Mahabharata, Partawiraya, 1924, #508 (Jilid 1)

Judul
1. Mahabharata, Partawiraya, 1924, #508 (Jilid 1). Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Mahabharata.
2. Mahabharata, Partawiraya, 1924, #508 (Jilid 2). Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Mahabharata.
3. Mahabharata, Partawiraya, 1924, #508 (Jilid 3). Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Mahabharata.
4. Mahabharata, Partawiraya, 1924, #508 (Jilid 4). Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Mahabharata.
5. Mahabharata, Partawiraya, 1924, #508 (Jilid 5). Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Mahabharata.
6. Mahabharata, Partawiraya, 1924, #508 (Jilid 6). Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Mahabharata.
7. Mahabharata, Partawiraya, 1924, #508 (Jilid 7). Kategori: Kisah, Cerita dan Kronikal > Mahabharata.
Citra

Pencarian Teks

Lingkup pencarian: teks dan catatan-kakinya. Teks pencarian: 2-24 karakter. Filter pencarian: huruf besar/kecil, diakritik serta pungtuasi diabaikan; karakter [?] dapat digunakan sebagai pengganti zero atau satu huruf sembarang; simbol wildcard [*] dapat digunakan sebagai pengganti zero atau sejumlah karakter termasuk spasi; mengakomodasi variasi ejaan, antara lain [dj : j, tj : c, j : y, oe : u].

Mahabarata Jilid 1

Warahipun paduka nyonyah Dr. Ani Bèsên

Ingkang dipun ngalamati: Paprangan Agêng

Impunan saking Sêrat Mahabarata têmbung Sansêkrit.

Kajawèkakên dening: Radèn Mas Partawiraya, ing Surakarta

Kaêcap saha kawêdalakên dening: BOEKH. EN DRUKK. "SWASTIKA" PASARPON - SOLO TELEFOON 430.

MAHA-BARATHA[1] DEEL 1.

--- 1 : ii ---

Prasabênipun ingkang Anjawèkakên.

Pandamêl ingkang botên anocogi kalihan jamanipun, punika botên wontên aosipun. Suraos makatên punika yêktosipun sabên tiyang inggih lajêng mangrêtos kemawon, mila botên parlu kula têrangakên malih.

Saèstunipun ijêngandika sampun botên kakilapan, manawi kita tiyang Jawi gadhah pusaka sêrat ingkang mratelakakên kawontênan saha nama-namaning jaman, ingkang tumindak wontên ing dunya, punapadene wataking jaman wau, ugi kapratelakakên sadaya. Ananging nitik umuring jaman kados ingkang kasêbut ing sêrat-sêrat Jawi, ingkang sampun kula sumêrêpi, punika dawêg jaman alit, têgêsipun amung peranganing jaman agêng kemawon. Awit sanadyan nama-namaning jaman ingkang kapratelakakên ing sêrat-sêrat Jawi wau, ugi sami kalihan ingkang badhe kula aturakên, ewadene umuring jaman wau kaot kathah yèn katandhing kalihan umur-umuraning jaman agêng.

Miturut sêrat: Piwulang Gaib (Geheime Leer) karanganipun paduka H.P.B. mratelakakên, bilih jaman ingkang tumindak wontên ing dunya kaperang dados sakawan, kados [ka...]

--- 1 : ii ---

[...dos] ta: Satyayoga, Dwaparayoga, Tretayoga, sakawanipun: Kaliyoga. Sadumigining jaman Kaliyoga, lajêng wangsul malih dhatêng jaman Satyayoga, makatên sapiturutipun. Supados botên kêpanjangên, ing ngriki namung kula têrangakên punapa ingkang winastan jaman Kali kemawon, jalaran kita sadaya punika dumunung wontên ing pêpungkasanipun jaman Kali, ngancik wontên ing wiwitaning jaman Satyayoga. Dumugi ing taun 1911 umuripun jaman Kali sampun: gangsal èwu taun, inggih punika titimăngsa pêpungkasaning jaman wau, kapetang saking adêging kaprabonipun Prabu Yudhisthira, jumênêng nata wontên ing Astinapura. Dados taun 1912 punika sampun ngancik wontên ing jaman: Satyayoga. Dene ing salêbêtipun jaman Kali punika kawontênan ing dunya majêng dhatêng prakawis kalairan (wadhag) jalaran pancèn amung prakawis wadhag ingkang kaajêngakên, mila inggih amung para marsudi kalairan ingkang sami angsal pangaji-aji agêng wontên ing dunya. Punapa salêbêtipun gangsal èwu taun kapêngkêr tiyang ingkang ulah kabatosan, nadyan linangkung botên wontên ajinipun? Botên makatên, sadaya pandamêl mêsthi wontên ajinipun. Namung tumrap jaman Kali, têtiyang ingkang ulah [u...]

--- 1 : iii ---

[...lah] kabatosan, nadyan linangkung adi kados punapa, botên sagêd katingal ngalela kados ingkang sami marsudi kawruh kalairan, malah ingkang piniji dados pangajênging kamajêngan ing dunya, inggih băngsa ingkang marsudi kalairan wau punika.[2] Dene ing jaman Satyayoga ingkang kaajêngakên prakawis kasuksman[3] mila sampun saèstu para marsudi kasuksman ingkang sami manggih aji. Amung kemawon rèhning dawêg lumampah 15 taun dumugi wêdalipun buku punika, tamtunipun wataking jaman Satya dèrèng sagêd katingal cêtha. Ewasamantên sampun kenging katitik saking kawontênan samangke, nadyan nagari-nagarinipun băngsa ingkang botên angajêngi dhatêng kawruh kasuksman, nanging sabên wontên ingkang ngrêmbag kawruh wau, botên dipun pitambuhi, malah dipun mirêngakên tiyang kathah. Punapa malih sagêd katitik saking majêngipun agami-agami, punika satunggaling pasaksèn malih ingkang anêdahakên peranganing watakipun jaman Satya.

Kawuningana, dêdongengan ingkang kacariyos wontên ing sêrat: Mahabarata, punika isi kawruh kasuksman warni-warni. [war...]

--- 1 : iv ---

[...ni-warni.] Amung kemawon sarèhning piwulangipun wau sinamar kawujudakên lêlampahaning tiyang, mila sampun saèstu botên badhe sagêd angênyami manising madu Barata, bilih kirang lêbêt panyuraosipun. Kosok wangsulipun, manawi para marsudi sampun sagêd angingsêp sarining sêkar tunjung Barata, sampun saèstu badhe sagêd anggayuh gêgeyongan sajati, amung sarana sêrat punika kemawon. Awit saking punika wosipun anggèn kula anjawèkakên sêrat Mahabarata, ing pangangkah amung badhe anyampêti kabêtahaning jaman ingkang badhe tumindak.

Partawiraya

[Grafik]

Dr. A. Besant.

Paduka Dr. Ani Bèsên.

--- 1 : 1 ---

Cariyos Kawontênanipun Pêrang Agêng

Bab I Purwaka

Mênggah ing wigatosipun pakêmpalan dintên punika badhe sami anyurao[4] sêrat Mahabarata, karantên punika sêrat minulya ing dunya.

Manawi ngangkah murih gampil anggènipun nyuraos, sakawit tiyang kêdah sumêrêp rumiyin ingkang kasinau wau sêrat punapa, sarta ing nalikanipun maos kadospundi anggènipun nyamêktakakên ciptanipun, karana ingkang prêlu punika panggalihipun para marsudi, punapa pancèn kapengin mangrêtos, punapa botên. Bilih sampun samêkta, mangrêtosipun dhatêng sêrat ingkang kaparsudi wau, langkung gampil tinimbang manawi kalintu anggèning nyamêktakakên panggalihipun. Upami jêngandika kapengin priksa dhatêng salah satunggaling kawontênan, kawontênan wau kêdah titi anggèn jêngandika ningali, sampun ngantos kirang waspada, kêdah jêngandika ajêngakên, nanging sampun ngantos kasingkur, sarta kêdah dipun raosakên sayêktos. Makatên ugi tumraping cipta, paningaling cipta kêdah dipun wawasakên, sarta sêrat wau dipun ajêngna.

--- 1 : 2 ---

Tiyang kêdah sumêrap kadospundi anggènipun marsudi, kadospundi wosing pikajêngipun ingkang kêdah winawas sarana cipta wau. Pramila badhe winiwitan saking anyamêktakakên cipta, tuwin anêdahakên pratitising patrap, tiyang kêdah ngangkah sagêdipun sumêrêp kadospundi pamaosipun sêrat wau.

Sasampunipun lajêng dipun pêndhêta saparwa-saparwa (dhil) kaupadosana, pundi ingkang prêlu, katataa ngantos turut dêdongènganipun, tuwin kêdah mangangkah sagêdipun têrang panampinipun dhatêng sadaya ingkang kawrat ing sêrat wau, sarta lêlampahanipun ingkang sami kacariyos wontên ing ngriku, pikajêngipun badhe kangge mulang tiyang golongan punapa, kadospundi pandamêlipun, tuwin punapa pangangkahipun. Kadospundi para dewa anggènipun amitulungi tiyang-tiyang wau, saha kadospundi anggènipun amambêngi. Punapadene para dewa tumut angsal punapa wontên lêlampahan ingkang kalampahan wau.

Ing dunya kathah tiyang ingkang botên pitados manawi para dewa (malaikat) punika anata lêlampahan, sarta botên pitados manawi alam-alam punika tinata dening para

--- 1 : 3 ---

dewa. Sintêna ingkang botên pitados dhatêng Agami Hindhu, tamtu badhe amabêni sêrat-sêrat jêngandika ingkang suksci-suksci. Dados inggih kalêbêt saperangan kawajibanipun sabên jêjaka Hindhu ngrêtos sawatawis dhatêng sêrat-sêrat suksci ing agaminipun, sampun ngantos lajêng sami rangu-rangu dening pangrêncananipun tiyang ingkang sami botên sumêrêp.

Manawi tiningalan saking kawruh kasusastran, sêrat Mahabarata punika isi ajèn-ajèn ingkang agêng sangêt. Satunggal-tunggaling băngsa punika tamtu sami gadhah sêrat, pintên-pintên băngsa ingkang sangêt angluhurakên, ugi pintên-pintên băngsa ingkang ngrèmèhakên dhatêng sêratipun wau. Kathah băngsa ingkang darbe sêrat mawi sinawung lêlagon, cariyosing babad, dongengan, kawruh kasuksman tuwin agami, ingkang adamêl tuwuh-tuwuhing raos pangaji-ajinipun tiyang, punika ingkang kathah saking kawruh kasusastranipun, manawi wontên băngsa darbe sêrat-sêrat ingkang migunani, băngsa wau lajêng kaanggêp luhur dening băngsa sanès, nanging manawi botên gadhah sêrat ingkang luhur-luhur, băngsa wau tamtu kaanggêp asor, măngka botên wontên băngsa ingkang sugihipun sêrat luhur kados băngsa Hindhu.

Saèstunipun jêngandika sampun sami maos anggitanipun [anggitanipu...]

--- 1 : 4 ---

[...n] Omirus, pujăngga ing praja Grigkênlan, ingkang nyariyosakên lêlampahaning paprangan salêbêtipun sadasa taun. Wontên sanèsipun malih, pintên-pintên pujăngga linangkung ing bab kasuksman tuwin babad. Sarêng tiyang samangke maos sêrat wau, lajêng sami mungêl: Grigkênlan punika rumiyinipun têtela nagari agêng, katitik saking anggitanipun para pujangganipun. Wêkdal samangke tiyang kilenan sami maos sêrat-sêrat ijêngandika ingkang kasêrat ing basa Sansêkrit, sarta sami mungêl: kados punapa luhuring kasagêdanipun băngsa Hindhu ing jaman kina, dene sampun sagèd nganggit sêrat-sêrat wau. Sêrat Mahabarata punika kêkidungan ingkang luhur piyambak ing dunya, botên wontên sêrat kêkidungan ingkang sami kalihan sêrat Mahabarata. Ing ngriku kaèbêkan sadhengah ingkang prêlu dipun sumêrêpi, utawi pundi kautamèn ingkang kêdah kaparsudi. Tatêmbunganipun sêrat wau wilêd, sarta anyariyosakên lêlampahan prêlu-prêlu ingkang kêdah dipun sumêrêpi dening para jêjaka Hindhu. Saèstu kuciwa, upami tumuwuhipun jêjaka Hindhu botên sinartan kawruh pintên- pintên ingkang kawursita ing sêrat kêkidungan ingkang kaanggit sarta kagêgulang dening lêluhuripun.

--- 1 : 5 ---

Punika pusakanipun băngsa Arya, amila prayogi sami kasinaua. Ing sêrat wau angêmot prakawi[5] pêrlu tigang warni, (a) piwulang kasusilan, (b) sadarsana, (c) aluraning lêlampahanipun.

(a) Bab piwulang kasusilan, punika pikajêngipun angrêmbag kawruh kasusilan, kados ta: lampah sae, sarta utamining pambêkan. Bilih jêngandika sinau kawruh petang, tamtu jêngandika dipun sumêrêpakên lampah-lampahipun ingkang sampun tinamtokakên. Dene manawi lampah-lampah ing panggarapipun wau sampun jêngandika sumêrêpi, sarta jêngandika têtêpi, tamtu lêrês pametang jênganika, makatên ugi tumraping piwulang kasusilan. Piwulang wau angrêmbag awon sae, pundi ingkang prayogi linampahan, saha ingkang kalintu. Wulang kasusilan botên mungêl: sira kudu bêcik, utawi: sira kudu aja ala. Ananging pamulangipun amung anêdahakên lampah-lampahipun, sarta suka têtuladan. Ingkang kacariyosakên ing ngriku pundi sae pundi ingkang dipun wastani awon, pundi ingkang kêdah jêngandika lampahi, tuwin pundi ingkang kêdah katilar. Sadaya lampah sarta wêwatonipun wau ingkang winastan piwulang kasusilan.

--- 1 : 6 ---

Sêrat Mahabarata, punika wiyaripun kados cakrawalaning piwulang kasusilan, ing ngriku pitêdah kadospundi anggènipun anglampahi. Sêrat wau marah dhatêng lare jalêr èstri ingkang sami wontên ing pamulangan, tiyang sêpuh jalêr èstri, saha mulang dhatêng sadaya wau kadospundi ingkang kêdah dipun lampahi pêpangkataning umur-umuranipun. Para brahmana, satriya, wiswa, tuwin sudra, saha tiyang ingkang botên kalêbêt wêwilanganing băngsa punapa kemawon, sadaya sami sagêd angsal pitêdah saking ing ngriku, kadospundi pamanguning wêwatakan ingkang kêdah linampahakên ing gêsangipun sadintên-dintên. Sêrat wau anêdahakên kadospundi darmanipun ing dalêm sakadang warga, tiyang sêsemahan, bapa tuwin anak jalêr, biyung tuwin anak èstri, amarah padataning gêsang padintênan, lampahing pamulangipun sakalangkung prayogi, inggih punika kadhapur dêdongengan. Kangge lintunipun anggèning mungal: ucapira kang têmên, ing ngriku nyariyosakên lêlampahanipun tiyang pintên-pintên ingkang têmên ungêlipun, lajêng kacariyosakên kadadosaning katêmênanipun wau. Dene ingkang kangge lintuning piwulangipun: sira aja goroh, punika lajêng nyariyosakên lêlampahanipun tiyang ingkang sami rêmên goroh,

--- 1 : 7 ---

tuwin kadadosanipun. Makatên patrap pamulangipun dhatêng tiyang, murih sami amangun watak utami, dados tiyang lajêng mangrêtos sayêktos. Manawi guru jêngandika mulang wiskêndhê (kawruh etang), guru wau tamtu anêdahakên gunggunganipun cacah ingkang kapetang. Ingkang makatên amimbuhi têranging pangrêtos andika, langkung saking manawi jêngandika metang piyambak ingkang tanpa têtuladan.

Ambêg rahayu punika langkung prêlu tinimbang sakathahing wêwatakan. Kalampahanipun sae, bêgja tuwin majêng, punika têwah saking ambêg rahayu.

Wontên satunggaling dongèng: nyariyosakên lêlampahanipun ditya nami Praladha, amargi saking anggènipun nglampahi wajib sarana ambêg rahayu, lajêng kaparingan nugraha dening Sang Hyang Indra, pinarêngakên mangrèh tri bawana.[6] Nalika Sang Hyang Indra tumêdhak, amindha warna brahmana, Praladha katampi dados siswanipun, saking sangêting sungkêmipun Praladha dhatêng gurunipun, ngantos prasêtya sadaya dhawuhipun badhe dipun lampahi. Wêkdal samantên Sang Hyang Indra lajêng dhawuh: Praladha angaturna saening watakipun dhatêng Sang Hyang Indra. Sanadyan Praladha sangêt [sa...]

--- 1 : 8 ---

[...ngêt] sumêlanging manahipun dhatêng kadadosanipun bilih sirna watakipun sae, ewadene Praladha nyandikani, sinaksèn ing prasêtya. Nalika wau Praladha linggih kalayan manah dhatêng kasagahanipun, katingal wontên cahya, sunaripun tanpa watêsan mêdal saking badanipun. Ing ngriku Prabu Praladha pitakèn: sira iku sapa, cahya mangsuli: ingsun iki maujuding watakira bêcik, kang nêdya sira pisah, samêngko ingsun anguncati, arêp manjing marang brahmana kang binaktèn ing siswane. Wontên wujud sanèsipun malih ingkang mêdal saking sariranipun Prabu Praladha, sarêng dipun pitakèni mangsuli: ingsun watak adil, ingsun kudu manggon ing êndi kang dinunungan dening watak bêcik. Makatên ugi wêdaling katêmênan, pandamêl sae, pangwasa sarta kabêgjan, wêdalipun kabêgjan wau sarwi wicantên, hèh Praladha, amarga saka bêciking pambêganira, sira bakal bisa mangrèh tri bawana.

Samêngko wus kasumurupan kabèh, sira amboyong ratuning dewa, marga saka bêciking pambêkan, adil, têmên, panggawe bêcik, pangwasanira lan ingsun pribadi, lah sira kang wicaksana, kabèh mau tumuwuh saka bêciking pambêkan. Sasampunipun makatên kabêgjan lajêng uncat atut wuri dhatêng pambêka[7] sae,

--- 1 : 9 ---

(Santiparwa: § 124).

Wontên têtuladan sae sanèsipun, sambêt kalihan kasusilan, ingkang marambah-rambah kula sumêrêpi, wontên ing sêrat, Mahabarata, suraosipun anêdahakên, manawi pambêkan ingkang sae tumrap salah satunggiling tiyang punika botên tamtu prayogi tumrap tiyang sanès, sarta kawajiban punika dumunung wontên tiyang wau tiyang punapa. Manawi andika punika lare, ingkang sae tumrap andika, punika anglampahi saparentahing guru andika, bilih jêngandika dados guru, ingkang sae tumrap andika punika anêdahakên tiyang dhatêng kawajibanipun. Bilih ijêngandika punika bapa, wajib ijêngandika ngayomi suta andika. Nanging manawi jêngandika anak jalêr, wajib ijêngandika angestokakên parentahipun sudarma andika. Ingkang migunani tumraping tiyang, dumunung wontên kawruhipun, sarta wontên pratitisipun anggèning anambut kawajibanipun, ing pundi pamanggènipun ingkang tinêdahakên dening gêsangipun.

Tumrap andika para siswa, botên prêlu nyumêrepi kawajibaning tiyang dados bapa. Ingkang prêlu tumrap andika, nyumêrepi kawajibaning siswa sarta anglampahi.

--- 1 : 10 ---

Sêrat Mahabarata punika ingkang kaluhurakên, prakawis pambêkan sarta pamanggèning gêsang andika.

Sêrat wau nyumêrêpakên sadaya ingkang prêlu tumrap satunggal-tunggaling tiyang, wontênipun ing piwulang kasusilan. Pintên-pintên sêrat ingkang angêwrat piwulang amung tumrap tiyang sagêlêngan, sarta amung piguna tumrap para ingkang sampun luhur kawruhipun, nanging tiyang ingkang botên lantip lajêng botên sagêd nampèni.

Sêrat anggêr amung piguna tumrap tiyang ingkang sami angsal piwulang pangadilan, nanging botên migunani tumraping amongtani. Pintên-pintên sêrating agami ingkang amung tumrap para mursid, ananging sêrat Mahabarata pakangsal tumrap sintên kemawon, sarta sapintên sakêdhiking sasêrêpanipun, ewadene mêksa angsal piwulang. Dados sêrat wau kenging kawaos dening sawiyah tiyang, sarta sabên tiyang sagêd angsal kabêgjan saking ing ngriku. Sanadyan tiyang botên maos sêrat sanèsipun, tiyang badhe sagêd angsal sawêrnining kawruh. Manawi tiyang bêtah badhe ngudi kawruh agami tuwin kasusilan, sagêd angsal kawruh amung saking maos serat Mahabarata.

b) Sadarsana, angrêmbag bab cipta, dayaning kanalaran tuwin daya ing nglêbêtipun manungsa. Sadarsana amarah kasunyataning pangeran,

--- 1 : 11 ---

manungsa, dunya tuwin dumados (heelal), sadaya wau pinangkat-pangkat saking ciptanipun. Mahabarata marah bab sadarsana, ingkang alêlandhêsan agami Hindhu. Kacariyos wontên satunggaling narendra ingkang sakalangkung luhur, (Allah), inggih punika pribadi kang esa, dumunung ing nglêbêtipun satunggal-tunggal, tuwin ing nglêbêtipun samukawis. Pangeran punika wontên ing pundi-pundi, ing nglêbêtipun srêngenge, ing rêmbulan, ing lintang, ing nglêbêtipun para dewa tuwin manungsa, ing nglêbêtipun kewan, têtuwuhan, tuwin ing pêpêlikan. Wontên gêsang satunggal, sumimpên ing nglêbêtipun sadaya, inggih punika Pangeran kang Maha Agung. Dados sadaya dumados punika satunggal, mila botên lêrês manawi pêpisahan. Pundi ingkang sae tumrap salah satunggal inggih sae tumrap sadaya, pundi ingkang sae tumrap sadaya inggih sae tumrap salah satunggal. Amila kita kêdah amêmitran kalihan sadaya, sarta asih dhatêng sadaya. Tiyang punika gêsang satunggal, dados manawi tiyang