Javaansche Brieven, Roorda, 1845, #676 (Hlm. 001-110)

Deskripsi judul
Teks sambungan
  1. Javaansche Brieven, Roorda, 1845, #676 (Hlm. 001-110). Kategori: Arsip dan Sejarah > Surakarta
  2. Javaansche Brieven, Roorda, 1845, #676 (Hlm. 111-208). Kategori: Arsip dan Sejarah > Surakarta
  3. Javaansche Brieven, Roorda, 1845, #676 (Hlm. 208-304). Kategori: Arsip dan Sejarah > Surakarta
  4. Javaansche Brieven, Roorda, 1845, #676 (Hlm. 304-400). Kategori: Arsip dan Sejarah > Surakarta
  5. Javaansche Brieven, Roorda, 1845, #676 (Hlm. 400-484). Kategori: Arsip dan Sejarah > Surakarta
Image

Javaansche Brieven,

--- 0 ---

Berigten, Verslagen, Verzoekschriften, Bevelschriften, Proclamaties, Publicaties, Contracten, Schuldbekentenissen, Quitanties, Processtukken, Pachtbrieven En Andere Soortgelijke Stukken; Naar Handschriften Uitgegeven Door T. Roorda

Amsterdam, Johannes Müller 1845.

--- iv ---

Gedrukt bij C. A. Spin & Zoon.

--- v ---

Voorberigt.

Het zal niet noodig zijn, met vele woorden het nut en belang te betogen van de hier volgende verzameling voor ieder beoefenaar van de taal en van de instellingen, zeden en gewoonten der Javanen, inzonderheid voor hem, die dor de beoefening hiervan zich we

--- vi ---

en gebruiken van een volk, dat zich daarin zoo zeer van andere volken onderscheidt. Maar ook de taal en stijl in zulke stukken verschillen aanmerkelijk van de taal en den stijl, zoo als die gewoonlijk in boeken worden aangetroffen. En niet slechts het ong

De stukken zijn in deze verzameling naar de tijdorde gerangschikt. Aan eenige Piagem's van den Soesoehoenan, die zonder

--- vii ---

dagteekening zijn, no. 26 en volgenden, heb ik bij andere dergelijke stukken eene plaats aangewezen. Een paar malen is in die rangschikiing naar de tijdorde bij vergissing een misslag begaan, maar in de inhoudsopgaaf verbeterd.

Uitgezonderd allen het eerste, zijn al de andere stukken uit het laatste tijdvak der geschiedenis van Nederlandsch Indien, sedert de herstelling van het Nederlandsch bewind, na de Engelsche tusschenregering, in 1816; en vele daarvan zijn ook als bronnen e

Ik heb hier niets meer bij te voegen, dan openlijk mijn dank te betuigen aan de drie Heeren, aan wier goedheid en vriendelijkheid ik het grootste gedeelte der in deze verzameling opgenomene [opgeno...]

--- viii ---

[...mene] mene stukken, en nog meer andere voor de uitgaaf minder geschikte, verpligt ben: aan den Heer General-Majoor Baron NAHUIJS VAN BURGST, wiens naam in deze stukken zoo menigvuldig gelezen wordt, en aan de Heeren J. F. C. GERICKE en C. F. WINTERSR te Soeraka

DELFT, 10 Agustus 1845. T. ROORDA.

--- 1 ---

1. Sêrat Prajangjeanipun Ingkang Sinuhun Pakubuwana Kaping Sakawan kalayan Guphrêmèn Inggris.

Sarèhning ingkang sinuhun kangjêng susuhunan, sampun kenging panggodhanipun têtiyang ingkang sakalangkung dening awon. Angojok-ojoki, tuwin amulang pirêmbag awon. ngantos kenging apus. Kalampahan sampun asasêratan. Saha apitêpang awon. Kalayan kangjêng su

--- 2 ---

sultan. Inggih kacêpêng, kalayan malih sarèhning ingkang sinuhun kangjêng susuhunan sampun angangkêni têmên-têmên. Wit ingkang dados margi sasêratan rêmbagan wau punika, saha ingkang sinuhun kangjêng susuhunan sampun amasrahakên sadaya têtiyang amulang pigupêrnèmèn. Inggris. Sampun dados sukapirênaning galihipun kangjêng gupêrnèmèn Inggris. Prakawis ingkang punika, karsanipun kangjêng gupêrnèmèn Inggris. Amung anêdha gêntosipun wragad bêlanjaning pêrang, ingkang saprayogènipun. Saking ingkang wau kêpêksa, botên kengi

--- 3 ---

Prakawis kaping 1

Inggih kangjêng Kumpni Inggris. Kalih ingkang sinuhun kangjêng susuhunan ing Surakarta, ing salami-laminipun badhe bêdhami, sarta apawongsanak ingkang botên pêdhot-pêdhot.

Prakawis kaping 2

Ingkang sinuhun kangjêng susuhunan. Asanggêm badhe tumuntên anglêpasakên sadaya prajuritipun ingkang sinuhun kangjêng susuhunan. Kang sami wontên ing mangke punika, namung kantuna prajurit sèwu, ingkang nami prajurit sinêlir, kalayan malih ingkang sinuhun

Prakawis kaping 3

Sarèhning kangjêng gupêrnèmèn Inggris. Sampun anggalih ênggènipun adamêl wragading pêrang, kang ing têmbe punika, sarta [sar...]

--- 4 ---

[...ta] wit saking kangjêng gupêrnèmèn Inggris. Ingkang sampun angaubi dhatêng ingkang sarira ingkang sinuhun kangjêng susuhunan saha nagarinipun. Punapa malih wit saking pangrêksanipun ing pulo Jawi sadaya, pramila ingkang sinuhun kangjêng susuhunan asanggêm têm

Prakawis kaping 4

Sarèhning ingkang sinuhun kangjêng susuhunan sampun angyêktosi ing salêbêting galih, yèn saupaminipun kauntunganipun ingkang sinuhun kangjêng susuhunan kacêpênga sarta karekaa ingkang sae, kalayan wagêd ingkang anyêpêng, sampun tamtu pamiyosipun mindhak.

--- 5 ---

sampun kantos amanggih pitunan. Pramila kangjêng gupêrnèmèn Inggris. Kalayan sukapirênaning galih, apêparing yatra dhatêng ingkang sinuhun kangjêng susuhunan. Kalih wêlas lêksa ringgit ing dalêm sataun-taunipun. Kalayan malih ing kangjêng gupêrnèmèn Inggr

Prakawis kaping 5

Inggih ingkang sinuhun kangjêng susuhunan asanggêm, amiturut ing sakarsanipun kangjêng gupêrnèmèn Inggris, aprakawis sarang burung ingkang sami wontên nagarinipun ingkang sinuhun kangjêng susuhunan. Punika kasaosna sadaya, sabab kangjêng gupêrnèmèn Inggri

Prakawis kaping 6

Inggih ingkang sinuhun kangjêng susuhunan asanggêm dhatêng kangjêng gupêrnèmèn Inggris. Mênggah sakathahing kajêng jatos [jato...]

--- 6 ---

[...s] ingkang wontên salêbêting nagarinipun ingkang sinuhun kangjêng susuhunan. Punika kasaosna sadaya ing salami-laminipun. Namung kangjêng gupêrnèmèn Inggris piyambak ingkang adarbe melik. Sarta ingkang anguwasani, botên kenging kamunasika dhatêng ing saliyan

Prakawis kaping 7

Inggih ingkang sinuhun kangjêng susuhunan, ajêng adamêl rêrekan ingkang lêrês. Ingkang têtêp ing pêparentahanipun nagari, supados dadosa arjanipun tuwin kasênênganing nagari, supados rêrekan punika kenginga kalampahakên ingkang sae, pramila ingkang sinuhu

Prakawis kaping 8

Mênggah sakathahing têtiyang ing liyanipun, ingkang sami agêgriya ing nagarinipun ingkang sinuhun kangjêng susuhunan, sanadyan jinis saking pundi-pundi, ingkang dede têtiyang Jawi, punika anggêp wontên bawah pêparentahanipun ing kangjêng gupêrnèmèn Inggri

--- 7 ---

suka lêganing kangjêng gupêrnèmèn Inggris. Residhènipun kangjêng gupêrnèmèn Inggris. Ing sakenging-kengingipun. Saupami pêrlu amasthi piyambake tumut angrencangi saking prakawis punika, supados têmên-têmên amanggiha adil.

Prakawis kaping 9

Sampun tamtu yèn ing bawah pêparentahaning nagarinipun ingkang sinuhun kangjêng susuhunan, akathah warnining ukum ingkang dipun lampahakên dhatêng tiyang dursila, kadosta ukum ingkang amêsi asat dhatêng ing têtiyang, kakêthok tangan sukunipun, kapêrung, k

Prakawis kaping 10

Inggih ingkang sinuhun kangjêng susuhunan, ing tembe malih boten susah mawi anglêbêtakên pamiyosaning nagarinipun ingkang sinuhun kangjêng susuhunan. Ingkang dhatêng kangjêng gupêrnèmèn, bôngsa pêthak. Ing kalabêtan kang kalawan kapêksa, tuwin ingkang kab

Prakawis kaping 11

Inggih ingkang sinuhun kangjêng susuhunan asanggêm botên pisan-pisan. Yèn kenginga piyambakipun adamêl rêrekan ing salampah solahipun nagari, punapa malih ing saliyanipun [sali...]

--- 8 ---

[...yanipun] ingkang sinuhun kangjêng susuhunan. Inggih botên kenging ugi, kalayan malih ingkang sinuhun kangjêng susuhunan, botên kalilan adamêl ukum tuwin pêparentahan ingkang anglangkungi andadosakên ing katunanipun. Tuwin amêmalangi dhatêng lêlampahan grami, ing s

Prakawis kaping 12

Sakathahing loji-loji, karêtêg-karêtêg. Sarta margi-margi, badhe kadamêl sarta karêksa dening prayayinipun kangjêng gupêrnèmèn Inggris satunggil. Sarta ingkang sinuhun kangjêng susuhunan, ingkang amêdalakên balônja wragadipun sadaya.

Prakawis kaping 13

Inggih ingkang sinuhun kangjêng susuhunan asanggêm botên kenging anyaèni kitha ingkang lami, punapa malih yèn saengga kenging yèn adamêla kitha anyar malih.

Prakawis kaping 14

Bilih kangjêng gupêrnèmèn Inggris, karsa amundhut dhatêng ingkang sinuhun kangjêng susuhunan, punapa malih ingkang awarni tatêdhan. Punika ingkang sinuhun kangjêng susuhunan, asanggêm ingkang têmên-têmên. Tumuntên anyaosêna kalayan sukaning galih, atêtulu

--- 9 ---

Prakawis kaping 15

Inggih ingkang sinuhun kangjêng susuhunan angangkêni, yèn kangjêng gupêrnèmèn Inggris, punika ingkang andarbèni panguwasa kang agêng piyambak. Atas ing pulo Jawi sadaya, punapa malih kangjêng gupêrnèmèn Inggris. Ingkang andarbèni adil, ingkang andarbèni m

Prakawis kaping 16

Kangjêng tuwan ingkang agêng, ingkang wicaksana, litnan gupêrnur jendral sarta radipun, bilih asuka uninga dhumatêng ingkang sinuhun kangjêng susuhunan. Ingkang pêrlu karsa anêtêpakên, parentah rêrekan samukawisipun. Ing pandamêlan salêbêting nagarinipun

Prakawis kaping 17

Inggih ingkang sinuhun kangjêng susuhunan asanggêm. Ing samangsanipun [sa...]

--- 10 ---

[...mangsanipun] kangjêng gupêrnèmèn Inggris pêrlu anggalih asuka pemut pamulang dhatêng ingkang sinuhun kangjêng susuhunan. Sêdya agêng ngindhakakên ing kauntunganipun ingkang sinuhun kangjêng susuhunan. Tuwin angindhakakên saking cacêpênganipun ingkang sinuhun kangjêng

Prakawis kaping 18

Pêpatih ing kratonipun ingkang sinuhun kangjêng susuhunan. Punika ing têmbenipun malih amasthi kangjêng gupêrnèmèn Inggris ingkang anêtêpakên punapa ing sakarsanipun. Kalayan malih, kangjêng gupêrnèmèn Inggris kenging amocot pêpatih, punapa ing sakarsanip

Prakawis kaping 19

Inggih ingkang sinuhun kangjêng susuhunan asanggêm. Botên purun arêrêmbagan utawi asasêratan kalayan sakathahing ratu ing nagari liyanipun. Sanadyan dhatêng raja bôngsa [bông...]

--- 11 ---

[...sa] pêthak. Utawi raja-raja ing nagari sabrang, sanadyan agami punapa-punapa, kang nglangkungi malih dhatêng ratu Jawi saliyanipun. Tuwin wadana-wadana Jawi ingkang sami wontên bawah pêparentahan. Yèn botên sampun têrang angsal wawênangipun kangjêng gupêrnèmè

Prakawis kaping 20

Bilih mênawi pambagenipun bumi têngahan ing nagari Jawi, kang ing mangke punika, antawisipun kangjêng Kumpêni Inggris kalayan ingkang sinuhun kangjêng susuhunan, sarta kangjêng sultan ing Mêntawis, ing salah satunggil, bilih-bilih wontên pakèwêdipun ing s

Prakawis kaping 21

Sakathahing prajangjean ingkang sampun katêtêpakên ing

--- 12 ---

salêbêting sêrat kuntrak ingkang rumiyin, sarta pundi ingkang botên kaicalakên ing salêbêting sêrat kuntrak punika, punika sadaya inggih taksih têtêp ungêl-ungêlanipun.

Prakawis kaping 22

Sêrat kuntrak punika amasthi tumuntên kalêksanan, sarta kaidenan dening kangjêng tuwan ingkang agêng ingkang wicaksana, kangjêng tuwan gurnadur Jendral Lorêtmito ing dalêm rad, sampun sami kasukanan tôndha asta, sarta kaêcapan dening kangjêng tuwan ingkan

Ingkang pratôndha Kangjêng Susuhunan Pakubuwana ingkang kaping sakawan.

2. Pèngêt. Ingkang sêrat saha ingkang salam donga, Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman [Ngabdurahma...]

--- 13 ---

[...n] Sayidin Panatagama ingkang akadhaton nagari Surakarta Adiningrat, dhatênga ing anak prabu Kangjêng Sultan Hamêngkubuwana ingkang kaping sakawan, Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama Khaliphatullah, ingkang angrênggani kadhaton nagari ing N

Sasampuning kadya punika awiyos, anak prabu akintun sêrat dhatêng ing kula, inggih sampun kula tampèni, punapa sawiraosing sêrat sampun kula tupiksani sadaya, anak prabu asuka uninga dhatêng kula, yèn ing mangke anak prabu anglujêngiamilujêngi (dan di tempat lain). tingkêbipun putra kula Bok Ratu Kancana, ing dintên Kêmis tanggal kaping 17 wulan Ruwah puniki, kang punika anak prabu inggih sakalangkung suka pirêna saha ing panarima kula dhatêng anak prabu.

Kalih ingkang taklim raka ijêngandika putra kula Ki Adipati Anom Amangkunagara katura dhatêng anak prabu, kalih ingkang pangabêkti rabi kula Bok Ratu Kancana dhatêng ing Ratu Agêng, ingkang salam donga dhatêng rayi kula Bok Ratu Ibu, ingkang salam donga d

Sinêrat nagari ing Surakarta Adiningrat, ing dintên Saptu,

--- 14 ---

tanggal kaping 19, wulan Ruwah taun Be, angkaning warsa 1744.

3. Pèngêt. Ingkang sêrat saha ingkang salam donga, Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama, ingkang akadhaton nagari ing Surakarta Adiningrat, dhatênga ing anak prabu Kangjêng Sultan Hamêngkubuwana ingkang kaping

Sasampuning kadya punika awiyos, sarèhning anak prabu anglujêngi tingkêbipun putra kula Bok Ratu Kancana, kula asuka panjurung warni yatra satus reyal. Awarni cindhe kalih kayuh, punika anak prabu sakalangkung dening kêdhik, amung dadosa pratôndha kemawon

Kalih ingkang taklim raka ijêngandika putra kula Ki Adipati Anom Amangkunagara katura dhatêng anak prabu, kalih ingkang pangabêkti rabi kula Bok Ratu Kancana dhatênga Ibu [I...]

--- 15 ---

[...bu] Ratu Agêng, ingkang salam donga dhatêng rayi kula Bok Ratu Ibu, ingkang salam donga dhatêng rayi kula Bok Ratu Mas. Ingkang salam donga dhatêng putra kula Bok Ratu Kancana, punapa saèsthining manah, kawrat ing dalêm sêrat.

Sinêrat nagari ing Surakarta Adiningrat. Ing dintên Sênèn tanggal kaping 21 wulan Ruwah taun Be, angkaning warsa 1744.

4. Pèngêt. Ingkang sêrat saha ingkang salam donga, Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama, ingkang akadhaton nagari ing Surakarta Adiningrat. Dhatênga ing anak prabu Kangjêng Sultan Hamêngkubuwana ingkang kaping

Sasampuning kadya punika awiyos, anak prabu akintun sêrat dhatêng kula, inggih sampun kula tampèni, punapa saungêling sêrat sampun kula tupiksani sadaya, anak prabu asuka uninga dhumatêng kula, yèn ing mangke garwa ijengandika [i...]

--- 16 ---

[...jengandika] putra kula Bok Ratu Kancana ambabar miyos kakung, wondening pambabaripun ing dintên Sênèn wanci jam pitu enjing, tanggal kaping 25 wulan Sawal ing taun Be puniki.

Ingkang punika anak prabu, sakalangkung suka pirêna saha panarima kula dhatêng anak prabu, wondening pandonga kula dhatêng wayah kula, ingkang mugi-mugi pinanjangêna ing yuswa, sarta kasarasan ing salami-laminipun.

Kalihdening ingkang taklim raka ijêngandika putra kula Ki Adipati Anom Amangkunagara katura dhatêng anak prabu, kalih ingkang pangabêkti rabi kula Bok Ratu Kancana dhatêng Ibu Ratu Agêng, ingkang salam donga dhatêng rayi kula Bok Ratu Ibu, ingkang salam d

Sinêrat nagari ing Surakarta Adiningrat, ing dintên Kêmis tanggal kaping 28 wulan Sawal taun Be, angkaning warsa 1744.

5. Pèngêt. Ingkang sêrat saha ingkang salam donga, Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama, ingkang akadhaton nagari ing Surakarta [Su...]

--- 17 ---

[...rakarta] Adiningrat. Dhatênga ing anak prabu Kangjêng Sultan Hamêngkubuwana ingkang kaping sakawan, Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama Khaliphatullah ingkang angrênggani kadhaton nagari ing Ngayogyakarta Adiningrat. Ingkang mugi pinanjangêna ingk

Sasampuning kadya punika awiyos anak prabu, sarèhning anak prabu asuka uninga dhatêng kula pambabaripun garwa ijêngandika, putra kula Bok Ratu Kancana, kula asuka panjurung patumbasing êmpon-êmpon satus reyal. Kalih warni mori badhe pasatan sakayuh, punik

Kalihdening ingkang taklim raka ijêngandika putra kula Ki Adipati Anom Amangkunagara katura dhatêng anak prabu, kalih ingkang pangabêkti rabi kula Bok Ratu Kancana dhatêng Ibu Ratu Agêng, ingkang salam donga dhatêng rayi kula Bok Ratu Ibu, ingkang salam d

Sinêrat nagari ing Surakarta Adiningrat ing dintên Sênèn tanggal kaping 3 wulan Dulkangidah taun Be, angkaning warsa 1744.

--- 18 ---

6. Pèngêt. Ingkang sêrat saha ingkang salam donga, Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama, ingkang akadhaton nagari ing Surakarta Adiningrat. Dhatênga ing anak prabu Kangjêng Sultan Hamêngkubuwana ingkang kaping

Sasampuning kadya punika awiyos, anak prabu akintun sêrat dhatêng kula, inggih sampun kula tampèni, punapa saungêling sêrat sampun kula tupiksani sadaya, anak prabu asuka uninga dhumatêng kula, yèn ing mangke putra ijêngandika wayah kula, kêkasih Pangeran

Kang punika anak prabu, inggih sakalangkung jumurung saha ing panarima kula dhatêng anak prabu, wondening pandonga kula dhatêng wayah kula Ki Adiapati Anom Amêngkunagara, ingkang

--- 19 ---

mugi-mugi lulusa, pinanjangêna ingkang yuswa, sarta kasarasan ing salami-laminipun.

Kalihdening ingkang taklim raka ijêngandika putra kula Ki Adipati Anom Amêngkunagara katura dhatêng anak prabu, ingkang salam donga dhatêng putra ijêngandika wayah kula Ki Adipati Anom Amêngkunagara, ingkang pangabêkti rabi kula Bok Ratu Kancana dhatêng I

Sinêrat nagari ing Surakarta Adiningrat. Ing dintên Kêmis tanggal kaping 18 wulan Bêsar ing taun Be, angkaning warsa 1744.

7. Pèngêt. Ingkang sêrat saha ingkang salam donga, Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama, ingkang kadhaton nagari ing Surakarta Adiningrat. Dhatênga ing anak prabu Kangjêng Sultan Hamêngkubuwana ingkang kaping

--- 20 ---

Ingkang mugi-mugi pinanjangêna ingkang yuswa dening Allahu tangala, salamêt ing donya rawuh ing ngakherat, sarta kasarasan ing salami-laminipun.

Sasampuning kadya punika awiyos. Sarèhning anak prabu akintun sêrat dhatêng kula, inggih sampun kula tampèni, punapa saungêling sêrat sampun kula tupiksani sadaya, anak prabu asuka uninga dhatêng kula, yèn ing mangke eyang ijêngandika paman Pangeran Arya

Kang punika anak prabu, inggih sakalangkung pangungune manah kula, dene ing mangke kula asuka panglayad dhatêng anak prabu, ing sapatilare eyang ijêngandika paman Pangeran Arya Dipasônta, mugi jinêmbarna ing kuburipun.

Kalihdening malih ingkang taklim raka ijêngandika putra kula Ki Adipati Anom Amangkunagara katura dhatêng anak prabu, ingkang salam donga dhatêng putra ijêngandika wayah kula Ki Adipati Anom Amangkunagara, ingkang pangabêkti rabikula Bok Ratu Kancana dhat

--- 21 ---

Sinêrat nagari ing Surakarta Adiningrat. Ing dintên Jumungah tanggal kaping 4 wulan Mulud ing taun Jimakir, angkaning warsa 1746.

8. Pèngêt. Layang manira piagêm. Kangjêng Radèn Adipati Sasradiningrat kagadhuha marang Babah Caosing, marmane Babah Caosing manira gadhuhi layang piagêm. Dene manira gawe bêkêl, ana kagungan manira bumi desa tanah Sukawati, ing Kêbakkramat, karya 4 sapad

Sarta manira wis anampani dhuwite Si Babah Caosing, kèhe 200 ringgit. Sumurup êmpingan, pajêge kagungan manira bumi desa karya sajung mau, lawase wolulas pasokan sangang taun sangang oyod. Sah ênggèn manira mundhut ngêmping pajêg, nuli Si Babah Caosing wi

--- 22 ---

Si Babah Caosing ênggone anampani bumi ing Kêbakkramat karya sajung irêngan. Besuk yèn Si Babah Caosing arêp anempokake bumi, iya amasrahna irêngan. Dene dhuwit pagunungan sajung sareyal, ing sabên Pasa Mulud, Si Babah Caosing asoka marang manira dhewe, a

Kala dhawuh Sênèn tanggal kaping 9 wulan Sawal taun Alip, angkaning warsa 1747.

--- 23 ---

9. Pèngêt. Layang ingsun Kangjêng Ratu Kancana, ing Surakarta Adiningrat, tumêkaa marang sira adhi mas Pangeran Adipati Mangkuadiningrat, ing Pamêkasan.

Sawise salam donganingsun marang ing sira wiyose, sira angaturi layang marang ing panjênêngan ingsun iya uwis ingsun tampani, sarta uwis ingsun kauningani, apa ing saunine layangira, ing mêngko sira angunjuki pariksa marang ing panjênêngan ingsun, yèn kak

Kang iku iya bangêt ing pangungun ingsun, muga jinêmbarna ing kubure, dene adhi-adhi ajêng iya uwis ingsun tuturi, padha abangêt pangungune. Lan maninge ingsun titip marang sira anake lanang, yèn parêng sira lêstarèkna apa ing sapêpancène kakangira Arya S

Tinulis nagari ing Surakarta Adiningrat. Ing dina Sênèn tanggal [tang...]

--- 24 ---

[...gal] ping 28 sasi Sawal ing taun Alip. Angkaning warsa 1747.

10. Undhang-undhang

Kangjêng Tuwan Litnan Kolonèl Ridrênaus, residhèn ing Surakarta angaturi dhumatêng para tuwan ingkang anyêpêng padamêlaning guphrêmèn, sarta para tuwan upsir, punapa malih tuwan kang mrêdika, ingkang sami agêgriya ing paresidhenan Surakarta, ingkang sarta

Sampun andadosakên parêngipun kangjêng tuwan kang wicaksana ghuphrênur jendral ing dalêm rad, angganjar nama kaurmatan dhumatêng Kangjêng Pangeran Ariya Prabu Prangwêdana, nama Pangeran Adipati Arya Mangkunagara, pratôndha sangking sampun andadosakên parê

--- 25 ---

jendral ing dalêm rad, sarta andadosakên pratôndha ganjaran sangking têmên-têmênipun, Kangjêng Pangeran Ariya Prabu Prangwêdana, dhumatêng kangjêng ghuphrêmèn Nidrêlan India, ananging nama pakurmatan wau badhe botên kenging katurunakên dhumatêng ingkang ganêdahakên (dan di tempat lain). mênggah saening pratingkahipun, yèn dipun dugi sampun pantês atampia sih punika.

Amargi sangking pranatanipun kangjêng tuwan kang wicaksana guphrênur jendral ingkang sakalangkung saking prayoginipun, yèn nama kaurmatan punika badhe botên kaparingakên dhumatêng sanèsipun, amung têdhak-têdhakipun Kangjêng Pangeran Ariya Prabu Prangwêdan

Pranatan punika amêsthi badhe anêmêni rêmên dhumatêng ing kautamèn, sarta anêbihi ing lampah awon.

Pangeran Adipati Arya Mangkunêgara, ingkang sawêg kaangkat punika, badhe kaparingan pratôndha kaurmatan awarni [awar...]

--- 26 ---

[...ni] yatra mas satunggil, mawi kasêrat mungêl sababipun kaangkat, sarta sangking gênging sihipun kangjêng tuwan ingkang wicaksana guprênur jendral.

Ingkang punika mênggah gènipun anêdahakên ing têmên-têmênipun Kangjêng Pangeran Arya Prabu Prangwêdana dhumatêng kangjêng guprêmèn ing India, ingkang kasêrat ing yatra mas wau pintên-pintên atus taun, badhe taksih katapis sarta kenging kaungêlakên ing têd

Punapa malih sampun andadosakên parêngipun kangjêng tuwan kang wicaksana ghuphrênur jendral sangking Nèdrêlan India, amaringi pratôndha kaurmatan dhumatêng putranipun Kangjêng Pangeran Ariya Prabu Prangwêdana, jalêr têtiga, Pangeran Arya Surya Mantaram, R

Kangjêng tuwan residhèn, botên susah mawi anglairakên suka pirênanipun, gènipun atampi parentah sangking kangjêng tuwan ingkang wicaksana guphrênur jendral, mênggah ênggènipun amaringakên ganjaran, dhumatêng têtiyang Jawi ingkang agêng sarta ingkang têmên

--- 27 ---

Ing wusananipun kangjêng tuwan residhèn anglairakên ingkang dados pamujinipun, supados para pageran sarta wêdana samia amêndhêt tuladha, sangking pangangkatipun ing dintên punika, sarta mênggah ing kaèngêtanipun, prêluning prakawis ingkang sampun kalampah

Kangjêng raja kang maha aghung ing nagari Nèdrêlan, ingkang mugi pinanjangna ing yuswanipun, saha wakilipun kangjêng raja kang maha agung wau, Kangjêng Tuwan kang Wicaksana Ghuphrênur Jendral Baron Phan dêr Kapèlên, ingkang mugi-mugi pinanjangna ing yuswa

11. Ingkang sêrat saha ingkang salam taklim. Kangjêng Pangeran Adipati Anom Amangkunagara, sudibya rajaputra narendra Mataram. Ing Surakarta Adiningrat. Kaatura ingkang rayi Kangjêng Sultan Hamêngkubuwana ingkang kaping sakawan. Senapati ing Ngalaga Ngabd

--- 28 ---

Khaliphatullah, ingkang angrênggani kadhaton nagari ing NgaogyakartaNgayogyakarta. Adiningrat. Ingkang mugi-mugi pinanjangêna ingkang yuswa dening Allahu tangala, salamêt ing donya, rawuh ing ngakherat. Sarta kasarasan ing salami-laminipun.

Sasampuning kadya punika awiyos. Kula angaturi uninga dhatêng kangjêng sultan. Yèn ing mangke kangjêng uwa ijêngandika, rama kangjêng susuhunan dhatêng ing jangji, atilar donya kondur ing rahmatullah, amargi saking gêrah sarira sadaya, wondening sedanipun

Kalihdening ingkang salam donga Ibu Kangjêng Ratu Kancana dhatêng ibu ijêngandika Kangjêng Ratu Ibu, ingkang salam donga dhatêng Kangjêng Ratu Mas. Ingkang salam donga dhatêng rayi kula Bok Ratu Kancana, ingkang pangabêkti rabi kula bok ratu kadipatèn sêp

Sinêrat nagari ing Surakarta Adiningrat. Ing dintên Sênèn tanggal kaping 23 wulan Bêsar, taun Alip. Angkaning warsa 1747.

--- 29 ---

12. Punika ingkang sêrat sangking Kangjêng Pangeran Adipati Arya Amangkunêgara, dhumatêng ingkang saudara Kangjêng Tuwan Litnan Kurnèl Nais. Kala kula awit panggih sapisan, kalayan kangjêng sunan ingkang suwargi, amargi sangking pangeran ngabèi, amanggihidalêm. gêrah, tumuntên Kangjêng Pangeran Arya Buminata, kalayan Pangeran Adinêgara, lumêbêtipun dhatêng panêpèn, sami katimbalan. Tumuntên kangjêng sunan dhawah ngêndika dhatêng kula, padha ngumbea wedang, nginang-nginanga, lan aja kowe kabêsturon thole, [tho...]

--- 30 ---

[...le,] sêmangsane kowe malêbu, aja kowe taha-taha banjura bae, wis thole kowe padha alêlungguhana karo Kyai Buminata, aku durung kêlar lungguh suwe-suwe, lajêng kangjêng sunan kundur, botên antawis dangu kula mantuk.

Tumuntên antawis nêm dintên, kula amirêng yèn kangjêng sunan gêrahipun sangsaya sangêt, lajêng kula sowan malêbêt malih, ing wanci enjing, jujug kula ing panêpèn. Lajêng angunjuki uninga, tumuntên kula katimbalan lumêbêt ing dalêm agêng prabayêksa, salêbê

Sarêng kula cêlak pangêndika dalêm dhawah dhatêng kula, thole aku ora nyana bisa katêmu karo kowe manèh, dhèk mau aku ngising, sawise ngising aku nuli ngadêg, bacut sêmaput pandêlênganaku pêtêng, thole têkêmên sikilku kiye, sarêng kula têkêm lajêng kula s

--- 31 ---

adhimu si dipati, mupung aku misih jumênêng, lajêng ngêndika dhawah dhatêng radèn ayu dipati ingkang sêpuh, pangêndikanipun kangjêng sunan, êbèng kowe angujunga mênyang kangmasmu, sarêng sampun dèn ayu dipati kang sêpuh wau angujungi dhatêng kula, tumuntêamangsuli. inggih sêndika yèn panjênêngan sampeyan andhahar unjuk kula ingkang lêrês. Tumuntên kangjêng sunan ngandika, iya thole dipati bênêr kangmasmu, tumuntên pangeran dipati amangsuli wicantên dhatêng kula, inggih mêkatên kangmas lêsêrlêrês. timbalan sampeyan. Tumuntên kangjêng sunan dhawah ngandika, uwis thole padha kowe angumbe-ngumbea wedang, nginang-nginanga, aku takturu, lajêng kula ngunjuk wedang, kalayan kangjêng pangeran dipati, antawis kalih êjam, kangjêng sunan têksih sare, kula pam Antawis kalih dintên, kantos kêlajêng sedanipun kangjêng sunan, kula botên kantos pinanggih malih. Anamung sapunika pratelanipun.

--- 32 ---

13. Awit ingkang nama kangjêng raja

Sarèhning ingkang Sinuhun Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurrahman Sayidin Panatagama, ingkang kaping sakawan ing Surakarta Adiningrat, sampun surud kala tanggal kaping 1 wulan Oktobrê punika, utawi tanggal kaping 23 wulan Jawi Bês

--- 33 ---

dening kangjêng raja ingkang maha agung ing nagari Nèdrêlan, Prinis Phan Oranyênasao, sarta grut Hèrtoh sangking Luksêmburêh.

Ingkang punika inggih mêngkatên ugi mênggah ing prajangjianipun kados ingkang sampun katamtokakên sarta ingkang kaprajangjehakên dhatêng ingkang sinuhun kangjêng susuhunan wau, wontên ing sawarninipun sêrat kuntrak, utaminipun ingkang katitimangsan tangga

--- 34 ---

Surakarta tanggal ping 10 wulan Oktobrê 1820, utawi tanggal ping 1 wulan Sura taun Ehe 1748.

Undhang-undhang

Awit ingkang nama kangjêng raja.

Sarèhning kangjêng tuwan residhèn ing Surakarta, kala tanggal kaping sadasa wulan Oktobrê puniki, sampun angangkat kang kalihan kaurmatan dhatêng ing Kangjêng Gusti Pangeran Adipati Anom Mangkunagara, dados susuhunan sangking sakathahe tanah-tanah ing Sur

Ingkang sarta awit dening kangjêng tuwan ingkang wicaksana gurnadur jendral ing dalêm rad sampun amarêngi anêtêpakên sarta angangkat ingkang saèstu, dhatêng ing kangjêng susuhunan wau, saha anglampahakên kumisi supados angaturana uninga dhatêng ingkang si

--- 35 ---

Mila para tuwan-tuwan ingkang kajumênêngakên kumisaris ing bab ingkang kasêbut ing ngajêng wau, ing mangke nglimrahakên mênggah têtêpipun Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama kaping gangsal ingkang saèstu dado

Sampun têlas wontên ing nagari Surakarta, kala tanggal kaping 31 wulan Oktobrê 1820, kadamêl dening para tuwan-tuwan kumisaris wau.

15. Sarèhning kangjêng tuwan ingkang wicaksana gurnadur jendral ing salêbêting rad, sampun amarêngi awit ingkang nama kangjêng raja ingkang maha agung ing nagari Nèdrêlan, ingkang saèstu andarbêni tanah punika, angangkat sarta anêtêpakên dhatêng ing kula,

--- 36 ---

Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama kaping gangsal, ananging kula mawi prajangji, inggih ugi kados kang sampun dados prajangji sakathahing kawajibanipun rama kula Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman

Sarta sarèhning mêngkatên ugi prajangjian kula ênggèn kula anglampahi kalayan panrima pêparentahan kang kagêntosakên dhatêng ing kula.

Pramila ênggèn kula anêrangakên punapa saèsthining manah kula, ing sapunika kula saha para priyayi agêng-agêng ing salêbêting karaton sami anandhani sarta supaos, punapa malih angêcapi, kalih êcap kula ing bab kang mungêl ing ngandhap punika.

Ingkang kaping sapisan, kula matur sarta angangkêni, yèn ênggèn kula anggadhuh sapalih ing ngatase tanah Jawi kados ingkang sampun kawêngku dhatêng rama kula, ing sasedanipun punika botên ênggèn kula tampi sangking panguwasa kula piyambak. Ananging sangki

Ingkang kaping kalih, kula matur sarta angangkêni, yèn tanah ingkang kasêbut ing nginggil wau namung kagadhuhakên dhatêng ing kula sawabsabab. punika kangjêng guphrêmèn andarbèni panguwasa amundhut malih gêgadhuhan kula wau sangking ing kula, bilih kula botên [bo...]

--- 37 ---

[...tên] anglêksanani prajangjian saha kawajiban kula, ingkang sampun katamtokakên ing dalêm sawarnènipun sêrat kuntrak, utawi sêrat prajangjean ingkang sampun kadamêl tuwin ingkang badhe kadamêl, ing têmbenipun.

Ingkang kaping tiga, kula aprajangji bilih punika kapundhut sangking ing kula, kula amêsthi badhe anganyarakên sarta anêtêpakên sawarnènipun sêrat kuntrak kalih kangjêng guphrêmèn.

Ingkang kaping sakawan kula aprajangji ingkang têmên-têmên, botên badhe angewahi sakathahe pêparentahan, prakawising nagari punika kados ingkang sampun kalampahan, sarta kula badhe andêdahakên dhatêng kangjêng guphrêmèn, sangking dening têmên-têmên rumakê

Ingkang kaping gangsal, kula aprajangji yèn kula badhe apratela dhatêng tuwan residhèn ing ngriki, mênggah sawarnining prakawis agêng ingkang kula kauningani sarta ingkang prêlu kauningakakên ing kangjêng guphrêmèn, ingkang punika kula inggih badhe pirêmb

Ingkang kaping nêm, kula aprajangji badhe anandhani sarta angêcapi kalih para priyayi agêng ing sêrat tatêdhakan têtiga wau katêtêpakên dening kangjêng guphrêmèn, ingkang satunggil badhe kakintunakên dhatêng kangjêng guphrêmèn ing nagari Batawiyah, [Batawi...]

--- 38 ---

[...yah,] ingkang satunggil dhatêng tuwan residhèn ing ngriki, wondene ingkang satunggil malih kula rawati piyambak.

Kadamêl sarta sinêrat ing Surakarta Adiningrat kala ping 31 wulan Oktobrê taun 1820, utawi tanggal ping 23 wulan Jawi, Sura, taun 1748.

Pratôndha Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama kaping gangsal.

Pratôndha Radèn Dipati Sasradiningrat.

Pratôndha kawula Radèn Tumênggung Arungbinang.

Pratôndha kawula Radèn Mas Riya Sasrakusuma.

16. Pèngêt. Ingkang sêrat Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama, dhumatênga marang andika paman Sultan Cakraadiningrat, ing Madura.

--- 39 ---

Sasampuning salam kula wiyose, kula asuka uninga dhatêng paman sultan, yèn raka andika rama ingkang sinuhun kangjêng susuhunan dhatêng ing jangji, atilar donya mantuk ing rahmatullah, amargi saking gêrah sarira dalêm sadaya, wondene sedane ing dintên malê

Lan malih kula asuka uninga dhatêng paman sultan, ênggèn kula kaangkat anggêntosi jumênêng nata, anama Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama, kaping gangsal. Dening saudara kula Tuwan Litnan Kulnèl Ridêr Mistêr

Kalihdene ibu Kangjêng Ratu Kancana lajêng kula saosi nama Kangjêng Ratu Agêng, putra andika garwa kula bok ratu kadipatèn sêpuh kula angkat nama Kangjêng Ratu Kancana, putra andika bok ratu kadipatèn anom kula angkat nama Kangjêng Ratu Mas.

--- 40 ---

Lan malih ingkang salam donga Ibu Ratu Agêng dhatênga andika paman sultan, sarta dhatêng bibi Ratu Ayunan, kalih ingkang salam garwa kula Kangjêng Ratu Kancana, sarta Kangjêng Ratu Mas dhatêng bibi Ratu Ayunan.

Sinêrat ing dintên Rêbo tanggal ping 1 sasi Saphar taun Ehe angkaning warsa 1748.

17. Pèngêt. Layang ingsun Kangjêng Ratu Agêng, Ratu Ibu dalêm ing Surakarta Adiningrat, dhawuha marang sira, adhi Ariya Cakraningrat.

Sawise salam ingsun marang ing sira adhi, sira angaturi layang ing panjênêngan ingsun, iya uwis ingsun tampani, sarta uwis ingsun kawruhi, anadene sira angaturi uninga marang ing panjênêngan ingsun, yèn ing mêngko rabinira atinggal donya mulih ing rahmatu

Lan maninge sira angaturake ing karepotanira, saking dening anakira akèh, sarta sira anyumanggakake ing awakira marang ingsun. Iya uwis ingsun tarima, sarèhning sira anyumanggakake ing awakira, kang iku adhi mungguh

--- 41 ---

karsaningsun, prayoga sira anyuwuna pamit marang ing guphrêmèn. Mênyang nagara ing Surakarta, yèn wis olèh kalilan ing pamitira, tumuli sira angaturana uninga ing panjênêngan ingsun. Anuli ingsun angaturake marang panjênêngan dalêm anak prabu ingkang sinu

Tinulis ing dina Sênèn, tanggal kaping 22 sasi Sawal, taun Ehe, angkaning warsa 1748.

18. Pèngêt. Layang ingsun Kangjêng Ratu Agêng, ing Surakarta Adiningrat, sarta salam donganingsun, dhawuha marang sira, adhimas Pangeran Adipati Mangkuadiningrat. Kang atêtunggu kagunaganing guphrêmèn, ing nagara Pamêkasan. Sarta taklime putraningsun Bok

Ing sawise salam donganingsun adhimas adipati, sira ngaturi layang wêwangsulan marang panjênêngan ingsun, iya wus tumêka, sarta wus ingsun tupiksani, sawirasane layangira wêwangsul, aprakara pamundhut ingsun marang rabine adhimas Arya Sasrawinata, muwah a

--- 42 ---

Maludin. Loro anake wadon Dèn Ajêng Saripa, têlu anake saka ing sêlir, kang aran Radèn Sudin, kang iku adhimas iya sira saosake, kairid ing salakune si biyung Jayapurwaka, ing saiki wus padha têka ing nagara Surakarta Adiningrat. Sarta padha salamêt kabèh

Lan maninge sira angaturi uninga marang ingsun, yèn Si Ngabèi Jayapurwaka, wus tinêkakake ing jangji, mulih marang ajal. Ana ing Pamêkasan. Amarga lara pêpanas. Kang iku adhimas, bangêt pangungun ingsun, dene ajale Si Jayapurwaka ana ing sajrone anglakoni

Karodene adhimas adipati, sira angaturake pangabêkti, arupa barang, kaya kang kasêbut ana ing sajroning layang lêmpitan. Iya wus têka ing ingsun kabèh, lan wus ingsun tampani, liwat saka dadi suka pirênaningsun.

Anadene kang dadi lawase bocahira, ora ingsun ulihake tumuli, sabab lagi ana ambah-ambah lêlara, dadi galih ingsun sumêlang, manawa bocahira lara ana ing dalan.

Wusana adhi mas, ingsun mundhut kiriman brambang putih.

Tinulis ing nagara Surakarta Adiningrat, tanggal ping 30 sasi Dulkangidah, taun Ehe, angkaning warsa 1748.

--- 43 ---

19. Pèngêt. Layang ingsun piyagêm Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama, ingsun gadhuhake marang kawulaningsun wong Cina Babah Ke, marmane ingsun gadhuhi layang ingsun piyagêm. Dene amajêgi kagungan ingsun bumiadate. kang uwis kalakon. Dene pajêg têlung atus reyal anggris ing sataune iku, mêtua tatêngahan. Ping pindho sataun. Ing bakdane garêbêg Mulud angladèkna kagungan ingsun pajêg satus sèkêt reyal anggris. Ing bakdane garêbêg suwasa angladèkna kagungan ingsun pajê

--- 44 ---

sangang taun, amêsthi kagungan ingsun bumi desa ingsun jabêl. Anadene Si Babah Ke ênggone tômpa ing mêngko bumi sawah irêngan, besuk ing tempone iya ngaturna kagungan ingsun bumi sawah irêngan. Dene yèn ana têtanduran kang durung tuwa, utawa durung kêna k

Pacuan-pacuan sakèhe kawulaningsun, padha sira ngestokna unine layang ingsun piyagêm. Kang ingsun gadhuhake marang kawulaningsun wong Cina Si Babah Ke, taha yèn tan angèstokna, atanapi yèn amaidoa, kaplaksanaa marang sakèhe nayakaningsun, ana ing alun-alu

Kala dhawuh pangandika dalêm ing dintên Sênèn, tanggal kaping wolu, ing wulan Rabingulawal, ing taun Jimawal, angkaning warsa 1749.

--- 45 ---

20. Pèngêt. Layang ingsun piyagêm Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama, ingsun gadhuhake marang kawulaningsun wong Cina Si Babah Ke, marmane ingsun gadhuhi layang ingsun piyagêm, dene amajêgi kagungan ingsun b

--- 46 ---

desa, atawa yèn anganiaya marang sawijining wong desa, apadene yèn angèthèrake kagungan ingsun pajêg. Sanajan durunga tutug ing jangjine rolas taun, amêsthi kagungan ingsun bumi desa ingsun jabêl. Ing mêngko Si Babah Ke atômpa bumi sawah irêngan. Besuk in

Pacuan-pacuan sakèhe kawulaningsun, padha sira angèstokna ing saunine layang ingsun piyagêm, kang ingsun gadhuhake marang Si Babah Ke, taha yèn tan angèstokna, atanapi yèn amaidoa, kaplaksanaa marang sakèhe nayakaningsun ana ing alaun-alun ing Surakarta A

Kala dhawuh pangandika dalêm, ing dintên Sênèn, tanggal kaping kalih likur, wulan Rabingulawal, ing taun Jimawal, angkaning warsa 1749.

--- 47 ---

21. Ingkang sêrat pratôndha Kyai Ngabèi Jayapraceka, kacêpênga dhatêng ingkang saudara Babah Ngantèn Cinoan.

Mila Babah Ngantèn Cinoan kula cêpêngi sêrat pratôndha, dene kula anyambut gadhahanipun yatra 300 ringgit. Wondene ingkang kula saurakên sambutan kula yatra 300 ringgit punika, pamêdalipun gêgadhuhan kula siti dhusun ing Ngirisakikil, salêbêtwukire, sapad

Ing sapunika Babah Ngantèn Cinoan atampi siti cêmêngan, enjingbenjing. inggih mantuk dhatêng kula cêmêngan, dene yèn tanêm tuwuhe taksih katanggêlan, kula inggih angantosakên ing sapangundhuhe, ananging tanêm tuwuh wau, ingkang wontên têgil, utawi kang wontên padhusunan, sami amanuta oyodipun ing pantun. Kalihdene Babah Ngan [N...]

--- 48 ---

[...gan] anêgora kajêng taun, ambibarna tiyang alit. Punapadene anganiayaa tiyang ingkang tanpa dosa, yèn ngantos saha nêrak ing prajangji punika, sanajan dèrènga dumugi ing wolung taun, amêsthi siti dhusun kula dhadhal, sambutan kula yatra tigang atus ringgit sap

Dene pêpacaking parentah Babah Ngantèn Cinoan, êmpun dika wani-wani angadêgake ngabotohan. Lan êmpun purun-purun angingu angubungi tiyang lampah awon. Kampak kecu maling sasamine, punapadene kandhêg kampiran, yèn kantosan katitik katur ing parentah, amêst

Kang iku sarupane wong bumi desa ing Ngirisakikil, kang milu ing manira, padha pituruta marang parentahe Babah Ngantèn Cinoan. Taha yèn tan angèstokna, atanapi yèn amaidoa, amêsthi nêmu bilai kang luwih abangêt.

Sahing prajangji Sênèn tanggal kaping 27 wulan Rabingulakir, taun Jimawal, angkaning warsa 1749.

--- 49 ---

22. Punika ingkang sêrat sarta ingkang tabe akathah-kathah sangking Pangeran Pakualam. Kaatura ingkang saudara, Kangjêng Tuwan Litnan Kulnèl Ridrê Nais. Sasampuning kadya sapunika awiyos, kula anêdha pitulung dhumatêng saudara, mugi kaatura ing kangjêng t

Kala rumiyin kula sampun anêdahakên têmên-têmên kula dhumatêng kangjêng guphrêmèn Nèdrêlan. Sarêng kula têksih anyêpêng parentah ing Ngayogyakarta, kala timuripun kangjêng sultan. Pramila kenging saudara pitados. Yèn kula botên badhe kirang malês katêmêna [katêmê...]

--- 50 ---

[...na]

Sinêrat ing dintên Sênèn tanggal ping gangsal wulan Jumadilawal ing taun Jimawal angkaning warsa 1749.

23. Pèngêt. Nawalaningsun Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama, ingsun gadhuhake marang kawulaningsun wong Cina Si Babah Ongke, marmane ingsun gadhuhi nawalaningsun. Dene ingsun gawe kawulaningsun wong juru kê

--- 51 ---

bênêr, amêsthi ingsun buwang saka ing sabêt saponira, dene kang dadi lêlungguh dêmang sawijine sawah anyakikil, yèn ana prakarane wong desa, iya Si Dêmang Jayarumêksa lan Si Dêmang Jagarumêksa saha ngawruhana, kang sarta dêmang loro iku anyôngga apa-apa i

Pacuan-pacuan sakèhe kawulaningsun, padha sira angèstokna ing sauni-unine nawalaningsun, kang ingsun gadhuhake marang Si Dêmang Ongke, taha yèn tan angèstokna, atanapi yèn amaidoa, kaplaksanaa marang sakèhe nayakaningsun, ana ing alun-alun ingsun ing Sura

Kala dhawuh pangandika dalêm ing dintên Sênèn, tanggal kaping

--- 52 ---

sangalas, wulan Jumadilawal, taun Jimawal, angkaning warsa 1749.

24. Punika sêrat paturanipun abdi dalêm tiyang Citên Ajana sêdaya, sarta sambahsêmbah. sungkêmipun abdi dalêm Citên Jana sêdaya, konjuka dhatêng kangjêng tuwan bêsar residhèn ing Surakarta, saha risidhèn ing Ngayogyakarta, wiyosipun sawêg ing wulan Jumadilawal tanggal ping pitu wingking punika, wiwitipun tanah Bagêlèn sêdaya anglangkungi rêrintên. dalaludalu. sami batênbotên (dan di tempat lain). rumaos gadhah gêsang, anglangkungi kasusahanipun. Katuju tuwan bêsar inggal tindak mêdal dhatêng tanah Bagêlèn piyambak, angêradin tanah Bagêlèn sarta nyêpêngi tiyang awon-awon sêdaya, punika tanah Bagêlèn, rêja kêrtanipun langkung sangking wau-wau, wit stiyang. Citên bungahipun kados tiyang sampun pêjah, gêsang malih sangking pitulungipun tuwan bêsar, yèn wênanga kados sami ngangkên bapa, sangking batên sagêdipun mangsuli [mangsu...]

--- 53 ---

[...li] sihipun tuwan bêsar dhatêng abdinipun sêdaya, sami saklangkung-langkung trimakasihipun, kalih sawêrnine tiyang Citên, tôndha tanganipun sami wontên sangadhapesangandhape. sêrat punika, ing Jana tanggal ping 20 Jumadilakir 1749.

25. Pèngêt. Kang sêrat pratôndha Radèn Angabèi Purwakusuma, kacêkêla marang saudara Babah Kwikmasing, marmane saudara Babah Kwikmasing anyêkêl layang manira pratôndha, dene manira utang dhuwite kèhe 140 ringgit, dene kang manira saurake ing saudara Babah

--- 54 ---

Babah Kwikmasing atômpa bumi irêngan, yèn wis tutug ing jangji nêm taun, rolas pasokan, iya muliha irêngan. Saupama katanggungan durung tuwa, utawa durung kêna kaundhuh, manira nyarantèkake rampunging pangundhuhe, lan manèh Babah Kwikmasing misih kêna ing

Parentah manira marang sarupane wong bumi desa ing Wêdani sajung, [sa...]

--- 55 ---

[...jung,] ing Pamriyan sabau, tuwa anom lanang wadon, padha pakênira apituruta amêmanuta, apa barang kang dadi parentahe Babah Kwikmasing kang bênêr, sapa kang ora manut ing parentahe, atawa ora angèstokake, tuwin amaido unine layang manira parentah kiye, amêsthi k

Kalane anampani bumi desa ing Wêdani sajung, ing Pamriyan sabau, ing dina Rêbo, tanggal ping 25 ing sasi Jumadilakir taun Jimawal 1749.

26. Pèngêt. Nawalaningsun, Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama, ingsun gadhuhake marang Si Ngabèi Sumadirja, marmane ingsun gadhuhi nawalaningsun, dene kulawisudha ingsun junjung lungguhe saka ing ngisor, ing

Ing Selagung, gawening wong: 24

--- 56 ---

Ing Selagung, lêgok pasanggrahan: 24

Ing Kêpuh Turus, Sobrah Manjung Gêbang: 24

Ing Tajung Sajèn, Beralirik: 24

Ing Majêlag, Bera Tangkisan Jati: 10

Ing Plasagandhu Magêrusum Bêbrangkal Kauman: 24

Ing Jayan Karangnôngka Kiringan: 24

Ing Mundhon Bakungan Putat: 12

Ing Jambu Janti Jagadipan Têgalampèl: 12

Ing Jêthis Karangmaja, Sampang Larangan: 10

Ing Sumbêr Talêbuk Garut Candhi, Wêdhapandhês: 12

Gunggung gawening wong: 200

Iku dèn sônggaa ing sagawe-gawene wêdanane kawulaningsun mantrining wong sèwu, aja owah kaya kang uwis kalakon. lan ingsun kawenangake Radèn Tumênggung Jayanagara iku, yèn anganggo-anggoa apa ing saanggon-anggone wêdanane kawulaningsun mantrine wong sèwu.

Anadene wêwalêr ingsun marang ing sira, aja sira wani-wani anglakoni pagawean ngabotohan. Amadati, apalacidra, angubungi wong durjana, lan sabarang kang kalêbu panggawe ala, aja sira anglakoni, têka kongsi anglakoni, amêsthi yèn sira anêmu bilai.

Pacuan-pacuan sakèhe kawulaningsun, padha sira angèstokêna, ing saunine nawalaningsun, kang sun gadhuhake marang Radèn Tumênggung Jayanagara, taha yèn tan angèstokêna, [angè...]

--- 57 ---

[...stokêna,] atanapi yèn amaidoa, kaplaksanaa ing sakèhe para nayakaningsun, ana ing alun-alun ingsun ing Surakarta Adiningrat, sarta konjuka ing ingsun.

27. Pèngêt. Nawalaningsun Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama, ingsun gadhuhake marang Si Kudanirmala, marmane ingsun gadhuhi nawalaningsun, dene ingsun kulawisudha, ingsun junjung lungguhe saka ngisor, ingsu

Ing Juwiring, gawening wong: 12

Ing Juwiring: 12

Ing Juwiring Baturan Sèdhèngpasiran: 12

Ing Manjung Dhukuh Kalibuthak: 12

Tanjung ing Krajan: 6

Ing Magêru Bugêl Kêdhungjambal: 5

Ing Kuwarangan Palêmahan JithisJêthis. : 12

--- 58 ---

Ing Gendhongan Sidawayah Wiro: 12

Ing Ngukir Kawi Mundhon: 5

Ing Jêthis Sênêng: 2

Ing Ngasinan Waru Karanganyar: 10

Gunggung gawening wong: 100

Iku dèn sônggaa ing sagawe-gawene mantri kaliwone kawulaningsun wong sèwu, aja owah kaya kang uwis kalakon, lan ingsun kawênangake Radèn Ngabèi Wôngsanagara iku, yèn anganggo-anggoa apa ing saanggon-anggone mantri kaliwone kawulaningsun wong sèwu.

Anadene wêwalêr ingsun marang ing sira, aja sira wani-wani anglakoni pagawean ngabotohan, amadati, apalacidra, angubungi wong durjana, lan sabarang kang kalêbu panggawean ala, aja sira wani-wani anglakoni, têka kongsi anglakoni, amêsthi yèn sira anêmu bil

Pacuan-pacuan sakèhe kawulaningsun, padha sira angèstokna, ing saunine nawalaningsun, kang ingsun gadhuhake marang Radèn Ngabèi Wôngsanagara, taha yèn tan angèstokna, atanapi yèn amaidoa, kaplaksanaa ing sakèhe para nayakaningsun, ana ing alun-alun ingsun

--- 59 ---

28. Pèngêt. Nawalaningsun Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama, ingsun gadhuhake marang Mas Ngabèi Prajawijaya, marmane ingsun gadhuhi nawalaningsun. Dene ingsun gawe mantri panèwune kawulaningsun wong sèwu, s

Ing Pêpandheyan, gawening wong: 8

Ing Candhi Lêdhok Saratakan: 8

Ing Patikan: 3

Ing Putat Kiringan Samapura: 7

Ing Ngêluk: 4

Iku disônggaa ing sagawe-gawene mantri panèwune kawulaningsun wong sèwu, aja owah kaya kang uwis kalakon. Lan ingsun kawênangake Mas Ngabèi Prajawijaya iku, yèn anganggo-anggoa ing saanggon-anggone ing mantri panèwune kawulaningsun wong sèwu, anadene wêwa

--- 60 ---

Pacuan-pacuan sakèhe kawulaningsun, padha sira angèstokna, ing saunine nawalaningsun, kang ingsun gadhuhake marang Mas Ngabèi Prajawijaya, taha yèn tan angèstokna, atanapi yèn amaidoa, kaplaksanaa ing sakèhe para nayakaningsun, ana ing alun-alun ingsun in

29. Pèngêt. Nawalaningsun Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama, ingsun gadhuhake marang Si Ngabèi Wôngsadiwirya, marmane ingsun gadhuhi nawalaningsun, dene ingsun gawe mantrine kawulaningsun wong sèwu, sarta i

Ing Jontakan Sarèn, gawening wong: 4

Ing Sobrah Buntalan: 4

Ing Jêthis Sênêng Tawèn: 5

Ing Ngêpoh Jambu: 4

Ing Tapèn Ngêmplak: 3

Gunggung gawening wong: 20

Iku dèn sônggaa ing sagawe-gawene mantrine kawulaningsun wong sèwu, lan ingsun kawênangake Si Ngabèi Wôngsadiwirya [Wôngsa...]

--- 61 ---

[...diwirya] iku, yèn anganggo-anggoa, apa ing saanggon-anggoning mantrine kawulaningsun wong sèwu, anadene wêwalêr ingsun marang ing sira, aja sira wani-wani anglakoni pagawean ngabotohan, amadati, apalacidra, angubungi wong durjana, lan sabarang kang kalêbu panggawe

Pacuan-pacuan sakèhe kawulaningsun, padha angèstokna, ing saunine nawalaningsun, kang ingsun gadhuhake Si Ngabèi Wôngsadiwirya, taha yèn tan angèstokna, atanapi yèn maidoa, kaplaksanaa ing sakèhe nayakaningsun, ana ing alun-alun ingsun ing Surakarta Adini

30. Kangjêng Pangeran Adipati Arya Mangkunêgara, andarbèni panuwun ing Kangjêng Tuwan Litnan Kurnèl Ridrê Ibrêt Gerar Nais, saha residhèn ing karaton dalêm Surakarta Adiningrat.

Ingkang kula suwun, lulusipun kados dening kala panjenenganipun kangjêng guprêmèn Inggris, samunduripun abdi kula jêksa ingkang sowan ênyaosakênanyaosakên. sabarang prakawisipun abdi kula ing nêgari, utawi abdi kula tiyang ing

--- 62 ---

dhusun-dhusun, wontên ing pradata dalêm, kula sampun kalilan anyaosakên sabarang prakawisipun abdi kula tiyang ing dhusun-dhusun. Kalilan kula anyaosakên wontên ing kantor kimawon. Mênggah lajêngipun prakawis wau, abdi kula ingkang kalêrês mênang, punapa

Ingkang kaping kalih sarèhning kula sampun kalilan, abdi kula tiyang ing dhusun-dhusun rumêksa kagungan kula kabandaran. Ingkang sampun dados bawah kula piyambak. Botên mawi katurunan rumêksanipun dhatêng tiyang ing dhusun-dhusun bawah ing Surakarta, mêka [m...]

--- 63 ---

[...êka] kula piyambak. Yèn panuju amanggih cilaka kêkecon utawi kapandungan, inggih lajêng angunjuki uninga ing kangjêng tuwan residhèn. Tumuntên kangjêng tuwan residhèn amaringana upas apêpriksa dhatêng kabandaran wau, akanthia kalayan abdi kula piyambak. Botên

Ingkang kaping tiga sarèhning kula sampun kalilan anyaèni margi-margi ingkang sampun dados bawah kula piyambak. Sapintên-pintêna panjangipun ing margi, punapadene pakèwêdipun ing margi, inggih abdi kula piyambak, ingkang anyaèni, botên susah katulungan sa

--- 64 ---

utawi sangking dhusun bawah ing Ngayugjakarta, makatên ugi abdi kula tiyang ing dhusun inggih botên têtulung dhatêng tiyang dhusun bawah ing Surakarta, dhatêng tiyang dhusun bawah ing Ngayugjakarta, punika mênggah rumêksanipun ing margi-margi wau, mênawi

31. Pèngêt, layang manira piyagêm, Kangjêng Pangeran Ariya Bêlatèr manira gadhuhake marang Si Krêtadiwirya, marmane Si Krêtadiwirya manira gadhuhi layang manira piyagêm, dene manira dadèkake, bocah manira dêmang ana bumi desa ing Dhompyong, salêbakwukire

Iki arane desane siji-sijine.

Ing Dhompyong karya: 12

Ing Kêmuda karya: 12

--- 65 ---

Angladèkêna kagungan manira pajêg ing dalêm sataun 240 sêtm. Mêtua têngahan ping pindho sataun. Bakda Pasa angladèkêna 120 sêtm. Bakda Mulud angladèkêna 120 sêtm. Iku dèn kasôngga ing salêladène kabèh, aja owah kaya kang uwis kalakon. Kang sarta Si Dêmang

Kala sinêrat ing dintên Sênèn tanggal ping 8 wulan Ruwah taun Jimawal ôngka 1749.

--- 66 ---

32. Pèngêt. Ingkang sêrat sarta ingkang salam donga, Kangjêng Pangeran Angabèi, ingkang sinatriya wontên salêbêting nagari dalêm ing Surakarta Adiningrat. Sayogya tumêkaa marang adhimas Radèn Mas Arya Kusumaningrat. Ingkang nagara ing Juwana, tanah pasisi

Sauwise salam donga marang adhimas, uwis mara anampani layang para, dhawuh saka ing ngasta dalêm ingkang sinuhun kangjêng susuhunan. Sarta uwis mara tupiksani apa saunine layang para kabèh, yèn ing mêngko para angomah-omahake adhi para Radèn Mas Arya Côndpatêlêsaning. pangantèn

--- 67 ---

loro, sabuk loro, ikêt siji. Titi.

Tinulis ing dina Sêtu tanggal ping 6 sasi Bêsar, ing taun Jimawal, ôngka 1749.

33. Pèngêt. Layang ingsun Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama, kang akadhaton nagari ing Surakarta Adiningrat.

Kang dhihin salam ingsun tumêkaa marang sira adhi mas Arya Kusumaningrat, ing Juwana, sawise salam ingsun wiyose, sira angaturi layang panjênêngan ingsun. Iya uwis ingsun tampani, sarta uwis ingsun tupiksani, ing saunine layangira, anadene sira angunjuki [angunj...]

--- 68 ---

[...uki]

Tinulis ing dinê Rêbo tanggal ping sapisan, sasi Mukharam, taun Je, angkaning warsa 1750.

34. Ingkang sêrat pratôndha tulus miyos saking iklasing manah suci, saking Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama kaping gangsal. Ingkang akadhaton nagari ing Surakarta Adiningrat. Ingkang andarbèni tah talatah

Sasampuning kadya punika wiyosipun. Kangjêng eyang akintun sêrat dhumatêng ing panjênêngan kula, ingkang kasêrat ing Bêtawi kaping 20 wulan Dhesèmbêr taun 1822, inggih sampun kula tampèni, punapa saungêling sêrat sampun kula tupiksani sadaya, kangjêng eya

--- 69 ---

kala kaping 6 wulan Dhesèmbêr punika, saha kangjêng eyang tuwan guphrênur jendral sampun aparentah, yèn karaton ing Ngayogyakarta kagêntosakên dhumatêng Pangeran Adipati Anom Amêngkunagara, sampun kaèstokakên saha kajumênêngakên, kala kaping 19 wulan Dhesgangsal. Awit ingkang nama parentah agêng ing India, sarta mênggah cap ing karaton ing nagari Ngayogyakarta wau, kaasta dhumatêng residhèn ing Ngayogyakarta, angantos ing diwasanipun kangjêng sultan.

Ingkang punika inggih sakalangkung tarima kasih kula dhumatêng kangjêng eyang, ingkang dados karsanipun kangjêng eyang, inggih anglulusakên anama Sultan Hamêngkubuwana ingkang kaping gangsal.

Kalihdening kula saha rabi kula Bok Ratu Mas, angaturi tabe akathah-kathah, kaatura ing eyang kangjêng tuwan guphrênur jendral, saha dhumatêng garwanipun eyang, punapa saèsthining manah kawrat ing dalêm sêrat.

Sinêrat nagari ing Surakarta Adiningrat, ing dintên Rêbo tanggal kaping 10 wulan Rabingulakir ing taun Jhe, angkaning warsa 7750.1750.

--- 70 ---

35. Pèngêt. Ingkang sêrat saha ingkang salam donga, Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama, ingkang akadhaton nagari ing Surakarta Adiningrat. Dhatênga ingkang putra Kangjêng Sultan Hamêngkubuwana ingkang kapinggangsal. Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama Khaliphatullah, ingkang angrênggani kadhaton nagari ing Ngayogyakarta Adiningrat, Ingkang mugi-mugi pinanjangêna ingkang yuswa dening Allahu tangala, salamêt ing donya rawuh ing ngakherat, sarta kasaras

Sasampuning kadya punika awiyos anak prabu, sarèhning anak prabu akintun sêrat dhatêng ing kula, inggih sampun kula tampèni, punapa saungêling sêrat sampun kula tupiksani sadaya, anak prabu asuka uninga dhatêng kula, sarèhning rama ijêngandika kangjêng su

--- 71 ---

ing taun Jhe, angkaning warsa 1750, sarta têtiyangipun anak prabu sadayanipun, inggih sampun sami ngangkêni, sawab punika, mila anak prabu ing mangke asuka uninga mênggah punika dhumatêng ing kula, kalayan angajêng-ajêng supados ênggènipun anak prabu dhat

Sinêrat nagari ing Surakarta Adiningrat, ing dintên Jumungah tanggal kaping 12, wulan Rabingulakir ing taun Jhe angkaning warsa 1750.

--- 72 ---

36. Atur tabe kula saha kaurmatan akathah-kathah, Kangjêng Radèn Adipati Sasradiningrat. Katur Kangjêng Tuwan Hèndrik Magilaphri, residhèn ing Surakarta Adiningrat.

Sasampuning kadya punika wiyosipun, kula angaturi uninga ing kangjêng tuwan residhèn. Yèn utusan kula priyayi panèwu jêksa nagari, akalihan jêksa pradata, sakancanipun. Ingkang kakanthèkakên lurah upas Kartayuda, kautus angupadosi panunggilanipun Pangeran

Mênggah siti dhusun ing Dodol. Ingkang kasêbut wontên ing sêrat parentahipun kangjêng tuwan residhèn. Kagalih

--- 73 ---

dipun dhoki dhatêng Radèn Topèng, Radèn Jôntrakusuma, Kyai Ragausik. Bawah ing Pace botên wontên dhusun ingkang wasta mêkatên, inggih wontên siti dhusun wasta ing Dodol. Ananging bawah ing Madiun. Utusan kula akalihan lurah upas Kartayuda lajêng sami luma

Tumuntên utusan kula wau angsal pawarti saking dêmang dhusun ing bale panjang, bawahipun kangjêng guprêmèn. Yèn Radèn Topèng sapanunggilanipun kala ing dintên Jumungah tanggal kaping 24 wulan Bêsar ing taun Je 1750, dhatêng wontên ing dhusun Balepanjang panginggahi (dan di tempat lain). ing Grobogan. Sarêng sampun nyipêng sadalu wontên ing dhusun Balepanjang, enjing lajêng mangkat sakancanipun sadaya, lampahipun ngalèr ngilèn enggal utusan kula akalihan lurah upas sami angodhol lampahipun Radèn Topèng, sabên wontên dhusun dipun kèndêli,

Sarèhning sampun antawis ing ngupadosipun. Utusan kula akalihan lurah upas pun Kartayuda sami rêmbag mantuk, dumugi ing dhusun Wora-wari, tanah ing Saosragi angsal [angsa...]

--- 74 ---

[...l] pawarti, yèn Radèn Topèng sapanunggilanipun sampun sami kacêpêng wontên ing Kadhiri, kang sarta Pangeran Serang sampun nungkul dhumatêng kangjêng guphrêmèn. Wondening ingkang suka pawarti mêkatên punika dêmangipun ing dhusun Wora-wari, kala panyêpêngipun

Sinêrat ing dintên Slasa tanggal kaping 1 wulan Sura taun Dal, angkaning warsa 1751.

37. Ingkang sêrat saha ingkang taklim, Kangjêng Pangeran Ariya Buminata, ingkang minôngka wakil ing panjênêngan Kangjêng Pangeran Adipati Anom Amangkunagara, sudibya raja putra narendra Mataram ing Surakarta Adiningrat. Ingkang sayogi kaatur ingkang wayah

Sasampuning kadya punika wiyosipun. Ingkang sinuhun kangjêng sultan asuka sêrat dhumatêng kula, inggih sampun kula tampèni, [ta...]

--- 75 ---

[...mpèni,] saha sampun kula tupiksani ing saungêlipun ing sêrat sadaya, wondening ingkang sinuhun kangjêng sultan, asuka panglayat saking sedanipun kangjêng uwa dalêm ingkang sinuhun kangjêng susuhunan. Kalayan ingkang sinuhun kangjêng sultan asuka pakêkintun yatra

Kalih ingkang pangabêkti Kangjêng Ratu Mas Ing Surakarta, tuwin Ratu Pambayun, dhumatênga ingkang ibu Kangjêng Ratu Agêng, dhumatênga Kangjêng Ratu Mas, kalayan ingkang salam donga Kangjêng ratu Mas, Ratu Pambayun, dhumatênga ingkang rayi Kangjêng Ratu Ka

Sinêrat nagari ing Surakarta Adiningrat. Ing dintên Jumungah tanggal kaping 9 wulan Mukharam ing taun Dal, angkaning warsa 1751.

38. Pèngêt. Ingkang sêrat saha ingkang salam donga, Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama, ingkang kaping nêm. Ingkang kadhaton [kadhato...]

--- 76 ---

[...n] nagari ing Surakarta Adiningrat. Sayogi kaatura ing yayi prabu, Ingkang Sinuhun Kangjêng Sultan Hamêngkubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama Khaliphatullah, ingkang angrênggani kadhaton nagari ing Ngayogyakarta Adiningrat. Ingkang m

Sasampuning kadya punika awiyos. Sarèhning kangjêng rama kula ingkang Sinuhun Kangjêng Susuhunan Pakubuwana ingkang kaping gangsal sampun swargi, atilar donya kondur ing rahmatullah, ing sapunika Kangjêng Tuwan Hèndrik Magilaphri, residhèn ing Surakarta A

--- 77 ---

uninga dhatêng yayi prabu, ingkang sinuhun kangjêng sultan. Wondening pangajeng-ajêng kula, ênggèn kula angasta kaprabon punika, mugi andadosakên suka pirênaning galihipun rayi prabu, punapadening supados taksih, anêtêpi kados ingkang sampun kalampahan, p

Kalihdening ingkang pangabêkti Ibu Kangjêng Ratu Mas, kaatura eyang jêngandika Kangjêng Ratu Agêng, akalihan Kangjêng Ratu Mas. Ingkang salam donga Ibu Kangjêng Ratu Mas, dhumatênga ibu jêngandika Kangjêng Ratu Kancana, punapa saèsthining manah kawrat ing

Sinêrat nagari ing Surakarta Adiningrat, ing dintên Rêbo tanggal kaping 11, wulan Mukharam ing taun Dal, angkaning warsa 1751.

39. Punika ingkang sêrat pratôndha tulus miyos ing manah ingkang suci, saking Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama, ingkang kaping nêm. Ingkang akadhaton nagari ing Surakarta Adiningrat. Ingkang andarbèni tah

--- 78 ---

kaatura ingkang panjênêngan eyang Kangjêng Tuwan Ingkang Agêng Ingkang Wicaksana Ghodêr AlègsandêrAlèksandêr. Gherar Pilip Baron pan dêr Kapèlên. Guphrênur jendral ing Nèdêrlan India, ingkang mugi-mugi pinanjangêna ingkang yuswa, wilujêng sarta kasarasan ing salami-laminipun, sanêgari têtiyangipun sadaya.

Sasampuning kadya punika wiyosipun. Kula angaturi uninga ing panjênênganipun kangjêng eyang, yèn kula sampun kajumênêngakên nata, saking pangangkatipun Kangjêng Tuwan Hèndrik Magilapri, residhèn ing Surakarta Adiningrat. Kala ing dintên Sênèn tanggal kapi

--- 79 ---

Tuwan Lèklèrêk, residhèn nagari ing Magêlang, tiga Kangjêng Tuwan Hèndrik Magilapri, residhèn ing Surakarta.

Ingkang punika kangjêng eyang, inggih sakalangkung dados suka pirênanipun ing manah kula, saha sampun kula lampahi, kalayan pitêpang kula ingkang têmên-têmên. Punapa ing saêrèhipun kangjêng tuwan kumisaris tiga wau, inggih sampun sami kalampahan sadaya, s

Kalihdening malih kangjêng eyang tabe kula, kaatura ing kangjêng eyang miphro, saha ingkang tabe akathah-kathah ibu Kangjêng Ratu Mas, kaatura ing panjênênganipun eyang kangjêng tuwan ingkang agêng ingkang wicaksana guphrênur jendral, saha kaatura ing kan

Sinêrat nagari ing Surakarta Adiningrat, ing dintên Sênèn tanggal kaping 23 wulan Mukharam, ing taun Dal, angkaning warsa 1751.

--- 80 ---

40. Ingkang sêrat saha sêmbah bêkti sumungkêm kaulakawula (dan di tempat lain). rayi dalêm Kangjêng Pangeran Ariya Buminata, ingkang minôngka wakiling Panjênêngan Kangjêng Pangeran Adipati Anom Amangkunagara, Sudibya Rajaputra Narendra Mataram ing Surakarta Adiningrat. Kaatura ingkang raka Kangjêng Pangeran Ariya Mangkubumi, ingkang [in...]

--- 81 ---

[...gkang] êbok-êmbok sadaya sami konjuka ing panjênêngan dalêm, saha panêdha kula, ingkang mugi-mugi panjênêngan dalêm pinanjangêna ingkang yuswa dening Allahu tangala, sarta sih pamulènipun kang agêng-agêng ingkang sami kasarira ing kangjêng guphrêmèn rat phan Ind

Sasampunipun kadya punika wiyosipun kyai, kaula saha putra dalêm Pangeran Ariya Purabaya, Pangeran Angabèi, sami angaturi uninga ing panjênêngan dalêm. Yèn ing mangke rayi dalêm Ingkang Sinuhun Kangjêng Susuhunan Pakubuwana ingkang kaping gangsal, dhatêng

Ing nalika sangêtipun gêrah rayi dalêm ingkang sinuhun kyai, andhawuhakên pangandika wasiyat wawêling dhumatêng kula, tuwin dhatêng pun Adipati Sasradiningrat. Punapa malih dhatêng putra dalêm Pangeran Ariya Purabaya, Pangeran Angabèi, dhawah ing pangandi [pa...]

--- 82 ---

[...ngandi] piyambak. Nama Rahadèn Mas Saphardan, sawêg yuswa nêm bêlas taun. Ingkang bibi anakipun Tumênggung Cakradipura kang wuragil, kang nama Radèn Rara Kalinthing, patut saking sadhèrèkipun Mangkupraja.

Saundur kaula saking ngarsa dalêm, kaula sadaya lajêng sami adamêl sêrat pratela, punapa sadhawahipun rayi dalêm kangjêng sinuhun susuhunan wasiyat wau, dhatêng Kangjêng Tuwan Hèndrik Magilaphri residhèn ing Surakarta Adiningrat. Saha katura ing kangjêngdening. Kangjêng Tuwan Residhèn Hèndrik Magilapri, saking ingkang pangawasa kangjêng tuwan ingkang agêng ingkang wicaksana guphrênur jendral, saha rat phan India sadaya, wayah dalêm kaangkat katêtêpakèn jumênêng ratu ing Surakarta Adiningrat. Anama Kangjêng Susuh [Su...]

--- 83 ---

[...suh] ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama, kaping nêm. Sarta punapa ingkang dados paurmating panjênêngan ratu botên ewah kados adat ingkang sampun kalampahan. Kalênggahakên ing dhampar wontên pandhapi, anuntên miyos wontên bangsal witana sitinggil. Sant

Mênggah ingkang kapopohan pratikêl, botên aliya saking kaula, kalih pun Adipati Sasradiningrat. Ing salajêngipun wondene ingkang kaula saosakên dhumatêng Kangjêng Tuwan Hèndrik Magilapri, residhèn ing Surakarta Adiningrat, ingkang supados dadosa kanthi, k

Kalihdening kaula angunjuki uninga ing panjênêngan dalêm, mênggah putra-putra dalêm Kamangkubumèn ingkang sampun sami ngajal tuwin rayi-rairayi-rayi. dalêm garwa dalêm. Punika pratelanipun. [prate...]

--- 84 ---

[...lanipun.] Putra dalêm Radèn Ajêng Kaedah, Radèn Ayu Sasradiwirya, Radèn Mas Sapingi, Radèn Mas Basar, putra dalêm Radèn Mas Ariya Singa Brajanata, Radèn Ajêng Siti Janih, rayi dalêm Radèn Ayu Danuningrat. Garwa dalêm adhi ajêng Radèn Ayu Panggung, kalihdening putra

Kalihdening malih kyai, kaula angunjuki uninga ing panjênêngan dalêm. Kala sapêngkêr dalêm dhatêng Batawi, panjênêngan dalên atilar wawratan, ingkang wawrat pun Bok Dayaasmara, ing sapunika sampun kaula sahi, kaula piyambak ingkang aningkah, rarenipun mêd

Kaping kalihipun kaula angaturi pakêkintun pasatan awarni sinjang bathik wiyar kawan wêlas, sarung bathik pitu, sarung

--- 85 ---

bangbangan nênêm. Sarung lurik satunggil, dhêsthar bathik kalih wêlas, sinjang ciyut sakawan, kêthelan kêkalih, sangkêlat badhe rasukan, ingkang ijêm gangsal elo, biru gangsal elo, cêmêng gangsal elo. Ingkang saking putra dalêm Bok Ratu Pambayun, sinjang

Kalayan malihipun kyai, tabe kaula ingkang akathah-kathah dhumatênga saudara Kangjêng Tuwan Mistêr Phitêr Markis, guprênur ing pulo Ambon.

Sinêrat ing dintên Rêbo tanggal kaping tiga likur, wulan paphar,Saphar. ing taun Dal, angkaning warsa 1751.

--- 86 ---

41. Ingkang sêrat saha ingkang pangabêkti, Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama, ingkang kaping nêm. Ingkang akadhaton nagari ing Surakarta Adiningrat. Kaatura ingkang eyang Kangjêng Pangeran Ariya Mangkubumi,

Sasampuning kadya punika awiyos. Kula angaturi uninga ing panjênêngan dalêm, yèn ing mangke rayi dalêm, kangjêng rama Ingkang Sinuhun Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama, ingkang kaping gangsal, sampun swargi

Kaping kalihipun eyang kula angaturi uninga ing panjênêngan dalêm, yèn kula sasampuning kaangkat anama Pangeran Adipati Anom Amangkunagara Sudibya Rajaputra Narendra Mataram, ing Surakarta Adiningrat, saking panguwasanipun kangjêng tuwan ingkang agêng ing

--- 87 ---

dintên Ngakhad tanggal kaping 18 wulan Mukharam, ing taun Dal puniki, antawis sadalu kula kaangkat malih, dening kangjêng tuwan residhèn, saking panguwasanipun eyang kangjêng tuwan ingkang agêng ingkang wicaksana, gurnadur jendral. Anggêntosi karatonipun

Kalihdening ingkang sêmbah bêkti putra dalêm ibu kangjêng Ratu Mas, kaatura ing panjênêngan dalêm. Ingkang sêmbah bêkti wayah dalèm sadhèrèk kula putra-putri sadaya, kaatura ing panjênêngan dalêm. Ingkang pêngabêkti rayi dalêm eyang Kangjêng Pangeran Ariy

--- 88 ---

Angabèi, kaatura ing panjênêngan dalêm. Kalih ingkang salam donga raka dalêm eyang Pangeran Ariya Pamot, eyang Pangeran Ariya Singasari, sêmbah bêktinipun rayi dalêm eyang Pangeran Ariya Panular, rayi dalêm eyang Pangeran Ariya Adinagara, rayi dalêm eyangrayi. dalêm kangjêng rama, ingkang sampun sami kagêm, awarni dhêsthar sadasa, nyamping sadasa, paningsêt sadasa, rasukan têtiga, sarung lurik kêkalih, kaatura ing panjênêngan dalêm.

Sinêrat nagari ing Surakarta Adiningrat, ing dintên Kêmis tanggal kaping 24 wulan Saphar ing taun Dal, angkaning warsa 1751.

42. Punika ingkang sêrat, pratôndha tulus miyos saking iklasing manah ingkang suci, saking Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama [Panata...]

--- 89 ---

[...gama] ingkaingkang. kaping nêm, ingkang akadhaton nagari ing Surakarta Adiningrat, ingkang andarbèni tah talatah ing nuswa Jawi sadaya kalayan ingkang kaurmatan. Saha ingkang tabe akathah-kathah kaatura Ingkang Panjênêngan Kangjêng Eyang Tuwan Ingkang Agêng Ingkang Wicaksana [Wi...]

--- 90 ---

[...caksana] ing wulan Jumadilakir tanggal kaping kawan wêlas ing dintên Akhad taun Dal punika. Kalayan malihipun, mênggah garwa kawula lajêng kawula angkat anama Kangjêng Ratu Mas. Wontên dene wayah ijêngandika Ibu Kangjêng Ratu Mas, kawula saosi nama Kangjêng Ratu A

Sinêrat nagari ing Surakarta Adiningrat, ing dintên Kêmis tanggal kaping nêm, wulan Jumadilawal ing taun Dal, angkaning warsa 1751.

43. Pèngêt. Ingkang sêrat saha ingkang salam donga Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama kaping nêm. Ingkang akadhaton nagari ing Surakarta Adiningrat. Sayogi kaatura ing yayi prabu [pra...]

--- 91 ---

[...bu] ingkang Sinuhun Kangjêng Sultan Amêngkubuwana ingkang kaping gangsal, Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama Khalipatollah, ingkang angrênggani kadhaton nagari ing Ngayogyakarta Adiningrat. Ingkang mugi pinanjangêna ingkang yuswa dening Alla

Sasampuning kadya punika awiyos yayi prabu, kula angaturi uninga dhumatêng yayi prabu, yèn ing mangke panjênêngan kula akarsa mawi krami, ingkang kula kêrsakakên putranipun uwa ijêngandika rama Pangeran Angabèi, anama Radèn Ajêng Khusiyah, kaping kalihipu [kali...]

--- 92 ---

[...hipu] Agêng, dhumatênga ibu ijêngandika Kangjêng Ratu Kancana, punapa saèsthining manah kawrat ing dalêm sêrat.

Sinêrat nagari ing Surakarta Adiningrat, ing dintên Jumungah tanggal ping kalih wêlas, wulan Jumadilakir ing taun Dal angkaning warsa 1751.

44. Pèngêt. Ingkang sêrat saha ingkang salam donga Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama kaping nêm, ingkang akadhaton nagari ing Surakarta Adiningrat. sayogi kaatura ing yayi prabu Ingkang Sinuhun Kangjêng SulKhaliphatollah. ingkang angrênggani kadhaton nagari ing Ngayogyakarta Adiningrat. Ingkang mugi pinanjangêna ingkang yuswa dening Allahu tangala, salamêt ing dunya rawuh ing ngakherat. Sarta kasarasan ing salaminipun. Sasampuning kadya punika awiyos yayi prabu, sarèhning [sarèhn...]

--- 93 ---

[...ing] Uwos kalih èwu wolung atus tompo, maesa sèkêt nêm iji, sarèm sèkêt nêm rêmbat, lisah sèkêt nêm rêmbat. Ingkang punika inggih ugi dados pratôndha ing sih trêsnanipun yayi prabu dhumatêng ing kula, punapadening dhumatêng bok ayu ijêngandika, sakalangkung pi

Sinêrat nagari ing Surakarta Adiningrat, ing dintên Akhad tanggal kaping wolu likur, wulan Jumadilakir, ing taun Dal angkaning warsa 1751.

45. Ingkang sêrat, saha ingkang bêkti, Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama kaping nêm. Ingkang akadhaton nagari ing Surakarta Adiningrat. Kaatura ingkang eyang Kangjêng Pangeran Ariya [A...]

--- 94 ---

[...riya] Mangkubumi, ingkang mugi pinanjangêna ingkang yuswa sarta kasarasan ing salami-laminipun, wilujêng ing dunya rawuh ing ngakerat. Sasampuning kadya punika awiyos eyang, kula angaturi uninga ing panjênêngan dalêm. Yèn ing mangke panjênêngan kula akarsa amawputri. ijêngandika rama Pangeran Angabèi, anama Radèn Ajêng Khusiyah, kaping kalihipun eyang, kula amakramèkakên wayah dalêm sadhèrèk kula sêpuh èstri, Radèn Ajêng Khabibah mijil saking putra dalêm Ibu Kangjêng Ratu Mas. Angsal wayahipun putra ijêngandika uwa Pa

--- 95 ---

kaijabakên aningkah sarêng sami sadintên. Salêbêting wulan Jumadilakir tanggal kaping sangalas ing taun Dal puniki, lajêng sami kula namakakên radèn ayu, Radèn Ajêng Maknawiyah nama Radèn Ayu Sêpuh, Radèn Ajêng Balênyik, nama Radèn Ayu Anèm. Kalihdening m ingkang sampun pinarêng

--- 96 ---

wontên jodhonipun. Sampun sami kaijabakên ing paningkahipun. Putra ijêngandika paman Radèn Mas Dama, angsal Radèn Ajêng Satimah, putranipun eyang Pangeran Arya Adinêgara, putra ijêngandika bibi, Radèn Ajêng Jaenapsiyah, angsal têtilaranipun eyang Radèn Ay

Sinêrat nagari ing Surakarta Adiningrat. Ing dintên Kêmis tanggal ping kawan likur, wulan Rêjêp, ing taun Dal angkaning warsa 1751.

46. Punika ingkang sêrat Kangjêng Gusti Pangeran Arya Purabaya ingkang sinasriagêngsinatriyagêng. ing nagari Surakarta Adiningrat, saha ingkang taklim sayogi katur panjênênganipun ingkang paman Kangjêng Sultan Cakraningrat, ingkang pilênggah wontên ing kagunganipun kangjêng gupêrmèn nagari ing Mandura. Wiyosipun ing sêrat, kula angaturakên mênggah kaw [ka...]

--- 97 ---

[...w] sampeyan adhi ajêng, saha kawilujênganipun wayah sampeyan Radèn Ajêng Maknawiyah, wayah sampeyan Radèn Mas Sarjana. Ingkang sarta kula angaturakên taklimipun putra sampeyan adhi ajêng. Dhumatêng bibi Kangjêng Ratu Ayunan, saha dhatêng bibi Kangjêng Ratu M

Sasampunipun kadya sapunika kula angaturakên ingkang dados lampahipun utusan kula, abdi sampeyan pun Nini Sebajaya kalayan pun Ngabèi Sumajaya sakancanipun, pêrlu naming kula utus angintun sêkar lisah kalayan sela, dhumatêng pasareyanipun eyang-eyang ingk

Kasêrat ing nagari Surakarta Adiningrat, tanggal kaping 20 wulan Ramêlan, ing taun Dal, angkaning warsa 1751.

--- 98 ---

47. Punika ingkang sêrat Kangjêng Gusti Pangeran Arya Purabaya ingkang sinatriyagêng ing nagari Surakarta Adiningrat, saha ingkang taklim, katur dhumatêng ingkang paman Pangeran Adipati Mangkuadiningrat, ingkang pilênggah wontên kagunganing kangjêng guprê

Salam taklimipun putra sampeyan bok ayu Kangjêng Ratu Pambayun, saha taklimipun putra sampeyan adhi ajêng, dhumatêng bibi radèn ayu.

Sasampuning kadya sapunika awiyos, kula angaturakên pratelanipun mênggah ingkang dados lampahipun utusan kula abdi sampeyan pun Nini Sebajaya kalayan pun Ngabèi Sumajaya sakancanipun, punika pêrlu naming kula utus angintun sêkar kalayan lisah dhumatêng pa

--- 99 ---

ingkang dhatêng pasarean ing Sumênêp, sakathah-kathahipun kula sumanggakakên panjênênganipun paman pangeran adipati, utusan kula sagêda wangsul wontên nagari ing Pamêkasan kimawon, kalihdening kula nyuwun kintun kapal kore, ingkang sayogi pantês kula tump

Kasêrat ing nagari Surakarta Adiningrat, tanggal kaping 21 wulan Ramêlan, ing taun Dal, angkaning warsa 1751.

48. Pèngêt. Ingkang sêrat saha ingkang salam donga Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama kaping nêm, ingkang akadhaton nagari ing Surakarta Adiningrat. Sayogi kaatura ing yayi prabu Ingkang Sinuhun Kangjêng Sul [Su...]

--- 100 ---

[...l] tampèni, saha sampun kula tupiksani, ing saungêling sêrat sadaya, dening yayi prabu angaturi uninga dhumatêng ing kula, yèn ing mangke eyang ijêngadika buyut, eyang kangjêng ratu kilèn, dhatêng ing jangji, atilar dunya kondur ing rahmatullah, ingkang dadogêrah (dan di tempat lain). sarira sadaya, wontên dening patilaripun ing dalêm Salasa wanci jam tiga langkung tigang mênut. Tanggal ping kawan wêlas, wulan bêsar ing taun Dal puniki, ingkang punika yayi prabu inggih sakalangkung pangungunipun ing manah kula, dene ing mangke kula ang

Sinêrat nagari ing Surakarta Adiningrat, ing dintên Sêlasa tanggal ping salikur, wulan Bêsar ing taun Dal angkaning warsa 1751.

--- 101 ---

49. Punika ingkang sêrat pratôndha tulus miyos saking iklasing manah ingkang suci saking Kangjêng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Ngabdurahman Sayidin Panatagama ingkang kaping nêm, ingkang akadhaton nagari ing Surakarta Adiningrat. Ingkang andayuswa. wilujêng sarta kasarasan ing salami-laminipun, sanagarinipun, satêtiyangipun sadaya. Risampuning kadya punika rêke wiyosipun, eyang kangjêng tuwan ingkang agêng ingkang wicaksana, gurnadur jendral. Kawula angaturi uninga ing panjênênganipun kangjêng eyang

--- 102 ---

ijêngandika Bok Ratu Mas ing mangke sampun kawula patêdhakakên dhumatêng wayah ijêngandika rama, Pangeran Angabèi, sarhasarta. tatêrangan mênggah ing agami, ing dalêm wulan Sapar taun Be punika, punapa saèsthining manah kawrat ing dalêm sêrat.

Sinêrat nagari ing Surakarta Adiningrat, ing dintên Sênèn tanggal ping kawan likur wulan Sapar ing taun Be angkaning warsa 1752.

50. Pèngêt. Ingkang layang manira Kangjêng Tuwan Hèndrik Magilapri, residhèn ing Surakarta, dhawuha ing pakênira Mas Tumênggung Ranadirja ing Bayalali, kang amakili lêlakoning bupati ing Karanggêdhe.

Liring layang, manira wus anampani layang pakênira, kang katitimangsan ping 4 sasi JanawariJanuwari (dan di tempat lain). iki, kang iku pakênira manira lilani mangkat mênyang Salatiga, anampani winih pari sacukupe, saka ing tuwan asistèn residhèn ing Salatiga, supaya katandura ana ing gagatan. Ananging pakênira amuriha, pangêdume winih pari marang wong cilik kalerehan pakêni [pa...]

--- 103 ---

[...kêni] utang, supaya kênaa kabalèkake marang tuwan asistèn residhèn ing Salatiga, kang iku pakênira lan Radèn Ngabèi Prawirataruna, manira jibahake panyaure pari iku mau, môngsa panèn kang dhisik dhewe.

Mungguh ing prayoga pakênira, Radèn Ngabèi Prawirataruna kang mênyanga ing Salatiga, iku manira borongake ing pakênira.

Surakarta ping 10 Janawari 1825.

51. Pèngêt iki layangku pangwyasapangwasa (dan di tempat lain). padhang Radèn Tumênggung Mêrtalaya, Radèn Tumênggung Wiryakusuma, trang Kangjêng Gusti Pangeran Adipati Anom Suryènglaga Senapati pangiriding prang, sarta kaidèn Kangjêng Gusti Panêmbahan sêkalihan. Kagadhuha marang adhi Tumênggung Prawiradigdaya, marmanemogok. parentah adhi Tumênggung Prawiradigdaya, dirêmpaka, dikêthoka êndhase dijarah rayaha sarajakayane. Kasrat dintên [di...]

--- 104 ---

[...ntên] Rêbo Paing tanggal pisan sasi Sura ing tataun. Wawu akaningangkaning. warsa 1753.

Sajabaning titi masa parentahku mênyang adhi Prawiradigdaya, sarupaning sapasar padha diurêpna, aja onaana. dipupu beyane gêjabaning pêsapon. Karo yèn ana wong begal padha Jawa, poma padha dhikêthokadikêthoka. êndhase.

52. Ingkang sêrat saha ingkang tabe akathah-kathah saking Mas Rônggawarsita, kaatura ing Kangjêng Tuwan Sukêtaris Dhegrut. O. Sasampunipun katur tabe kula wiyosipun tuwan. Kula angaturakên tabe kurmat salamêt dhatêng ing sarawuh sampeyan saking nagari Bat [Ba...]

--- 105 ---

[...t] dhanganipun ing karsa sampeyan. Kula anuwun dhawah sampeyan.

Kêmis ping 10 Mukharam Wawu ôngka ... 1753.

53. Punika ingkang sêrat saha ingkang pangabêkti Radèn Tumênggung Bratadiningrat ingkang atêngga kagungan dalêm kitha pun Toyamas. Sayogi katur ing panjênêngan sampeyan Kiyai Lurah Kangjêng Radèn Adipati Sasradiningrat. Mugi pinanjangna ingkang yuswa deni

Sasampuning kadya punika wiyosipun, kawula nuwun mugi sampun dados duka sampeyan dhumatêng badan kawula, ing salamènipun kawula mantuk sangking nagari, dumugi wontên pun Toyamas kawula sampun utusan kaping kalih ngunjuki uninga ing panjênêngan sampeyan. S

Kalihdening kawula ngaturi uninga ing panjênêngan sampeyan, atampi sêrat pêparingipun Kangjêng Tuwan IndrakHèndrik (dan di tempat lain). Magilaphri,

--- 106 ---

residhèn ing Surakarta Adiningrat. Mênggah angsulan kawula sêrat pratelanipun ing ngandhap punika.

Kawula sampun atampi paringipun kangjêng tuwan bêsar, sêrat ingkang kaitimôngsakatitimôngsa. 16 Dhesèmbêr 1825 ingkang mungêl ing sêrat, kangjêng tuwan aparing uninga dhatêng kawula, yèn saklangkung andadosakên pangungunipun tuwan pirsa kabar, yèn sampun wontên sawêtawis dintên punika, kawula aprang kalih kraman ingkang wontên ing Toyamas. Kawula

Ingkang punika mênggah pêngajêng-ajêngipun tuwan, amung sapisan punika kemawon. Kangjêng tuwan atampi pratela sangking kawula mêkatên wau, saha kangjêng tuwan sampun pitajêng yèn kawula amêsthi ing kêkêndêl kawula, supados sampun ngantos anglingsêmi bupat

--- 107 ---

ing pênggalih kawula, punapa botên anglangkungi ing tiwasipun. Ingkang supami pun kraman angantosa angawonakên pun Toyamas.

Mênggah prakawis ingkang kasêbut ing ngajêng punika wau, kangjêng tuwan dèrèng ngaturi uninga dhumatêng ingkang sinuhun kangjêng susuhunan.

Sabab kangjêng tuwan sampun anamtokakên, yèn amêsthi andadosakên sangêt botên parêngipun, saha kawula amêsthi badhe manggih ingkang botên prayogi, wondening bilih kangjêng tuwan atampi pratela malih, kawula botên tumêmên amurih anggêpuk ing kraman. Amêsth

Ingkang punika mênggah atur kaurmatan kawula ing kangjêng tuwan residhèn, ing nalika dintên Ngahad Lêgi tanggal ping 23 wulan Rabingulakir ing taun punika, kraman brandhal ingkang badhe anggitik pun Prabalingga, dipun pêthukakên dhatêng dêdamêl ing Prabal

--- 108 ---

nusul. Sarêng wanci jam tiga kawula mundur dhatêng pamondhokan. Saha badhe têpang kalih Radèn Tumênggung Cakrawêdana, dèrèng ngantos dumugi pangeran brandhal tumênggung brandhal anututi dhatêng lampah kawula, mêdal lèr sapalih mêdal kidul sapalih wanci ja

Mênggah atur kawula ingkang kathah-kathah kawrat wontên ing sêrat pèngêtan. SêratiwunSêratipun. kula saosakên kunjuka ing kangjêng tuwan residhèn, saha konjuk ing panjênêngan sampeyan Kiyai Lurah Kangjêng Radèn Adipati Sasraadiningrat.

Ing Toyamas Ngahad tanggal kaping 20 wulan Jumadilakir Wawu taun ndangkaôngka. 1753.

--- 109 ---

54. Sêrat sarta ingkang tabe akathah kathah, saking Kangjêng Tuwan Hèndrik Magilapri, residhèn ing Surakarta, dhumatêng Kangjêng Radèn Adipati Sasradiningrat.

Sasampuning kadya punika awiyos, sarèhning prakawis sawarnining pasitèn bawah Surakarta, ing sapunika sampun ragi wontên tatanipun malih, kenging wiwit amariksani sakathahing kori kabandaran pêkên warung sapanunggilanipun. Pundi ingkang prêlu kapêksa, ing

1. Kori kabandaran pêkên rangkah sapanunggilanipun. Ing satunggil-tunggil pasitèn, salêbêting wontên rêrêsah, punapa inggih karêsahan. Wondening bilih wontên ingkang tumut karêsahan, kapratelakna samining satunggil-tunggilipun.

2. Wiwit karêsahan kori kabandaran sapanunggilanipun wau, sarta sapintên lamine gènipun rêsah.

3. Mênggah sawarnining bandar kori pêkên sapanunggilanipun, [sapanunggilani...]

--- 110 ---

[...pun,] ingkang sami dipun rêrêsahi wau, taksihipun sagêd amupu banggi, dumugi ing wulan punapa.

4. Kèndêlipun ing rêrêsah kori kabandaran sapanunggilanipun wau kala punapa, punapa dene wiwit ing wulan punapa, sawarnining bandar gènipun sami sagêd amupu banggi.

5. Kori kabandaran pêkên rangkah sapanunggilanipun, ing pundi ingkang sami kesah tiyangipun ngantos ing sapunika botên kadhatêngan tiyang, kang sarta botên pisan kapupu bangginipun.

Panêdha kula, mugi ijêngandika amundhuta tumuntênipun ing atur papriksan para bupati môncanagari, prakawis kang kasêbut ing ngajêng wau sadaya, punapa malih ijêngandika dhawahi kang têrang pisan ing pamariksanipun. Supados kula sagêda anggalih sawarniningsêsanggèn.

Wondening panggenan pamupu banggi, botên kabawah bupati môncanagari, ingkang cakêt ing nagari Surakarta, punika panêdha kula, mugi ijêngandika piyambak, ingkang amratelakna dhumatêng kula.

Surakarta ping 18 Janawari 1826.

--- 111 ---