =
upama, pasêmon.
salu =
ambèn.
sapala =
sapele, sathithik, utama.
sapangu =
sadhela.
sadhawara =
atur. manadha wara: matur.
sajuga =
siji, sawiji.
saya =
piranti. sayèng kaga: kala.
sayaka =
panah.

--- 70 ---

sayasta =
kasur.
sayoga =
sumêta, sêdhiya.
sayogya =
prayoga.
samadya =
gajah.
samatra =
sathithik.
samapta =
sumêta, sadhiya, miranti.
samirana =
angin.
samodra =
sagara.
samuha =
bêcik, kumpul. manganggo samuha: manganggo bêcik. samuhan: tontonan manganggo bêcik. lagune bêcik, jogède bêcik. pasamuan: kumpulan bêcik, jagongan.
samêndhang =
sadhela.
saban-saban =
sabên-sabên.
sangara =
sêngara: banyu.
sandi =
samar, wadi, samun. sandi sastra: tulis kang disamar, tulis kang digawe wadi. sandi upaya: paêkan ngrêmit.
sandeya =
sandiya: kuwatir, sumêlang.

--- 71 ---

santa =
sabar, sarèh, bêcik.
santika =
sêkti.
santya =
mênging, muji, santiya pudiya, santiya budiya: mêmuji, nênuwun.
sandhang =
anggo. nyandhang: ngangga.[7] sandhangan: anggon-anggon.
sandhang walikat =
kêris.
sarkara =
lêgi.
sardana =
sugih.
sardala =
siyung.
sardula =
macan.
sarpa =
ula. sarpa krêsna: ula dumung.
sarjana =
wong pintêr.
sarju =
sênêng.
saksana =
nuli, tumuli.
sad =
nênêm. sadrasa, sadrasa: rosa[8] nênêm. sadpada: sikil nênêm, bangsa kinjêng, bangsa kombang.
satmaka =
urip.

--- 72 ---

sastra =
tulis. parama sastra: tulis kang linuwih. sastra sandi: tulisan kang digawe wadi, tulisan wadi. sastraji: layanging ratu.
sapta =
pitu.
sancaka =
srawungan.
sancaya =
srawungan.
sampêt =
rampung, cukup.
sambrama =
bage. panambrama: pambage. manambrama: ambagèkake.
sabda =
gunêm cêlathu.
sangkala =
taun.
sangkaya =
pantês. datan sangkaya: ora pantês.
sangkin =
saya, sangsaya. sangkin andadra: saya andadra.
sangkêp =
ganêp, cukup.
sangsipta =
mulane, jalaran saka iku.
sanggya =
kabèh.
sanggraha =
dhepokan, omah palèrènan.
srawa =
sêmut.
sraya =
rewang, tulung. minta sraya: njaluk tulung, njaluk direwangi.

--- 73 ---

swanita =
kringêt.
swakuda =
jaran.
swasa =
uswasa: ambêkan.
swami =
garwa, pramèswari.
swamipa =
pinggir, pasisir.
swandana =
tunggangan, kareta.
sinipi =
bangêt, kapati-pati.
sinidhikara =
didongakake, dipujèkake.
sinom =
wadon, pradapa.
sinukarta =
dirêngga, disruwe, diaru-biru.
sira =
kowe.
sirung =
pêtêng, lindhuk.
sikara =
tangan, bau.
siking =
gêni, upêt.
sida =
prasida: lêstari.
sidi =
bênêr. pramana sidi: awas têmênan.
sidik =
waskitha.

--- 74 ---

sita =
luwih.
sitarêsmi =
rêmbulan.
sitibêntar =
sêtinggil.
sitèngsu =
rêmbulan.
siswa =
kônca, wêtu.
siwah =
beda.
siwi =
anak, seba. sumiwi: sumeba. sumiwèng: seba ing.
siwi bantya =
anak mantu.
sila =
patrap, pratingkah. dursila: patrap ala, maling.
silar =
singkir. sumilar: sumingkir.
sipi =
bangêt, kapati-pati.
sidhikara =
puji, môntra, donga.
siyaga =
dandan, miranti.
siyasat =
siksa.
sigra =
enggal, rikat, wahing.
singanadi =
baya, bajul.
singaranu =
baya.

--- 75 ---

singangsana =
dhampar palênggahaning ratu.
sindu =
banyu.
sindura =
mêthuk.
sindung riwut =
lesus, prahara.
sirna =
ilang, musna.
sipta =
cipta.
slira =
salira, mênyawak.
sri =
ratu. sriwêdari: tamaning ratu. srinata, srinarpati, srinarendra, sripamasa: ratu.
sribupati =
ratu.
sing =
saking.
singsim =
ali-ali.
singgang =
poking dami.
sena =
prajurit pikukuh.
seta =
putih.
setra =
kubur tan kapêndhêm.
seswa =
murid. seswarini: murid wadon.

--- 76 ---

sewa =
sewaka: seba. sumewa: sumeba, seba. pasewakan: paseban. sinewaka, siniwaka: sinowan.
sèntèl =
kempol.
sona =
asu.
sori =
ratu putri.
soroh =
wèh, wèwèh, sinorohwadi, sinarawèdi: diwèhi wadi.
soka =
susah.
sokana =
sêdhih, susah.
sokanandi =
abang ênom sêmu kuning.
sota =
rasa.
sowang =
dhewe, ijèn. sowang-sowang: dhewe-dhewe, ijèn-ijèn.
sonya =
suwêng.
song =
rong, lèng.
su =
luwih, bangêt.
suhun =
sunggi, pundhi. sinuwun: kang dipundhi, disunggi. sinuhun-suhun: dipundhi-pundhi, disunggi-sunggi, diaji-aji. susuhunan: wong kang dipundhi-pundhi.

--- 77 ---

sunya =
sunya, suwung.
sunar =
sorot.
sunu =
anak, sorot.
sura =
wani, kêndêl, linuwih.
sura duhita =
widadari, putri linuwih.
sura wadu =
widadari, putri linuwih.
suralaya =
kadewan.
suraya =
gêgêdhug, kêndêl.
surastri =
sulastri: widadari.
suka =
bungah, sênêng. kasukan: kasênêngan, suka-suka, sênêng-sênêng, bungah-bungah.
sukarta =
rêngga, aru-biru, sruwe.
sukra =
dina Jumuah, cèlèng.
sudama =
lintang, bodho bangêt.
sudarsana =
darsana: tuladan bêcik.
sudarma =
bapa, bêcik. sudarman: kabêcikan.
sudra =
sangsara, asor nistha.
sudira =
kêndêl.

--- 78 ---

sudibya =
linuwih.
suta =
anak.
sutikna =
sutikna: landhêp, anggitan.
susra =
suwur. kasusra: kasuwur.
susila =
patrap bêcik.
suweda =
sweda: driji.
sulayah =
angglimpang, klumah.
sulah =
slumbat, sunduk, sujèn.
sulaksana =
awak.
sulastri =
widadari, patrêm.
supadi =
supadiya: supaya.
sujita =
turune wong linuwih.
suyati =
pandhita.
suyasa =
yasa: dalêm.
sumawana =
apadene.
sumantri =
mantri linuwih, patih.
sumarsana =
kêmbang kanthil.

--- 79 ---

sumêne =
sumaya.
sumêngka =
munggah.
sumirat =
sumorot, gumêbyar.
sumyar =
ambyar, sumêbar.
sugata =
suguh. pasugatan: suguhan.
subadya =
subadi: santasa.[9]
sundara =
bêkisar, sawangan.
sunya =
suwêng.
sumbaga =
misuwur, gunasêkti. sugih sumbaga: sugih guna sêkti.
sung =
awèh. sinung: diwènèhi. kasung: katur. pisungsung: pawèwèh.
sungkawa =
susah.
sru =
sêro,[10] bangêt.
sênên =
sorot, cahya.
sêca =
sêtiya: têmên.
sêrah =
suruh.
sêrang =
têmpuh, trajang. nêrang, manrang: nêmpuh, nrajang.
sêkung =
adrêng, bangêt.

--- 80 ---

sêkêl =
susah.
sêlah =
kêmbên.
sêbit =
suwèk. sinêbit: disuwèk.
sêndhaya =
para nyai.
srênggala =
asu, asu ajêg.[11]

Wa

wahana =
banyu, tunggangan. wadiya wahana: prajurit jaranan.
wail =
pancing.
waudadi =
sagara.
wauwa =
wawa.[12]
wanara =
kêthèk.
wanadri =
alas pagunungan.
wanawasa =
alas ngrètèk, alas trataban.
wanarga =
wana arga, wanagiri: alas pagunungan.
wanita =
wadon.
wanodya =
wadon.

--- 81 ---

wacana =
gunêm, cêlathu.
wacu =
klambi. wacu kambala: klambi ôntra kusuma.
wara =
wadon, linuwih. wara sêmbadra, wara srikandhi. wara hastra: gêgaman linuwih, panah. wara duita: putri linuwih, widadari. wara wadu: putri linuwih, widadari. dwijawara: guru linuwih, pandhita gêdhe.
wara taruna =
jaka, jêjaka.
wara taruni =
prawan.
wara sana =
dhampar palênggahaning ratu.
wara wirêsmi =
rêmbulan.
warana =
aling-aling, wêsi.
warayang =
panah, bêdhil, gênthong.
warastra =
wara astra: gêgaman linuwih, panah.
warang =
pacang, pingit, sêngkêr. warangan: pacangan, pingitan, sêngkêran.
waranggana =
widadari.
warêgung =
gudhe.
warih =
banyu.
wadya =
bala. wadiyawahana: prajurit jaranan.

--- 82 ---

wadanta =
widara.
wadu =
wadon, putri. narpawadu: ratu putri. warawadu: putri linuwih, widadari.
wati =
jagad. cakrawati: jagad bundêr. dwarawati: lawanging jagad.
wasa =
rusak, sêdhêng. wanawasa: alas rusak, alas trataban, alas ngrètèk.
wasi =
pandhita, sabab.
wasita =
pitutur. darmawasita: pitutur bêcik.
wasir =
wasèrèn: nayaka, panggêdhe.
wasistha =
wicaksana.
wawa =
gawa, tandhing. wawan: gawan. winawa: digawa. wawan sabda: tandhing gunêm, padu.
wala =
bocah.
waluya =
slamêt, waras.
waju =
klambi. waju kambala: klambi ôntra kusuma.
waya =
banyu.
wayasa =
wyasa: gagak.
waga =
pawadonan.

--- 83 ---

wahya =
wêtu, lair. kawahya: kawêtu, kalair.
wahdat =
wadat: ijèn.
wanda =
wônda: awak.
wandawa =
sanak, kulawarga.
wandu =
sanak.
wantu =
bantu, watak, winantu: kabantu. mawantu: ambantu.
wanteya =
manuk garudha, luhur.
warna =
banyu, ucap, crita. winarna, kawarna: kocap, kacrita.
wardaya =
ati.
wardugangga =
lintah.
warsa =
warsi: udan, taun. triwarsa: têlung taun. warsaya: mangsa rêndhêng.
warsita =
wursita: ucap, crita, winursita, kawarsita: kocap, kacrita.
waktra =
rai. nayaka waktra: patih.
wastra =
jarit.
wastu =
èstu, masthi.
waswa =
wastu: èstu, masthi, têmênan.

--- 84 ---

waspa =
êluh.
walgita =
layang.
wancak =
walang, palang. wancak driya, walang kayun: walang ati, sumêlang. walang sangkêr: wêwalêr.
wakawa[13] =
awang-uwung, kêkuwung, kluwung.
wangsa =
wangsa: bangsa, sanak.
wangwang =
banjur, nuli.
wra =
mawra: warata, sumêbar.
wraha =
cèlèng, warata.
wrahat =
arahan. wrahat bala: bala arahan.
wrahatsari =
kêmbang cêpaka.
wratmaka =
kêmbang gambir.
wi =
luwih, bangêt.
wihara =
wiyara: patapan, susah.
winata =
kêmbang tunjung.
winaya =
anggang-anggang.
winarna =
kocap, kacrita.

--- 85 ---

winiwi =
wira-wiri.
wicara =
gunêm, ujar.
wicitra =
rupa luwih bêcik, ayu bangêt.
wira =
prajurit, pêngpêngan, panggêdhe, kuwasa. wira utama, wirotama: prajurit utama.
wirangrong =
susah, kedanan.
wirong =
susah, purik, pasang, rimong.
wirungan =
pawon.
wikan =
wêruh.
wiku =
pandhita. sangawiku: sang pandhita.
widada =
tulus, lêstari.
widadara =
dewa.
widayaka =
pujangga.
widayat =
pulung, wahyu.
widagda =
limpat putus.
widi =
dewa.
widik =
keblat papat, awang-awang. widik-widik: awang-awang, katon sadhela.

--- 86 ---

widigda =
alun, putus, luwih limpat.
widung =
kupu.
witana =
sitinggil.
witaradya =
bangsa luhur, trahe wong mêngku nagara.
wisata =
lêlaku, lunga, lêlungan.
wisaya =
panggawe, piranti, paeka. misaya: golèk.
wisesa =
kuwasa. misesa: nguwasani, ngêrèh. kawisesa: kêrèh. mantri wisesa, mantri sesa: mantri kuwasa, patih.
wiso =
iso: usus.
wisuna =
wisa linuwih, wisa mandi.
wisudha =
unggah. misudha: ngunggahake. kawisudha: diunggahake.
wiwaha =
rêngga, bêcik, adi. wiwahan: rêrênggan. pamiwaha: pangrêngga.
wiwara =
lawang.
wiwaga =
piranti.
wila =
maja. wilatikta: maja pait.
wilaca =
limpe. winilaca, kawilaca: dilimpe, dilimpèkake.
wilasa =
wêlas, pêlêm.

--- 87 ---

wilasita =
êlèng.
wilapa =
layang.
wilaja =
maja alasan, wulu cumbu.
wilaya =
lêpas.
wilaba =
andaru.
wilis =
ijo.
wipra =
pandhita.
wipanca =
dlima.
widhe =
lêncir.
wijah =
bungah. mawijah-wijah: bungah-bungah.
wijaya =
unggul, mênang. wijaya kusuma: kêmbang kang unggul dhewe.
wijayanti =
luwih unggul, luwih sêkti.
wijil =
wêtu. mijil: mêtu: kawijil: kawêtu.
wiyara =
wiyar, patapan.
wiyadi =
susah.
wiyata =
wulang. pawiyatan: pamulangan.

--- 88 ---

wiyati =
awang-awang, langit.
wiyat =
awiyat: awang-awang.
wiyoga =
susah.
wiyôngga =
kodhok.
wimala =
luwih lara, lara bangêt.
wimursita =
mursita: klêngêr, sumaput, tiba.
wigati =
pêrlu, luwih pêrlu.
wigêna =
prihatin, susah.
wibawa =
mukti, kawibawan: kamuktèn.
wibajra =
angin linuwih, prahara.
wibi =
biyung.
winda =
ambu, wisa. windaka: ambon-ambon.
windu =
wayu. windu tirta: banyu wayu.
wirya =
luhur, mukti. wiryawan: kaluhuran, kamuktèn.
wisma =
omah, wismaka: kêthu.
wima =
wêtu. mimba: mêtu.
wimbuh =
wuwuh.

--- 89 ---

wignya =
pintêr.
wingwrin =
wêdi, giris.
wrin =
wêruh. tanwrin: ora wêruh.
wriga =
kidang.
we =
banyu.
wèni =
rambut.
wèri =
mungsuh.
weda =
wedha. wediya: ngèlmu, kawruh.
wèstri =
bêbaya. jaga wèstri: jaga baya.
wèsthi =
pakewuh, bêbaya. jaga wèsthi: jaga baya.
wèdha =
gêni.
wre =
kêthèk.
wônda =
awak, wujud.
wot =
êmot, oyod. winot: diêmot.
wotsari =
wot santun: nyêmbah.
wot sinom =
nyêmbah.
wong =
êmong. winongwong, winong-wong, winong: diêmong.

--- 90 ---

wurahan =
sumêbar, gègèran.
wuri =
buri. kawuri: kapungkur.
wuruk =
kusir.
wukir =
gunung.
wuduk =
gurih. sêga wuduk: sêga gurih.
wuwus =
wêtu, gunêm, ujar tangis.
wulan =
rêmbulan.
wulangun =
sêngsêm, kangên, sumêlang.
wulinga =
berag, bêsus.
wuling =
uling.
wulon =
rambutan.
wuyung =
susah. wayang-wuyung: susah bangêt, poyang-paying.
wuntat =
buri. kawuntat: kapungkur.
wuntu =
buntu.
wurya =
wiwit, katon, wuryan: wiwitan, tontonan. tigas kawuryan: anyar katon.
wursita =
ucap, crita. winursita, kawursita: kocap, kacrita.

--- 91 ---

wuk =
uwuk, suwuk: wurung.
wênês =
mêlês.
wêca-wêca =
bangkong, kongkang.
wêruju =
waruju: wuragil.
wêka =
anak.
wêdari =
taman.
sriwêdari =
tamaning ratu.
wêtis =
pace.
wêlada =
woh êlo.
wêlagar =
obong. kawêlagar: kaobong, kobong.
wêgang =
tikus.
wêgig =
putus, pintêr, baud.
wêrcita =
cacing.
wêrka =
wrêka: ulêr.
wêrdi =
jarwa, andadi, akèh wohe.
wêrjit =
cacing.
wrêsa =
udan.
wrês =
dêrês.

--- 92 ---

wrêsti =
udan.
wrêdha =
tuwa. mantri wêrdha: patih.
wrêksa =
kayu.
wrêgil =
wêrgil: paran, ênggon.

La

lahita =
gada.
lana =
langgêng, lêstari, jajah. lêlana, malana: anjajah.
lanat =
cucuk. lumanat: nucuk.
larwan =
laron.
laris =
laku. lumaris: lumaku.
larung =
kèli, labuh.
ladrang =
lancap.
lata =
oyod.
latuha =
lumut.
latak =
latêk: êndhut.
latang =
latêng.

--- 93 ---

lawana =
pêdhês.
lawan =
karo, sarta, mungsuh, timbang. lawanan: timbangan, mungsuhan.
lawad =
lumawad: awor.
lawat =
lawata: muluk.
lawiya =
wajib.
lawu =
pêrèng,[14] èrèng-èrèng.
lawun =
pêdhut.
lawung =
umbaran, ngamuk, landheyan.
lawên =
sorot, cahya.
lalahi =
saradan.
lalawora =
lalawara: tanpa gawe, ala nganggur.
lalang =
alang-alang.
lalis =
mati.
lapa =
luwe, ngêlih.
ladha =
lombok.
laju =
têrus.
laya =
alaya, pralaya, malaya: mati.

--- 94 ---

layap =
liyêp, rayap.
lanyo =
umuk.
lama =
lawas.
lamun =
yèn, manawa.
laga =
pêrang, paprangan. palagan: paprangan.
lagya =
lagi.
langên =
sênêng. lêlangên: sênêng-sênêng. kalangênan: kasênêngan.
langon =
langên: sênêng. lêlangon: sênêng-sênêng.
langun =
langên: sênêng.
landhi =
mênjangan rangkah.
larwa =
gangsir.
laksana =
laku. lumaksana: lumaku.
laksita =
laku. lumaksita: lumaku.
laklak =
têlak.
lancar =
lêpas, lumancar: lumêpas, nglêpasi.
lanji =
lunyu, lonthe.
lamlam =
sênêng. nglamlami: nyênyênêng.

--- 95 ---

lampita =
pralampita: pralambang, pasêmon.
lampus =
mati.
lambang =
ijol. lambang sari, lambang santun: ijol sari, cumbana, bedhangan.
lagnyana =
wuda.
langkap =
gandhewa. mênthang langkap: mênthang gandhewa.
langking =
irêng. pête langking: pête irêng, kêdhawung.
linang =
ilang, pindêng, luminang: mêndêng, ngrusak.
lirip =
towong, kêndhat.
lidhah =
ilat, kilat.
lidhi =
sada.
limaya =
jêruk.
limut =
lali. linalimut: dilali-lali.
limus =
timun.
lindhih =
tumpang, tindhih. lumindhih: numpang, nindhih, nindhihi.
lindhung =
lindhu, aling-aling.
lir =
pêdhot, kaya, kabèh. saliring: sakabèhing.

--- 96 ---

lirwa =
cidra, tinggal, rèmèh.
liklik =
sêntil.
listya =
alus, endah, bêcik, ayu. sulistiya: wong ayu.
limput =
kêmul, aling-aling, kodhêng.
limbang =
iling. lumimbang, nglimbang: ngiling.
limbe =
kimpul.
lingga =
adêg, pundhi, sunggi. kalingga: kaadêg, kapundhi, kasunggi. dahat kalingga murda: disunggi-sunggi bangêt, dipundhi-pundhi bangêt.
linggar =
oncat, lunga, linggaran: lungan.
lena =
mati.
lèjêm =
lêjêm: sêmuning rai.
lèn =
liya. tarlèn: ora liya.
lèndhi =
lonthe.
lembak =
kambang. lembak-lembak: kambang-kambang.
lona =
pêdhês.
locana =
êluh, pasuluhan, urang-uranging mata.

--- 97 ---

locita =
unandika, graita. nglocita: ngunandika, anggraita, ngangên-angên.
loka =
jagad. loka endra, lokendra: jagad linuwih, kahyangane bathara endra. loka pala: wohing jagad. lokananta, lokanônta: watêsing jagad, pungkasaning jagad, gamêlan ing suralaya. triloka: jagad têlu, jagad têtêlu.
lowe =
luwing.
londho =
kêndho.
luhung =
adi, angur, aluwung.
lunas =
mati.
lukita =
têmbung.
luda =
tlutuh.
ludaka =
cêthik.
ludra =
dewa, srêngên, nêpsu, galak.
ludira =
rudira: gêtih.
lusi =
cacing.
lulus =
lêstari.
lupa =
marlupa: lungkrah, lêmês, lêsu, lali.
ludhaha =
banyu idu.

--- 98 ---

lumalat =
nonton, andêlêng.
lumrang =
warata, ngambar, sumêbar.
lumung =
duwe êlung, ngêlung.
luba =
murka, kêthaha.
lungaya =
gulu.
lungid =
anggitan, landhêp, gathèkan.
lunda =
alun.
lungsir =
sutra.
lêtuh =
buthêk, bukêt, rêgêd.
lêlayu =
gêndera.
lêmak =
gajih.
lêguta =
kulina, udi, rêmbug. linêguta: diudi, dibudi, dikulinakake, dirêmbug.
lêngis =
wit waru.
lêntur =
lêmês.
lêntang =
lumah. lumêntang: mlumah.
lênjing =
alu.

--- 99 ---

lêmbi =
walang.
lêmbora =
iwak tômbra.
lêbda =
lêmês, pintêr, olèh. lêbda jiwa: olèh urip.
lêngka =
pait, langu.
lêngkawa =
teja, kêkuwung.
lênglêng =
sêngsêm, asri, dhêlêg-dhêlêg.
lênggana =
langgana: sungkan, suthik, mopo. datan lênggana: ora mopo, saguh. langganan: sungkanan.

Pa

pahala =
pakolèh, pituwas.
pahat =
pêrês, pipit, saring sarana umêb.
pail =
oncat. pailan: mangsa koncatan pangan.
paing =
gêthing.
pae =
beda, seje.
paès =
ilo. paesan: pangilon.
pahom =
puja, mahom: muja. pahoman: pamujan.

--- 100 ---

panaha =
pangira.
panahên =
pangampêt.
panalika =
paniti priksa, pamriksa.
panasbaran =
brangasan.
pani =
godhoh, kuping.
panika =
kalam, palanangan.
panon =
pandêlêng.
panukma =
panêlik, panitis, samun.
panêkar =
priyayi cilik.
panêpi =
sèrèt, sèrèting sêmbêt.
panêmbung =
panggitik, cêmêthi.
pacara =
kêna supata.
pacima =
kulon, pacimatara: lor kulon.
pacu =
sikut.
para =
kowe, raka para: kakangmu.
parahi =
timun.
parama =
linuwih. parama sastra: tulis kang linuwih. parama yoga.

--- 101 ---

paran =
apa, kapriye, kêmbang gêdhang. ana paran: ana apa. kadi paran: kaya apa, kapriye. paran darunanira: apa sababe, kapriye sababe.
parasdya =
rasaning ati.
parangmuka =
satru, mungsuh.
pari =
luwih. parimurti: linuwih. parimarma: luwih wêlas, wêlas bangêt, kawêlasan, pangowêl, pangeman. paribasa: basa kang linuwih. paripurna: rampung têmênan, rampung-rampungan. pariminta.
paris =
tamèng.
pakarti =
panggawe, pagawean. pakartinya: pagaweane.
pakirtya =
panggawe. makirtiya: anggawe, gawe.
pakuwon =
pamondhokan.
pakênira =
kowe.
pada =
sikil, ênggon. marcapada: ênggon uwong, jagad, donya. ngèstupada, nguswa pada: ngabêkti.
padarakan =
urakan. pidak padarakan: turune wong urakan.
paduka =
sampeyan, sikil, trumpah.
patani =
ambèn, èmpèr.

--- 102 ---

pataka =
bilai, mati.
patra =
godhong.
patik =
trètès. pinatik: tinrètès.
patikbra =
kawula.
patêmbaya =
prajangji, sêmaya.
pasraman =
patapan.
paso =
jêmbangan.
pawana =
angin. pawanan: kanginan.
pawaka =
gêni.
pawal =
krikil.
pawitra =
bêning, rêsik.
pawitarja =
dhêdhasar bêcik. rèh-pawitarja: dhêdhasar pratingkah bêcik.
pawongan =
para nyai.
pala =
woh. pala rêkta: woh abang, bolu. pala gumantung: woh gumantung.
palana =
lapak, lapak gajah.
palakrama =
pala-krami: salaki-rabi.

--- 103 ---

palastra =
mati.
palastha =
rampung.
palam =
daging.
paliyas =
pangluput. paliyasan: pangluputan.
palôngka =
dhampar.
palupi =
tuladha, lêpiyan.
palugon =
paprangan.
papa =
asor, cilaka, nistha. papasana: naraka.
padhêm =
mati, pinadhêm: dipatèni.
pajampuwa =
muga-muga.
pajang =
rêngga. pinajang: dirêngga. pajangan: rêrênggan. majang: ngrêngga.
pajungkungan =
pamujan.
payudara =
susu.
payudan =
paprangan.
payuh =
ukêl.
payus =
pucêt, kucêm.

--- 104 ---

pama =
upama.
pamasa =
ratu.
pamihat =
pandêlêng.
pamilawa =
jagal.
pagut =
tarung, têmpuh, tuju. magut: narungi, nuju, nêmpuh.
pangasih =
sumur, pucuk, poncot.
pangastuti =
pangabêkti.
pangrawit =
pangrajang.
pandara =
rêngga. mandara: ngrêngga. pinandara: rinêngga. pinandara sanggyaning pahargyan: rinêngga sakèhing kahurmatan.
pandaya =
piranti, paeka.
pandak =
tlatèn.
pandam =
diyan, pêpadhang.
pandêling =
pangucap.
pantaka =
pati, mati.
panti =
omah.
pantèn =
thole, ênggèr.

--- 105 ---

pantên =
pari.
pandhana =
pandhan.
pandhaya =
julik.
pandhak =
cebol.
pandhe =
pintêr.
pandhuya =
pintêr, baud.
pandhêm =
balang, bandhêm.
parwata =
gunung.
parwasa =
rusak, têmpuh, trajang. marwasa, mrawasa: ngrusak, nêmpuh, nrajang.
parpat =
kumpul, klumpuk. marpat: ngumpulake, nglumpukake.
parjaya =
trajang, têmpuh, suduk, tiwas. marjaya: nêmpuh, nyuduk. pinarjaya: ditrajang, disuduk.
parma =
kanugrahan.
paksa =
pêksa: uwang, bau, swiwi. paksi: kang aswiwi, manuk.
padni =
ratu putri.
padma =
kêmbang tunjung.

--- 106 ---

padmasana =
dhampar.
pascima =
kulon.
palwa =
prau.
palwaga =
kêthèk.
panjuta =
ting, obor, diyan.
prana =
ati, tuju, kapranan: katuju.
pranaja =
dhadha.
pracadi =
pracaya.
pracalita =
thathit, kilat.
pracika =
kalajêngking.
pracima =
kulon.
pracôndha =
prahara.
pracondhang =
tiwas, tatu. kapracondhang: katiwasan, kataton.
prakatha =
surak, rame, gumuruh, gumêdêr.
prakuswa =
putus, rosa.
prakêmpa =
gonjing.
pradana =
ganjaran, loma.

--- 107 ---

pradata =
paradata: para padu, jêksa.
pradipta =
urub, gêbyar. mradipta: murup, gumêbyar. pradiptaya: luwih gumêbyar.
pradôngga =
gamêlan.
pratala =
lêmah, sapsapaning lêmah. saptapratala: lêmah warna pitu, lêmah sap pitu.
pratama =
bêcik, putus, pambarêp. yoga pratama, pratama yoga: anak pambarêp.
pratiwa =
priyayi, mantri, punggawa.
pratiwi =
lêmah.
pratipa =
lesus.
pratima =
golèk.
pratistha =
manggon, mungguh.
pratignya =
prajangji.
pratônggapati =
srêngenge.
praswa =
githok.
prasida =
lêstari, sida, têkan.

--- 108 ---

prasêdya =
karêp, sêdiya.
prasêtya =
prajangji, katêmênan.
prawa =
cahya, sorot. prawan: kang duwe cahya, kang duwe sorot.
prawata =
gunung.
prawira =
prajurit, pêng-pêngan.
prawita =
jalaran, wêwinih.
pralaya =
mati.
pralampita =
pralambang, pasêmon.
pralêbda =
pakolèh, pintêr, prigêl.
praja =
nagara.
prajaka =
kongkonan.
prajaya =
tiwas, trajang, têmpuh, suduk. kaprajaya: katrajang, kasuduk.
praya =
pikir, karêp, ati.
pramati =
linuwih, pêng-pêngan.
pramu =
luwih, ômba, jêmbar. pramudita: luwih jêmbar. pramusesa: jajahan ômba.
pragya =
susah.

--- 109 ---

pragalba =
rosa, galak.
pragosa =
kêthèk.
pragola =
rukêt.
praba =
sorot, cahya.
prabu =
ratu, pantês.
prastawa =
awas, têrang, dhamang.
prastha =
pasangan tikus, githok.
prasthi =
alis, sêdiya.
prapta =
têka, têkan.
prambayun =
susu, pangarêp.
priya =
lanang.
priyôngga =
dhewe, ijèn.
pribadi =
dhewe, ijèn.
pringga =
bêbaya, pakewuh. wana pringga: alas kang ambêbayani, alas gêdhe. surapringga: surabaya.
pine =
beda. kapine: kabeda. bau kapine: bau kabeda, pilih asih.
picis =
dhuwit. maspicis: dhuwit mas.

--- 110 ---

pikut =
cêkêl. pinikut: dicêkêl.
pidana =
ukuman.
pita =
kuning. jalak pita: podhang. kunir pita: têmu.
pilangên =
cumbana. kêmbang pilangên.
pidhir =
wêdi.
piyarsa =
pyarsa: prungu. kapiyarsa, kapyarsa: kaprungu.
piyuh =
dèrès.
pingul =
putih.
pindêl =
bisu.
pindha =
kaya, èmpêr.
pirma =
eman, wêlas, owêl.
pingging =
bodho.
pelag =
bêcik, bagus.
peya =
panas.
pendah =
kukuh, beda, luwih.
pendhe =
pêdhang.
pèt =
cêkêl, jupuk. pinèt: dicêkêl, dijupuk.

--- 111 ---

ponang =
punang: kang, sing.
pônca =
lima. pôncaindriya, pônca-ndriya: rasa lêlima. pônca weda: ngèlmu lêlima. pônca baya: bêbaya lima.
pôncakara =
tarung, padu, kêrêngan.
pôncawôra =
prahara.
pôncaniti =
pasowanan.
puha =
lara.
puhara =
puwara: wêkasan, têmahan.
puhi =
manasi, mêrês.
puhun =
jêmpol.
puna =
pulih.
punagi =
punagya: kaul, nadar, jangji.
punah =
rusak, sirna. pamunah: pangrusak.
punar =
kuning. sêga punar: sêga kuning.
pura =
puri: kraton. purana: papaning kraton.
purusa =
pêksa, palanangan, lanang.
puruhita =
maguru, anggêguru. [anggê...]

--- 112 ---

[...guru.]
pukulun =
gusti, panjênêngan dalêm.
pusara =
tali.
pusika =
kucing.
puwa-puwa =
panasan, panasatèn, mêmanasi.
puwun =
jêmpol.
pupuh =
gitik, campur, campuh. pêrang pupuh: pêrang campuh.
pudhaka =
kêmbang pandhan.
puyi =
gêni.
puyika =
gêni.
puyuh =
gêmak.
punya =
duwe.
purna =
rampung. pari-purna: rampung-rampungan, rampung têmênan.
purwa =
wiwit, wetan. purwa-duksina: kidul wetan. murwani: miwiti. purwaka: wiwitan, bêbuka, pambuka.
pustaka =
layang, buku. pustaka-warti: layang kabar. radiya pustaka: layang nagara, buku nagara. bale pustaka: gudhang buku.
puspa =
kêmbang. puspa krêsna: kêmbang têlasih.

--- 113 ---

puspita =
kêmbang.
pusthi =
cêkêl. pinusthi: dicêkêl.
punghas =
wêkasan. punghaskala: jaman wêkasan, kiyamat, wêktu wêkasan.
punggung =
bodho.
pênat =
sayah.
pênuh =
kêbak.
pênêd =
bêcik, asri.
pêra =
akas.
pêrot =
usus.
pêkathik =
tukang ngarit.
pêkik =
bagus.
pêlari =
lêrak.
pêndil =
pêthil.

Dha

dhaèng =
panji.

--- 114 ---

dhanu =
mega, mêndhung, gandhewa.
dhara =
dara: prawan, wêtêng. sasadhara: lintang gêdhe, rêmbulan.
dhatu =
ratu. kêdhaton, dhatulaya: kraton.
dhadhak =
tlutuh, sabab, jalaran. dhadhakan: sabab, jalaran.
dhandhang =
gagak.
dhag =
lowong. didhagake: dilowongake. ngêdhag-êdhag: barang tanpa isi tutupe kabukak. ngadhag-adhag: tanpa rewang, tanpa kônca (tumrap wong lara).
dhangkak =
bucu.
dhangdhi =
gogor.
dhihin =
dhisik.
dhiri =
awak.
dhingin =
dhisik.
dhindhing =
aling-aling.
dhepok =
patapan. mardhepok, dhêdhepok: manggon ing patapan.
dho =
pindho: loro. dhomas: wolung atus.
dhucung =
unggul. rêbut dhucung: rêbut unggul.

--- 115 ---

dhukut =
sukêt.
dhustha =
ala, maling.
dhêdhêp =
sirêp, lêrêp.
dhêndha =
gada, gitik. bau dhêndha.
dhêstha =
ganjil.
dhêsthi =
piala, alis. andhêsthi: miala.
drêstha =
siyung.

Ja

jana =
wong, gajah. durjana: wong ala.
janawi =
kali, banyu.
janela =
cêndhela.
jati =
tuhu, têmên. anjatèni: nuhoni.
jawata =
dewa.
jawat =
gêpok, senggol, êlar. anjawat: nyenggol, ngaruh-aruhi.
jalanidhi =
jala nidi: sagara.
jaladri =
jaladhi: sagara.

--- 116 ---

jaladha =
mêndhung.
jalagra =
riyak.
jalu =
lanang.
jaludha =
gadhing. jaludha tata gati: gadhing kêmbar.
jaya =
unggul, pêng-pêngan, sêkti.
jamul =
irêng mêlês. waja jamul: untu sisig.
jabang =
bocah.
jatha =
siyung.
jahning =
banyu.
janma =
titis, uwong. manjanma: nitis.
jalma =
janmi: uwong.
janggala =
kagila-gila.
jinêm =
turu, mênêng. jinêmrum, jinêm wangi: paturon.
jirak =
kapundhung.
jiwangga =
awak.
jinjing =
jinjit, cincing.
jimbun =
kawak.

--- 117 ---

jingga =
abang.
jegos =
bisa.
johar =
sêsôtia.
jodhi =
tiwas, asor. anjodhi: gawe tiwas, ngasorake.
jor =
asor, rusak. anjor: ngrusak.
jro =
jêro, sajrone.
jurit =
pêrang. prajurit: wong kang gawene pêrang.
juti =
ala, panggawe ala.
juwita =
putri.
jumantara =
awang-awang.
juga =
siji, ijèn.
jugul =
bodho, boncis.
jum =
tata, dum. anjum asta: salaman.
jênar =
kuning.
jêring =
jengkol.
jêngku =
dhêngkul.
jrênih =
bêning, rêsik, têrang. jinrênih: ditêrangake.

--- 118 ---

Ya

yadi =
birahi.
yata =
sigêg, mangkene.
yasa =
gawe, dalêm.suyasa: dalêm.
yayah =
kaya, bapa. yayah kadi: kaya.
yayi =
adhi.
yama =
jêksa. titikaning yama mungguh: mungguh pamriksaning jêksa.
ywa =
aja.
yaksa =
buta.
yatna =
awas, prayitna, eling.
yatma =
yatmaka: nyawa, urip.
yyang-yyang =
dewa.
yeka =
yèku: iya iku. yèki: iya iki. yèkang: iya iku kang.
yowati =
prawan.
yoga =
anak, tapa, bêcik. yoga brata: laku bêcik, laku tapa, mêmuja.
yogya =
bêcik, prayoga.

--- 119 ---

yogi =
bêcik, pandhita. sang ayogi: sang pandhita.
yuda =
pêrang. payudan: paprangan. yuda gama: pêrang agama, pêrang sabil. yuda asmara, yudasmara: cumbana. yuda yana: lurahing pêrang.
yuwana =
slamêt, tulus.
yuyud =
tali.
yumana =
ati bêcik, lêganing ati. kayumanan: kaslamêtan.
yuga =
yoga: bêcik, prayoga, anak, puja, tapa.
yun =
arêp, kapengin. ngayun: ngarêp. pangayunan: ngarêpan. ayun uninga: arêp wêruh, kapengin wêruh. kayun: karêp. kayuyun: kasêngsêm.
yukti =
yêkti: têmên, bêcik.
yungyun =
sêngsêm, eram. kayungyun: kasêngsêm.

Nya

nyarawidya =
nyoroh wadi, nyara wèdi.
nyarandu =
mratani, ngratani.

--- 120 ---

nyakrawati =
ngubêngi jagad.
nyawung =
ambarêng, nganggit, ngêmban.
nyarwètèh =
anèh, ora lumrah.
nyidhikara =
nyidhikara: muja môntra.
nyitra =
nulis, ngrupa.
nyintaka =
kaya manuk cêkaklak.
nyu =
ênyu: krambil, cêngkir.
nyudênta =
ngênyu dênta: ngrambil gadhing, nyêngkir gadhing.
nyuluh =
nyoloki, ngobori.
nyugata =
nyuguh.
nyundaka =
nêlik.
nyêrang =
nêmpuh, nrajang.
nyêtha =
ambadhe, ambatang.
nyênggut =
nyêbrak, nyêndhal.

--- 121 ---

Ma

maha =
luwih. maha agung: luwih agung. maha wikan: luwih priksa. maha tirta: banyu agung, banyu gêdhe. maha dwija: pandhita gêdhe. maha rasa: panah linuwih. maha jana: wong linuwih. maha japa: puja linuwih.
mahawan =
ngambah, ngliwati.
mahat =
mêrês, ngêpuh, nyaring sarana umob.
mahatma =
wêkasan.
mahas =
nusup, manggon ing pasêpèn.
mahyas =
maèsi, ngrêngga.
mahya =
alok.
maèswara =
maiswara: ratu.
maèrtambang =
mêtêng.
maom =
muja.
mausadi =
jamu, tamba.
maup =
mêmule.
mana =
ati. yumana: lêganing ati, ati bêcik. kayu manan: kaslamêtan.

--- 122 ---

manahên =
nahan, ngampêt, nyandhêt, mênggak.
manaruhi =
notohi.
manadukara =
jumurung, anjurungi, ngrujuki, ambiyantoni.
manawung =
nganggit, ambarêngi.
manawur =
nyêbar.
manadha wara =
matur.
manabda =
calathu, kôndha.
manira =
aku.
manitra =
nulis.
manilib =
nyilib, andhêlik.
maniyup =
nyêbul, andamu, nepasi.
manik =
sêsotiya. manikmaya: sêsotiya linuwih, sêsotiya gumilang. manik nawa rêtna: sêsotiyawarna sanga.
maneka warna =
maneka-neka: warna-warna, mônca warna.
manèp =
nglimpe.
manrang =
nunjang, nêmpuh, nrajang.
manuwara =
ngrêsêpake, tanduk manis, ngarih-arih.

--- 123 ---

manukma =
nitis, nêlik, nyamun.
manundha =
nungsun, ngundha.
manungku =
mêlêng. manungku puja: mêlêng mêmuja.
manêkung =
mêmuja.
manêbah =
ngadoh. nêbak.
manêngkung =
monêngkung: nyêrêng, mêsu, marsudi bangêt.
macarana =
ngrêngga.
macu =
nyikut.
mara =
aku, ayo.
marawaya =
mrawaya: mili, andalèwèr. marawayan, mrawayan: dlèwèran.
marikêlu =
andhêkukul.
marindang =
anggorèng.
maru =
timbang, sisih, tandhing.
maruta =
angin.
marêki =
nyêdhaki.
makala =
kancil.
madura =
madu: lêgi.

--- 124 ---

madukara =
kombang.
madubrata =
kombang.
madya =
sêdhêng, têngah, samadiya: sêdhêngan, gajah.
madya gantang =
awang-awang.
madyantara =
awang-awang.
mataya =
anjogèt, ngigêl.
matis =
adhêm, kadhêmên, krasa adhêm.
matyas =
mikir.
masih =
maksih. misih: isah.[15]
mawantu =
mantu, ambantu.
mawra =
warata.
mawèh =
gawe.
mawur =
sumêbar, nyêbar.
mawuk =
murungake, ngamuk.
mawrung =
mamprung.
mawêrdi =
andadi, tulus.
malaya =
lêpas, mlana, lêlana.

--- 125 ---

malat =
nênangi, golèk. malatkung: nênangi susah, golèk susah. malat sih: golèk asih.
maleca =
cidra. maleca ing jangji: cidra ing jangji.
malela =
lêmbut.
maluya =
bali.
malêtik =
mancolot.
mla =
mlê: kêcut.
maya =
gumilang, bêning, padhang. maya-maya: gilang-gumilang.
mamak =
lamur, picak.
mami =
aku.
magut =
nrajang, nêmpuh, narungi.
mabonglot =
oncat, nglungani, ngoncati.
mangayu bagya =
anjurungi, ngrujuki, ambiyantoni.
mangamêr =
ngarih-arih, ngrêrapu.
manglah =
lara.
mangu =
mandhêg tumulih.

--- 126 ---

manguntur =
sitinggil. manguntur tangkil: bangsal cilik ing sitinggil kanggo siniwaka.
mangimur =
ngarih-arih, ngrêrapu, nglêlipur.
mangintya =
ngincêng, nginjên.
mandana =
ruwêd, bundhêt.
mandara =
ngrêngga, maèsi.
mandari =
mimi.
mandakini =
bale kambang.
mandakiya =
bale kambang.
mandata =
madoni.
mandaya =
nganggo piranti, maeka.
mandrawa =
adoh.
mandira =
mandera: wit waringin.
mandriya =
mikir.
manduta =
anduta: ngongkon, ngutus.
manduk =
nuju.
mantya =
luwih, bangêt. mantiyani: ngluwihi, sakamantiyan: ngluwihi, bangêt.

--- 127 ---

mantri wrêdha =
mantri muka, mantri wisesa. mantri sesa: patih.
mandhaga =
pantês.
mandhala =
pulo, unèn-unèn, ênggon. mandhalasana: ênggon unèn-unèn.
mandhegani =
manggêdhèni, nindhihi.
marna =
ngrupa, ngrêngga, nganggit. marnani: rupa-rupa, ngrupakake, ngrênggani.
marca =
uwong. marcapada: ênggon uwong, jagad. manusa pada: jagad.
markata =
murub, ambranang, mêncorong.
mardawa =
lêmês, alus. mardawani: nglêlêmêsi.
mardeya =
gawe.
mardu =
mêrdu: lêmês, alus.
martana =
urip.
marta =
adhêm.
martua =
mara tuwa.
marpat =
ngumpul, ngumpulake, nglumpukake.
marpêki =
nyêdhaki, nyakêti.

--- 128 ---

maryana =
ambudi.
marma =
mula, wêlas. marmane: mulane. sumarma, pari marma: luwih wêlas.
marga =
dalan. margalena: dalaning pati, dalane wong mati. samarga-marga: sadalan-dalan, turut dalan. marga suta: dalan bayi.
margana =
angin, panah.
margadipa =
marga pati: macan.
marbudi =
nyipta, anggagas.
marbuk =
sumrambah, warata, ngambar.
maksih =
masih: isih.
matsika =
klabang.
mas =
patangatus. dhomas: wolung atus.
masma =
angkêr.
masmu =
sêmu.
mastuti =
nyêmbah, ngabêkti, ngrujuki.
mancala =
malik, malih. mancala putra: malik lanang. mancala putri: malik wadon.

--- 129 ---

manjanma =
manjalma: nitis.
manjila =
mêncil, andhewe, misah.
mangkara =
gumêbyar. mangkara-kara: gumêbyar-gêbyar.
mangsêh =
mangsah.
manggala =
gajah, panggêdhe. manggalani: manggêdheni.
manggilut =
ngudi, marsudi, mamah.
manggistha =
manggis.
manggrui =
nêmoni.
manggung =
tansah, calon sêlir.
myang =
sarta, karo, lan.
mranani =
ngênani, nuju.
mracondhang =
natoni, niwasi.
mradipta =
murub, gumêbyar.
mrasada =
anggêdhong.
mrawasa =
ngrusak, nêmpuh, nrajang.
mrajaya =
natoni, nêmpuh, nyuduk.
mrabawa =
duwe prabawa.

--- 130 ---

miyarsa =
krungu, ngrungu.
mina =
iwak loh.
micapa =
nubruk.
mirata =
maras.
miraga =
nglarani, gawe lara.
mirong =
kêmul, masang, nganggo rimong.
miruda =
minggat, lolos.
midosa =
ngukum.
misrama =
enak, mirasa.
misaya =
miranti, golèk sarana piranti. misaya mina: golèk iwak.
miwah =
sarta, karo, lan.
milangêni =
milangoni: gawe asri, gawe bungah, nyênêngake.
milir =
ngèli.
miluta =
ngarih-arih, mulasara, ngrêrapu.
miya =
ngêndhoni.
miyatani =
nyatani, nêmêni.
miyaga =
miyagah, miyagahi: nguwasani.

--- 131 ---

miyat =
nonton, andêlêng.
minta =
nglugas, anjaluk. mintaya: anjaluk. mintasraya: anjaluk tulung. minta raga: nglugas raga.
mimba =
mêtu.
merang =
isin, wirang.
mèdi =
silit
mèsi =
isi
mèpu =
sumuk, panas, manasi.
mendaka =
cêmpe.
mentar =
mintar: lunga.
mèt =
mèmèt: golèk.
mèstu =
umèstu: nyêmbah, ngabêkti.
mènjèng =
lonthe, kênès-mèndès.
moha =
murka, kêthaha. drêmba-maha: drêmba tur kêthaha.
mohita =
susah. kamoitan: kasusahan, nandhang susah.
moda =
wêngku.
mojar =
kôndha, calathu.

--- 132 ---

môndra =
sugih, luwih.
mong =
rimong, arimong: macan. mongging ranu: baya.
môngka =
minôngka.
môngga =
pisan, anggawêr, anggôndra, têgêg, datan môngga puliha: ora pisan pulih, ora anggôndra pulih.
muara =
wêkasan, plabuhan.
munah =
ngrusak, nglêbur.
munya =
munya: muni.
muni =
pandhita. muniwara: pandhita gêdhe. munindra: raja pandhita.
muram =
nyimpang.
mure =
modot. dirgamure: modot dawa.
muka =
rai, mantrimuka: patih.
musika =
tikus.
musrik =
sêkuthu, madhani.
musus =
nguyêg.
muwus =
kôndha, nangis.
mudha =
ênom. roning mudha: êlung. ratu mudha: ratu anom. mudha pangarsa: panggêdhe ôngka loro.

--- 133 ---

mundhing =
kêbo.
murca =
ilang, pisah, tiba. murcasing ngêmbanan: pisah saka êmbanan, tiba saka êmbanan.
murcita =
klêngêr, sumaput, tiba.
murda =
êndhas.
murti =
cêcak, linuwih, tunggal. parimurti: linuwih, linuwih bangêt. trimurti: têluning atunggal. murti gung gora sabda: têkèk.
murba =
nitahake. murbèng jagad: nitahake jagad.
muksa =
musna, sirna anglês.
mungkar =
ala.
mêne =
saiki, mêngko.
mêjana =
sêdhêng. dêdêg mêjana: dêdêg sêdhêngan.
mêlagar =
ngobong, nglarag.
mêluk =
ngrangkul.
mêta =
ngamuk. gajah mêta: gajah ngamuk.
mêmêla =
mêmêlas, mêlas asih.
mêrcu =
marcu: gêni. mêrcon, mêrcon: dolanan kang mawa gêni.

--- 134 ---

mêpêk =
mèh, andungkap.

Ga

gana =
lanang, tawon.
ganal =
agal, gêdhe.
gatra =
êlèng.
gati =
pêrlu, têmên, kêkêtêk, wigati: luwih pêrlu. anggatèkake: mêrlokake, nêmêni, tumêmên.
galiga =
gliga: uci-uci.
galuh =
prawan, wadon.
gapura =
lawang, kori.
gadhung =
ijo. gumadhung: ijo royo-royo, ijo ijone.
gagal =
mrucut.
gagana =
awang-awang.
gathita =
êjam.
gwah =
mungguh, bab. gwah laksitaning jana: mungguh lakuning uwong.

--- 135 ---

gandya =
wujud. gandyaning wônda: wujuding awak.
gandarwa =
dewa, gêndruwo. gandarwa sura: dewa lanang.
gandês =
pantês.
gantya =
ganti.
gardaba =
warak.
garjita =
gagasan, angên-angên. anggarjita: anggagas, ngangên-angên.
garba =
wêtêng, ringkês. garban: ringkêsan. ginarba: diringkês.
garbini =
anggarbini: mêtêng.
gra =
agra: pucak. sumêngka agraning wukir: munggah pucaking gunung.
grandim =
jagung.
gya =
banjur, nuli, enggal.
gambira =
bungah, berag.
gambiralaya =
sagara.
gambuh =
dhamang, pintêr, prigêl.
gini =
wadon: gana-gini: barange wong lanang wadon.

--- 136 ---

giri =
gunung. wanagiri: alas pagunungan. girindra, giriwara: gunung gêdhe. girilaya: gunung bêbanjêngan, gunung kuburan.
girisa =
kêkês, miris.
giro =
gila: kagèt kêbogiro: kêbo kagèt (araning gêndhing).
gita =
rikat, anggit. ginita: dianggit. gitaya: anggitan, gathèkan.
giwang =
sêling.
gili =
punthuk, gumuk, pulo. anggili prapta: kaya gumuk têka.
gile =
tumbar, katumbar.
gilut =
mamah, udi. manggilut: mamah, ngudi, marsudi.
giyota =
prau.
griwa =
githok, cêngêl.
gintungan =
kusambi.
genda =
dadah.
gora =
gêdhe. gora sabda, goraswara: ambêngok, anggêro. gora pracôndha: prahara. goraya: luwih gêdhe.
goragadha =
aru-biru, gludhug, umuk, pamèr.

--- 137 ---

gothaka =
gêrbong, guwa, rata gothaka: kreta gêrbong, kreta tutupan, kreta pêtêng.
guna =
kapintêran, pangasihan. kêna guna: kêna pangasihan. gunawan: kapintêran linuwih.
gunita =
gunêm, rasan. ginitan: gunêman, rarasan. gumunita: anggunêm.
gutis =
sikut.
guling =
turu. gumuling: gumlindhing, gumlinting.
guluda =
gorokan.
gupala =
rêca.
gupita =
budi, anggit. ginupita: diparsudi, dibudi dianggit.
gupuh =
enggal.
gumulung =
gumlundhung, glundhungan.
gubah =
ronce, anggit. gubahan: roncèn. kagubah: kaanggit.
gundhala =
trêbang.
guntur =
gludhug.
gurnita =
rame, gumuruh, gêlap.

--- 138 ---

gurniti =
kilat.
gurnang =
gong jumêgur.
gurda =
kayu wringin, wit waringin.
gusthi =
gunêm, rasan. ginusthi: digunêm, dirasani.
gul-gula =
mênyan.
gung =
agung: gêdhe.
gênêng =
mênggêr, dhuwur, punthuk, gumuk.
gêrah =
gludhug.
gêrot =
bondhot, bulêd. alas gêrotan: alas bondhotan, alas gêdhe.
gêtêm =
bêton kaluwih.
gêlar =
tata. ginêlar: ditata. gêlaring prang: tataning prang.
gêpila =
kêpila: putih.
gêmpang =
sirna, rusak.
gêng-gêng =
jèjèr-jèjèr.
grêndaka =
banthèng kawak.

--- 139 ---

Ba

bahak =
rayah. ambahak: ngrayah. ambêbahak: anjarah rayah.
bauwarna =
gêlang.
bana =
panah, alas gêdhe. banaarja, bana rêja, banarja: têgal, ara-ara.
banas =
setan. banaspati: lêlêmbut gêni mêtu saka ing bumi.
banawa =
prau.
bacira =
alun-alun, ara-ara.
barong =
gombyok. singa barong: macan duwe gombyok. barongan têtironing singa barong.
baruna =
banyu.
barung =
barêng. binarung: dibarêng.
baki =
cèlèng.
basu =
têkèk.
basuki =
slamêt. andum basuki: andum slamêt.
bawana =
jagad. tribawana: jagad têtêlu endrabawana: jagad linuwih. kadewan, kahyangan, suralaya.
bale =
ambèn, omah. bale pustaka: gêdhong buku.

--- 140 ---

balendar =
blèndèr: lunyu. blèndèran: lunyon, lonthe.
baluwarti =
bètèng.
balênggi =
blênggi: gombyok. blênggèn: nganggo gombyok.
badhong =
pawadonan.
bajra =
angin. bajrapati: prahara.
bayu =
angin. bayubajra: prahara.
baga =
pawadonan.
bagaskara =
srêngenge.
bagya =
bêgja, slamêt, bage. pambagya: pambage.
babu =
biyung.
bathara =
dewa.
bathari =
widadari.
bathara gana =
mega.
bathu =
urun. bathon: urunan.
bah rubah =
barubah: rusak. barubahing galih: rusaking ati.
bahna =
banjir.
bahni =
gêni.

--- 141 ---

bandana =
beka, tali. kabandana: ditalèni.
bandarakan =
padarakan: urakan. pidak bandarakan: turune wong urakan.
bantala =
lêmah. bantala rêngka: nêla.
bandhung =
gêdhe, sungsun. sumur bandhung: sumur gêdhe, sumur sungsun.
bangkit =
bisa, pintêr.
baskara =
srêngenge.
bagna =
rusak, ilang, lêbur. bagnawirya: ilang kamuktène.
banjar =
urut. bêbanjaran: urut-urutan. ambanjari: ngurut, mrênca.
bamban =
wiwit.
bra =
ratu, murub, ambranang, warata.
brana =
barang, tatu. nandhang brana: nandhang tatu, kataton. rajabrana: rajaning barang, mas intên.
brakara =
sulung.
brakithi =
sêmut.
brata =
laku, tapa. yogabrata: laku bêcik. tapa brata: laku tapa.

--- 142 ---

braja =
gêgaman.
brama =
gêni. bramastra: panah gêni.
bramantya =
bramatiya: muring, nêpsu.
bramara =
brêmara: kombang.
braminta =
susah.
brahma =
gêni.
brahmana =
pandhita lanang.
brahmani =
pandhita wadon.
brastha =
rusak, lêbur.
brangti =
susah, birai.
byantara =
ngarêpan. ngabyantarane: ing ngarêpane.
byakta =
yêkti, têmên. kabyaktan: kayêktènan.
byat =
bwat: abot. kabyatan: kabotan.
bina =
gila, anggilani. kabina-bina: kagila-gila.
birawa =
bungah, muruh, luwih rowa.
birat =
ilang.
bisama =
wicaksana.

--- 143 ---

bisik =
bisika: parab, juluk, jênêng. bêbisik: pêparab, jêjuluk.
bijang =
pundhak.
bijaksana =
wicaksana.
biyada =
prawan, wong wadon.
biyas =
pucêt, kucêm.
bima =
anggêgilani.
bimana =
abimana: linuwihing ati, ati bêcik.
bibi =
biyung.
binda =
tumpang. binda upaya: tumpanging paekan.
bintala =
gandhewa.
biksa =
lêlêmbut.
biksuka =
sapi.
blitar =
têmbaga.
blilu =
bodho. bodho blilu: bodho bangêt. blilu tau: bodho nanging wis tau.
belu =
jagang.
bèji =
tlaga, sêndhang, blumbang.
bèngkas =
ilang, rusak.

--- 144 ---

bolot =
dhangkal, rêgêding awak. kokot bolot: gêbèl dhangkal.
boja =
pangan. bojana: mangan. kêmbul bojana: pista. bojakrama: pasuguh, pambage.
boma =
bomantara: awang-awang.
boga =
pangan, rêjêki. sandhang boga: sandhang pangan. ngupa boga: golèk pangan.
bonglot =
lunga, oncat. mabonglot: oncat, ngoncati, nglungani.
bônda =
tlikung, tali, pêrang. bondawala: pêrang ijèn, pêrang tandhing. bondawala pati: pêrang ijèn rêbut pati. angrok bondawala pati: nglabuhi pêrang ijèn rêbut pati.
botrawi =
sêndhang.
brôngta =
birai, susah.
burat =
borèh.
budaya =
budi, pikir.
buwahpada =
dlamakan.
buja =
bau, tangan.
bujakara =
kêlat bau.

--- 145 ---

bujôngga =
ula gêdhe.
bumi =
lêmah.
bungkul =
wungkul: wutuh. bungkulan, wungkulan: wutuhan. sabungkul: sawutuh. wiji wungkul: wiji wutuh.
buntala =
panah, gandhewa.
bêsta =
bonda. kabêsta: kabonda.
bêntar =
dhuwur. sitibêntar: sitinggil.

Nga

ngacari =
ngancari: ngaturi.
ngacarani =
ngancarani: ngaturi, ambagèkake.
ngacintya =
andhêmêni.
ngaras =
ngambung.
ngarip-arip =
ngarêm-arêmi. pangarip-arip: pangarêp-arêp.
ngadiraga =
ngasrèni awak, manganggo bêcik.
ngadiyah =
ngluwihi.
ngawiyat =
awang-awang.

--- 146 ---

ngalika =
nêlik.
ngalul =
ngulinakake.
ngalunapung =
tansah nêpsu, têrus nêpsu.
ngapilangên =
nyumbana.
ngayap =
ngiringake, ngadhêp, ingayap: diiringake, diadhêp.
ngayubagya =
jumurung, nayogyani.
nganyut =
andudut. nganyut driya: andudut ati. nganyut tuwuh.
ngamandaka =
gawe-gawe, doracara.
ngamêr =
ngarih-arih, nglêmêsi, ngênêng-ênêngi.
ngandani =
ambêciki.
ngantaka =
matèni.
ngantyani =
nganti, manganti: ngêntèni.
ngandhêmi =
ngrungkêbi.
ngranuhi =
saya krasa, muwuhi.
ngratika =
nyipta.
ngrajaniti =
ngadili.
ngrantam =
nata, ngrancang, anggladhi, ngulinakake.

--- 147 ---

ngrantêg =
ngiyêg-iyêg.
ngrancana =
anggodha, nganggit, ngrêngga.
ngrancaka =
ribêd.
ngaksi =
nonton, andêlêng.
ngascaryani =
anggumuni, ngeram-eramake.
ngastawa =
nyêmbah, ngabêkti. pangastawèng ulun: pangabêkti kula.
ngastuti =
nyêmbah, ngabêkti. nawala kanthi pangastuti hamba: sêrat saha pangabêkti kula.
ngasthaka =
anggayuh, ngangkah.
nglancari =
nglêpasi.
ngisapu =
mangku.
ngimur =
nglimur: nglipur, ngarih-arih.
nginte =
nginjên. juru panginte: mata-mata, têlik.
ngisthawa =
nyana.
ngimpun =
ngumpulake.
nginggut =
mlirik, nglirik, mlerok.
ngripta =
nata, nganggit. pangripta: panata, panganggit, pangarang.

--- 148 ---

ngling =
kôndha, calathu.
ngrima =
anjambak.
ngèstrèni =
anjurungi, ngrujuki, nêksèni.
ngèstupada =
ngabêkti.
ngèpi =
nyêbari.
nguni =
biyèn, dhisik.
nguniwèh =
utawa.
ngucup =
ngucupi: nglêpasi. ingucup: dilêpasake.
nguruh =
ngunthuk.
ngudara =
mêtêng.
ngudakani =
ngilèni banyu.
nguswa =
ngambung.
ngulul =
ngrêngga. pangulul: pangrêngga.
ngupadi =
ngupaya, golèk, anggolèki.
ngujwala =
sumorot.
ngujiwat =
awèh ulat. ngujiwati: tansah awèh ulat. pujiwati: wong kang gawene awèh ulat.

--- 149 ---

ngumala =
sumorot.
ngênguwung =
sumorot, gumêbyar.
ngrujit =
nyuwèk, nyuwir, nganggit.
ngrurah =
ngrusak.
nglut =
ngoyak, amburu, ngêsuk.
ngumbara =
ngambara: mabur.
ngrumpaka =
ngrupaka, rumapaka:[16] nganggit, ngrêngga.
ngungkih =
ngangkah, ngarah.
ngrompak =
ambègal, ambajag.
ngong =
aku.
ngongkal =
nyongkèl, ambungkar, andhungkar.
ngêla-êla =
ngeman-eman, andama-dama, ngalêmbana. ingêla-êla: didama-dama, dialêmbana, dieman-eman.
ngêmasi =
mati.
ngêntar =
ambegal.
ngênting =
êntèk, ngêtog.
ngêndhanu =
anggamêng.

--- 150 ---

ngênjali =
mangênjali: nyêmbah.
ngêmbun =
mundhi.
ngrêngih =
ambrêngêngêng, rêngêng-rêngêng, ngidung.
ngrêmbaka =
kêtêl, ngrêmbuyung, ngrêmpoyok.
ngrênggêp =
nyêkêl.

--- 151 ---

Pathibasa: Kawi - Jarwa.

2. Pratelan namaning kewan-kewan.

anauti =
cacing.
arina =
kidang.
arimong =
macan.
alwang =
kalong.
andaka =
banthèng.
andini =
sapi.
ardawalika =
ula.
astati =
rayap.
asti =
gajah.
asmana =
pikat.
asthi =
gajah.
anjana =
gajah.
angsa =
banyak.
anggas =
ibêr-ibêran.
ituwa =
luwing.
uta =
lintah.
ujêl =
wêlut.
nauti =
cacing.
naga =
ula.
nagapati[17] =
ratuning ula.
nagaraja =
ratuning ula.
nagaji =
ratuning ula.
nagendra =
ratuning ula.
nitêh =
ulêr.
cakarwa =
mliwis putih.
caga =
bêburon.
canthoka =
kodhok.
cintaka =
manuk cêkaklak.
cucur =
manuk kêdhasih.
ramaja =
bajing.

--- 152 ---

rimong =
macan.
rewônda =
kêthèk.
rêkatha =
yuyu.
karaca =
kijing.
karêndhi =
mênjangan tutul.
kariti =
sêmut.
kaka =
gagak.
kaswada =
kalong.
kawêwang =
mêrak.
kaga =
manuk.
kambing =
wêdhus.
kratalasa =
bulus.
kramika =
ulêr.
kyama =
pênyu.
kitiran =
pêrkutut.
kejani =
lutung.
kukila =
manuk.
kuda =
jaran.
kutu =
tuma.
kuthila =
kêthèk.
kurma =
pênyu, bulus.
dirada =
gajah.
dipara =
gajah.
dipôngga =
gajah.
durma =
macan.
tanu =
blungon.
tala =
tawon.
tamuhana =
prênjak.
tidharsa =
manuk kêdhasih.
turôngga =
jaran.
sata =
pitik.
sawaja =
bêlo.
sawung galing =
jago atos.
salaba =
laron, sulung.

--- 153 ---

samadya =
gajah.
sardula =
macan.
sarpa =
ula.
sadpada =
kinjêng, kombang.
srawa =
sêmut.
swakuda =
jaran.
singanadi =
bajul.
singaranu =
baya.
slira =
mênyawak.
sukra =
cèlèng.
sundara =
bêkisar.
srênggala =
asu ajag.
wanara =
kêthèk.
wayasa =
gagak.
wanteya =
manuk garudha.
wardu gangga =
lintah.
wancak =
walang.
wraha =
cèlèng.
winaya =
anggang-anggang.
widhêng =
[...][18]
wiyôngga =
kodhok.
wriga =
kidang.
wre =
kêthèk.
wuling =
uling.
wêca-wêca =
kongkang.
wêgang =
tikus.
wêrcita =
cacing.
wêrka =
ulêr.
wêrjit =
cacing.
larwan =
laron.
layap =
rayap.
landhi =
mênjangan ranggah.
larwa =
gangsir.
lowe =
luwing.

--- 154 ---

lusi =
cacing.
lêmbi =
walang.
lêmbora =
iwak tômbra.
palwaga =
kêthèk.
pracika =
kala jêngking.
pragosa =
kêthèk.
pusika =
kucing.
dhandhang =
gagak.
dhangdhi =
gogor.
makala =
kancil.
madukara =
kombang.
madubrôngta =
kombang.
mandari =
mimi.
margapati =
macan.
matsika =
klabang.
manggala =
gajah.
mendaka =
cêmpe.
mong =
macan.
monging ranu =
baya.
musika =
tikus.
mundhing =
kêbo.
murti =
cêcak.
murti gung gora sabda =
têkèk.
gana =
tawon.
gardaba =
warak.
grêndaka =
banthèng kawak.
baki =
cèlèng.
basu =
têkèk.
brakara =
sulung.
brakatha =
[...][19]
brakithi =
sêmut.
bramara =
kombang.
biksa =
lêlêmbut.

--- 155 ---

biksuka =
sapi.
bujôngga =
ula gêdhe.

3. Namaning Peranganing Badan, Pangangge, sarta Rêrêngganing Badan.

asa =
pawadonan.
asada =
ilat.
antêlu =
êndhog.
irah =
jêrowan.
iku =
buntut.
istadha =
bathuk.
udara =
wêtêng.
utamangga =
êndhas.
usnipa =
tutup gêlung.
anggas =
gadhing.
nadya =
bêbayu.
nasika =
irung.
nala =
ati.
nabi =
wudêl.
nandi =
bêbayu.
netra =
mata.
newata =
panganggo.
nêbah =
tlapukan.
carana =
athi-athi.
carma =
walulang, kulit.
caksuh =
suluhan.
curiga =
kêris.
cuni =
panunggul.
cêmbing =
jenggot.
rajatadi =
mas intên.
riwe =
kringêt.

--- 156 ---

ruwastha =
ugêl-ugêl.
rukmi =
êmas.
kaosmurda =
kêthu.
karêndar =
sungsum.
kaki =
sikil.
kawaca =
kaprabon.
kawanda =
gêmbung.
kalingking =
jênthik.
kale =
pênding.
kalêntit =
itil.
karna =
kuping, sungu.
karni =
ambaning kuping, sungu.
kalpa =
ali-ali.
kalpika =
ali-ali.
kalbu =
ati.
kisi =
kancing gêlung.
keswa =
rambut.
kocika =
palanangan.
koce =
sondhèr.
koswa =
panganggo.
komis =
brêngos.
kurug =
kalung.
kurita =
rante.
kukya =
kuku.
kêning =
alis.
dara =
wêtêng.
darani =
caping.
drastha =
makutha.
drasthi =
alis.
driya =
ati.
dênta =
gadhing, untu.
tatab =
kêbuk.
taling =
kuping.
tyas =
ati.

--- 157 ---

tiwe =
swiwi.
tungkat =
têkên.
têkit =
cêthik.
sarija =
itil.
sadak =
kancing gêlung.
salemuka =
pilingan.
sandhang walikat =
kêris.
sardala =
siyung.
sikara =
tangan bau.
singsim =
ali-ali.
sèntèl =
kempol.
sonya =
suwêng.
suweda =
driji.
sulaksana =
awak.
sulastri =
patrêm.
sêlah =
kêmbên.
wacu =
klambi.
waju =
klambi.
waga =
pawadonan.
wanda =
awak.
wardaya =
ati.
waktra =
rai.
wastra =
jarit.
waspa =
êluh.
wiso =
usus.
wismaka =
kêthu.
wèni =
rambut.
lanat =
cucuk.
lak-lak =
têlak.
lidhah =
ilat.
lik-lik =
sêntil.
locana =
pasuluhan.
ludaka =
cêthik.

--- 158 ---

ludira =
gêtih.
ludhaha =
idu.
lungaya =
gulu.
lêmak =
gajih.
pani =
godhoh.
panika =
palanangan.
pacu =
sikut.
pada =
sikil.
paduka =
sikil.
palam =
daging.
payudara =
susu.
paksa =
uwang, swiwi, bau.
pranaja =
dhadha.
praswa =
githok.
prastha =
githok.
prasthi =
alis.
prambayun =
susu.
puhun =
jêmpol.
purus =
palanangan.
pêrot =
usus.
dhara =
wêtêng.
dhiri =
awak.
dhêsthi =
alis.
dhrêstha =
siyung.
jalagra =
riyak.
jaludha =
gadhing.
jatha =
siyung.
johar =
sêsotiya.
jêngku =
dhêngkul.
manik =
sêsotiya.
mirata =
maras.
mèdi =
silit.
muka =
rai.
murda =
êndhas.

--- 159 ---

gliga =
uci-uci.
griwa =
cêngêl.
gutis =
sikut.
guluda =
gorokan.
bauwarna =
gêlang.
badhong =
pawadonan.
baga =
pawadonan.
bijang =
pundhak.
burat =
borèh.
buwahpada =
dlamakan.
buja =
bau.
bujakara =
kêlat bau.

4. Namanipun Têtuwuhan, Sêsêkaran sarta Sowohan.

alaya =
jae.
agêr-agêr =
ganggêng.
ambawang =
pakèl.
canga =
lombok.
cêndhani =
cêndhana.
cêthèthèt =
kêcipir.
ratuh =
lumut.
rayung =
glagah.
rangin =
dhadhap.
randhêh =
randhu.
risakan =
kiring.
rondhon =
godhong.
rutan =
pênjalin.
rêwawa =
luntas.
kêkatang =
sukêt.
kalurak =
kapundhung.

--- 160 ---

kamal =
asêm.
kamijara =
sêre.
kroya =
waringin.
kunira =
kunir.
kuranji =
asêm.
kurita =
oyod.
kusuma =
kêmbang.
kumuda =
kêmbang tunjung.
kêtur =
cêndhana.
kêndhuru =
wit gêndhuru.
dukut =
sukêt.
duryan =
durèn.
tahên =
kayu taun.
taratya =
wit trate.
taru =
godhong.
taruwara =
kêkayon.
tarkas =
endhong.
tangke =
êpang.
tilarsa =
lêmpuyang.
timuna =
timun.
trêna =
êlung.
sahang =
mrica.
saing =
cabe.
sarasidya =
kêmbang trate.
sari =
kêmbang.
salatara =
woh mlandhingan.
singgang =
poke dami.
sumarsana =
kêmbang kanthil.
sêrah =
suru.
warêgung =
gudhe.
wratsari =
kêmbang cêpaka.
wratmaka =
kêmbang gambir.
winata =
kêmbang tunjung.
wila =
maja.

--- 161 ---

wilaja =
maja alas.
wipanca =
dlima.
wot =
oyod.
wulon =
rambutan.
wêtis =
pace.
wêlada =
êlo.
wrêksa =
kayu.
lata =
oyod.
latuha =
lumut.
latang =
latêng.
lalang =
alang-alang.
ladha =
lombok.
limaya =
jêruk.
limus =
timun.
limbe =
kimpul.
luda =
tlutuh.
lêngis =
waru.
parai =
timun.
patra =
godhong.
pala =
uwoh.
palarêkta =
bolu.
pantên =
pari.
pandhana =
pandhan.
padma =
kêmbang tunjung.
pudhaka =
kêmbang pandhan.
puspa =
kêmbang.
puspakrêsna =
tlasih.
puspita =
kêmbang.
dhadhak =
tlutuh.
dhukut =
sukêt.
jirak =
kapundhung.
jugul =
boncis.
jêring =
jèngkol.
nyu, ênyu =
cêngkir.

--- 162 ---

mandira =
wit waringin.
manggistha =
wit manggis.
grandim =
jagung.
gile =
katumbar.
gintungan =
woh kusambi.
gêrot =
bondhot.
gêtêm =
bêton kaluwih.
gurda =
kayu wringin.

Hak Pengarang Kaayoman Staatsblad. Sêrat punika bilih tanpa tôndha tangan, botên afsah kawontênanipun

Boekh S. M. DIWARNO

[Tanda tangan]

--- [163] ---

ERRATA[20]

--- [164] ---

...

--- [0] ---

[Iklan]

--- [0] ---

[Iklan]

Catatan kaki:

1. Côndrasêngkala: Musnèng batang angèsthi wiji (1931 A.D.), [sic. 1860 A.J., 1929/30 A.D.]. (kembali)
2. awan. (kembali)
3. lèrèn. (kembali)
4. anindita. (kembali)
5. kêtigên. (kembali)
6. ora. (kembali)
7. nganggo. (kembali)
8. rasa. (kembali)
9. santosa. (kembali)
10. sêru. (kembali)
11. ajêg. (kembali)
12. wowo. (kembali)
13. wangkawa. (kembali)
14. pèrèng. (kembali)
15. isih. (kembali)
16. rumumpaka. (kembali)
17. Entri ini dibagi menjadi empat entri: nagapati, nagaraja, nagaji, nagendra. (kembali)
18. yuyu. (kembali)
19. sulung. (kembali)
20. Ralat sudah langsung dimasukkan dalam teks. (kembali)