Kajawèn, Balai Pustaka, 1927-09-01, #33

Judul
1. Kajawèn, Balai Pustaka, 1927-09-01, #33. Kategori: Arsip dan Sejarah > Galeri.
2. Kajawèn, Balai Pustaka, 1927-09-01, #33. Kategori: Koran, Majalah dan Jurnal > Kajawèn.
Citra

Pencarian Teks

Lingkup pencarian: teks dan catatan-kakinya. Teks pencarian: 2-24 karakter. Filter pencarian: huruf besar/kecil, diakritik serta pungtuasi diabaikan; karakter [?] dapat digunakan sebagai pengganti zero atau satu huruf sembarang; simbol wildcard [*] dapat digunakan sebagai pengganti zero atau sejumlah karakter termasuk spasi; mengakomodasi variasi ejaan, antara lain [dj : j, tj : c, j : y, oe : u].

Ăngka 35, 4 Mulud Taun Jimakir 1858, 1 Sèptèmbêr 1927, Taun II.

Kajawèn

[Iklan]

--- [0] ---

[Iklan]

--- [601] ---

Ăngka 35, 4 Mulud Taun Jimakir 1858, 1 Agustus[1] 1927, Taun II.

Kajawèn

Kawêdalakên sabên dintên Kêmis.

Rêgining sêrat kabar punika ing dalêm tigang wulan ... f 1.50, bayaranipun kasuwun rumiyin, botên kenging langganan kirang saking 3 wulan.

Juru ngarang - administrasi Bale Pustaka, ing sawingkinging kantor palis, tilpun nomêr 2791 - Wèltêprèdhên.

Gêdhong Gêmintê Rad ing Surabaya.

[Grafik]

Ing nginggil punika gambar gêdhong gêmintê rad ing Surabaya. Ing ngriki para maos sagêd anêksèni piyambak agêng saha asrining griya gêmintê punika.

--- 602 ---

Wawasan Tumrap Sêrat-sêrat Anggitan Dalêm Swargi Kangjêng Gusti Pangeran Adipati Arya Mangkunagara IV.

Minăngka Pêpèngêt. (Miturut karanganipun Dr. Th. Pigeaud).

Candhakipun Kajawèn ăngka 34.

[Sêrat pitutur punika wontên pintên-pintên bab, kaperang-perang manut golong-golonganing tiyang ingkang katuju (santana, punggawa, para upsir lan sanès-sanèsipun), isinipun pitutur wau ingkang kathah-kathah awarni pamrayogi dhatêng kautamèn, ingkang gêgayutan kalihan gêsanging tiyang ing sadintên-dintên, sarta kathah ingkang katêrangakên ngangge upami utawi têtuladan mirit dhatêng kawontênaning kodrat. Satunggal-tunggaling anggitan isi piwulang têmbunging guru (ing ngriki: kangjêng gusti piyambak) dhatêng para muridipun, ananging warni pitutur lugu, botên wontên ingkang anjalèntrèhakên pamanggih.

Anggit-anggitan ingkang langkung sêpuh tinimbang karanganipun Kangjêng Gusti Mangkunagara IV inggih sampun wontên ingkang dhapur pitutur. Kados ta Sêrat Wulangrèh. Mênggah suraos ingkang dados isinipun sêrat pitutur karanganipun Kangjêng Gusti Mangkunagara wau kenging kawastanan sami kemawon kalihan Sêrat Wulangrèh, jalaran sami dene ngugêm-ugêmi dhêdhasaring kautaman miturut pamanggih Islam Jawi. Namung kemawon manawi dipun titik-titik, karanganipun Kangjêng Gusti Mangkunagara IV kados-kados radi ngantêpakên têtanggêlaning para agêng anggènipun ngrêksa karaharjaning tiyang alit. Sêrat pitutur anggitanipun Kangjêng Gusti Mangkunagara wau namung sami tumrap pasrawunganing gêsang sêsarêngan. Sêrat isi kawruh batos ingkang kacariyosakên anggitan Mangkunagaran IV inggih wontên, ananging sêmunipun kalintu.

Sêrat-sêrat pitutur wau basanipun kalêbêt prasaja, botên niyat kangge ngebarakên kasagêdan ing bab panganggening têmbung, mila têmbung-têmbungipun Kawi inggih botên kathah, beda sangêt kalihan ingkang sêrat-sêrat rêrumpakan.

Sêrat-sêrat karanganipun Kangjêng Gusti Mangkunagara IV ingkang sanès golongan, nanging kathah èmpêripun kalihan sêrat pitutur wau, inggih punika ingkang awarni sêrat kintunan mawi sinawung ing sêkar, ingkang kathah tumuju dhatêng para putra utawi santana. Sêrat-sêrat kintunan punika limrahipun ugi sami isi pitutur, botênipun inggih isi wawasaning panggalih, ananging mêsthi wontên salah satunggiling bab ingkang dados lantaran, mila lajêng wontên èmpêripun sawatawis kalihan anggitan ingkang pandamêlipun namung manawi kêlêrêsan kalamangsanipun. Basanipun sêrat-sêrat kintunan wau kathah èmpêripun kalihan ingkang kaangge wontên ing pitutur, ananging wontên ugi sêrat kintunan ingkang rinakit wangsalan, dados mirib kalihan anggitan ingkang ngebarakên pambusananing basa. Sêrat kintunan sinawung ing sêkar wau kenging kawastanan ada-adanipun Kangjêng

--- 603 ---

Gusti Mangkunagara IV piyambak. Inggih lêrês ing sadèrèngipun wontên ada-ada wau ugi sampun wontên sêrat kintunan mawi sêkar, ananging namung manawi pancèn dados saperanganing sêrat-sêrat cariyos ingkang kasêkarakên.

Anggit-anggitanipun Kangjêng Gusti Mangkunagara IV ingkang sagolongan malih babagan busananing basa, inggih punika sadayaning anggitan, ingkang pangrakitipun mawi rinêngga-rêngga. Anggitan punika wontên ingkang babar pisan awujud wangsalan, sarta kêtitik bilih pandamêlipun kanthi pangatos-atos murih runtuting sadayanipun.

Kajawi anggit-anggitan ingkang awarni sêkar Macapat, anggitanipun Kangjêng Gusti Mangkunagara IV ugi wontên ingkang sinawung ing sêkar Têngahan sarta sêkar Agêng, ingkang salêrêsipun sampun botên kêlimrah. Malah kangjêng gusti ugi yasa têmbang enggal, sawênèh mirib têmbang ingkang sampun wontên, sawênèh malih awujud têmbang sungsun, kaestha kados pitakèn lan wangsulan.

Anggit-anggitan ingkang makatên punika mathukipun manawi kalagokakên, malah kathah ingkang bakunipun pancèn kangge gerongan. Gêndhing ingkang dados jodhonipun gerongan anggitan Mangkunagaran wau wontên ingkang gêndhing lami wontên ingkang pancèn yasan enggal, ugi anggitanipun Kangjêng Gusti Mangkunagara IV piyambak, botênipun inggih mêksa kanthi pitêdahipun kangjêng gusti.

Suraosing gerongan wau mawi sêdyaning panggalih nalika panganggitipun, ingkang kathah-kathah awujud wêdharing raosipun manah gandrung dhatêng wanita, ananging wontên ugi ingkang namung ngrumpaka wit-witan, têtuwuhan, sêsêkaran lan sanès-sanèsipun, mawi kasêmpètakên dhatêng raos utawi kayungyuning manah.

Ing anggit-anggitan punika kêtingal sangêt kathahing sêsêrêpan sarta sêngsêmipun swargi Kangjêng Gusti Mangkunagara IV dhatêng kodrating alam.

Sadangunipun Kangjêng Gusti kaping IV nganggit-anggit, wiwit kawitan mila sampun nganggit-anggit rêrumpakan makatên wau, ananging ingkang kathah-kathah sami anggitan ing sabakdanipun taun Jawi 1800 utawi taun Walandi 1871. Anggitan ingkang kangge gerongan wau radi wontên èmpêripun kalihan ingkang dados rêrumpakaning lampah, beda sangêt kalihan ingkang isi pitutur.

Gêgerongan wau kenging kawastanan anggitanipun Kangjêng Lusti[2] Mangkunagara IV ingkang pêthingan sarta murni sayêktos. Ing ngriku kêtingal luhuring panggalih, alus lan lêmbating raosipun kangjêng gusti punapadene sugihipun anggit, sampun mathuk sangêt tumraping kagunan kraton ing Surakarta, ingkang kala samantên radi mumbul malih ing sawatawis. Gêgerongan sarta gêndhing anggitanipun Kangjêng Gusti Mangkunagara IV wau kenging kawastanan wêdharing raosipun nagari Surakarta ing bab kagunan ingkang sakêlangkung alus, ngantos sagêd anjalari kèrêm lan koruping manah. Kajawi punika anggit-anggitanipun Kangjêng Gusti Mangkunagara IV wau têrah-tumêrah lajêng dados ancêr-ancêr tumraping pangudi dhatêng têmbang sarta gêndhing. Kadosdene pangudinipun Kangjêng Gusti Mangkunagara V punika inggih napak tilas anggitanipun Kangjêng Gusti kaping IV.

Ing nginggil dèrèng kacariyosakên, bilih

--- 604 ---

wontên karang-karangan sawatawis ingkang kaakênakên anggitanipun Kangjêng Gusti Mangkunagara IV, nanging kintên-kintên sanès tapak astanipun kangjêng gusti ingkang salugu, jalaran bokmanawi kemawon kangjêng gusti namung urun-urun sawatawis. Karangan ingkang makatên punika ugi botên wontên pêthinganipun ingkang pancèn kenging kangge titikan kalangkunganing kasagêdanipun kangjêng gusti ing bab nganggit-anggit.

Mênggah ingkang dados kalangkunganipun Kangjêng Gusti Mangkunagara IV wau botên ing sawarnining bab nganggit-anggit, kados ta: ing bab nganggit cariyos sarta ngarang babad sinawung ing sêkar, botên wontên titiking kalangkunganipun. Ing bab nganggit sêrat pitutur inggih botên nama linangkung. Sêrat-sêrat pitutur ingkang dêlês anggitanipun Kangjêng Gusti Mangkunagara IV piyambak, punika inggih lêrês dipun aji-aji ing akathah, ananging pangaji-ajinipun punika bakunipun jalaran ngèngêti yèn yasaning priyagung luhur.

Sêrat-sêrat anggitan dalêm swargi Kangjêng Gusti Mangkunagara IV ingkang pantês dipun aji-aji sangêt inggih punika ingkang nelakakên pinunjuling dhêdhasar dhatêng gêndhing sarta lêlagon, lêmbating raos dhatêng swara sarta wirama punapadene kawêgiganing nganggit-anggit mawi rinêngga ing busananing basa. Kalangkunganing anggitanipun Kangjêng Gusti Mangkunagara IV punika bakunipun ing prakawis mardawalagu sarta busananing basa. Tumrap ing jaman enggal Kangjêng Gusti Mangkunagara IV wau pancèn kenging kawastanan ahli rumpakan kratonan ingkang pinunjul piyambak, anggit-anggitanipun nama dados têtunggul tumraping babadipun kasusastan Jawi, têtêp ngantos dumugi ing titimăngsa punika taksih dados tuladan.

Badhe kadadosanipun ing têmbe dèrèng kenging kakintên-kintên, anggitanipun Kangjêng Gusti Mangkunagara IV wau punapa lêstantun dados paugêran, punapa ingkang badhe saya ngrêbda punika trajang enggal, ingkang wiwit nêbihi raos pangraosing trah ngaluhur ingkang kalusên.

Pambikakipun Pamulangan Dhoktêr Luhur.

Candhakipun Kajawèn ăngka 34.

Sêsorahipun Tuwan Prof. Boeke.

Ing sadèrèngipun anglairakên pigunaning pamulangan dhoktêr inggil, pamêdhar sabda ngaturakên gênging panuwun dhatêng para tuwan-tuwan ingkang sami mirêkaos nindakakên ing damêl, ingkang ngantos kasêmbadan sagêd [sa...]

--- 605 ---

[...gêd] ngêdêgakên pamulangan luhur punika. Panuwun wau katur dhumatêng Kangjêng Tuwan Ingkang Wicaksana Guprênur Jendral D. Fock tuwin kangjêng tuwan ingkang wicaksana ingkang jumênêng sapunika, makatên malih dhatêng ingkang sami gêgayutan bab wau.

[Grafik]

Nginggil punika gambaripun Paduka Tuwan Prof. Dr. J. Boeke.

Pigunaning pamulangan luhur.

Adêging pamulangan luhur punika saèstu adamêl gambiraning manah, dening botên prêlu ngawontênakên dhêdhasar kathah, awit sampun wontên, inggih punika Stovia ingkang sampun tumindak 76 taun.

Wontênipun Stovia kalihan Nias punika migunani agêng sangêt tumrap kawilujênganing rakyat.

Bab rumêksaning kasarasan, kados ingkang sampun dipun tindakakên dening Stovia tuwin Nias, punika wontênipun ing pamulangan luhur wau inggih katindakakên, malah kapara dipun ajêngakên.

Pamulangan luhur punika kangge ing ngakathah, kalihan Stovia wontên bedanipun, tuwin Stovia kapetang namung pangajaran têngahan. Dene tumrapipun pamulangan luhur punika, sanadyan tiyang ingkang calon dhoktêr nagari Walandi, ugi sagêd katampèn ing ngriku, awit pangajaranipun sami kemawon.

Pamulangan dhoktêr luhur punika dados têlênging kawruh, mila sêsanggenipun awrat. Kawontênaning samukawis damêl ing bab sêsakit, bab panulaking sêsakit, bab ngèlmu badaning manungsa, serum tuwin baktèri, punika sampun dipun anggêp langkung dening para bijaksana ing nagari Walandi. Makatên ugi mênggahing panganggêpipun Sir Andrew Balfour bijaksana băngsa Inggris, ingkang misuwur ing asma, ugi mastani langkung dhatêng bab kadhoktêran ing India ngriki. Nanging èwêd-pakèwêd tuwin rêkaos wau, badhe sagêd ènthèng manawi dipun êcakakên kanthi nyambutdamêl sêsarêngan.

Kuwajibaning dhoktêr.

Tuwan Prof. J. Boeke lajêng ngandharakên bab tindaking guru agêng kalihan sêtudhèn, wosipun mênggah ing dhoktêr, kêdah kadunungan trêsna ing sasami.

Wêdalipun Kajawèn benjing ing dintên Kêmis ngajêng, badhe ngêwrat sêsorah dalêm kangjêng tuwan ingkang wicaksana guprênur jendral.

--- 606 ---

Para Guru Agêng ing Pamulangan Dhoktêr Luhur.

[Grafik]

Prof. Dr. C. Bakker.

[Grafik]

Prof. Dr. W.A. Mijsberg.

[Grafik]

Prof. Dr. W.M. Docters van Leeuwen.

[Grafik]

Prof. Dr. N.J.A.F. Boerma.

[Grafik]

Prof. Dr. H.C. Delsman.

[Grafik]

Prof. Dr. C. Bonne.

[Grafik]

Prof. Dr. Otten.

[Grafik]

Prof. Dr. J. Boerema.

--- 607 ---

Bandera Kabangsan Jêpang.

Para maos tamtunipun sampun sami anguningani piyambak, sabên-sabên wontên karamean agêng, ingkang gêgayutan kalihan ing tanah Jêpang, para têtiyang Jêpang ingkang sami bikak toko wontên ing jajahan nagari ngriki, sami tumut angurmati ambèbèr banderanipun, inggih punika ingkang adhasar pêthak ing têngah mawi bundêran abrit. Bundêran abrit ing têngah-têngahing bandera wau, dados pasêmon palêthèking surya. Wontênipun karajan Jêpang ngangge bandera ciri palêthèking surya, punika miturut sêrat kalawarti ''The Young East'' kintên-kintên makatên:

[Grafik]

Nginggil punika gambaring bandera kabangsan Jêpang.

Nagari Jêpang punika sami-sami nagari, sabên taun-taunipun kathah têrangipun katimbang jawahipun, amila inggih mèmpêr manawi dipun wastanana: nagari panggenan surya. Miturut cariyosipun Sang Putri Amatêrasu, inggih ingkang kasuwur kawastanan dèwining srêngenge, punika kaanggêp ingkang nurunakên warga karajan Jêpang pancêr saking èstri. Ing babad nyariyosakên, miturut piandêling băngsa Jêpang, kala sang putri umpêtan wontên ing korining langit, ing donya lajêng pêtêng andhêdhêt. Raja Jêpang punika ugi dipun anggêp têdhaking srêngenge, lan wisesanipun dipun samèkakên kados soroting srêngenge amadhangi jagad botên mawi pilih papan. Kala jaman kinanipun têtiyang băngsa Cina, manawi mastani Jêpang: Sipon, mênggah têgêsipun: aslining srêngenge, dene nagarinipun: nagari panggenanipun srêngenge mlêthèk. Nama Sipon wau, dening para ingkang sami ngumbara ing jaman kina, kados ta: Marco Polo lan sanès-sanèsipun, dipun sêbut: Sipangu, danguning dangu lajêng dipun wastani Jêpang. Dados Jêpang utawi Sipon inggih punika miturut sêsêbutanipun têtiyang Jêpang piyambak, punika anggadhahi têgês: asalipun srêngenge. Dumugining dintên samangke, têtiyang Jêpang ing padhusunan taksih kathah anyêmbahyangi srêngenge. Ingkang punika amila inggih botên anggumunakên, bilih pamlêthèking srêngenge punika salajêngipun nuntên dados gambar pasêmoning kabangsan.

Kala ing taun 1056: tiyang nama Abe Yoritoki asli saking salèr wetaning tanah Jêpang, ambalela dhatêng Sang Raja Gorezei. Ingkang dados têtungguling prajuriting narendra amangsah kraman wau, nama Minamoto Yoryoshi, sapêjahipun Abe Youtoki kraman wau kalajêngakên dening anakipun kêkalih nama: Sadato tuwin Muneto, dene ingkang kajibah

--- 608 ---

angawonakên kraman ingkang kantun punika: Jendral Yosiihye inggih kalêbêt brayatipun Minamoto kasbut nginggil. Danguning kraman punika kirang langkung 9 taun, amila ing babad Jêpang pêrang sabăngsa wau, dipun wastani paprangan sangang taun, namung punika kangge ambedakakên kalihan wontênipun paprangan tigang taun, ingkang wiwitipun ing taun 1088, inggih punika kala sadhèrèk kêkalih: Kiyohara Takehira lan Iyehira ambalela dhatêng sang raja, dene ingkang ambengkasakên kraman wau, inggih Jendral Yoshiiye nginggil wau.

Jalaran saking agênging lêlabêtanipun bêbrayataning Minamoto dhatêng raja, wusana sang raja lajêng amaringi dhatêng Jendral Yoriyoshi bandera lakên kêkalih, ingkang satunggal sinulam ing bênang êmas apêtha srêngenge, satunggalipun sinulam ing bênang salaka apêtha rêmbulan. Sabibaripun paprangan sangang taun tuwin paprangan tigang taun wau, bandera kêkalih lajêng kaparingakên dhatêng Minamoto Yoshikuni inggih punika putranipun Jendral Yohiiye ingkang ăngka tiga, salajêngipun Yoshikuni adamêl bandera kalih ingkang wujudipun kadosdene bandera paringipun sang nata, saha lajêng kaparingakên putranipun jalêr kêkalih. Bandera ingkang satunggal ingkang mawi ciri srêngenge, saha ingkang wontên bundêranipun kanthi garis kêncêng satunggal [Grafik] kaparingakên dhatêng Minamoto Yoshishige, inggih punika ingkang lajêng nurunakên darah Nitta, dene bandera satunggilipun ingkang aciri rêmbulan saha wontên bundêranipun mawi garis kêncêng kêkalih [Grafik] kaparingakên dhatêng Yoshiyasu inggih punika ingkang nurunakên Ashikaga ingkang jumênêng pangagêng ing nagari Jêpang kala taun 1338 dumugi taun 1573. Dene darah Shimatsu ingkang dêdunung wontên ing sakidulipun Kijushu (Jêpang), punika dede bangsaning darah Minamoto sarta anggadhahi bandera piyambak, aciri bundêranipun garis mrapat [Grafik].

Jendral Yoshishige kasbut nginggil, inggih punika ingkang nurunakên darah Nitta, ugi anurunakên darah Tokugawa kalihan darah Sakai. Para darah Tokugawa punika kathah ingkang sami dados adipati anguwasani tanah Jêpang (1603-1868), dene darahipun Sakai punika kala alamipun para adipati darah Tokugawa kathah ingkang sami dados băngsa luhur. Darah kêkalih wau sami anggadhahi bandera ingkang aciri srêngenge kapulas abrit dipun dhasari pêthak, dados wujudipun kadosdene bandera Jêpang kabangsan samangke punika. Bandera ingkang wujud makatên wau, tuwuhipun kala ing abad 15, dados wontênipun bandera ingkang aciri palêthèking surya punika, inggih sampun wiwit kala abad 15 wau.

Ing taun 1854 pamarentah Jêpang andhawuhakên dhatêng para kawulanipun sadaya, bilih bandera ingkang aciri palêthèking surya, dados banderanipun sadaya baita ing tanah Jêpang, saha salajêngipun para darah-darah wau sadaya dipun icali, ing wusana bandera kasbut nginggil katêtêpakên dados banderaning kabangsan.

--- 609 ---

Babadipun Tiyang Tani Pribumi.

(Sambêtipun Kajawèn ăngka 34)

Dangu-dangu kawontênanipun ing Awu-awu inggih kasumêrêpan ing sanès, malah Tuwan Arjadipura lajêng asring katamuwan tiyang ingkang lajêng dados mitra, tuwin trêkadhang katamuwan priyantun.

Ing taun 1923 Tuwan Arjadipura dipun pilih dados pangarsa pakêmpalan Tani Kop