KH

khabar
kabar; tiada khabar akan dirinya: ora eling, sêmaput; dikhabarkan: dikabarake; perkhabaran: pawarta.
khabar angin
kabar angin.
khabit
1 rêrêgêd; 2 gêgêlah, bangsat.
khabuli
kêbuli.
khadam, khadim
batur.
khadir
ijo.
khafi
gaib, sinamar.
khaimah
motha, kêmah.
khayal
wêwujudan kaya ana ing alam pangimpèn.
khayali
mêndêm.
khalak
pêgatan saka panjaluke sing wadon.
khalaik, khalak
titah, tumitah.
khalayak
1 sakèhing titah; 2 wong-wong akèh.
khalasi
mantrus.
khali
suwung, sêpi ing apa-apa, uwal saka ing bêbandaning urip.
khalifah
kalipah.
khalik
kang nitahake (yaiku Allah).
khalikah
khalikat, 1 tumitah; 2 kodrat, wêwatakan.
khaliku'ljabbar
Kang Mahakuwasa.
khalil
mitra
khalis
rêsik, murni, burus.
khalwat
luwangan dianggo tapa; berkhalwat: tapa ana ing luwangan.
khamar
minuman kêras, alkohol.
Khamis
dina Kêmis.
khanah
omah.
khanduri
kêndhuri.
khanjar
bngs. cundrik.
khara
watu atos, marmêr.
kharab
rusak, lêbur.
kharaj
pajêg, pamêtu.
kharanda
krêndha, bandhosa.
khas
kang mligi, darbèke dhewe.
khasah
bngs. mori alus.
khasam
mungsuh.
khasiat
kasiyat.
khasumat
pêpadon, pasulayan, sêsêngitan.
khat
garis.
khatam
katam, tamat.
khatan
têtak; dikhatankan: ditêtaki, ditêtakake.
khatib
kêtib.
khatim
ali-ali cap.
khattu'listiwa
garis kêndhiting jagad.
khawatir
kuwatir.
khazanah
gêdhong rajabrana.
khial
wêwujudan kaya ana ing alam pangimpèn; kc. khayal.
khianat
berkhianat, berbuat khianat: cidra, mblela.
khidmad
bêkti, kumawula; berkhidmad: kumawula, bêkti lan miturut.
khilaf
klèru, luput, ora cocog.
khisam
mêmungsuhan.
khizanat
gêdhong rajabrana.
khizanatu'lkitab
pabukan (bibliotik).
khoja
koja.
khotbah
kotbah, sêsorah.
khuluk
sipat, wujud, bêbudèn.
khurma
kurma.
khusus
1 kusus (kang mligi, kang ora tumrap ing akèh); 2 wis cocog karo panêmune wong akèh.

L

la
ora.
la'al
bngs. mirah.
laba
bathi.
labah-labah
kêmangga, kêmlandhingan.
labak
ar. iwak sagara.
labang
melabang: lunga saparan-paran.
labbaika
sêndika, sumangga.
laberak
dilaberak: dilabrag.
laberang
tampar-tampar ing prau.
labi-labi
bngs. bulus cilik.
labu
labu, waluh; melabu: mblotrong; diperlabu: diapusi.
labud
1 ora klèru, ora luput; 2 kudu linakonan.
labuh
1 mlorod mudhun tmr. layar lsp; 2 (ut. belabuh, berlabuh) labuh jangkar; dilabuh(kan): 1 diudhunake tmr. jangkar lsp; 2 dilabuh, dicêmplungake ing sêgara lsp; (pe)labuhan: palabuhan.
labur
dilabur: dilabur, diblonyoh; pelabur:

--- 101 ---

cadhong, ingon.
lacak
mung nggêpok lêmah ora nyanthol jêro tmr. jangkar.
laci
laci, slorokan.
lacur
sèdhèng; pelacuran: palanyahan.
lada
mrica; lada cina: lombok; lada berekor: kêmukus.
ladah
rêgêd; ladah mulutnya: dhêmên misuh.
ladam
tapêl jaran.
ladan
ar. blêndok.
ladang
têgal: berladang: nênandur ing ladang; peladang: wong tani; peladangan: patêgalan; diperladang(kan): dianggo têgal.
ladi
orang ladi: karerehan.
lading
parang lading: bêndho; perahu lading: ar. prau cilik.
ladu
ar. panganan.
ladung
1 mambêg, ngêndhong, mrêntul tmr. barang cuwèr; 2 kumambang ing banyu: batu ladung: 1 bandhul dianggo njajagi sêgara; 2 bandhuling pancing, tampang ing jala.
lafal
pakêcapan, lapal; dilafalkan: diucapake tmr. donga lsp.
laga
berlaga: tarung.
lagak
berlagak, melagak: 1 lêlewa, pamèr; 2 umuk.
lagak-lagu
cengkok.
lagam
kêndhali.
lagi
1 isih, lagi; 2 manèh; 3 malah uga, tur; 4 uga kanggo ngantêbake surasa; lagi pula, lagi pun: karo manèh, luwih-luwih; berapa lagi, apalagi: apa manèh; selagi: salawase, ing sajrone, anggêre.
lagu
lagu.
lahad
liang lahad: song-songan ing kluwat.
lahang
lêgên.
lahap
drêmba, gas-gasan, nggrangsang; pelahap: wong kang ngangsa marang pangan.
lahar
lahar.
lahir
lair; dilahirkan: dilairake.
lai
kc. helai.
la'if
sèkèng, apês.
laik
pantês, patut; kc. layak.
lail
wêngi.
la ilaha illa'llah
ora ana Pangeran saliyane Allah.
lain
1 liya, seje; 2 gèsèh, beda; 3 saliyane, kêjaba; berlainan: beda, gèsèh; melainkan: ngêmungake, kêjaba, mligi mung, ananging.
lais
I ar. iwak kali. II melais: nduwa banyu nganggo wêlah.
laju
rikat tmr. lakuning prau lsp.
lajur
1 lajur, sap-sapan; 2 lowahan antaraning garis loro, kolêman ing layang lsp; 3 dluwang mawa garisan kanggo lambaran nulis.
lak, laka
lak, cèt abang.
lakak
dilakak: digêbug.
lakan
lakên.
lakang
mblêgag, nêla (tmr. sawah lsp).
lakar
durung rampung panggarape (tmr. prau lsp).
lakeri
lak.
laki
laki: laki-bini: laki rabi (lanang wadon); diperlakikan: dilakèkake.
laki-laki
(wong) lanang.
lakin
sanajan, ananging.
laknat
laknat; kc. la'nat.
lakon
lakon.
laksa
lêksa.
laksamana
senapati lautan.
laksana
1 sairib, kaya: 2 kaprigêlan (kapintêran) nindakake pagaweyan; dilaksanakan: 1 dipindhakake, diupamakake; 2 dilêksanani, dililani; 3 ditindakake, dilakoni.
laku
1 laku; 2 patrap, tindak, solah tingkah; 3 payu, laris; berlaku: tumindak, payu, absah: dilakukan: 1 ditindakake, ditumrapake; 2 dipayokake; kelakuan: pratingkah, kalakuan; selaku: kayadene.
lakum
ar. têtuwuhan.
lakur
campur, carub: lakur baur: campur bawur; dilakurkan: dicarub, dicampur.
lala
bngs. tirêm.
lalab
lalaban.
lalah
I crêbak, nggranyah; pelalah: wong nggranyah. II dilalah: dioyak, kc. dikejar.
lalai
1 sêmbrana, wêja; 2 ora prêdulèn, ora eling; 3 nggliyêr arêp turu: dilalaikan: 1 dilêlali, dislamur-slamur: 2 dilirwakake, ora digatèkake; diperlalaikan: dilirwakake, dilêntharake, pelalai: wong

--- 102 ---

sêmbrana.
lalak
ut. melalak: murub byar.
lalang
I alang-alang. II melalang: ngangglang; kc. langlang.
lalat
lalêr; tahi lalat: andhêng-andhêng.
lalau
dilalau(i): dialang-alangi (tmr. wong arêp jêjodohan lsp); pelalau: guna gawe ut. japa mantra kanggo murungake wong omah-omah lsp.
lali
ilang pangrasane tmr. kulit.
lalim
ora adil, ambêk sawênang-wênang.
lalu
1 liwat; 2 kliwat, kêpungkur; 3 banjur; dilalui: 1 diliwati, diambah; 2 dilangkahi tmr. laki rabi, unggah-unggahan pangkat lsp; 3 ora digugu tmr. pitutur lsp; selalu: tansah; terlalu: kaliwat-liwat, bangêt.
lalu-lalang
wira-wiri.
lalu-lintas
1 wira-wiri, mlaku mrana-mrene; 2 bab dalan-dalan (sêsambunganing laku).
lam
air lam: banyu tuli.
lama
suwe, lawas, biyèn, kuna; lama-lama, lama kelamaan: suwe-suwe, saya suwe; selama: sasuwene; selamanya: tansah, pijêr.
laman
pakarangan, plataran; kc. halaman.
lamang
lamêng.
lamar
dilamar: dilamar (tmr. pagaweyan); lamaran: lamaran.
lambai
melambai (-lambai): ngawe-awe, kumlawe.
lambak
tumpukan umbruk-umbrukan; berlambak: têtumpukan ora ditata.
lambang
pralambang, pasêmon.
lambat
rindhik, alon, rêndhêt, kasèp.
lambat-laun
saya suwe, sasêlot-sêlote.
lambuk
mawug tmr. lêmah; dilambuk: diwalik utawa dimawugake tmr. lêmah.
lambung
1 lambung; 2 (ut. lambungan) ngiringan; melambung: kombak-kombul tmr. prau; mumbul; dilambungi: 1 ditrapi lambung; tmr. prau; 2 dilambung (ditêmpuh saka ngiringan); 3 ut. dilambungkan: diumbal-umbulake tmr. gada lsp.
lambur
dilambur: diêlêbi banyu lsp.
lamdukpai
ar. têtuwuhan rambat.
lamin
pelaminan: paturon pangantèn; kc. kelamin.
lamina
baju lamina: bngs. klambi kere.
lampai
lêncir; melampai-melampai: miyut-miyut.
lampam
ar. iwak loh.
lampar
jênggar, sumêbar wrata; melampar: njênggar, sumêbar mratani; berlamparan: pating slêbar mratani.
lampas
dilampas: diêlus, digilapake, dipolis.
lampau
liwat, kliwat; melampau: kliwat, kêladuk, kadohên; dilampaui: 1 diliwati; 2 dilangkahi, diungkuli; terlampau: kêliwat-liwat, bangêt.
lampin
(kain-) gombalan, popok.
lampir
dilampirkan: dilampirake; lampiran: lampiran.
lampit
(tikar-) lampit.
lampok, lampuk
tumpukan pari sawise diênèni.
lampu
diyan.
lampung
melampung: kumambang, kampul-kampul; pelampung: kambang.
lamun
manawa, samono mau yèn.
lamur
lamur.
lanang
dilanang: ditampar ut. diplintir nganggo bandhul.
lanar
êndhut ing sagara.
la'nat
laknat, bêbêndu; dila'natkan: dibêndoni, disotake, disebratake.
lanau
lêndhut, êmbêl.
lanca
ar. prau.
lancana
tandha; têngêr; ciri.
lancang
I ar. prau pêrang jaman kuna. II lancang, clandhakan, kêmajon. III ancak.
lancap
alus sarta wrata, papak alus.
lancar
rikat, bantêr lakune, lancar; melancar: lumarap (nylorot) bantêr; dilancakan: dilarapake ditlorongake.
lancip
lancip, lincip.
lancit
melancit: muncrat, mêncurat.
lancung
palsu, ora murni, tiron; melancung: ngapusi, mblibuk.
lancung-kicu
apus krama.
lancur
mancur.
lancut
I tanpa gawe. II melancut: muncrat, mêncurat.
landa
melanda: nrabas, nêmbus, nrajang.
landai
rada mayat tmr. palêmahan, ngêndhêlong tmr. tali lsp.

--- 103 ---

landaian
1 landeyan; 2 ukiran kêris.
landak
landhak.
landas
ganjêl, landhêsan; landasan: paron, landhêsan.
landuh
mblêndhuk.
landung
landhung, kêdawan.
landut
melandut: katon mbrênjul ut. mblêndhuk (up. dhompèt ing kanthongan).
lang
manuk wulung; kc. elang.
langah
terlangah, terbelangah: mênga, njêblag.
langau
(lalat-) lalêr wilis.
langgaian
anjang-anjang.
langgam
I berlanggam: rêrukunan, bajongan tuku barêng. II cara; selanggam: padha cengkoke, nunggal carane.
langganan
lêngganan.
langgar
dilanggar: 1 ditumbuk, ditrajang; 2 ditêrak tmr. larangan lsp; pelanggaran: palanggaran (prakara nêrak anggêr-anggêr).
langir
(landha, sabun lsp) kang dianggo kramas; melangir, berlangir: adus kramas; dilangiri: dikramasi.
langit
langit; langit-langit: 1 plangitan; 2 (ut. langitan mulut) cêthak; melangit: sundhul langit, ent. muluk bangêt.
langkah
jangkah, tindak; melangkah: njangkah, mlangkah; dilangkah(i): 1 dilangkahi; 2 ditêrak tmr. larangan lsp; dilangkahkan: 1 dijangkahake; 2 disarati murih slamêt tmr. prau kang arêp lêlayaran; pelangkah: sarat srana kanggo nyarati prau kang arêp mangkat supaya slamêt; pe(r)- langkahan: slamêtan lsp nalikane arêp ngangkatake prau.
langkai
bêcik wangune; kc. lampai, ramping.
langkan
jrambah kang dhuwur (balkon).
langkap
I perangan wadhah suruh ing tepak (wadhah kinang), II kc. lengkap.
langkas
cukat, trêngginas, mêmpêng.
langkat
têlung dina êngkas.
langkau
kêlangkahan (pangetunge lsp); dilangkaui: dilangkahi.
langlang
nganglang, midêr-midêr.
langu
rada badhêg (ambune iwak buthuk).
langut
melangut: krasa kangên (kêpengin) bangêt.
langsai
langse, gubah.
langsar
1 katon dawa nglojok; 2 lêncir, dhuwur jêjêg.
langsat
langsêp.
langsi
melangsi: lungse, langkah saka ukurane.
langsing
I bantas, sêru tmr. swara; melangsing: ngêlik, mbrêngêngêng tmr. kombang. II alus bêcik tmr. bangkekan lsp.
langsuir, langsuyar
sundêl bolong.
langsung
1 têrus, tanpa lèrèn, ngênêr têrus; 2 lêstari; 3 rampung, sida; berlangsung: sida kêlakon; dilangsungkang: ditêrusake, dilêstarèkake, dirampungake.
lanjar
dawa nglawèr, dawa pucuke mêrit.
lanjung
cilik dawa tmr. têbu lsp.
lanjur
nglantur (nganti suwe); dilanjurkan: dilanturake, diulur; terlanjur, telanjur; kêbanjur.
lanjut
1 dawa (tmr. umur), nglantrah tmr. crita lsp; 2 têrusan, banjur bae; dilanjutkan: 1 didawakake, diulur; 2 dibanjurake, ditêrusake.
lansing
kc. langsing.
lantai
jrambah ut. gladhaging omah panggung, prau lsp; besi lantai: wêsi blebekan.
lantak
dilantak: diblêsêkake sarana dithuthuk kyt. paku, pathokan lsp, dilantaki; emas lantak: êmas cithakan; pelantak: lantak, gandhèn gêdhe kanggo ngêbruk lsp.
lantang
1 bawera tmr. pandêlêng; 2 katon (krungu) cêtha; 3 suwung blung tmr. pasar lsp.
lantaran
jalaran, marga.
lantas
banjur, nuli, têrus; melantas: nrabas, mlêbu têrus.
lantik
dilantik: dikêpyakake (ênggone têtêp ngrênggêp pangkat); pelantikan: kêpyakan.
lantin
lêntera, ting.
lantung
sumêntuk tmr. ambu, mbrêbêgi, bangêt tmr. swara.
lanyak
dilanyak (-lanyak): diidak-idak ut. diilês-ilês tmr. lêmah lsp.
lanyau
lêmah lêndhut kang atos ing dhuwur. [dhu...]

--- 104 ---

[...wur.]
lapah
melapah: 1 midak apa-apa kang sumèlèh ing dalan lsp; 2 mothèng-mothèng (ngrêncak) kewan bêlehan.
lapal
lapal; kc. lafal.
lapang
1 jêmbar, ombèr, kobèt, lêga; 2 ludhang, sêla ing pagawean; dilapangkan: 1 dijêmbarake, diombèrake; 2 disêlakake; tanah lapang: ara-ara, alun-alun; kelapangan: 1 lowahan; 2 lêga, sêla ing pagawean; lapangan: papan jêmbar; lapangan bekerja: patêban nyambut gawe; lapangan terbang: papan palerenan mêsin mabur.
lapar
ngêlih (luwe); kelaparan: kêluwèn, kalirên.
lapau
warung; kc. lepau.
lapik
1 lèmèk, sèmèk, lambaran; 2 lèpèk (cawan); lapik kaki: trumpah.
lapis
lapis, sap; dilapis: dilapis, dirangkêpi; lapisan: lapisan.
lapuk
1 jamur(ên) tmr. kayu; 2 gapuk, padha popol, buthuk tmr. iwak.
lapun
bngs. jaring kanggo masangi kidang lsp.
lara
1 sêdhih, susah; 2 (-berangti) kasmaran.
larai
dilarai(kan): 1 dipisah; 2 diêndhakake atine ut. nêpsune; pelarai: wong kang misah.
larak
rêngkêd bangêd tmr. isining durèn lsp.
larang
dilarang: dilarangi, diwalêri, dipênging; larangan: larangan, pêpacuh, wêwalêr.
larap
I laris, payu. II dilarapkan: diudhari lan diulur tmr. tampar lsp.
laras
1 dêlêging wit (kang cilik lêncêng); 2 wuluh bêdhil; 3 kanggo petunganing bêdhil; 4 (ut. selaras): salaras, cocog.
larat
ut. melarat: 1 mlaku ut. maju alon; 2 mrèmèn-mrèmèn, tular-tumular; 3 kêlantur-lantur, kêdawa-dawa.
larau
rêribêd, rêrusuh; dilarau(kan): diribêdi, dirusuhi.
lari
playu, mlayu, minggat; dilarikan: 1 diplayokake; 2 diinggatake; 3 diungsèkake; pelari: wong kang minggat, wong kang ngungsi; pelarian: 1 playu; 2 (ut. larian) papan kang dianggo playon (balapan); 3 dalan ciyut (sauruting bètèng), èmpèr-èmpèraning lotèng; selari: bêbanjêngan.
larik
dilarik: dibubut (diêlus nganggo pambubutan); pelarikan: piranti pambubutan.
laris
laris; pelaris: panglarisan.
laru
laru.
larung
krêndha, trêbêla.
larut
1 ajur, luluh; 2 susut; 3 lungse tmr. waktu; larut malam: lingsir wêngi.
las
blas, bablas.
lasa
pêpês.
lasah
dilasah: disapu, digêbugi; pelasah: kang dianggo nggêbugi.
lasak
dianggo srabudan ut. padinan tmr. piranti lsp; pakaian pelasak: sandhangan padinan.
laskar, lasykar
wadyabala, prajurit.
lat
lêt, antara.
lata
air lata: grojogan; orang lata: wong asor; melata: nggrêmêt, nlosor.
latah
duwe saradan sok nirokake pratingkahe wong liya.
latam
dilatam: diênêt-ênêt supaya madhêt (kayata kapuk ing kasur).
latih
lantih; dilatih(kan): dilêlantih, digêgulang; latihan: panglantih.
latuh
ar. ganggêng sagara.
latuk
(parang-) bngs. berang.
lau
daun lau: ar. têtuwuhan rambat.
lauk
lawuh; lauk-pauk: lêlawuhan.
laun
kc, lambat laun.
laung
melaung: njêlih (mbêngok) sêru.
laut
sêgara; melaut: mênyang ing têngahing sêgara; dilauti: dilayari, disabrangi; lautan: sêgara gêdhe.
lawa
melawa: nyêgat lakuning pangantên; pelawa: alangan, pakewuh.
lawah
I gêguyon, banyolan; kc. lawak. II bawera, kobèt.
lawak
banyolan, lêlucon; pelawak: banyolan, dhagêlan.
lawan
1 lawan, tandhing, sisihan; 2 mungsuh; 3 kosokbali; melawan: nandhingi, madhani; dilawan: dimungsuh, ditandhingi, dilawan; perlawanan: mêmungsuhan, kosokbalèn; diperlawankan: ditandhingake, dimungsuhake.

--- 105 ---

lawang
I ar. wit. II lawang, gapura, regol.
lawar
rajangan ut. suwiran iwak mêntah; dilawar: dirajang ut. disuwiri tmr. iwak.
lawas
melawas: 1 jêmbar, bawera, ora kaalang-alangan tmr. pamawas; 2 ngarang-arangi tmr. wêtuning wowohan; 3 lancang; kelawasan: ombèr bangêt, turah-turah.
lawat
dilawat(i): ditinjo, ditiliki, dilayati, didhayohi.
lawi-lawi
lancur (ing buntut jago, mêrak lsp).
layah
1 (ut. melayah) miyat-miyut tmr. wit kanginan lsp; 2 bngs. krudhuk; melayah: nglèmbrèh nutupi rai.
layak
I layak, pantês, patut; selayaknya: sapatute. II dhèndhèng iwak loh.
layam
berlayamkan (-pedang, -lembing): ulah (pêdhang, tumbak).
layan
dilayan(i): diladèni; pelayan: paladèn.
layang
I melayang: nglayang (mabur): dilayangkan: dikleyangake (diaburake), dikirimake tmr. layang. II dilayang: diiris paron tmr. pêlêm lsp.
layang-layang
1 layangan; 2 sriti.
layap
cêndhèk (mèh nggêpok lêmah) tmr. omah panggung; bambinge mèh nggêpok banyu tmr. prau; melayap: nlèsèr mèh nggêpok lêmah (banyu) tmr. manuk mabur lsp.
layar
1 layar; 2 (kain-) motha; 3 gêbêr; berlayar: lêlayaran; dilayari: 1 dilari ênggone nggolèki nganggo nunggang prau; 2 dilayari; dilayarkan: dilakokake ut. diangkatake tmr. prau; pelayaran: palayaran.
layu
alum.
layur
dilayur: dipanggang ut. dipanasi tmr. pênjalin lsp. supaya gampang diêluk lsp.
layon
layon.
lazat
enak, kêpenak, mirasa.
lazim
kaprah, lumrah kanggo; dilazimkan: dilumrahake.
lazuardi
rajawêrdi (biru ênom).
lebah
tawon; air lebah: madu; sarang lebah: tala.
lebai
lêbe, kaum, modin.
lebak
swara bug, blêg.
lebak-lebuk
blag-blug, gêdêbag-gêdêbug.
lebam
I abang biru (mêntas digêbugi lsp); biru lebam: biru êrêm. II swara blêg. III ar. iwak sêgara.
leban
laban (ar. wit).
lebang
mêtêng tuwa.
lebap
swara blêg.
lebab-lebup
swara blag-blug.
lebar
amba.
lebaran
lêbaran (bakda pasa).
lebat
1 kêtêl tmr. rambut lsp. mbiyêt tmr. woh; 2 dêrês tmr. udan, ent. tmr. tibaning mimis lsp.
lebih
luwih, turah; melebih: ambêk luwih; berlebih-lebihan: kêladuk, kêluwih-luwih; dilebihi: diluwihi, diturahi, diungkuli; dilebihkan: 1 diluwihi, dikèhi; 2 diunggulake, diêgungake, dianggêp pinunjul.
lebu
lêbu, blêdug; lebu duli: kawula.
lebuh
dalan gêdhe kang ana warunge kaya pasar.
lebuk
swara blug, gêdêbug; berlebuk-lebak: pating tlêbuk.
lebum
swara blug.
lebun
melebun: nylundupake barang palsu, mblibuk.
lebung
swara jêgur, glung.
lebur
I lêbur, luluh; dilebur: dilêbur, diluluh. II swara jêgur.
lecah
jêmèk, jêblog.
lecak
jêblog, jêmèk, mblêthok.
lecap
têlês kêbês.
lecas
cumlês.
lecat
licin lecat: klimis (lunyu) bangêt.
leceh
ndlèdèk plikêt (up. malam, gêtih lsp).
lecek
(main-) bêngkat; dilecek: 1 disampar nganggo pucuking sikil; 2 digêrus. lecer, ngêmbêr, ngêmu banyu tmr. tatu lsp.
lecet
mlècèt, nglinyam, dhidhal.
lecir
mlècèt, nglênyêm.
lecit
melecit: mêcuthat, mêcothot mêtu.
lecok
dilecok: digosok, digêbêg.

--- 106 ---

lecot
mrucut, lolos.
lecuh
lonyoh (tmr. janganan digodhog lsp), malêm tmr. jarit.
lecuk
nglêmir tmr. jarit lsp marga kêrêp dianggo.
lecup
swara sruput, crup.
lecur
ut. melecur: mlocot, mlêmpung (up. kulit kêsokan wedang).
lecut
swara mak bêt, wing; dilecut: disabêt.
ledak
meledak: njêblug, mblêdhos.
ledang
I ênom ut. maya-maya tmr. warna, sêmu pucêt. II meledang: pamèr, umuk sugih lsp.
lega
lêga (tmr. papan, wêktu lsp); lega dada: lêga atine.
legam
I hitam legam: irêng bangêt. II swara blêng, jlêng.
legap
swara gabrus, gropyak, gabrus.
legar
1 swara glêgêr. 2 lowahan, papan kang lêga.
legat
1 lêncêng ênêre tmr. lakuning prau lsp; 2 mancêrêng tmr. pandêlêng.
legit
lêgi; kc. manis.
legu
melegu: nêkuki pinggiraning nam-naman (klasa, kepang lsp) kang pating crongat.
legundi
lêgundhi.
legum
swara jlung, glung.
legum-legam
swara glang-glung, jlang-jlung.
legung
ut. pinang legung: ar. wit.
leher
gulu; batang leher: githok.
leja
dileja: dipoyoki, diunèni kang ala-ala.
lejang
lumêpas (lumarap) bantêr.
lejat
enak bangêt; kc. lazat.
leka
kêtungkul.
lekah
rêngka, bênthèt; pintu pelekah; saèm. cêndhela ing gladhaging prau.
lekak
melekak: pêngkêrêdan, muntar-muntir.
lekak-lekuk
pating jrêglong (jluwog), padha lêgok-lêgok.
lekang
1 gampang dioncèki (disèsèt lsp); 2 (ut. melekang) rêngka, bêngkah, nêla.
lekap
kêlèt, krakêt; melekap: kumrakêt.
lekap-lekup
swara pating jrêkluk (grêpyêk).
lekar
bngs. paga ut. salangan kanggo wadhah kuwali lsp.
lekas
rikat, enggal.
lekat
1 krakêt, plikêt; 2 rakêt, supêkêt; melekat: krakêt, tumèmplèk.
lekir
panau lekir: panu kang amba.
lekis
ar. wit.
lekit
lintrêg-lintrêg, isih plikêt.
leku
meleku: sidhêku, kc. teleku.
lekuk
dhêkok, lêgok, lêkik, ngowok tmr. mata.
lekum
gorokan, gurung.
lekun
jogèd ut. tlèdhèk Siyêm.
lekung
ngowok tmr. mata.
lekup
swara mak krêpyêk, jêkluk.
lela
tanjak, mainan tangan lsp. nalikane mêncak, njogèt lsp; melela: molahake awak ut. tangan nalikane mêncak, njogèt lsp; dilelakan: dipolahake tangane (awake) nalikane njogèt lsp.
lelah
sayah, kêsêl bangêt; berlelah-lelah: ngrêkasa, kangelan.
lelai
ut. melelai: mêntêlung, mêntiyung; berlelai-lelaian: pating pantiyung.
lelaian
ar. prau cilik.
lelak
mlotrok.
lelaki
lanang; kc. laki-laki.
lelang
lelang.
lelap
1 ilang; 2 kêpati.
lelar
kêrêp, ambal-ambalan.
lelas
nglinyam, mlècèt.
leleh
ajèr, lèlèh; meleleh: ndlèwèr, ndlèdèk, dilelehkan: dijèr, dilèlèh; lelehan: jèjèran, banjêngan.
leler
1 kêmproh; 2 ndlèwèr, mèlèr, molor; berleleran: dleweran, molor-molor.
lelung
lelang.
leluasa
rowa, nglantrah tmr. crita lsp.
lemah
1 lêmês, peloh, tanpa daya, pêpês, apês; 2 ringkih, sèkèng.
lemah-liat
lêmês mêmbat.
lemah-lembut
1 alus sarèh tmr. gunêm, bêbudèn lsp; 2 sumilir alon tmr. angin.
lemah-lunglai
nglumpruk tanpa daya, lêmês anglês.
lemak
1 gajih, kêndhal; 2 nggajih, ngêndhal, nglênga.
lemak-ketam
(gajih yuyu) kuning sêmu klawu.
lemang
lêmêng.
lemari
lêmari.
lemas
mati kêplêpêk (kêblêbêg).

--- 107 ---

lemau
1 lêmês, ora kaku; 2 lêmês, tanpa daya; 3 mlêmpêm, ora kêmrisik.
lemba
godhong tlutuh ut. nyangkuh.
lembab
1 mlêmpêm, ngêmu banyu tmr. têmbako lsp; 2 kêndho nggêbèbèr tmr. kêndhang lsp; 3 nglèmèr, klêlar-klêlêr tmr. tandang-tanduk.
lembaga
1 kang asli, kang tulèn; 2 bêbakal, kang bakal dadi; 3 yêyasan; 'adat lembaga: padatan kang asli; lembagaan: pawakan.
lembah
lêmbah, jurang lêlowahaning gunung.
lembai
kc. lambai.
lembak
ut. melembak: lubèr, mbludag.
lembam
nglèmèr, nglèlèr.
lembang
1 lêgok têngah, dhêkok; 2 papak tmr. bathuk; 3 lêdhokan, jurang, lêmbah.
lembar
1 êlêr (tmr. bolah, rambut lsp); 2 lêmbar(an); dilembar: dipluntu, diplintir; lembaran: lêmbaran.
lembayung
ar. têtuwuhan rambat; merah lembayung: abang sêmu wungu.
lembega
widuri.
lembidang, lemidang
lambedang (pinggirane njêbèbèh).
lembih
ar. wit.
lembik
1 êmpuk, lêmês (tmr. sêga); 2 kêndho, lêmbèk; 3 ent. kurang mêmpêng, nglokro.
lembing
tlêmpak.
lembok
kêladuk, kokehan ênggone wèwèh, têtulung lsp.
lembu
sapi.
lembur
kc. lambur.
lemburu
ar. wit lan ar. iwak gêdhe.
lembut
1 lêmês; 2 lumèr, alus; 3 alus sarèh tmr. bêbudèn.
lemena
kêre (klambi waja).
lempai
1 nglèmbrèh tmr. gêndera lsp; 2 sèngklèh, dhèngklèh, mêntiyung tmr. pang, wulên lsp; 2 thelo-thelo.
lempang
sumèlèh malang (ora prênah), sumladhang.
lempar
dilempar: dibalang, disawat.
lempari
bngs. bêndhe.
lempaung
ar. wit.
lempenai
ut. rempenai: ar. têtuwuhan.
lemping
lèmpèng(an).
lempoyang
lêmpuyang.
lempui
ar. têtuwuhan.
lempuk
ar. panganan.
lempung
1 nggronggong ut. ngrokos kayata watu kambang; 2 ènthèng sarta êmpuk tmr. kayu.
lemukut
mênir; kc. melukut.
lena
1 (ut. terlena): lena, ora krasa, kabêsturon; 2 kêpenak, kêpati ênggone turu; dilenakan: diturokake.
lenar
ngilêr (tmr. sêga lsp).
lencit
melencit: mênculat, mêcuthat.
lencong
melencong: mencong, nyimpang ênêre.
lencun
têlês kêproh.
lendaian
landheyan; lendaian keris: ukiran kêris.
lendir
1 riyak, yiyyid; 2 ngyiyid, ayid, kithêr-kithêr.
lendeh
linggih leyehan.
lendut
ngêndhêlong lêgok tmr. nam-naman, krêtêg lsp; melendut: ngêndhêlong, mlêngkung tmr. lakuning mimis lsp.
lenga
minyak lenga: lênga wijèn.
lengah
lena, sêmbrana, tlompe; melengah: kêtlompèn, sêmbrana; pelengah: wong sêmbrana (ora ngati-ati).
lengai
aras-arasên, rêmbên.
lengan
1 lêngên(an); 2 panjawat (tmr. tataning baris).
lengang
1 sêpi, nyênyêt; 2 klowang-klawung, ora duwe gaweyan.
lengar
yêr-yêran, kliyêng-kliyêng.
lengas
ut. melengas: ngêmu banyu, rada têlês.
lenggak
ndhêlak, ndhangak mêmburi.
lenggang
I 1 anggong, ngaso; 2 lowah, lêga; 3 sêla ing pagaweyan. II 1 lembehan; 2 obahing prau nalika mlaku; melenggang: 1 lembehan; 2 (ut. berlenggang) obah gonjing tmr. prau; dilenggang-lenggang(kan): dioyog-oyog, digobag-gabigake; lenggangan: bngs. kothak wangune kaya torong dianggo nyaring wêdhi kang katutan mas ure, panyaringe sarana dioyog-oyog.
lenggar
rênggang, lêga, kobèt, ombèr.
lenggara
di(se)lenggarakan: diupakara, diopèni.
lenggok
melenggok, terlenggok-lenggok:

--- 108 ---

lenggok-lenggok, oyag-ayig.
lengguai
bngs. slepa kagantungake ing bangkekan.
lenggundi
lêgundhi.
lenja
I kumêndêl, kaduk wani, sêslonong. II blêngkêran (salang, kolongan) dianggo wêwadhah.
lenjuang
andong.
lengkang
mêlar mênga tmr. gêlang lsp.
lengkap
ganêp, pêpak; berlengkap: tata-tata, miranti, mêpak; dilengkapi: 1 (ut. dilengkapkan) diganêpi, dipêpaki; 2 disrambahi; dilengkapkan: 1 diganêpi, dipêpaki; 2 diprantèni, ditata lan dicêpak-cêpakake, disiyagakake; kelengkapan: prabot-prabot, piranti-piranti (gêgaman lsp); selengkap: saprabot, saprangkat, sasêtèl.
lengkara
I nglêngkara, prakara kang mokal. II bngs. têrbang (kêndhang) gêdhe.
lengkok
gudhang, omah gêbyog.
lengkuas
laos.
lengkung
1 mlêngkung, mbêngkêluk; 2 kuwung; lengkungan: 1 plêngkungan, sisih kang mlêngkung; 2 kêkuwung.
lengkur
melengkur: ngorok.
lengos
melengos: mlengos.
lengser
ut. melengser: 1 mletre, mlorod: 2 (baring-) têturon nggloso; dilengser: diosêr-osêri, diusari.
lengset
sèsèt ut. malik tmr. tlapukan.
lenguh
melenguh: mênggèh-mênggèh.
lengung
melengung: lêngêr-lêngêr, dhêlêg-dhêlêg.
lening
swara nèng, thèng.
lenung
swara nung, thung.
lentam-lentum
pating gabruk (rêgêdêg).
lentang
ut. telentang: mlumah.
lentera
ting, lêntera.
lentik
I nylêkênthung, nyanthuk mêmburi, sêmu mlêngkung kuwung tmr. pasahan untu. II dilentik: dikêpyur-kêpyuri nganggo godhong ombyokan lsp.
lenting
I swara cring, thing. II melenting: mêndal, mêntul.
lentuk
lêmês (gampang diêluk).
lentung
swara dhung (thung, klung).
lentur
melentur: 1 mbêngkêluk; 2 mêntêlung; 3 nylêkênthung.
lentok
peloh, sèngklèh, dhèngklèh.
lenyak
1 kêpati tmr. turu; 2 adêg-adêg saka tmr. gangsingan.
lenyap
ilang, sirna.
lenyau
ing dhuwur atos ing ngisor êmpuk (tmr. lêmah).
lepa
I lepa; dilepa: dilepa. II sêmbrana; kc. alpa.
lepak
mbludag, mubra-mubru. I swara kêplèk, tlêpèk.II rawe-rawe ora bundhêt tmr. jenggot lsp., mêkar tmr. kapuk diwusoni.
lepang
bngs. timun.
lepas
1 uwal, ucul, mrucut; 2 oncat, luwar; 3 miruda, minggat; 4 pocot; 5 kêpungkur, bakda, lêbar; lepas tangan: 1 mung bayar thok (tanpa ingon); 2 ora nganggo nyêkêl; dilepas: dicopot, dipocot; dilepaskan: 1 diuculi, diuculake, diluwari, dioncatake saka bêbaya; 2 dililani, dikon; kelepasan: libur, pamocote.
lepat
lêpêt.
lepau
1 peranganing omah kang ngarêp; 2 bango, warung.
leper
1 cèpèr, ora jêgong; 2 kagok tmr. pakêcapan kyt. saya diucapake saye; leper-leper: ambal, blabag wod.
lepih
nglêmpit, nêkuk tmr. dluwang lsp.
lepik
swara kêthêplèk, krêpêk.
lepu
ar. iwak sêgara.
lepuh
melepuh: mlêmpung, mlênthung.
lepuk
swara kapluk, blug.
lepur
mati lepur: mati kêblêbêg ing êmbêl lsp.
lerah
(ut. terlerah): rusak, bubrah, pating slêbar.
lerai
dilerai: dipisah tmr. wong padu lsp kc. larai.
lerak
I 1 rusak, bujat pisah-pisah tmr. prau, omah lsp; 2 rontang-ranting tmr. jarit lsp; dilerak: dirusak, dibujati. II buah lerak: woh lêrak. III swara rêkêtêk.
leram
swara gumlêgêr, kumrumpyung.
lerang
1 lajur tmr. barang tênunan; 2 ukuran dohing palayaran (± 225 m) ut. suwening layaran (12 jam); 3 amben-ambenan, bngs. tandhu.

--- 109 ---

lerap
bngs. dhuwit gobog.
lereng
1 lumahing pinggiran tmr. barang kang gèpèng kaya dhuwit; 2 (-gunung) pèrènging gunung; lereng-lereng: glindhingan cilik ing sikil têmpat tidhur lsp; melereng: ngglindhing (tmr. dhuwit, rodha lsp).
leret
1 (ut. meleret) mlètrè, mblèndèr; 2 nglantrah, ngganyik tmr. gunêman; 3 larikan; berleret: lêlarikan.
lerum
swara glêgêr.
lerus-leras
swara srêk-srêk, pating krêsêk.
lesa
wêlah cêndhak; melesa: mêlahi nganggo wêlah cêndhak.
lesa-lesu
kêsêl bangêt.
lesak
hujan lesak: udan nggrêjih.
lesap
ilang.
leser
jrambah kang wis digêlari klasa lsp.
lesi
kanji, êntèk kawanène; pucat lesi: pucêt bangêt.
lesih
ngêmbus-êmbus pucêt.
lesing
melesing: nywara suwit-suwit, siyut-siyut.
lesit
melesit: nywara prit-prit, suwit-suwit.
lesot
têkukan (lêmpidan) cilik.
lesu
lêsu, cape, kêsêl bangêt.
lesung
lêsung.
lesut
melesut: nywara sumiyut.
leta
cacad, ala, rusak.
letak
I sèlèh, dunung; diletakkan: disèlèhake, didunungake, diprênahake, didokokake; terletak: sumèlèh. II swara klathak. III nglêntruk, nyêkukruk, tanpa daya.
letam
swara glêgêr.
letang
I swara cring, klinthing. II swara crèng, thèng.
letap
kc. letup.
letas
kc. letus.
leter
beleter: tansah nywara, ent. criwis, crèwèt.
letih
(-lelah, -lesu) kêsêl bangêt, tanpa daya.
leting
swara cring, thing.
letis
diletis: dikêpyuri banyu nganggo tangan.
letuk
swara dhog, thog.
letum
swara glêgêr.
letum-letam
pating glêgêr.
letung
swara thung.
letup
meletup: njêblug, mblêdhos.
letup-letap
pating jrêdhot.
letus
meletus: njêblug, mblêdhos.
lewat
liwat, kêliwat.
lezat
enak, kêpenak; kc. lazat.
liang
lèng, bolongan, gronggongan.
liar
kêsit, jarah, ora tutut.
lias
kêdhot.
liat
alot, wulêd; tanah liat: lêmpung.
licau
mêlêng-mêlêng, nglênga, klicit.
licin
lunyu, klimis.
licin-licat
lunyu (klimis) bangêt.
lidah
1 ilat, ilat-ilatan, ent. têmbung gunêm, pakêcapan; 2 ing têmbung camboran akèh kang atêgês ar. têtuwuhan, kyt. lidah buaya, lidah badak lsp; lidah bercabang: mencla-mencle gunême; lidah panjang: cangkêm gatêl (dhêmên nyatur lsp); lidah tenggala: kêjèn.
lidas
gatêl kumranyas.
lidi
sada; ular lidi: ula kisi.
ligas
adheyan, ngêtêl.
ligat
mubêng ngganjrèt.
lihat
dilihat: didêlêng, ditonton, diingêtake; dilihati: 1 ditamatake, diiling-ilingi, diawasake; 2 ditiliki; penglihat: (wong kang) awas, waskitha; penglihatan: pandêlêng; diperlihatkan: dituduhake; dikatonake.
lik
ut. berlik: sêngadi, pawadan; melik: ndhêlik, umpêtan.
likas
likasan.
likat
plikêt.
liku
I sêsêbutaning garwaning ratu. II sukun.
likur
likur.
lil
(wêwayanganing Pangeran) kanggo sêsêbutaning ratu.
lilin
1 malam; 2 (dian-) lilin.
lilit
melilit: mulêt, nggubêd.
lim
lim.
lima
lima.
limar
limar.
limas
limasan, kang awangun piramide.
limau
jêruk; berlimau: adus kosokan kulit jêruk.
limbah
rêrêgêd; pelimbahan: pacêrèn.
limbai
melimbai: ngobat-abitake kacu lsp.
limbang
melimbang: 1 nglimbang, golèk mas, intên lsp. sarana dilimbang; 2

--- 110 ---

nganggur gluyuran.
limbat
ar. iwak kali.
limbuk
ar. manuk.
limbung
papan palerenan ut. kanggo ndandani prau cilik-cilik; limbungan: padusan ing kali ut. sêgara nganggo dialing-alingi.
limbur
katon rêmêng-rêmêng (lamat-lamat).
limur
kc. limbur.
limpa
limpa.
limpah
1 wutah, lubèr; 2 ent. blaba, loma; kelimpahan: 1 kêluberan; 2 (ut. limpah-mewah), sarwa turah-turah.
limpau
melimpau: nyimpang, sumingkir, mlipir; dilimpaui: disimpangi, disingkiri sarana mlipir.
limput
kc. liput.
linang
berlinang-linang: dleweran (crocosan) tmr. luh.
lincah
1 rongèh tmr. layangan; 2 ora têtêp, molah-malih; melincah-lincah: ora maton, mencla-mencle.
lindang
êntèh, gusis; dilindangkan: diêntèkake blas.
lindih
dilindih: digilês murih rata tmr. lêmah lsp.
lindung
I berlindung, melindung: ngaub, ngayom ampingan; dilindungi, dilindungkan: diaubi, diayomi, diampingi, dipitulungi; perlindungan: pangauban, pangayoman, pandhêlikan, pitulungan. II ikan lindung: wêlut.
lingar
pêndirangan, julalatan.
linggam
abang.
linggi
canthiking prau.
linggis
ut. linggisan dayung: kayu wilahan landhêsan wêlah.
lingkah
ora rukun, congkrah.
lingkap
ilang ut. êntèk kabèh, ludhês.
lingkar
1 lêkêran; 2 blêngkêr; melingkar: nglêkêr; dilingkar: 1 dilêkêr-lêkêr tmr. tampar, pênjalin lsp; 2 (ut. dilingkari) dikruwêli, digubêd.
lingkung(an)
1 buwêngan, cakran; 2 kalangan; 3 wêwêngkon; dilingkung(i): diubêngi, dikubêngi, dikupêngi.
lingkup
nlakup (tumutup rapêt).
linglung
bingung, ngênglêng.
lintah
lintah; lintah-lintah: bngs. cakil.
lintang
alang; melintang: malang, ngalang-alangi; lintangan: alangan; pelintang: tlundhag ing lawang; pelintangan: pêpalang, pakewuh; beperlintangan: pating sladhang.
lintang-kedak
malang-megung.
lintang-pukang
sipat kuping ênggone mlayu.
lintang-sangkut
gêlung têkuk.
lintap
1 sap-sapan, lêlapisan; 2 pêpanthan, gêgrombolan.
lintas
melintas: kumlebat, liwat saklebatan; dilintasi: diliwati.
lintup
brukut.
linyang
rikat tmr. lakuning prau.
linyap
kc. lenyap.
lipai
bngs. payung.
lipan
klabang; lipan bara: babak salu.
lipas
coro.
lipat
1 têkuk(an), lêmpit(an); 2 tikêl; lipat ganda: tikêl têkuk; lipat kajang: tikungan kang nyêklèk tmr. kali lsp; dilipat: 1 ditêkuk, dilêmpit; 2 (ut. dilipatkan) ditikêlake.
lipit
wiron; dilipit: diwiru cilik.
lipur
lipur; kc. hibur.
liput
diliput(i): dilimputi, ditutupi.
lirik
dilirik: dibolong (dibur, dijara).
lis
lepan (ing antaraning bata).
lisah
belisah: ora jênjêm.
lisan
1 ilat; 2 lesan, gunêm, ijoan.
lisu
1 wiron; 2 bêlekan, bêdhahan.
lisut
I kisut. II dilisut: diênyut.
lisong
srutu.
litup
brukut; kc. lintup.
liuk
nglèyèk; diliuki: diranggèh sarana nglèyèk manglung; (se)peliuk: (sa)pranggèh.
liuk lampai
kolèt-kolèt.
liung-liung
ar. iwak sagara.
liur
ilêr.
liut
alot tmr. panganan.
loak
tukang loak: prombengan.
loba
murka, ngangsa, kêthaa.
lobak
lobak.
locak
melocak: akèh bangêt, nganti turah-turah.
loceng
gêntha, jam; kc. lonceng.
lo'cuan
ar. sutra wêton Tiongkok.

--- 111 ---

locok
melocok: mlêbu mêtu kaya lontop ing pumpa lsp; pelocok: lontop (ing pumpa lsp).
locot
nglocop; kc. lucup.
lodeh
lodhèh.
lodoh
lodhoh, jêmèk.
logam
metal (barang bangsaning wêsi, kuningan lsp).
logat
basa, têtêmbungan; kitab logat: bausastra.
loha
wayah têngange.
lohok
jamurên tmr. roti lsp.
lohor
wayah ut. sêmbahyang luhur.
loji
loji.
loka
jagat, panggonan.
lokan
kijing (bngs. kece).
lokat
copot, coplok.
lokek
cêthil bangêt.
loki
palanyahan Tionghwa.
lokos
gundhul, plonthos, ngênthak-ênthak tanpa têtuwuhan.
loleng
ting dluwang.
lo'lo'
mutyara.
lolok
dilolok: ditutup, digropyok, ditêmpuh dadakan.
lolong
melolong: gêro-gêro, ngglolo, mbaung ut. ngalup tmr. asu.
lomak
bngs. gajih.
lombok
lombok.
lombong
1 jêgong kuwung tmr. piring lsp; 2 lêdhokan lêmah (saèm. jugangan gêdhe), jugangan pamêlikan timah lsp.
lompang
longkangan ing antarane omah loro.
lompat
lumpat; melompat: mlumpat; dilompat(i): dilumpati.
loncat
meloncat: mlumpat (mêncolot) sikile barêng.
lonceng
gêntha, jam.
loncos
wangun lancip.
londang
1 lêmah kang jêmèk kaya ing kandhang babi lsp; 2 guthêkan ing woh.
londeh
ut. terlondeh: mlotrok ênggone sarungan lsp.
lonjak
melonjak: nglunjak, mênculat.
lonjong
mbrunjung lancip.
lontar
I dilontar: dibalang, disawat; pelontar: balang, sawat. II lontar, kropak.
lontok
buntêk, gêndhêg; tua lontok: jêmpo bangêt.
lontos
tanpa pênthol, tanpa mustaka tmr. mêsjid.
longgak
melonggak: ndêngangak, nglangak.
longgar
ombèr, kobèt, sêla, amba tmr. dalan, logro, ora sêsak tmr. klambi lsp.
longgok
tumpuk(an); dilonggokkan: ditumpuk, diundhung-undhung.
longsong
terlongsong: kêbanjur; kêtêrusên.
longsor
ut. melongsor: longsor, mlorod.
lopak
I jêgongan lêmah isi banyu, kêndhongan, II jêmpo, pikun.
lopak-lapik
pelo kaya wong tuwa.
lopak-lopak
lopak-lopak.
lopèk
(sampan) prau cilik.
lorah
kerekan, katrol.
lorek
lorèk.
lorong
lurung, dalan cilik.
losin
losin.
losong
(kurap-): busik, mbêsisik kulite.
lota
ar. wadhah banyu.
lotak
kêndho, lêmês, nggêbèbèr (kyt. klambi sêtlikan lsp).
lotar
dilotar: dibalang; kc. lontar.
lotek
bngs. dhêmpul prau.
loteng
lotèng.
lotong
lutung.
lowongan
lowongan.
loya
munêg-munêg.
loyang
kuningan.
loyar
(Inggris lawer) pokrul, adpokat.
loyong
ut. meloyong: 1 nylorot (nglayang) alon-alon; 2 sênggoyoran tmr. wong mêndêm lsp.
lu
kowe.
luah
meluah: blukekan marga ênêg lsp.
luai
be(r)luai: rêndhêt, rêmbên.
luak
I meluak: kêwarêgên nganti blukekan. II luwak. III ut. luhak: padesan, dhistrik.
luan
perangan kang ngarêp, canthiking prau; kc. haluan.
luang
peluang: 1 lêrêm, sirêp; 2 ludhang, ora duwe gaweyan.
luap
meluap: mbludag, lubèr.
luar
(ing) jaba; orang luaran: wong ing

--- 112 ---

jaba (kang ora mèlu campur rêmbug); diluar: ing jaba, sajabane; keluar: mêtu; dikeluari: diwêtoni, dilawan tmr. mungsuh.
luas
jêmbar, ombèr, kobèt, rowa.
luat
ênêg jijik.
luban
dupa, ratus; luban jawi: mênyan.
lubang
bolongan, luwangan; pelubang: pluwang.
lubuk
kêdhung.
lucu
lucu.
lucuk
melucuk: nuding-nuding (ngundhat-undhat, mêlèh-mêlèhake lsp).
lucup
tumancêp.
lucut
ut. mêlucut: mrucut, mlèsèd; dilucuti: dirucati, diilangi gêgamane.
ludah
idu; ludah sirih: dubang; peludahan: paidon.
ludang
ar. prau.
lugu
marêm.
luh
sabak, blabag panulisan.
luhak
padesan, dhistrik.
luhur
luhur.
luik
ut. meluik: ndlèdèk mêtu.
luk
luk; kc. eluk.
luka
tatu; luka parah (payah): kêtaton kang mbêbayani.
lukah
icir; melukah: 1 golèk iwak nganggo icir; 2 ent. amba jangkahe.
lukang
mlècèt tmr. cèt kang durung garing.
lukis
dilukis: 1 diukir, disungging, digambar; 2 (ut. dilukiskan) dipêtha, ditêrang-têrangake, diandharake; lukisan: gêgambaran; pelukis: juru sungging (gambar).
lukup
mêngkurêb tmr. wadhah lsp.
lulu-lala
ora tata tmr. patrap.
luluh
luluh, ajur rêmuk.
luluh-lantak
ajur mumur, lêbur.
luluk
I meluluk: nêlik, ndingkik. II blêthok; meluluk: kêna blêthok.
lulum
dilulum: didilati, dikêkoloh tmr. driji.
lulur
I dilulur: diuntal. II melulur: mletre. III ikan lulur: wêlut.
lulus
1 kêna ut. sêdhêng dilêboni; 2 bisa mlêbu, têrus mlêbu; 3 klêbu tmr. iksamên, dililani, diidèni, dilêksanani tmr. panjaluk; diluluskan: 1 dicopot ut. dilolos tmr. ali-ali lsp; 2 diidèni, dililani, dilêksanani panjaluke.
lulut
berlulut: lulur, ngurut-urut awak; dilulut: dilalar, diurut-urut; dilulutkan: dilulurake (diblonyohake ut. digosokake ing awak); pelulut: 1 tukang ngurut (nglulur); 2 lulur, blonyoh kang dianggo nglulur.
lumayan
lumayan.
lumas
kang diblonyoh (diusari, dilabur lsp), kang disadhur (disêpuh); dilumas: 1 diusari, diblonyoh, dilabur lsp; 2 (dengan emas) disêpuh (disadur).
lumat
1 lumêr (lêmbut bangêt); 2 alus bangêt; diperlumat(kan): dilêmbutake, dilumèrake.
lumba
berlumba(-lumba): mbalap, mlayu rikat; perlumbaan: balapan.
lumba-lumba
ar. iwak sagara.
lumbung
lumbung.
lumpang
lumpang.
lumpuh
lumpuh, pêpês sikil tangane.
lumpur
êndhut, walêd, blêthok.
lumur
berlumur(an): gubras, gupak, kêkuthah; dilumur: diblonyo; dilumurkan: 1 diblonyohake; 2 digupaki, dirêgêdi.
lumus
gubras, gupak rêrêgêd.
lumut
lumut, ganggêng; berlumutan: lumutên.
lunak
êmpuk.
lunas
I balok ing dhasaring prau. II lunas; sah.
luncas
1 tuna dungkap (luput tmr. manah, nggêbug lsp); 2 kliwat, kêbanjur mangkat lsp.
luncip
lancip.
luncung
luncup; lancip (marga gêrang).
luncur
ut. meluncur: 1 mletre, mblèndèr; 2 mrucut mêtu (tmr. kêris lsp); pesawat peluncur: bngs. montor mabur tanpa mêsin.
lundi
urêt.
lundu
ar. iwak kali.
lunjur
belunjur, melunjur: slonjor; kc. unjur.
luntang
(ut. keluntang, peluntang): kayu kumambang ditrapi pancing mawa pakan dianggo misaya iwak; meluntang:

--- 113 ---

misaya iwak nganggo piranti mau.
luntur
1 gampang ênggone bêbanyu (nguyuh); 2 luntur; peluntur: jamu dianggo mbancarake uyuh (gêtih lsp).
lung
I 1 glogor (kayu tutup kluwat); 2 pêthi mayit. II plêngkung(an), buwang(an); kc. êlung.
lungguh
ut. melungguh: linggih sangga wang ut. liyangan tangan.
lungkah
nglokop, nglothok tmr. klika lsp.
lungkang
1 pacêrèn, jêjêmbêg; 2 (ikan-) ar. iwak; 3 ar. prau.
lungkum
mblêndhuk; kc. mungkum.
lungkup
telungkup: mêngkurêp.
lunglai
peloh, dhèngklèh, tanpa daya.
lungsin
lungsèn.
lungsur
kc. longsor.
lup
gêndhêlan lawe = 40 lêr.
lupa
lali; di(ke)lupai: dilalèkake; lupa-lupa ingat: cat eling cat ora, gajêg-gajêge; pelupa: lalèn.
lupa-lupa
plêmbungan iwak.
lupak
kc. lopak.
lupat
bngs. kece sêgara.
lupi
gladhaging prau cilik.
lupuh
dilupuh: dipupuh, digêbugi digawe plupuh.
luput
luput (oncat saka ing); diluputkan: 1 dioncatake saka ing bêbaya lsp; 2 ora dikênakake (pajêg lsp).
lurah
I 1 kowekan ing blabag kang bakal disambung (kang dilêboni purus); 2 jurang, lêlowahaning gunung. II selurah: sakabèhe; kc. luruh. III lurah desa.
lurik
lurik (tênunan).
luru
diluru: disandêr, diancab.
luruh
I 1 gogrog, rontog, mbodhol tmr. wulu; 2 nglèmbrèh tmr. sandhang panganggo. II seluruh: sakabèhe, kabèh.
lurus
1 bênêr, lêncêng; 2 (-hati) jujur, têmên.
lurut
dilurut: diurut kyt. godhong turi murih godhonge padha pêthil, wasuhan murih apuh lsp; kelurut: canthêngên.
lus
mak lus.
lusa
mbesuk êmbèn.
lusin
losin (12).
lusuh
1 nglêmir (rada amoh) marga kêrêp dianggo tmr. jarit lsp; 2 lungsêt, rada ilang sogane (warnane).
lut
(ut. melut): pasah, têdhas (bisa kêtaman ing gêgaman).
luti
pating jêkêthut tmr. dluwang lsp.
lutu
dilutu: 1 dithothoki; 2 disiya-siya.
lutung
lutung.
lutut
dhêngkul; berlutut: jèngkèng.
luyut
meluyut: mêntêlung (mêntiyung).

M

ma
banyu; ma al-hayat: banyu panguripan; kc. ma' ulhayat.
ma'
biyung, êmbok; kc. emak.
maad
bali.
ma'af
pangapura; minta ma'af: njaluk ngapura, pamitan; di(per)ma'afkan: diapura.
mabir
kc. tabir.
mabud
dipundhi-pundhi.
mabuk
mêndêm; mabuk darah: nggliyêr marga wêruh gêtih; mabuk laut (ombak): nggliyêr (ngêlu, mumêt) nalikane nunggang prau; memabuk(kan): mêndêmi; dimabukkan: diêndêmi.
macam
rupa, jinis, dhapur, conto; bermacam-macam: warna-warna.
macan
macan.
mad
ngulur, ngulur swara.
madah
1 pangalêmbana; 2 gunêm, ujar, kidungan; bermadah: 1 ngalêmbana, ngidung ngalêmbana; 2 gunêman, clathu; dimadahkan: 1 dialêmbana; 2 ditêmbungake, diandharake, dikidungake.
madahap
madap.
madali
ar. têtabuhan.
madarsah
1 pamulangan ngaji lsp; 2 langgar ut. mêsjid cilik.
madat
madat, candu.
madu
I (air-) madu. II maru; permaduan: wayuh.
madu-mancung
adu mancung.

--- 114 ---

madrasah
pamulangan ngaji (agama); kc. madarsah.
mafhum
ngrêti, dhamang.
magang
I dalu bangêt (matêng bangêt), sayup tmr. jangan. II magang.
magun
1 (kajang-) krakap ut. payonan ing sênthonganing prau; 2 (tingkap-) bolonganut. cêndhela ing sênthonganing prau.
magrib
1 kulon, 2 magrib (surup, sêmbahyang magrib).
maha
maha.
mahajana
wong linuwih.
mahaguru
guru ing pamulangan luhur.
mahal
1 arang anane; 2 larang.
mahamulia
mahamulya, kang minulya (kanggo sêsêbutan).
mahamurah
mahamurah (loma bangêt).
mahang
ar. wit.
mahar
maskawin.
maharaja
maharaja.
maharajalela
ut ber(si) maharajalela: tumindak sawênang-wênang, ambêk-siya, ent. agawe karusakan, ngambra-ambra.
maharani
garwaning ratu, pramèswari.
maharesi
pandhita linuwih.
mahasiswa
murid pamulangan luhur.
mahful
apal, ngrêti têmênan.
mahir
wasis, pintêr, pana.
mahisa
kêbo.
mahkamat
pradata, pangadilan.
mahkota
makutha; putera mahkota: pangeran pati.
mahligai
kêdhaton (kaputrèn).
mahmud
kang pinuji.
mahu
gêlêm, arêp; kc. mau.
mahsar
(padang-) ara-ara paklumpukaning wong-wong besuk dina kiyamat.
mahsul
hasil mahsul: wulu wêtuning nagara.
maidah
meja rampadan.
mail
I 1 cupu slaka (êmas) wadhah jimat; 2 bngs. cêlak. II mil.
maimun
wong kang bêgja.
main
ut. bermain; 1 main, dolanan; 2 ulah gêgaman lsp., up. bermain pedang; 3 ngunèkake gamêlan lsp., up. bermain kecapi; main angin: mencla-mencle; main gila: edan-edanan; main mata: mbalang-mbalang liring; bukan main: dudu rasa (bangêt); dipermainkan: dianggo dolanan; permainan: dolanan, tontonan.
mairat
ut. merat, mi'rat: mekrat, munggah swarga saragane.
maja
maja.
majad
kamisuwuran.
majakaya
wutuhan (tanpa sambungan tmr. tiyang).
majakani
majakan.
majal
kêthul, têmpak.
majallah
kalawarti (layang kabar minggon lsp).
majelis
1 pakumpulaning wong kang padha rêrêmbugan, sowan lsp; 2 rad, parêpatan; 3 pangrèh adêgan, panitya.
majemuk
campuran, camboran.
majenun
edan, kranjingan.
majikan
wong kang awèh pagaweyan.
majir
majèr, gabug; kc. mandul.
ma'jizat
mukjijat, kaelokan.
majma'at
papan pakumpulan.
maju
maju.
majuh
drêmba.
majum
bngs. dhêmpul.
majun
bngs. ragi, jladrèn, uga ar. tamba.
majusi
wong kang nglakoni agama gaweane Zoroaster ing Pèrsi.
mak
biyung, êmbok; kc. emak.
maka
1 dene, anadene; 2 banjur, kang iku, mulane.
makam
kramatan, papan kang kramat.
makan
1 mangan; 2 nganggo ut. migunakake, up. makan wang, makan tempo; 3 têdhas, tumama tmr. gêgaman; makan angin: 1 olèh angin tmr. layar; 2 mlaku-mlaku, ngenggar-enggar ati; makan darah: nêpsu bangêt; makan dawai: mlarat bangêt; makan diri: ngênês, nggêgês; makan gaji: ngalap opah (bêburuh); makan hati: nglara ati; makan suap: mangan bêsêl; makan sumpah: wis disumpah, sumpah palsu; makan tulang (benak): nglembatake pagaweyan; kemakanan: padha gripis (tainên lsp).
makar
I bangka, atos tmr. wowohan, II krênah, trekah ala, julig.

--- 115 ---

makas
ora mrusuh.
makau
(benang-) bolah sutra Tiongkok (Mêkao).
makbul
kabul, kêtrima, kêtampan, kalêksanan.
makeruh
mêkruh (ora pantês linakonan).
maki
pisuh; dimaki (-maki): dipisuhi.
makin
ut. semakin: saya.
makhdum
bêndara.
makhluk
makluk, titah.
ma'kul
murwat.
makota
makutha.
maksud
maksud, karêp, têgês; dimaksudkan: dikarêpake, disêdya.
maktub
ut. termaktub: tinulis.
mal
pok kang ndhuwur tmr. tiyang, cagak, gêgaman lsp.
mala
(-petaka) bilai, kacilakan, kasangsaran.
malaekat
malaekat.
malah(an)
malah.
malai
cundhuk (kêmbang, sêsotya).
malak
malaekat.
malaku'lmaut
malaekating pati.
malam
1 bêngi, wêngi, sore; 2 malêm, up. malam Sêlasa; bermalam: nginêp; semalam: wingi sore; dimalamkan: diinêpake; semalam-malaman: sawêngi dhêg; kemalaman: kêwêngèn.
malan
putêk atine, sêdhih.
malang
1 malang; 2 kojur, cilaka; jari malang: driji panunggul; untung malang: bêgja cilaka.
mala'un
kêna ing sebat.
malap
1 surêm, ora murub (mung mêngangah bae); 2 ora sêngkut ênggone tumandang.
mala-petaka
kacilakan.
malar
1 tansah, pijêr, ajêg; 2 (ut. malar-malar) malahan, sangsaya.
malas
kêsèd, aras-arasên.
malau
trêmbalo.
malese
waktu ngrêkasa.
mali
ut. mali-mali: girang (ar. têtuwuhan).
maligai
kêdhaton (kaputrèn).
malik
(kang ndarbèni) ratu.
malim
juru tuduh, guru agama.
maling
maling; pintu maling: lawang butulan; maling curi: colong jupuk.
malis
1 ngabar tmr. inuman lsp; 2 owah warnane tmr. cèt lsp.
malu
1 isin, wirang; 2 ering, wêdi; dimalui: 1 (ut. dikemalui) diisini; 2 dieringi, diwêdèni; di(per)malukan: diwirangake; kemalu-maluan: isin bangêt, kêwirangan; kemaluan: wêwadi.
malum
ar. iwak sagara.
ma'lum
wêruh, sumurup, ngrêti: di(per)ma'lumkan: diwèhi wêruh, dikandhakake, diwartakake.
ma'lumat
wara-wara (awèh wêruh).
malung
uling.
mama
mama', paman, bibi.
mamah
ut. memamah: mamah.
mamah-biak
nggayêmi.
mamai
1 mbocahi (tuwa pikun); 2 nglindur.
mamak
paman, bibi; mamak bendahara: paman patih.
mamanda
ingkang paman (bibi).
mamang
yêr-yêran, buyêr, kliyêng-kliyêng: gopoh mamang: gêdandapan.
mamar
yêr-yêran.
mambang
ar. lêlêmbut; mambang kuning: layung.
mambu
kc. semambu.
mambung
kopong (tmr. wowohan).
mamik
rada klênyit (owah rasane).
mamluk
batur tukon.
mampai
alus mêncèrèt tmr. lêlandhêp kang diasah.
mampat
madhêt, nêtêl; dimampatkan: diênêt-ênêt, ditêtêl, dipadhêtake.
mampu
1 bisa, kêconggah, kêduga; 2 ent. sugih, kêcukupan.
mampung
ampang, ènthèng bangêt.
mampus
mati; mati mampus: mati sêk.
mamung
ar. iwak sagara.
ma'mur
rêja, gêmah ripah.
mana
I ar. bobot cara Indhu ut. Pèrsi; II êndi; mana boleh: gèk mangsa; manakan: kapriye.
ma'na
makna, têgês; dima'nakan: ditêgêsi, disurasa.
manah
pusaka, mêsiyat.
manai
pucat manai: pucêt bangêt.
manakala
kapan, bêsuk apa, samangsa.
manau
ar. pênjalin dawa dianggo gawar lsp; dimanau: dipèpèti (digêbugi) nganggo pênjalin dawa.

--- 116 ---

mancang
pakèl; kc. embancang.
mancit
mancrut, crat-crut; kc. pancit.
mancung
lancip, mbangir.
mancut
mancur mancrut; kc. pancut.
manda
ingkang paman (bibi); kc. mamandha.
mandi
adus; mandi tian: adus tingkêban; dimandikan: didusi.
mandil
bngs. sêrbèt.
mandul
gabug, majêr.
mandung
pitik.
mandur, mandor
mandhor.
manfa'at
mupangat, piguna.
mani
mani.
manik-manik
mote; bermanik-manik: pating prêntul kayata kringêt.
manikam
sêsotya, mirah.
manis
1 lêgi; 2 manis (ayu, mrakati, sumèh); manisan: 1 madu; 2 (ut. manis-manisan) manisan.
mangas
ar. wit.
mangga
pêlêm.
manggar
gantilaning janjangan (mayang, manggar).
manggis, manggista
manggis.
manggul
ar. wit.
mangkar
mogol, isih atos (tmr. wowohan lsp), isih mêntah.
mangkat
(-beradu) seda.
mangkin
ut. semangkin: saya, kc. makin.
mangkubumi
patih.
mangkuk
mangkok, cangkir.
mangsa
mêmangsan, burukan.
mangsi
mangsi.
mangu
termangu (-mangu): mangu-mangu, dhêlêg-dhêlêg.
mangut
dhêlêg-dhêlêg (akèh kang digagas); kc. ngangut.
manja
ugungan, manuh; dipermanja(kan): diugung, dimêmanuh.
manjung
obor dianggo nyuluh iwak.
manjungan
ar. prau.
manjur
mandi, sêtijab.
mantera
japa mantra; dimanterai: dimantrani, dijapani.
manteri
mantri.
mantik
pasang rakiting ukara (têtêmbungan).
manusia
manungsa.
manzil, manzilat
padunungan, omah, pondhokan.
mar
arêp mangan patih (tmr. main catur).
mara
I mara, maju. II kasangsaran, kacilakan; mara bahaya: kasusahan lan bêbaya warna-warna.
marah
nêpsu, muring; dimarahi: dinêpsoni, disrêngêni; kemarah-marahan: nêpsu bangêt; pemarah: nêpson.
marak
ut. memarak: murub, mubyar.
marja'
bali, mulih.
marga
saèm. lurah ut. kalurahan (ing Lampung).
margasatwa
buron alas.
marhaen
wong kang ora dêduwèn.
marhum
(ut. almarhum) swarga, jênate.
mari
1 mrene; 2 ayo.
marikh
(bintang-) lintang jaka bèlèk (Mars).
ma'rifat, ma'ripat
kawruh gaib, putus ing kawruh.
markas-besar
kasenapatèn agung, papan pusêring panuntun.
marmar
marmêr.
maru
dhêmit kang gawe piala.
ma'ruf
1 kawruhan, misuwur, linuwih; 2 tanduk (têmbung kriya).
martabat
drajat, pangkat.
martil
palu, gandhèn cilik.
mas
êmas.
masa
I mangsa, waktu. II andak, gèk mangsa; masakan: gèk mangsa.
masalah
prakara kang dadi rêmbug.
masai
(kusut-) ruwêt bangêt.
masak
1 matêng (uga ent. tmr. rêmbug lsp), tuwa tmr. pari lsp; 2 (ut. memasak) olah, olah-olah, ngadoni.
masalla
babut lsp. lèmèk sêmbahyang.
masam
1 kêcut; 2 suntrut, mrêngut.
mas(y)arakat
bêbrayaning ngaurip.
maskharah
sêmbranan.
masjit
mêjid.
maseh
almaseh: sang jinêbadan (Nabi Ngisa).
Masehi
Kristên.
mas(y)gul
sêdhih, susah, prihatin.
mas(y)hur
ut. termas(y)hur: misuwur; dimas(y)hurkan: diwartakake, ditular-tularake tmr. agama lsp.
ma'siat
piala, maksiyat.

--- 117 ---

masih
isih.
masin
I asin. II mêsin.
masing-masing
siji-sijine, dhewe-dhewe.
maskat
(baju-) bngs. klambi rangkêpan.
masnad
bantal.
masuk
1 mlêbu, manjing; 2 (-pada) klêbu ing, gêgolong ing; 3 surup tmr. rêmbulan lsp; 4 mèlu-mèlu, up. masuk bicara: (mèlu rêmbugan); masuk angin: masuk angin; masuk bilangan: kêgolong, katut kêpetung; masuk tangan: mèlu têtulung.
mas(y)rik
wetan.
mastuli
ar. tênunan kasar.
masya Allah
kang dadi karsaning Allah (yèn kêparêng).
masyarakat
masarakat.
mat
kc. emat.
mata
1 mata (uga dianggo ent.); 2 perangan kang landhêp tmr. lading lsp; mata-mata: têlik, pulisi (sandi); dimata-matai: ditêlik, diawasake; semata-mata: I kabèh, babarpisan; II mligi, ngêmugake; permata: mata intên.
mata-angin
1 ênêr asaling angin; 2 keblat.
mata-air
tuk, bêlik, sumbêr.
mata-benda
bandha, rajabrana.
matabi
(kain-) at. cita.
mata-bulan
rêmbulan katon saprapat.
mata-dagangan
barang dagangan.
mata-jalan
pacalang, canguk, cucuking baris.
mata-gelap
ngamuk punggung.
matahari
srêngenge; matahari hidup: wetan; matahari mati: kulon; matahari sepenggalah: kira-kira jam 7.
mata-ikan
kukul.
mata-kain
corèk (dham-dhaman) ing cita, jarit lsp.
mata-kayu
soca.
mata-kaki
kêmiri (polok).
matan
galih kayu.
mata-uang
dhuwit.
mata-panah
bedhor.
mata-pencaharian
pagaweyan.
mata-petir
kilat, thathit.
mata-sangkur
sangkuh.
matasapi
êndhog cêplokan.
materus
matrus.
mati
mati, pati (uga dianggo ent.); mati lemas (lepur, modar) mati kêblabag (kêplêpêk); mati-mati: têmên-têmên; mêmpêng bangêt; kemati-matian: 1 kêpati-pati (ngêtog bangêt); 2 katone kaya mati; dimatikan: dipatèni, dipatèkake.
matu
ar. ukuraning êmas; sepuluh matu: mas tulèn.
mau
arêp, gêlêm; mau ..., mau(pun) ...: êmbuh ..., êmbuh; dikemaui: dikarêpake, diniyati; kemauan: karêp.
mau'lhayat
banyu panguripan.
maulaia
bêndara, tuwan.
maulana
1 bêndara kita; 2 sêsêbutaning para pintêr.
maulid, maulud
dina wiyosan (K.N. Muchamad s.a.w.).
maung
bangêr, ngênêg-ênêgi; pait maung: pait gêtir.
maut
mati.
maujud
maujud.
mawar
kêmbang mawar.
mawas
rangutan.
mawin
kc. kawin.
maya
1 sêmu, kaanan kang katon; 2 pangapus; maya-maya: maya-maya.
mayam
ar. boboting êmas (1/16 bungkal).
mayang
I 1 kêmbanging wit bngs. krambil (mayang, manggar, dangu); 2 wulèn (ing pari, juwawut lsp). II ut. pemayang: prau mayang.
mayapada
jagat, donya.
mayas
rangutan; kc. mawas.
mayat
mayit.
mayung
ar. iwak sagara.
ma'yung
ar. tontonan bngs. wayang wong.
mayur
kc. sayur.
mayor
mayor.
mazhab
madahab (panêmu mungguhing agama).
ma'zul
lèrèh tmr. ratu; dima'zulkan: dilèrèhi.
medan
papan kang jêmbar (ara-ara, alun-alun, papan paperangan).
medang
wuru ut. nyapu (ar. wit).
medu
munêg-munêg, ênêg.
mega
mega, mêndhung.
megah
kuncara, misuwur; bermegah-megah: kumluhur, kumingsun; memegahkan diri: ngunggul-unggulake awake

--- 118 ---

dhewe.
megak
kumêndêl, kumawani, kurang dêduga.
megan
ar. panganan.
megat
I ar. sêsêbutan. II mubêng ngganjrèt (adêg-adêg saka).
meja
meja.
mejam
mubêng ngganjrèt (adêg-adêg saka).
mejan
bngs. main dhadhu.
mejana
ut. semejana: sêdhêngan, samadya.
mejera
cênil sipatan ing bêdhil; kc. pejera.
mekar
isih atos tmr. wowohan.
mekula
kêmbang tunjung.
melaka
kêmlaka.
melang
ar. kêmbang.
melapari
ar. wit.
melarat
sangsara, mlarat.
melas
ora gathuk rapêt tmr. sêsambungan lsp.
melati
kêmbang mlathi.
melawah
ar. prau.
melela
alus tanpa pamor.
melimun
ngilang.
meling
mbêling, tledhor, ora prêdulèn.
melukut
bêras mênir.
melulu
mligi, ngêmungake.
melur
kêmbang mênur.
melokan
ar. wit.
memang
I pancèn, mula mêngkono, dhasar mangkono. II ngundhat-undhat, ngundhamana.
memar
mêmbut tmr. wowohan, rênyêk, bênjut, rêncêm-rêncêm.
membancang
pakèl.
memek
nangis ngringik.
memidai
ar. wit.
mempaung
ar. wit.
mempelai
pangantèn.
mempelam
pêlêm.
mempelasari
pulasari.
mempisang
ar. wit (kayu).
mena
tiada semena-mena: tanpa sabab.
menalu
kêmladheyan; kc. benalu.
menantu
anak mantu.
menang
mênang.
menara
mênara.
menat
memenat: ngrumantèni (nyukupi) sakabutuhane.
menatu
tukang pênatu.
mencak
mêncak; kc. pencak.
mendak
mêndhak, mundhuk-mundhuk.
mendam
mêndêm, kêladuk sênênge.
mendap
mênêb.
mendapa
pêndhapa.
mendarung
bngs. cêndhana.
mendera
wringin.
mendeleka
bngs. wit sukun.
mendiang
jênate.
mendikai
sêmangka.
mendora
ar. tontonan Siyêm.
mendu
bngs. tontonan Sêtambul.
mendung
mêndhung.
menepaat
mupangat, piguna.
menta
nêpsu, muring; kc. meta.
mentah
mêntah.
mentang
sementang: sanajan.
mentangur
kc. bentangur.
mentega
mêrtega.
mentereng
bêcik bangêt.
mentelah
sementelah: saya, luwih-luwih.
menterajam
ar. wit.
menteri
1 nayaka; 2 mantri; perdana menteri: patih, nayaka wredha.
mentigi
ar. wit.
mentimun
timun.
mentua
maratuwa.
mentulang
ar. wit (kayu).
mengap
mêngap.
mengeh, mengih
1 njêbubug wêtênge; 2 mênggèh-mênggèh.
mengkal
1 durung matêng (nyadham, kêmampo); 2 anyêl, mangkêl.
mengkalai
kandhêg tmr. pagaweyan; kc. bengkalai.
mengkarang
ar. wit (kayu).
mengkarung
kadhal; kc. bengkarung.
mengkawan
wilah kang dianggo ngrèntèng wêlit lsp; kc. bengkawan.
mengkawang
ar. wit.
mengkelan
termengkelan: kêlêlêgên, kêlolodên, kêsêrêdên.
mengkerang
ar. wit (kayu).
mengkis
sêsumbar, nantang ngerang-erang.
mengkoyan
ar. wit (kayu).
mengkuang
bngs. pandhan.
mengkudu
kudhu.
mengkunyit
ar. wit (kayu).
mengot
perot, pèncèng, mleyok; kc. bengot.

--- 119 ---

mengung
mênêng nggagas-nggagas.
menit
mênit.
menjak
semenjak: wiwit, saploke.
menjarum
ar. têtuwuhan; kc. jarum-jarum.
menora
kc. mendora.
menung
di(per)menungkan: digagas lan dirasak-rasakake; bermenung-menung, termenung-menung: mênêng nggagas-gagas, nggêglêg.
merah
I ar. sêsêbutan. II abang; merah jambu: jambon; merah lembayung: abang sêmu wungu; merah merang: abang mbranang.
meragai
ar. manuk.
merahat
kêjaba, ngêmungake.
merak
mêrak; bunga merak: kêmbang patramênggala.
merambai
ar. wit (kayu).
meranda
ngrêbda, mundhak akèh bangêt.
meranti
ar. wit (kayu).
merang
merah merang: abang mbranang.
merangu
bngs. tambur (kêndhang) cilik.
merawal
bngs. umbul-umbul (gêndera).
merangsi
ar. wit (kayu).
merawan
ar. wit (kayu).
merbah
manuk crocokan.
merbaya
kasangsaran lan bêbaya; kc. mara bahaya.
merbakau
ar. wit (kayu).
merbatu
ar. wit (kayu).
merbau
ar. wit (kayu).
merbikang
ar. wit (kayu).
merbuk
manuk drigul.
merbulan
ar. wit (kayu).
merbuluh
ar. wit (kayu).
mercali
ar. wit.
mercu
1 puncak, êmbun-êmbunan, mustaka mêjid lsp; 2 (-suar) mênara gêni.
mercun
mêrcon.
merdan
wong kang kêndêl.
merdangga
gamêlan.
merdeka
mardika.
merdesa
1 sênêng, bungah; 2 prayoga bangêt.
merdeheka
kc. merdeka.
merdu
alus ngrêsêpake tmr. swara.
merduk
barang darbe (kanggo ngasorake).
mereka
dhèwèke kabèh.
mergasatwa
buron alas, kewan-kewan alasan.
merguk
krudhuk; kc. berguk.
meriam
mriyêm.
merih
gurung lmr. tmr. kewan; urat merih: adaini.
merinyu
bngs. panggêdhe pulisi.
mering
kurus mering: kuru mênggrik-mênggrik.
merit
ar. pari.
merjagung
ar. wit.
merjali
ar. wit.
merjan
mêrjan.
merkah
suwekan gombal lsp. dianggo têtêngêr ing tampar kang dianggo njajagi sagara.
merkubang
ar. wit.
merkuli
ar. wit.
merkunyit
ar. wit.
merlilin
ar. wit.
merlimau
ar. wit.
merlokan
ar. wit.
meroyan
ar. wit.
merosot
mlorot (tm.[1] rêrêgan lsp).
merpadi
ar. wit.
merpayang
ar. wit.
merpantai
ar. wit.
merpati
dara.
merpisang
ar. wit.
merpitis
ar. wit.
merpul
ar. wit.
merpunai
ar. wit.
merpusing
ar. wit.
mersik
1 swara mak jêdhèt, rêkêtêk; 2 lêncir, ngronje.
mersuji
ar. iwak sagara.
merta
kc. serta.
mertajam
ar. wit.
mertala
ar. wit.
mertambah
ar. wit.
mertapal
ar. wit.
mertua
maratuwa.
meruah
saèn, asaban.
meruap
nguap, ngukus.
merubi
kêris wêton Patani (ukirane kaya ubi = uwi).
merumbung
ar. têtuwuhan.
merunggai
wit kelor.
mesan
maejan.
meselang
ar. têtuwuhan.
mesigit
mêsjid.
mesin
mêsin.

--- 120 ---

mesiu
(garam-) obat bêdhil, sêndhawa.
mesira
rangsum, cadhong, ingon.
mesirah
ar. têtuwuhan.
mesjid
mêjid.
meski(-pun)
sanajan.
mesui
mêsoyi.
mesra
rakêt, supêkêt bangêt.
mesti
mêsthi, kudu.
mestika
musthika.
meta
nêpsu, muring.
metah
putih metah: putih mêmplak.
metai
kasuran lèmèk linggih.
metapal
ar. wit.
meterai
cap, sêtèmpêl, sègêl; dimeteraikan: dicap, disêtèmpêl.
metigi
ar. wit.
metulang
ar. wit.
mewah
(ut. kemewahan) mubra-mubru, sarwa turah.
miak
kc. ciak.
miang
lugut, wulu ulêr kang nggatêli lsp.
midar
midêr-midêr.
mihrab
sênthong pangimaman ing mêsjid.
mik
kêduting ugêl-ugêl.
mika
kowe.
mil
mil.
milam
wong tuwa (kaki-kaki, nini-nini).
milik
barang darbe; dimiliki: didarbèni.
milir
milir.
mimbar
mimbar.
mimpi
1 impèn; 2 (ut. bermimpi) ngimpi.
mina
iwak loh; gajah mina: iwak lodan.
minat
1 gati, èsthining ati; 2 (ut. berminat) ngèsthi, mindêng, mêlêng, nggatèkake marang.
minbar
mimbar.
minit
mênit.
minta
njaluk; minta-minta: njêjaluk, pêpriman; minta diri: pamitan; minta do'a: dêdonga.
minggu
minggu; mingguan: (kalawarti) minggon.
minum
ngombe.
minyak
lênga; minyak bau-bauan: lênga wangi; minyak lenga: lênga wijèn; minyak tanah: lênga latung.
mipis
tipis.
mi'raj
mekrad.
mirah
mirah.
miring
miring.
mirip
mèmpêr.
misai
brengos.
misal
upama, pêpindhan.
misbah
diyan, ting.
misih
isih.
mising
lara mangsur.
miskal
ar. timbangan lan ar. dhuwit êmas.
miskin
miskin, mlarat.
mistar
garis(an).
modal
pawitan; semodal: bathon, brandon.
modar
mati modar: mati sêk (srana ditêkak lsp).
modin
modin.
moga-moga
ut. semoga-moga: muga-muga.
moga(h)
bngs. mori.
mogok
mogok, sêtaking.
mohon
1 (ut. memohon) nyuwun, njaluk; 2 ora, êmbuh, dudu (kanggo wangsulan kang ngajèni; bermohon: pamitan).
mohor
ali-ali kanggo ngêcap layang.
mojah
mojah.
molèk
bêcik, endah, ayu.
molong
ar. panganan.
momok
momok (mêmêdi).
moncong
1 congor; 2 ngluncup kaya congor.
mondok
gêdhe amba nanging cêndhak; tikus mondok: tikus wirog.
monggol
pating brênggol.
mongkok
munggul, moncol.
mongkor
bngs. joli.
montok
mênthêk-mênthêk tmr. susu.
monyet
munyuk.
monyos
kêwirangan.
moreng
kc. coreng.
mores
ar. cita.
mori
mori.
morong
1 morong (kriyuk, teko). II (ut. murung) sêdhih, prihatin.
mota
motha.
moyang
êmbah buyut (canggah).
mozah
mojah.
mua
I dimulyakake, diluhurake. II ikan mua: wêlut.
muafakat
mupakat, rêmbugan.
muai
mbêdhodhog tmr. dhêle lsp, mumblug tmr. jladrèn, mêkar marga kêpanasan. [kê...]

--- 121 ---

[...panasan.]
muak
sêbah.
mual
mungkug-mungkug, munêg-munêg.
mualap, mualaf
wong kang mlêbu Islam.
mu'alim
1 guru agama (ngaji); 2 juru tuduh dalan; 3 juru mudhi.
muara
muwara, sungapan.
muat
ut. memuat: amot, ngêmot; dimuat: dimomoti; dimuatkan: diêmot.
muazin
modin.
mubarak
bêgja, kinasih ing Allah.
mubazir
mubadir.
mubut
mbêdhêl, gêtas; dimubutkan: dicoklèk, ditugêl.
muda
ênom; muda belia: ênom bangêt; muda mentah: ênom bangêt tmr. wowohan; pemuda: nonoman.
mudah
gampang; mudah-mudahan: mbok iya, muga-muga; bukan mudah-mudahan: dudu prakara gampang.
mudi
pemudi: wadon nonoman.
mudik
mudik.
mudun
orang bermudun: wong sing wis tata susila.
mufakat
rujuk, mupakat, cocog, bermufakat: rêmbugan.
mufarakat
sulaya, pêpisahan.
mufarik
sulaya, pisah.
mufid
piguna.
mufti
juru rêmbug babagan agama Islam.
muhabat, muhabbat
sih, katrêsnan.
muhajat
prakaran.
Muharram
Sura.
mujallah
buku; kc. majallah.
mujarrab
mandi, sêtijab.
mujizat
pangeram-eram.
mujur
mujur (bêgja).
mukhalaf
nyimpang saka agama.
mukhalatah
kêkumpulan basa.
mukhmal
bngs. sutra ut. bludru.
muka
1 rai, ulat, polatan; 2 raèn, lumah; 3 ngarêp; 4 kaca ing layang; membuat muka: ngatonake sumèhe; diberi muka diwènèhi ati, disihi; mencari muka: golèk alêm; muka-muka: mung laire, lamis; dikemukakan: diajokake (tmr. rêmbug, usul lsp).
mukah
1 wong kang mbedhang; 2 (ut. bermukah) laku bandrèk, bedhangan.
mukim
1 wong blabag (kang têtêp manggon); 2 (ut. bermukim) manggon, dêdunung; 3 tlatah wêwêngkon kang dadi bawahing mêsjid.
mukun
mukun.
mula
1 kawitan, bibit sakawit, kang asal; 2 jalaran; mula-mula: sakawit, kawitan, mulabuka; mulai: wiwit; dimulai: diwiwiti; bermula: awit, wiwit; permulaan: wiwitan; semula: sakawit.
mulas
mulês.
mulia
mulya, luhur, minulya; di(per)muliakan: diluhurake, dipundhi-pundhi.
muliawan
luhur (mulya) bangêt.
Mulud
Mulud.
muluk
muluk; dhuwur.
mulut
1 cangkêm; 2 ent. gunêm; 3 bolongan, up. mulut mêriam; mulut panjang: cangkêm gatêl; mulut pedas: gunême nyêrikake.
mumba
ar. têtuwuhan.
mumbang
bluluk.
mumbung
kêbak munjung-munjung.
mumia
mayit kang digaringake.
mu'min
wong mukmin.
mumut
mbêdhêl.
munajat
bawarasa (karo kang mahakawasa).
munajim
ahli palintangan.
munafik
lamis, sumuci-suci.
munasabah
cocog, tunggal jinis.
muncul
muncul; ngaton.
mundam
bngs. bokor gêdhe.
mundar-mandir
mrana-mrene.
mundu
mundhu.
mundur
mundur.
munkir
mukir; kc. mungkir.
munsyi
guru (ahli) basa, pujangga.
muntah
mutah.
mung
swara mung.
munggur
1 tong, kothak wadhah banyu; 2 joli.
mungil
1 cilik wêwêg; 2 ent. bêcik, apik.
mungkin
1 bisa kêlakon; ora mokal; 2 bisa, kêconggah.
mungkir
mukir, selak.
mungkum
rada mblêndhuk kuwung kyt. tutup jam kandhutan.
mungmung
bêndhe.
mungut
gonjing, oyag-ayig.

--- 122 ---

mungsi
mungsi. rampung.
mupakat
1 mupakat (cocog, rujuk, rukun); 2 rêmbug(an); bermupakat: rêmbugan; semupakat: sarêmbug.
mur
mênyan Arab.
mura
ar. ula.
murad
1 sêdya, dêrênging ati; 2 têgês, makna.
murah
1 (-hati) loma, blaba; 2 murah; 3 gampang, mayar; murah tangan: sênêng wèwèh.
murai
manuk kacêr.
muram
1 timbrêng, ora pênthèr; 2 suntrut, katon kucêm.
murang
ucêng-ucêng mriyêm ut. bêdhil.
murca
sêmaput, klêngêr.
muri
bngs. suling.
murid
murid.
muris
bngs. cita.
murka
duka (pêpsu).[2]
murni
1 murni, tulèn; 2 suci.
murung
sêdhih, prihatin.
murs(y)id
mursid.
murtad
murtad.
musa'adat
panjurung, pasumbang.
musafar, musafir
wong kang andon lêlaku (ngulandara).
musang
1 (-akar) luwak; 2 (-jebat) rase.
musara
pêpancèn bayar (pangan).
musibat
musibat.
musim
mangsa, ungsum.
musir
sarwa kêcukupan (sugih).
mus(y)awarat
musawarat, rêmbugan, srasehan.
muskil
angèl tmr. prakara lsp.
muslihat
rekadaya, krênah, srana.
muslimin
wong Islam.
musna
ilang, sirna.
musuh
mungsuh; dimusuhi: dimungsuh.
musuh-masah
sakèhing mungsuh.
mustajab
1 kabul, kalêksanan; 2 mustajab, mandi.
mustahak
lêlabuh, ganjaran, jasa.
mustahil
mokal, nglêngkara.
musta'id
wis cumêpak, cumawis.
mustakim
lêncêng, pênêr, têmên, jujur.
mustika
musthika.
mutakhir
modhèrên, gagrag anyar.
mutalak, mutlak
umum, nyrambahi.
mutia, mutiara
mutyara.
mutu
I nggêglêg, ora bisa gunêman marga sêdhih lsp. II 1 mutyara; 2 êmas grènjèng.
muzakar
lanang.
muzahab
1 dalan; 2 madahab (panêmu babagan agama).

N

naas
kc. nahas.
nabati
têtuwuhan.
nabi
nabi.
nabiah
nabi wadon.
nabi-nabi
bngs. tripang gêdhe.
nabu
dami nangka (cêmpêdhak lsp).
nadar
nadar, kaul; kc. nazar.
nadi
ugêl-ugêl.
nadim
mitra thing.
nadir
langka, arang-arang, pèni; perahu nadir: ar. prau cilik.
nadirat
barang kang pèni (arang anane).
nafakah
nipkah (kang dianggo nyandhang mangan).
nafas
napas, ambêkan; bernafas: ambêkan.
nafi
selak; dinafikan: diselaki, ora diakoni.
nafi'
migunani, maedahi.
mafiri
bngs. slomprèt dawa.
nafsu
dêrênging ati, pêpenginan; hawa nafsu: hawa napsu; bernafsu: duwe pêpenginan, kêdêrêng marang.
naga
naga.
nagasari
nagasari.
nah
lah, nah.
nahak
durung marêm.
nahas
1 nahas (bilahi); 2 ngalamat ala.
nahi
larangan, pêpacuh.
nahu
('ilmu-) paramasastra.
naib
1 wakil, sêsulih; 2 naib (punggawa mêsjid).
naik
1 munggah, mumbul, mandhuwur; mundhak tmr. rêrêgan lsp; 3 nunggang, up. naik kereta: 4 dadi, up. naik saksi, naik mêmpêlai; naik haji: munggah haji; (matahari) tengah naik: ± jam 9 esuk; kenaikan: têtunggangan.

--- 123 ---

na'im
manis, ngrêsêpake.
najam
lintang.
najasat
rêgêd, jênês.
najis
1 najis, rêgêd, jênês; 2 sêsukêr, bêbuang.
nak
arêp, bakal; kc. hendak.
naka
bernaka-naka: wangsul-wangsulan (tmr. menyanyi pantun).
nakal
nakal, ndhugal.
nakam
mirah.
nakhoda
nangkoda, kaptin prau.
nakoda
nangkoda, kaptin kapal.
nal
ênal.
nali
1/16 gantang.
nam
ênêm.
nama
1 jênêng, sêsêbutan; 2 ent. kamisuwuran; kenamaan, ternama: misuwur.
nambi
bngs. bubul.
namnam
woh (wit) nam-naman.
nampak
wêruh, katon; kc. tampak.
nampal, napal
ampo, lêmpung atos.
namun
yèn, manawa; kc. lamun.
nan
kang, sing.
nanah
nanah.
nanar
kuwur, bawur, bingung.
nanas
nanas.
nanda
kc. ananda.
naning
ar. tawon.
nanti
1 mêngko; 2 (ut. menanti) ngêntèni; bernanti-nanti: ngantu-antu; dinantikan: diêntèni, disrantèkake.
nantiasa
tansah, pijêr; kc. senantiasa.
nangak
bngs. wit nipah.
nangka
nangka; nangka belanda: nangka sabrang.
nangoi
(babi-) cèlèng gontèng.
naung
wêwayanganing kekayon lsp (auban); bernaung: ngeyub, ngayom; dinaungi: dieyubi, diayomi, dialingi.
napal
ampo; kc. nampal.
napas
napas, ambêkan; kc. nafas.
napekah
nipkah, pamêtu; kc. nafakah.
napi
selak, ora ngakoni; kc. nafi.
napuh
bngs. kancil (kênthus).
napsu
dêrênging ati, pêpenginan; kc. nafsu.
naraka
nraka.
nardin
bngs. jêbat.
narwastu
1 bngs. jêbat; 2 larasêtu.
nas
wêwaton (ing anggêr, babagan agama ut. piyandêl).
nasak
ar. iwak.
nasi
sêga.
nasib
pêpêsthèn (bêgja-cilaka).
nasihat
pitutur, pêpeling, pirêmbug; penasihat: juru rêmbug.
nasik-nasik
ar. têtuwuhan; kc. beti-beti.
nasir
pitulung.
naskah
layang babon (kang isih tulisan); kupi (karangan lsp).
Nasrani
Kristên.
nasyid
kidung, têmbang.
nata
sang nata: sang prabu.
natal
hari natal: dina wiyosane Nabi Isa.
nau
wit arèn.
nayam
kêjèn.
nazam, nadzan
dinazamkan: dikarang.
nazar
nadar, kaul.
nazir
juru mriksa.
negara
I nagara, praja. II ut. nekara: bêdhug.
negeri
1 nagara, kutha; 2 krajan, tanah.
neka
warna-warna; kc. aneka.
nekara
ut. nakarah: bêdhug.
nelayan
juru amèk iwak.
nenas
nanas.
nenda
ingkang eyang; kc. nenenda.
nenek
êmbah (kaki, nini).
nenek-moyang
1 êmbah buyut; 2 lêluhur.
nenenda
ingkang eyang.
nenes
menenes: ngêmbês, ndlèwèr.
neraca
traju, timbangan.
nesan
kijing (kuburan).
nestapa
1 sêdhih, susah; 2 tapa.
niaga
berniaga: dagang, dêdagangan; perniagaan: padagangan.
nian
1 têmênan, bênêr; 2 kang ... dhewe, up. besar nian (kang gêdhe dhewe).
niat
1 niyat, sêdya; 2 prasêtya; 3 nadar, kaul; berniat: sumêdya, duwe niyat; membayar niat: ngluwari ujar.
nibung
bngs. wit tal (arèn).
nidera
turu.
nifas
akèh ajine.
nikah
ningkah; dinikahi: diningkah.
nikbak, ni'bak
ar. panganan.
nikmat
kc. ni'mat.
nila
1 biru tuwa; 2 nila, tom.

--- 124 ---

nilai
dinilai: ditêksir rêgane; nilaian: têksiran; tiada ternilai: akèh bangêt, larang bangêt, aji bangêt.
nilam
I burung nilam: manuk kuthilang. II batu nilam: manilêm (bngs. intên).
ni'mat
1 nikmat, mukti, kêpenak; 2 sih (ing Allah).
nin
iki.
ning
swara thing.
nipah
wit nipah.
nipis
tipis; nipis telinga: laran atèn.
nira
lêgèn.
nirai
larikan.
nirmala
rêsik, tanpa cacad.
niru
tampah, kalo; kc. nyiru.
nirwana
nirwana.
nisan
maejan, kijing.
nisbah
gêgayutaning sanak sadulur (kulawarga).
niscaya
(seniscaya) mêsthi, têmtu.
nista
1 nistha; 2 pêpoyok, cêcampah; dinista(kan): dicampahi, diwada, dipoyoki.
nobat
1 bêdhug; 2 pasowanan, sinewaka; 3 pakurmatan jumênêngan; dinobatkan: 1 dikurmati, diseba; 2 dijumênêngake ratu, dikêpyakake ênggone jumênêng ratu lsp.
noda
1 titik, blêntong; 2 ent. cacad.
noga
ar. keyong.
noja
wit noja.
noktah
titik, cêcêk, dlêmok.
nol
nul (das).
nomor
nomêr.
nona (h)
nonah; buah nona: mulwa.
nonong
mblêncung (tanpa tolèh).
nugerah
ganjaran; kc. anugerah.
nujum
1 lintang-lintang; 2 ('ilmu) ngèlmu palintangan kanggo mêmêthèk; 3 (kitab-) primbon; dipernujumkan: dipetungi (dipêthèk lsp).
nun
ar. iwak kang nyangga bumi (kang nguntal nabi Yunus).
nung
swara thong, nong.
nur
cahya, pêpadhang.
nurani
padhang, sumunar, mawa cahya.
nurhayati
cahyaning ngaurip.
nuri
manuk nori.
nuru'ssyamsi wa'lkamari
cahyaning srêngenge lan rêmbulan.
nus
(ikan-) iwak nus (iwak mangsi).
nusa
pulo, tanah.

NG

ngadah
ndhangak; kc. tengadah.
ngahngah
mênggèh-mênggèh.
nganga
ut. ternganga: mangap, mlongo; dingangakan: diangapake.
ngangu
mengangu: nggêro.
ngangut
mengangut: 1 thêngêr-thêngêr, aras-arasên; 2 nyamuk-nyamuk.
ngap(ngap)
mêgap-mêgap.
ngeong
mengeong: ngeyong (swaraning kucing).
ngelu
ngêlu.
ngembara
ngumbara; kc. kembara.
ngengap
mêgap-mêgap.
ngengat
wrêngêt.
ngeram
mengeram: nggêrêng, grênggêng-grênggêng.
ngeran
muring, anyêl, ndhongkol.
ngeri
1 singunên; miris, giris, nggêgirisi.
ngeriap
kêmriyap, untêk-untêkan.
ngering
swaraning gamêlan prunggu.
ngerung
mengerung: mbêkos-mbêkos.
ngiang-ngiang
ar. mêmêdi.
ngiau
mengiau: ngeyong.
ngih
swara sêngik; ngih-ngih: sêngik-sêngik, mênggèh-mênggèh.
ngikngik
mênggrik-mênggrik, lêlaranên.
ngilu
linu.
ngitngit
swara ngèk-ngèk.
nguk
swara ngèk, nguk.
ngukngik
lêlaranên.
ngutngit
1 ngèk-ngèk; 2 gunêman ngayawara.

NY

nyah
dinyahkan: ditundhung, digusah; kc. enyah.
nyai
1 nyai-nyai; 2 nyai.
nyala
urub; bernyala, menyala: murub; dinyalakan: diurubake.
nyaman
sêgêr, waras, kapenak awake.

--- 125 ---

nyampang
senyampang: mumpung, nêdhêng-nêdhênge, mbênêri.
nyamuk
lêmud.
nyanyi
(ut. nyanyian) têmbang, sindhèn, ura-ura, rêngêng-rêngêng; menyanyi, bernyanyi: nêmbang, sindhèn, ura-ura.
nyanyuk
jêmpo, tuwa pikun.
nyapang
kanca, rewang.
nyarang
lara garut ut. ranggitan (ar. têtuwuhan).
nyaring
sêru, cêtha bêning ter.[3] swara.
nyaris
mèh.
nyata
têrang, gênah, cêtha, têtela; dinyatakan: ditêrangake, dipratelakake, dicêthakake, diwahyakake.
nyatuh
ar. wit. (kayu).
nyawa
nyawa; membuang nyawa: ngêtohake uripe; putus nyawa: mati.
nyedar
turu kêpati.
nyenyai
udhar (bodhol, ora kêdhut) tmr. tênunan.
nyênyak
turu kêpati.
nyenyeh
menyenyeh: ngisin-ngisin, ngerang-erang.
nyiat-nyiat
ar. têtuwuhan.
nyilu
linu; kc. ngilu.
nyiur
krambil.
nyiri, nyirih, nyirik
nyiri (ar. têtuwuhan).
nyiru
tampah, kalo.
nyolo
nyolo. (padupan kanggo sêmbahyang).
nyonya(h)
nyonyah.
nyonyong
menyonyong: nyongor, njêdhir.
nyonyot
mulur tmr. tali, karèt lsp.
nyut
mak sêndut, kêdut.

O

obat
1 tamba, jamu, jantu; 2 obat; obat-obatan: jantu-jantu kanggo tamba lsp.
obor
obor.
obral
obral; diobralkan: diobralake.
ocok
diocok: dionyok-onyokake.
odoh
ala, maru.
ogah
diogah: diogak-ogak.
ogah-agih
diogah-agih: diogak-ogak.
ogak-ogak
badhut, dhagêlan.
ogam
diogam: dijapani supaya kêsurupan lsp.
oja
dioja: diabarake tmr. jago, digêgasah supaya tarung.
olah
ulah, patrap; mengolah: mbuwang tilas, nindakake apa-apa dianggo gêlar; seolah-olah: kaya.
olak
1 ubêngan, ulêkan; 2 ênêr kang mèncèng; olak air: ulêkan; mengolak: 1 mulêk, mubêng; 2 mlèncèng ênêre.
olang-aling
bola-bali.
oleh
dening, marga saka, sarèhne; beroleh: olèh; diperoleh: ênggone olèh saka; perolehan: olèh-olèhan.
olek
diolek: ditêturu ana ing pangkon tmr. bocah.
oleng
perahu oleng: ar. prau cilik; mengoleng-oleng: gonjing oyag-ayig tmr. prau, obah kocak kacik tmr. banyu ing sagara lsp., gèdhèg-gèdhèg.
oles
dioleskan: dipopokake, diblonyohake.
olet
diolet: ditêturu ana ing pangkon tmr. bocah.
olok
olok-olok: pêpoyok, cêngèsan; diolok, diperolokkan: dipoyoki, dicêngèsi.
ombak
ombak; berombak: ngombak.
omel
mengomel: grênêngan, grundêlan.
omong
omong.
ompang-ompang
olèh-olèh.
onak
bngs. pênjalin mawa êri.
onar
1 isin, wirang; 2 paeka, krenah; 3 onar; kc. honar.
ondeh-ondeh
klêpon, ondhe-ondhe.
oneng-oneng
putu warèng.
ongah-angih
oklak-aklik, owal-awil.
onggok
I mengonggok: thuyuk-thuyuk, mlaku mbêngkuk, mundhuk-mundhuk. II pêthuthuk ut. tumpukan uwuh, wêdhi lsp.
ongkos
ongkos, wragad.
onyah-anyih
oklak-aklik, owal-awil.
onyak-anyik
rêmbên, klêlar-klêlêr.
onyok
dionyok: dionyok-onyokake.
onyot
kc. nyonyot.
opak
I opak. II mengopak: gunêman ora barès. III diopak: diorak-arik supaya ndadi.
opak-apik
mubêng mingêr ora barès.

--- 126 ---

opas
upas (pulisi, jongos kantor).
opis
kantor.
opor
opor.
opsir
opsir.
orak
diorak: diuculi, diudhari, diudhal-udhal.
orang
1 wong; 2 kanggo wilanganing wong, up. tiga orang saudagar: 3 (wong-) liya, liyan; orang besar: wong luhur; orang hutan: 1 (ut. orang liar) wong alasan; 2 rangutan; orang kaya: 1 wong sugih; 2 sêsêbutane wong kang rada dhuwur pangkate; orang tua: 1 wong tuwa, bapa biyung; 2 pangarêping brayat, pinituwa, lurah; orangan, orang-orangan: wongwongan; orang-orangan mata: thêlêng; seorang diri: ijèn, dhewe; keseorangan: kijenan.
orang-aring
orang-aring (ar. têtuwuhan).
ordi
prentah, dhawuh.
orok
bayi.
orok-orok
bathok dianggo têtabuhan.
orong
mas orong: wêsi kuning.
orak
utak; otak tulang: sungsum.
otek
ar. iwak sagara.
oto
1 oto; 2 mobil.

P

pa'
bapak.
paal
panggawe (-bêcik).
paat
dipaat: dipaat (uwab didadèkke banyu kaya yèn gawe banyu mawar lsp).
pabean, pebean, pebian
pabeyan ing palabuhan.
pacai
bubukan cêndhana kanggo nguwur-uwuri mayit.
pacak
I sujèn, sunduk; memacak: nyunduki, nyujèni. II wasis, pintêr marga wis kulina.
pacal
abdidalêm, kawula; pacal kerical: sakèhing abdi; bahasa pacal: basaning kawula marang ratu.
pacar
pacar.
pacat
pacèt.
pacau
1 jimat lsp. digantungake ing wit supaya ora dicolong wong, manuk lsp.; 2 mêmêdi sawah.
pacu
kêspur; dipacu: digêbrag ut. dikêspur tmr. jaran; pacuan kuda: balapan jaran.
pacul
I dipacul: diplothot, dipèjèt supaya mêcothot. II pacul.
pada
I ing, marang, mungguh ing. II cukup, sêdhêng; dipadai: dicukupi, dipadhani; dipadakan: 1 dicukupake, dimarêmake, dilêgani; 2 (-dirinya) dipupus, ditrimakake.
padah
I ngalamat, tanda. II memadah: ngajak, nyuruhi.
padam
I sirêp, mati tmr. gêni; dipadamkan: dipatèni tmr. gêni, disirêp. II kêmbang trate; merah padam: abang bangêt.
padan
(ut. sepadan) babag, tandhing, timbang; dipadankan: ditandhingake, diêdu; berpadanan: tandhing karo, cocog karo.
padang
ara-ara; padang tiah: sagara wêdhi, ara-ara samun.
padat
padhêt, madhêt; dipadat: ditêtêl, dipadhêtake.
padau
layar padau: layar kanggone yèn nuju prahara.
paderi
pastur, ngulama Katolik.
padi
I pari. II cilik tmr. wowohan, up. nyiur padi.
padma
kêmbang trate.
padu
I dipadu: 1 dipasang digathukake tmr. adon-adon, athik-athikan lsp; 2 ditandhing-tandhing tmr. êmas, slaka lsp; 3 (ut. dipadukan) dipluta ut. didadèkake siji tmr. swara ut. wanda. II atos ut. tulèn tmr. slaka lsp.
paduk
panggonan kang dianggo nuju.
paduka
paduka (kanggo sêbutan).
paedah
paedah, piguna; berpaedah: maedahi, migunani.
pagan
kukuh, bakuh tmr. omah, prau lsp.
pagar
pagêr, bêthèk; pagar bulan: kalangan (rêmbulan).
pagi
esuk; pagi-pagi (-hari): esuk umun-umun.
pagu
plangitan, lotèng.
pagut
dipagut: dicucuk, dithothol, dicokot tmr. ula lsp.
paha
pupu, sampil; sepaha: saprapat; setail.

--- 127 ---

sepaha: 1¾ tail.
pahala
pituwasing panggawe bêcik, ganjaran.
paham
paham, pangrêti; kc. faham.
pahar
lèngsèr ut. meja bundêr mawa sikilan.
pahat
tatah, tatahan; dipahat: ditatah.
pahit
pait.
pahlawan
wong kang kêndêl, gêgêdhuging pêrang.
pair
perahu pair: prau kang dianggo rondha.
pais
paès.
pajak
I bngs. rigên dianggo mepe iwak. II pajêg.
pajar
pajar, bang-bang wetan; kc. fajar.
pajuh
ut. memajuh: ludhuk sarta gas-gasan ênggone mangan.
pak
I bapak. II swara plak, plêk.
pakai
dipakai: dianggo; pakaian: sandhangan, panganggo, pakeyan; terpakai: kanggo; sepemakai: lumrah, padinan.
pakal
kruwing; dipakal: dikruwing tmr. prau.
pakan
pakan ing tênunan; berpakankan: nganggo sêlingan (pakan) tmr. tênunan; dipakankan: didokoki pakan tmr. tênunan.
pakat
sepakat: mupakat, cocog, sarêmbug; kc. mupakat.
pakau
I blêngkêr ing tong, tenggok lsp. II ar. mainan nganggo krêtu cilik.
pakih
pintêr babagan anggêr-anggêring agama; kc. fakih.
pakir
pêkir miskin; kc. fakir.
pakma, pa'ma
ar. têtuwuhan rambat.
pakpui, pa'pui
bngs. jimat ing klênthèng Tionghwa.
paksa
I pêksa; dipaksa: dipêksa, dirodapêksa; paksaan: pamêksa. II prayoga, mikolèhi tmr. angin, mangsa lsp.
paksi
manuk.
paksina
lor.
paku
I paku; dipakui: dipaku, dipakoni. II pakis, ana warna-warna kc. pakis aji, pakis laut lsp.
pal
I berpal-pal: nungsung angin tmr. lakuning prau. II pal. III panggawe; kc. paal, faal.
pala
I pala. II sepala-pala: sakatoge, sabisa-bisane, babarpisan.
palai
ar. wit; kc. jelotong.
palak
I palintangan; kc. falak. II goroh, palsu.
palam
dipalam: ditutupi nganggo jarit lsp.
palang
1 palang; 2 salib; 3 (-tangan) ganja ing kêris ut. pêdhang; dipalangkan: dianggo palang, dialangake.
palar
dipalarkan: dijagakake, diêndêlake.
palas
wit awar-awar.
palat
(kayu-) bngs. bêlok sikil.
palau
ar. lêlara abuh.
palda
paldu, tenda (gêbêr) aling-aling (ing prau).
paling
I berpaling: nolèh, mengo, menggok; dipalingkan: ditolèh, diingêr ênêre. II bangêt, kang ... dhewe.
palis
dipalis: diewani, diplêruki.
palit
apa-apa kang didulitake (dilèlètake); dipalit: dilèlèti, dilèpèti, diduliti; terpalit: kêleletan, kêlepetan.
palsu
palsu.
paltu
banjêl, wakil.
palu
thuthuk; berpalu-palu: 1 urup-urupan tmr. dêdagangan; 2 cocog karo; dipalu: digitik, dithuthuk, ditabuh.
paluh
balong, kêndhongan banyu; terpaluh: kêjêglong ing balong.
palut
dipalut: diblêbêt, dibuntêl; kc. balut.
pamah
palêmahan lêdhok (ing ngisor).
paman
paman.
pamur
pamor.
pampang
ut. berpampang: njêgadag.
pampas
sêmbulih, dhêndhaning raja tatu; memampas: awèh sêmbulih.
pana
ora langgêng; kc. fana.
panah
panah; ibu panah: gêndhewa; anak panah: panah; memanah: 1 manah; 2 nlorong tmr. soroting srêngenge; dipanahi: dipanah(i).
panas
panas; panas-panas: anyaran; panas bara: panasing ati; panas hati: panas

--- 128 ---

atine.
panau
panu.
panca
1 lima; 2 tangan kaêgarake; 3 ar. sambungan ing adon-adon kayu lsp.
pancabicara
ar. lênga wangi.
panca-indêra
pancadriya.
pancaka
pancaka (pangobongan mayit).
pancalima
bngs. ngèlmu pêthèk sarana ndêlêng rajah.
pancalogam
1 campuran logam limang warna; 2 campuran kawat logam ut. intên limang warna kanggo ali-ali lsp.
pancalohor
ar. têtuwuhan.
pancang
cagak, pathokan; memancang: 1 atrap pathokan ut. cagak; 2 ent. ngalad-aladi rêmbug, mêling papan lsp.
pancar
1 pancurating banyu ut. sorot; 2 pancêr, turunan; memancar: 1 mancur, mancurat, sumorot; 2 asal ut. turunan saka; dipancarkan: 1 dicurake, disorotake; 2 diturunake; pemancar: papan panggiyaran radhio.
pancapersada
omah panggung kanggo lêlangên.
pancaroba
udan angin, mangsa antarane rêndhêng karo katiga; ent. mangsa orêg-orêgan.
pancawarna
limang warna, warna-warna.
panci
manci.
pancing
pancing.
pancir
pangarêp tmr. arak-arakan lsp.
pancit
ut. mancit, memancit: mancur crat-crut.
pancung
kunca, poncot, klèwèraning panganggo; dipancung: dipancas, ditugêl, dikêthok.
pancur
pancur; memancur: 1 mancur, mancurat; 2 kêcoh (idu); pancuran: pancuran.
pancut
memancut: mancurat munggah; pancutan air: pontèn.
pandai
1 pintêr, bisa; 2 tukang, up. pandai mas (kêmasan).
pandak
cêndhak.
pandam
jabung.
pandan
pandhan.
pandang
pandêngan, pamandêng; dipandang: dipandêng, disawang; ent. dianggêp, diwawang; pemandangan: pasawangan, wawasan.
panding
pènding.
pandir
busuk, bodho.
pandita
pêndhita.
pandu
1 juru tuduh dalan, prau tukang nuduhake dalan; 2 padvinder; 3 têtêngêr ing sagara kanggo ancêr-ancêr lakuning prau; memandu: 1 nuduhake dalan, ngirid; 2 ngobongi pêcelan kayu ing babadan; kepanduan: bêbagan padpindêr.
panitia
panitya.
panjak
panjak, niyaga.
panjang
1 dawa; 2 ujure, dawane; memanjang: mujur; dipanjangkan: didawakake, diulur; sepanjang: sadawane, up. sepanjang jalan, sepanjang hari; panjang bulat: lonjong; panjang hati: jêmbar sêgarane (sabar); panjang lidah: dhêmên wêwadul; panjang tangan: dawa tangane (clêmêr).
panjar
manjêr (cêkêlan).
panjarwala
ahli palintangan.
panjat
dipanjat: dipènèk(i).
panji(-panji)
gêndera, umbul-umbul.
panjut
colok (warna putih ing pucuking buntut).
pantai
1 mayat, miring; 2 (-laut) pasisir.
pantak
memantak: tumancêb, nyublês; dipantakkan: ditancêbake tmr. paku lsp.
pantang
sirikan, larangan; berpantang: nyênyirik, nyênyêgah.
pantas
1 cukat, trêngginas, trampil; 2 pantês.
pantas-pangus
cukat trêngginas.
Pantat
1 silit, bokong; 2 dhasar, têtalês.
pantau
memantau: nyatakake, nanjihake.
pantik
dipantik: 1 dithithik (gawe gêni); 2 dicanthuk (diwêtokake gêtihe); pemantik api: panithikan (piranti kanggo gawe gêni).
panting
morat-marit; kc. pontang-panting, pêlanting.
pantis
memantis: macak alis (dicêlak, dikêrik lsp).
pantul
pantul balik, memantul: mêntul, mêndal.
pantun
saèm. parikan, kidungan; berpantun: mênyanyi pantun.
pangan
alas gêdhe.

--- 129 ---

panggal
dipanggal: dikêthok, ditugêl; kc. penggal.
panggang
panggang; dipanggang: dipanggang, digarang.
panggar
1 bngs. anjang-anjang (pagan) kanggo wadhah piring lsp; 2 pathokan ing sagara cagaking omah.
panggil
dipanggil: diundang, disuruhi, dicêluk.
panggung
panggung(an).
pangkah
I corèk palangan ing bathuk ut. ing prau dianggo têtulak setan; memangkah: mangun palangan mrapat. II dipangkah: 1 dipantèk pucuke, dipathu tmr. gangsingan; 2 dijaling ing gunêm tmr. pêpadon lsp.
pangkal
1 pok, bongkot; 2 pêsi; 3 ent. pokok, baku, pawitan, kang kawitan; pangkal kata: têmbung lingga; pangkal mata: suluhan; pangkal telinga: pok kuping; pangkalan: 1 wiwitaning dalan; 2 babaganing prau; pangkalan kangka: panggonan kanggo ngêmot mrica, gambir lsp.
pangkas
dipangkas; dipancas, ditigas.
pangkat
1 jrambah kang dhuwur, lotèng, undhak-undhakan; 2 undha-usuking kalungguhan, pangkat, kêlas.
pangking
paturon (tmr. bangsa Tionghwa).
pangku
pangku, pangkon; dipangku: 1 dipangku; 2 diêmbani, diwakili.
pangkung
dipangkung: dipênthung.
pangkur
bngs. pacul ut. dhandhang kanggo golèk sagu.
panglima
senapati, têtindhihing prajurit.
panguk
memanguk: njênggêl, mêncungul êndhase.
pangus
memangus: munggut nyêrot hawa tmr. iwak.
pangsa
1 ajaraning jêruk, nyamplungan, juringan; 2 rajah ing tangan; 3 galêran ing lapisaning lêmah lsp.
pangsi
I 1 pakuning gangsingan; 2 indhèn, ngas. II bngs. sutra alus.
panus
sanggan lilin.
papa
mlarat, kêcingkrangan, sangsara.
papah
berpapah: mlaku gujêngan ut. lendhehan pundhaking wong liya; dipapah: disangga cangklakane nalika mlaku.
papak
papak, gêpak, rata.
papakerma
ala, nistha.
papan
blabag; papan tulis: blabag panulisan; papan catur: papan catur (kanggo main sêkak).
papar
I rata, gèpèng; dipaparkan: dirata, digèpèng. II dipapar(kan): dijlèntrèhake, diandharake, ditêrangake.
papas
dipapas: dirucati, dicopoti.
para
I para, kayata; para pendengar. II para-para: paga, anjang-anjang, rak.
parah
luka parah: tatu mbêbayani.
paraid
bab ngêdum warisan; kc. faraid.
parak
1 longkangan, êlêt-êlêting wong lanang karo wong wadon ing pajagongan; 2 palêmahan ing sakubênging omah; patêgalan; diparakkan: dilongkangi, diêlêt-êlêti.
param
parêm.
paramasastera
paramasastra.
parang
bêndho; diparang: 1 dibêndho, dibacok; 2 (ut. diparangkan) dicorèk tmr. tulisan.
parab
diparab: diantêm, dijagur, dibithi.
paras
I rai, praean, rupaning rai. II klimis, rata, pèrès; diparas: dirata, dipèrès, diklimisake.
parau
èsèk, klêrêk-klêrêk.
pari
ikan pari: iwak pe; bintang pari: lintang gubug pèncèng.
parih
diparih: dipal nganggo krêtu.
parik
kc. porak-parik.
parit
1 kalèn(an), jagang; 2 lêgokan ing lis-lisan; 3 pamêlikan.
partil
bngs. lobak.
paru-paru
paru, maras, kêbuk.
paruh
I cucuk. II separuh: saparo, satêngah, sawatara.
parung
parung (kêris êluk).
parut
1 barud-barud, gèthèk; 2 parud; diparut: diparud.
pas
pas.
pasah
pêgatan (kang mêgatake kukum).
pasak
pantèk, sindik, cakil.
pasal
pasal, bab; kc. fasal.
pasalewa
seluar pasalewa: kathok slewah.
pasang
I rakit, pasang, up. lêmbu sêpasang, [sê...]

--- 130 ---

[...pasang,] kasut sêpasang; dipasang: 1 dipasang, dirakit; 2 digarap tmr. tamanan lsp. 3 disumêd tmr. diyan lsp, diunèkake tmr. bêdhil lsp. II rob ing sagara, jênênge warna-warna kc. pasang bah, pasang besar, pasang kecil, pasang purnama lsp. pasang-pasang(an): ar. lêlara bngs. bèsèr.
pasar
pasar.
pasih
pasèh, lancar wicarane.
pasik
pasèk; kc. fasik.
pasir
1 wêdhi, 2 ing têmbung camboran nêrangake lêmbut kaya wêdhi, kc. gula pasir, mas pasir.
pasirah
bngs. lurah.
pasmen
pasêmèn.
pasti
mêsthi, ora kana ora, kudu, wis têrang; 'ilmu pasti: kawruh etung.
pasu
jêmbangan, tlawah, pot kêmbang.
pasuk(an)
brêgada, golonganing prajurit.
pasung
bêlok; rumah pasung: kantor ut. grêdhu pulisi; dipasung: dibêlok.
patah
1 putung, tugêl; 2 ent. kalah tmr. pêrang; 3 kanggo wilanganing têmbung, up. sêpatah kata (satêmbung); mematah jari: jêngkluki driji; dipatahkan: diputung, ditugêl, ent. dikalahake; pematah, pepatah: pitutur wujude kaya paribasan.
patah arang
tugêl thêl (tmr. laki rabi wis pêgatan têrus).
patah mayang
ngandhan-andhan.
patam
plisir ing têpining sandhangan.
patar
patar (kikir gêdhe).
pataranggas
bngs. wewe.
patehah
patekah; kc. fatihah.
pateram
patrêm.
pateri
patri; dipaterikan: dipatri.
paterum
patrum.
pati
pathi.
patih
I manutan, mbangun miturut, gampang diêrèh, II patih.
patihah
patekah; kc. fatihah.
patik
kawula, abdidalêm.
patiktu
dhèwèke (yèn gunêman karo ratu).
patil
pêthèl.
patin
ar. iwak sagara.
pating
1 (pahat-) tatah kanggo natah watu; 2 pantèk.
patma
kêmbang trate.
patuk
dipatuk: dithothol, dicucuk, dicokot (ula).
patung
rêca, golèk.
patut
1 patut, pantês, prayoga; 2 trêp, cocog; berpatutan dengan: cocog (salaras) karo; dipatutkan: 1 dipêpatut, dipêpantês; 2 dipacak, dirêngga; 3 dilarasake, dicocogake.
patokan
pathokan.
pauh
poh (bngs. pêlêm).
pauk
dipauk: diganthol; pemauk: ganthol.
paung
kuwih ut. roti (Tionghwa).
paus
ikan paus: iwak lodan.
paut
berpaut: nèmplèk ing gujêngan, gondhelan; memaut: ngamplok, nèmplèk, gondhelan kêncêng; kc. sangkut.
pawah
rempah pawah: bumbu warna-warna.
pawai
1 pangampil upacara; 2 arak-arakan.
pawaka
gêni.
pawana
angin.
pawang
1 bngs. dhukun bisa nggêgolèki barang ilang, nututake kewan lsp.; 2 juru tuduh dalan, juru mudhi, tukang nututake kewan (gajah lsp).
paya
rawa.
payah
1 rêkasa (tmr. lara, pagaweyan); 2 kêsêl bangêt.
payang
jala (jaring) gêdhe; perahu payang: ar. prau gêdhe kanggo misaya iwak.
payau
rada asin (tmr. banyu).
payu
1 rêrêgan, pêpayon; 2 payu, laris; berpayu: rêmbugan bab rêga; dipayukan: ditêtêpake rêgane.
payung
payung.
pebian
pabeyan.
pecah
1 pêcah; 2 en. buyar, pating blêsar tmr. wadyabala, sumêbar tmr. kabar, kawiyak tmr. wadi; memecah: 1 mêcah 2 sumêbar tmr. ambu, têtêmpukan tmr. ombak; dipecahkan: 1 dipêcah(ake); 2 digiyarake tmr. kabar, diwiyak tmr. wadi, dibubrah, disuwak; pecahan ombak: ombak têtêmpuran.
pecah-belah
1 rusak ajur; 2 bala pêcah.
pecak
rusak ut. mlêthis matane; gèpèng.
pecal
dipecal: dipênêt nganggo driji.
pecat
dipecat(kan): dipocot, dilèrèhi.

--- 131 ---

pecis
kupluk.
pecut
pêcut, cêmêthi.
peda
iwak asinan; dipeda: diasin.
pedada
kapidhadha.
pedadah
bothekan.
pedah(an)
wahananing impèn, sasmita lsp; dipedahkan: dijarwani surasane tmr. impèn, ngalamat lsp.
pedaka
bngs. kalung tanggalan.
pedal
I rêmpêla; kc. empedal. II dipedal: diuntal, diêmplok, dilêbokake ing bolongan lsp.
pedang
pêdhang.
pedamaran
colok (obor) damar.
pedar
gêtir, lêtih, gêtar.
pedas
1 pêdhês, kumêtêp; 2 ent. nyêrikake, nylêkit.
pedati
pêdhati, cikar, grobag.
pedato
sêsorah.
pedewakan
ar. prau (Bugis).
pedena
bngs. guci gêdhe.
pedendang
1 (kain-) bngs. sutra wêton Bênggala; 2 ar. têtuwuhan.
pedet
sêk-sêkan, uyêk-uyêkan.
pedih
1 pêrih; 2 ent. nggrantês, ngêrês tmr. ati.
pedoman
1 pandom; 2 ent. ancêr-ancêr, panuntun, tuntunan, pangrèhing pakumpulan.
pedukang
ar. iwak.
peduli
(-akan, -dengan) prêduli marang, dahwèn, nggatèkake; dipedulikan: diprêduli, digape, dirèwès.
pegaga
gagan-gagan.
pegal
pêgêl.
pegan, pegun
(ut. terpegan, terpegun) njêngèr, thêngêr-thêngêr.
pegang
berpegang: gujêngan, cêkêlan; dipegang: 1 dicêkêli, digujêngi; 2 dicêkêl tmr. pangkat, gaweyan lsp; 3 diugêmi tmr. janji, kasaguhan lsp; 4 ditindakake tmr. anggêr-anggêr lsp; pegangan, pemegangan: cêkêlan, pangkat.
pegar
bngs. ayam alas.
pegas
pêsat (pir).
pegawai
1 piranti, prabot; 2 punggawa, bêbau, amtenar.
pegoh
tirêm mutyara.
pegun
njêngèr; kc. pegan.
pejal
madhêt, ora nggronggong.
pejam
mêrêm; kc. kejam.
pejera
(unting-) cênilan panitising bêdhil.
peka
dipeka: diprêduli, digatèkake.
pekaja
kêmbang trate.
pekak
budhêg, jampêng, ent. ndablêg.
pekaka, pekakak
ar. manuk.
pekan
1 pasar; 2 (sê-) saminggu; bunga pekan: kêmbang gambir.
pekasam
iwak ut. jêjanganan diasin dicampur sêga ut. sagu.
pekat
1 lintrêg-lintrêg; 2 kênthêl tmr. kopi lsp; tanah pekat: lêmpung.
pekatul
katul.
pekau
njêrit marga gila, kagum lsp.
pekerti
(budi-) bêbudèn, watak.
pekih
kc. fakih.
pekik
memekik: njêlih, gêrêng-gêrêng marga lara.
pekik-pekuk
gêrêng-gêrêng sêsambat.
peking
memeking: klengkengan (tmr. asu).
pekir
pêkir; kc. fakir.
pekis
memekis: nyênggrang, ngêrang-êrang, nantang.
pekong
topekong.
peku
rentengan dhuwit 1000 picis.
pekuk
kuwaga, ceko.
pekung
lara kangkêr; busuk pekung: bangêr bangêt.
pekur
ut. memekur: pitêkur; kc. tepekur.
pelabur
cadhong, ingon, rangsum.
pelaga
ut. kepelaga: kapulaga.
pelahap
drêmba; kc. lahap.
pelajar
murid.
pelak
I sayah, kêsêl. II bangsat.
pelalah
nggranyah.
pelamin(an)
paturon pangantèn anyar.
pelampung
1 kambanging pancing; 2 ar. têtuwuhan.
pelan-pelan
alon-alon; kc. perlahan-lahan.
pelana
lapak.
pelancar
sunduk (ar. balunganing omah).
pelancong
melancong: mlancong; dolan-dolan; mlaku-mlaku.
pelanduk
kancil.
pelang
I bngs. prau. II lorèk-lorèk (corake warna-warna).
pelangap
mangap mênga amba.
pelanggi
(batu-) marmêr kêkêmbangan.
pelangi
1 kluwung; 2 (warna-) mancawarna; [manca...]

--- 132 ---

[...warna;] 3 plangi.
pelangkin
bngs. prau.
pelantak
lantak.
pelantaran
latar, plaratan.
pelantik
kc. belantik.
pelanting
berpelantingan: pating glundhung (mlêsat); terpelanting: kêglundhung, kêplêsat.
pelapah
sigaran pring dianggo jrambah utawa pagêr.
pelas
nyambung tampar ing prau.
pelasah
pagêblug; kc. lasah.
pelasak
pakaian pelasak: sandhangan padinan; kc. lasak.
pelasari
pulasari.
pelasuh
wong kêsèd.
pelat
I plat. II pelo, cêlad, cedhal.
pelata
ar. iwak loh.
pelatuk
manuk platuk; kc. belatuk.
pelawa
pakewuh.
pelawang
wong kang ora duwe bojo.
pelayan
juru ladèn; kc. layan.
pelbagai
warna-warna.
pelebaya
lêgojo, singanagara.
peleceh
dipeleceh: dirimuk sarana dialêm, diompak.
pelecok
terpelecok: kêjêngklok; kêdhêngkling.
pelekah
(pintu-) saèm. cêndhela ing gladhaging prau.
pelekat
I plakat, undhang-undhang. II lim, ancur; kc. perekat.
pelekok
muntir.
pelekuh
mbêngkêluk, mlêngkung.
pelempap
têbah (saambaning èpèk-èpèk).
pelencit
mêsat, mlêsat, mlêtik.
pelengset
nylulêk tlapukane.
pelepah
papah.
peles
gêndul.
pelesat
mlêsat, lumêpas bantêr.
pelesit
1 walang dheye; 2 ar. mêmêdi; 3 sêmpritan.
pelet
pèlèt ing kayu ut. pênjalin.
peleting
bumbung cilik.
peletu
wakil, banjêl; kc. paltu.
pelias
bngs. aji katosan.
pelih
ati.
pelihara
dipelihara(kan): 1 diupakara, dipulasara; 2 dirumat, diopèni; 3 diingu, dipiyara.
pelik(-pelik)
anèh, adi pèni, arang anane.
pelinggam
marmêr kêkêmbangan.
pelipis(an)
pilingan.
pelipit
plipidan.
pelir
planangan; buah pelir: pringsilan.
pelit
cêthil, gêmi bangêt.
pelita
diyan, ting.
peliuk
sepeliuk: sapranggèh; kc. liuk.
pelocok
lontop ing pompa lsp.
pelong
muntir, ngulêt tmr. kayu lsp.
pelopor
pacalang; cucuking baris.
pelor
mimis.
pelosok
disegala pelosok: ing êndi-êndi.
peluang
1 lêrêm, sirêp; 2 ludhang, ora duwe gaweyan.
pelubang
pluwang.
peluh
kringêt; berpeluh: kringêtên.
peluk
rangkul, berpeluk: rangkulan; ngrangkul; dipeluk: 1 dirangkul, dikêkêp; 2 dirungkêbi tmr. agama.
pelupuh
plupuh; dipelupuh: diplupuh.
pelupuk
1 buntêl, blêbêd, tlakupan, clumpringan; 2 (-mata) tlapukan.
peluru
mimis.
pemajangan
paturon pangantèn lsp.
pemayang
jala gêdhe; kc. payang.
pemalam
sumpêl.
pemali
pêpali, pêpacuh.
pemancar
panggiyaran radhio; kc. pancar.
pematah
pitutur saèm. paribasan; kc. pepatah.
pematang
galêngan, tanggul cêndhèk.
pembesar
panggêdhe.
pembicara
juru sabda; kc. bicara.
pemidang(an)
gawang dianggo mênthèng barang bludiran lsp.
pemimpin
panuntun.
pemping
ar. iwak loh.
pemuda
wong nom-noman.
pemuka
pangarêp.
pemuncak
puncak, pucuk.
pemuras
bêdhil kuna (dêrbus).
penabur
mimis akèh bêbarêngan, kc. tabur.
penaga
wit nyamplung.
penayap
ar. prau.
penak
têmbung manis; kc. empenak.
penaka
kaya, dianggêp kaya.
penala
panglaras.

--- 133 ---

penampang
blêgêring wangun kyt. lumah rata ing dhadhu lsp.
penanggahan
pawon ing kraton.
penanggalan
almênak; kc. tanggal.
penangkal
jimat lsp. kanggo têtulak.
penaram
bngs. pastil.
penat
sayah, kêsêl.
penatu
pênatu.
pencahar
urus-urus.
pencak
pêncak; memencak: mêncak.
pencalak
lothèk cocoh kinang.
pencalang
ar. prau (Bugis).
pencaluk
ar. lêlawuhan (urang lêmbut).
pencil
(ut. terpencil) mêncil, mênjila.
pencing
kikrik, wiyahèn.
pencirit
bolongan obat ing bêdhil ut. mriyêm kuna.
pencong-mencong
mencang-mencong.
pencuk
pencok (ar. lêlawuhan).
pencuri
maling.
pendaga
bngs. gêndhaga ut. pêthi.
pendahan
bngs. kunta ut. tlorong.
pendayang
para nyai.
pendap
ar. têtuwuhan.
pendar
gêbyar ut. soroting banyu, rêna lsp; pendar mata: konangên; berpendar-pendar: gêbyar-gêbyar.
pendarah
dayaning kêris bisa nulak.
pendek
1 cêndhak, cêkak; 3 cêndhèk tmr. dêdêg; dipendekkan: 1 dicêkak, dicêndhakake; 2 diringkês, digêlisake.
pendekar
1 wong kang pintêr pêncak. ulah gêgaman lsp; 2 pangarêping pêrang lsp.
pendeta
pandhita.
penderah
kc. pendarah.
pendiat
grogol pasangan gajah.
pending
pênding.
pendongkok
mêndhak (ing kêris).
penduk
pêndhok.
penduta
utusan; kc. duta.
penempur
kc. tempur.
pening
mumêt, ngêlu.
penitera
panitra.
peniti
pêniti.
penjajap
ar. prau pêrang jaman kuna.
penjara
kunjara; dipenjarakan: dikunjara.
penjelajah
ar. kapal pêrang kang sêdhêng gêdhene; kc. jelajah.
penjenang
jêjênêng, tukang ngulat-ulatake.
penjudi
botoh.
penjurit
prajurit, pulisi.
penjuru
pojok, padon.
pengalaman
pangalaman; kc. alam.
pengakap
pandu.
pengairan
irigasi; kc. air.
penganan
panganan.
penganjur
pangarêp.
penganut
wong kang mèlu (tutburi).
pengantin
pangantèn.
pengap
dipengap: diêpêp, disumpêt.
pengapuh
gêndera ing pucaking tiyang; layar pengapuh: layar cilik ing pucaking tiyang.
pengar
krasa yêr-yêran (kaya yèn mêntas tangi turu).
pengaruh
daya pangaribawa, prabawa; dipengaruhi: didayani.
pengasuh
pamomong.
pengat
I kolak; II dipengat: diolah ing kuwali tanpa santên (tmr. iwak loh).
pengacara
pokrul, adpokat.
pengeran
pangeran.
pengentak
brug dalan.
pengerih
bngs. wuwu.
penggaga
gagan-gagan.
penggal
1 tugêl; 2 (sa)perangan; dipenggal: ditugêl, dikêthok: berpenggal-penggal: pating cruwil.
penggar
krasa yêr-yêran; kc. pengar.
penggawa
punggawa.
penghulu
lurah, panggêdhe, pêngulu.
pengkar
êkar, cêkèh (tmr. sikil).
pengki
ar. wadhah kang digawe nanaman pring, wujude mèmpêr serok gêdhe.
pengkuh
1 kênthêl, njêndhêl; 2 murang tata, ladak.
penglima
senapati, pangarêping prajurit.
penglipur
panglipur.
pengsor
pucuking tali pancing kang ditrapi pancinge.
penomah
raja penomah: paningsêt, pawèwèh marang mara tuwa.
penongkok
mêndhak; kc. pendongkok.
penuh
kêbak; dipenuhi: I dikêbaki, diisèni; 2 dilêksanani tmr. panjaluk lsp, ditindakake tmr. kawajiban lsp.
penuh-sesak
kêbak sêk-sêkan.
penunduk
ar. mêmêdi.

--- 134 ---

pentas
jrambah kang rada dhuwur dianggo paturon lsp.
penting
I wigati, prêlu bangêt; dipentingkan: diprêlokake; kepentingan: kaprêluan, kêbutuhan. II dipenting: dithinthing tmr. dhuwit lsp.
pentung
dipentung: dipênthung; pementung: pênthung.
penyagang
tumbak lsp. disladhangake kanggo mêpêti.
penyair
pangarang têmbang.
penyayap
ar. prau.
penyakit
lêlara.
penyamun
begal.
penyap
ilang, musna; kc. lenyap.
penyek
pênyèt, gèpèng, pèndèng.
penyengat
bngs. tawon.
penyu
pênyu; penyu-penyuan: undur-undur.
pepah
dipepah: digitik, disabêt, digêpyok.
pepai
udang pepai: urang cilik-cilik.
pepak
ganêp, pêpak; penuh pepak: kêbak bangêt; sepepak: kabèh, sapêpake.
pepat
papak, wrata tmr. kuku lsp; dipepat: 1 dipapras, dikêpras, dikêthok rata; 2 dialang-alangi, dipèpèt tmr. lakuning padagangan lsp.
pepas
pancing; kc. kail.
pepatah
pitutur saèm. paribasan.
pepaya
katès.
pepek
tomprang.
peper
kèli malang (tmr. prau).
pepuju
wadhah bayi ing guwagarba.
peputut
puthut.
perabotan
prabot.
perabung(an)
wuwungan omah atêp.
perada
prada; daun perada: puring.
peradung
ar. wit.
peraga
ar. wit.
perah
diperah: dipêrês, dipuh.
perahu
prau.
perai
I berperai-perai, membuang perai: nungsung angin sarta menggak-menggok tmr. lakuning prau. II ambyar; diperai: digêpuk ambyar, dipisah-pisah; III kain perai, cita perai: ar. bakal saka Siyam.
perak
1 njênggirat; 2 slaka.
peram
I memeram: mbêkur. II diperam: diimbu.
peramah
(wong) kang grapyak, sumèh sênêng omong.
perambut
kawat (kênur) cêndhak antaraning pancing karo kênure.
perampok
kècu.
peran
I wong kang main wayang, tonil lsp. II balungan (balok) kang tumumpang cagak.
perancah
jagrag pring, sêtègêr.
perancit
memerancit: muncrat, nyiprat.
perancut
memerancut: muncrat mêncurat.
peranda
kc. porak.
perandau
subal murih katon akèh.
perang
I pêrang; perang asap (-panjar, -tandingan): ajar pêrang; perang sabil (sabilu'llah): pêrang sabil. II abang sawo matêng, abang (tmr. rambut), dragêm tmr. ulêsing jaran.
perangai
watak, bêbudèn.
peranggang
ayam peranggang: pitik kang dipanggang.
peranginan
pangisisan; kc. angin.
peranggu
sapangadêg, saprabot, sasêtèl. tmr. jago arêp tarung.
peranjat
terperanjat: kagèt (njola, njingkat lsp).
perangkap
pasangan (kanggo masangi kewan).
perangko
prangko.
perangkat
kc. peranggol.
perap
memerap: mêkrok gulune tmr. jago arêp tarung.
perapat
ganjêl (sanggan) dhayung.
peras-peras (perus)
srêbêt-srêbêt.
perasat
wirasat; kc. firasat.
perat
sêpêt, kêcut.
perawan
prawan.
perawis
jantu, bumbu-bumbu lsp.z
perbahasa(an)
paribasan.
perbani
(air-) robing sagara kang cêndhèk.
perbasa(an)
paribasan.
perbatin
ar. pangkat.
perca
I suwekan sêmbêt. II getah perca: karêt; pulau perca: Sumatra.
percaya
pracaya, ngandêl; dipercayai: dipracaya, diandêl; kepercayaan: 1 pangandêl; 2 wong kang dipitaya.
percik
ciprat (kumêpyuring banyu).

--- 135 ---

percit
muncrat.
percuma
lêlahanan, tanpa mbayar, ora ana gawene.
perdah
sangkal (ing pêthèl, wadung).
perdana menteri
nayaka wrêdha, patih.
perdu
dhapuran, grombolaning wit cilik-cilik.
perduli
kc. peduli.
pereh
pêpês nglumpruk, kalah.
perejang
linggis.
perejah
(wong kang) ora ngrêti tatakrama.
pereman
dudu prajurit.
perekat
lim, ancur.
perelung
bundêring peranganing barang.
perempuan
(wong-) wadon.
perenggi
wong Portêgis (uga atêgês wong Eropah).
perengus
sugal, brangasan, judhas.
perepat
ar. wit.
peresat
wirasat; kc. firasat.
pergam
deruk (drêkuku).
pergi
lunga; berpergian: lêlungan.
pergol
pêrgul.
peri
I 1 patrap, kaanan, caraning tumindak; 2 (-hal) bab, prakara; 3 têmbung, gunêm; berperi: clathu; crita; diperikan: dikandhakake, dicritakake; terperi: kacarita. II pêri.
peria
pare.
perian
lodhong (bumbung).
periang
1 waktu kang prayoga, mangsane; 2 bungahan.
peribahasa
kc. perbasaan.
peridi
wêrdèn.
perigi
sumbêr, bêlik, sumur.
periksa
memeriksa: mriksa, nitipriksa; diperiksai: dipriksa, dititipriksa, disatitèkake.
perincit
ar. manuk.
perindu
buluh perindu: pring saêros didokoki bolongan yèn katêmpuh angin bisa nywara nglangut.
perinduan
perindukan, sagrombol tunggal biyung (kayata kuthuk).
perintah
prentah, dhawuh; memerintah: mrentah, ngêrèh, aba; diperintahkan: diprentah, diêrèh, diabani; pemerintah: pamarentah; pemerintahan: paprentahan.
perintis
kang babad dalan (cakal bakal).
pering
pêsing.
peringgi
wong Portêgis (Eropah); kc. perenggi.
perisai
tamèng cilik.
perisau
wong klambrangan.
peristiwa
lêlakon, kêlakon; sekali peristiwa: ana sawijining lêlakon.
perit
krasa mak cêkit.
periuk
kêndhil; periuk belanga: grabah; periuk api: bom kambang.
perkakas
bêkakas, prabot, piranti.
perkara
prakara.
perkasa
kêndêl.
perkutut
prêkutut; kc. ketitir.
perkosa
diperkosa: dipêksa, dirujag.
perlahan(lahan)
alon, lirih, rindhik; diperlahankan: diêlon-êlon, dirindhikake.
perlan
diperlan: diulu, diuntal; kc. telan.
perling
I teperling: gêbyar-gêbyar, sumorot. II ut. cemperling: manuk jalak.
perlintih
wong angguran (kompra).
perlu
pêrlu, wajib lan kudu; keperluan: kêprêluan, bêbutuhan.
perlus
teperlus: kêjêglong, kêblusuk.
permadani
babut.
permai
endah, ayu, bagus, asri.
permaisuri
pramèswari.
perman
pangandika, dhawuh; kc. firman.
permana
ukuran, wilangan, cacah; tiada tepermanai: ora kêna diukur ut. diwilang (akèh bangêt).
permasan
golongan para luhur.
permata
mata intên.
permaya
ar. aji kanggo matèni mungsuh.
permisi
idin, pamit, palilah.
pernah
tau.
pernama
purnama.
perni
bngs. basi.
perniagaan
dagangan.
pernis
pêrnis.
perohong
bolongan (butul kêna mimis lsp), jêbolan.
peroi
mêprêl kyt. roti garing.
perompak
bajag.
peronyok
pesok, dhêkok.
perosok
terperosok: kêblusuk, kêjêglong, kêblowok.

--- 136 ---

perot
perot; kc. erot.
persada
omah panggung; kc. pancapersada.
persangga
1 ar. ukuran (3 mil); 2 adoh bangêt.
perseroan
pakumpulan dagang.
persen
pêrsèn.
persekot
porsêkot.
persegi
pêsagi.
persetua
lêlakon; kc. peristiwa.
persil
I mak pênthungul; kc. bersil. II tanah pêrsil.
persit
mak pêncungul (tlolor); kc. bersit.
pertama
kapisan, kang kawitan; pertama kali: kang wiwitan; pertama-tama: kang prêlu, kang dhisik.
pertanda
lêgojo, singanagara.
pertiwi
bumi.
pertuan
yang dipertuan: ingkang minulya.
pertunan
para bêndara.
peruan
kayu panggantungan layar ing prau.
peruang
ar. ukum kisas jaman kuna (disoki lênga umob).
perui
peroi, mêprêl kyt. roti garing.
peruh
bandhul lan tampar dianggo njajagi sêgara.
peruk
diperuk: ming dibêsuwêlake (ut. diblêsêkake) bae.
perun
tumpukan rêrêgêd lsp. kang arêp diobong; memerun: ngobong rêrungkudan, tatal lsp.
perunjung
(sa)dêdêg pangawe.
perunggu
prunggu.
perupuk
ar. wit; 2 bngs. bêndhe kang digawe kayu.
perus
sugal, sêngol.
perusa
prusa, kanthi pêksa.
perut
1 wêtêng; 2 jêroan, usus; perut besar: wadhuk.
perwara
pawongan (abdi wadon ing kraton).
perwira
(wong) kêndêl.
pesa
panggulungan tênunan.
pesai
ut. berpesai-pesai: ura, buyar, pêrpisahan.
pesak
I ar. wit (kayu). II sêbitan bakal kang dipasang ing sambunganing dondoman, kayata mêstak lsp.
pesam
angêt, mangêt-mangêt.
pesaka
pusaka, warisan; kc. pusaka.
pesan
1 pakon, dhawuh; 2 wêling, wêkas; berpesan: wêling; dipesani: dikon nindakake, didhawuhi, diwêlingi.
pesan-pesan
sakabèhing kewan kang mawa wisa kc. klabang lsp.
pesat
I ar. prau. II bantêr bangêt.
pesawat
mêsin, piranti kanggo nglakokake roda lsp; pesawat terbang: montor mabur.
peser
bribil.
pesiar
bêsiar, mlaku-mlaku (nunggang kreta lsp).
pesing
pêsing.
pesona
guna dhêsthi, tênung, panggêndaman.
pesong
dipesong: diengosake lakune tmr. prau lsp.
pesta
pista.
pestaka
primbon, buku.
pesti
mêsthi; kc. pasti.
pesuk
cromplongan, bolongan; berpesuk-pesuk: pating cromplong.
peta
1 pêpêthan; 2 gambar, gambar bumi; dipetakan: dipêtha, digambar.
petah
tètèh gunême.
petak
godhagan, sênthongan ing prau, omah gamblokan.
petaka
kasangsaran, kacilakan.
petala
1 sap, sungsun, tundha; 2 wêwêngkon.
petaling
ar. wit.
petam
gulon wêsi (bngs. kêre), rêrênggan ing bathuk mawa sêsotya.
petang
sore.
petaram
patrêm.
petaruh
1 cêkêlan (gadhèn); 2 toh, udhu.
petas
I beras petas: bêras warna-warna (bangsane bêras). II kanggo wilanganing wuwu, obor lsp.
petasan
mrêcon.
petek-petek
ar. iwah loh.
petenah
pitênah; kc. fitnah.
peterah
pitrah; kc. fitrah.
peterana
saèm. dhingklik palênggahaning ratu, ut. para luhur.
petes
tètèh gunême; kc. petah.

--- 137 ---

peti
pêthi kothak, kopêr, pêthèn.
petik
dipetik: 1 dipêthik; 2 diunèkake tmr. crêmpung lsp.
petir
blêdhèg; mata petir: gêlap, thathit.
petitih
kc. pepatah.
petis
pêtis.
petola
I bngs. cindhe. II bngs. timun pait.
petor
ar. punggawa nagara kang dikuwasani ngêrèh pulo ut. ngurus padagangan.
petua
1 katêrangan bab anggêring agama Islam; 2 pitutur.
pewarta
pawarta, kabar.
pewat
beda, gèsèh.
pi
bngs. dhadhu.
piagam
piagêm.
piak
ngulêt, mbêngkêluk tmr. kayu.
pial
gèmbèl pitik.
piala
tuwung (bngs. gêlas pangombèn).
pialang
wêling arêp tuku, akon nalangi.
pialing
bngs. bèthèt.
piang
dipiang: digorèng sangan tmr. kêtan (digawe brondong).
pianggang
walang sangit.
pianggu
ar. wit.
piara
dipiara: diingu; kc. pelihara.
piarit
bngs. cêmpuling.
pias
kêbaran kadut dianggo layar.
piat
mleyok, mbêngkêluk; dipiat: diêluk srana dipanggang tmr. jungkat, pênlin lsp.
piat-piut
anak putu kang wis adoh.
piatu
lola.
piawai
pintêr; tanggon; kêna diêndêlake.
pici
kupluk.
picik
1 ciyut, rupak, sumpêk; 2 ent. sathithik kawruhe.
picis
kêthip.
picit
dipicit: dipijêt, diênyêt-ênyêt.
picu
pêsating bêdhil.
pidang
ar. iwak loh.
pidato
sêsorah.
pigi
kc. pergi.
pigura
gambar, mêgurah.
pihak
sisih, prênahing ênêr, golongan (parte); pada pihak: mungguh ing; kedua pihak: sakarone, memihak: nisih, ngiloni sasisih (bau kapine); dipihakkan: dipilah-pilah.
piil
1 panggawe, patrap, kalakuan; 2 (nama-) têmbung kriya kc. fi'il.
pijak
dipijak: dipidak, diidak; dipijakkan: diidak-idak; matahari terpijak: jam 12 awan; pemijak kaki: sanggawêdhi.
pijar
1 mêngangah tmr. wêsi lsp.; 2 pijêr.
pijat-pijat
tinggi.
pikat
I pitak, cathak (lalêr kêbo lsp). II dipikat: dipikat, dijontrot; pikatan: pikat, jontrot; pemikat: manuk kang dianggo mikat, tukang mikat.
pikau
panjêrit; terpikau-pikau: jêrit-jêrit, gundam-gundam.
pikir
ut. pikiran: pamikir, pikiran; dipikir(kan): dipikir, digagas, dirêmbug; berpikir: mikir, ngangên-angên.
pikul
1 pikul; 2 100 kati; dipikul: dipikul, disangga wragade lsp.
pil
pil.
pilih
pilih-pilih: pilih-pilih, tliti; dipilih: dipilih(i).
pilin
dipilin: dipluntu, diplintir tmr. bolah lsp.
pilis
pilis.
pilu
ngêrês, trênyuh, kamiwêlasên.
pimpin
dipimpin: dituntun; pimpinan: tuntunan; pemimpin: panuntun, juru tuduh.
pina-pina
utêtala (ar. têtuwuhan).
pinang
jambe; dipinang: dilamar; peminang: wadhah kinang, kinangan; pinang masak: kuning sêmu abang.
pinar (emas)
sinulam ing banyu mas.
pinas
ar. prau.
picang
pincang.
pinda
dipinda: diowahi lan dibênakake tmr. panganggo lsp.
pindah
ut. berpindah: ngalih, alihan; dipindahkan: 1 diêlih, digawa ngalih; 2 dipêrtal.
pindang
pindhang.
pinding
(kepinding) tinggi.
pinis
I ut. kepinis: ar. kayu. II ar. prau sikêp gêgaman.
pinjam
dipinjam: disilih, diutang.
pingai
1 putih sêmu kuning tmr. pakulitan lsp.; 2 endah.
pinggan
piring gêdhe, pinggan.
pinggang
bangkekan; buah pinggang: ginjêl.
pinggir
pinggir; peminggir(an): wong ing tapêl watês.

--- 138 ---

pingit
pingitan; dipingit: dipingit, disêngkêr.
pingkau
panjêrit; kc. pikau.
pingsan
sêmaput, klêngêr.
pinsil
potêlot.
pinta
dipinta: dijaluk; kc. minta.
pintal
dipintal: 1 diplintir, ditampar, dipluntu; 2 diantih; pemintal: jantra, pangantihan, piranti kanggo nampar.
pintang
hilang pintang: ilang blas, musna.
pintar
pintêr.
pintas
memintas: nyidhat, nrabas dalan kang luwih cêndhak; dipintas: ditrabas, dicêkak jangkahe lsp; pintasan: dalan sidhatan; sepintas lalu: satleraman, sêgêbyaran.
pintau
bngs. dêruk.
pintu
lawang; pintu air: gêjligan banyu; pintu lawang: lawang kori; pintu maling: lawang butulan; pintu gerbang: gapura, regol.
pipa
1 pipa; 2 tong gêdhe.
pi'pa
bngs. wudun ing susu.
pipi
pipi.
pipih
1 gèpèng, pênyèt; 2 pèsèk tmr. irung; cacing pipih: cacing pita.
pipis
dipipis: dipipis; pipisan: pipisan.
pipit
I êmprit sabangsane kyt. pipit rumah (grija), pipit uban (êmprit kaji), pipit tuli (êmprit). II akêp-akêpaning slomprèt, drêmênan lsp; pipit rusa: bngs. slompretan dianggo ngundang mênjangan.
pirai
lara encok.
pirasah
wirasat; kc. firasah.
pirau
klawu sêmu abang.
pirdaus
pirdus.
pirik
dipirik: digêrus supaya lêmbut.
piring
piring.
pirus
1 bngs. akik ijo; 2 pucêt bangêt.
pisah
ut. berpisah: pisah; dipisahkan: dipisah, dipêgat; perpisahan: pêpisahan.
pisang
gêdhang.
pisau
lading; pisau lipat: lading gapit; pisau raut: bngs. pangot; pisau cukur: lading panyukuran.
pisit
dipisit: disêtitèkake.
piskal
bêskal.
pista
pista.
pistol
pistul.
pit
panuli piranti nulis Tionghwa.
pita
pita.
pitam
nggliyêr (arêp sêmaput); pitam babi: ayan.
pitenah
panguman-uman, pangala-ala; kc. fitnah.
piterah
pitrah; kc. fitrah.
pitis
picis (dhuwit gobog).
piuh
1 cengkrong tmr. tangan, muntir tmr. kunci lsp.; 2 ent. mencla-mencle.
piun
1 upas kantor, kongkonan; 2 ing dolanan catur; bidhag.
piut
canggah (anaking buyut).
piutang
potang, utang; kc. utang.
po
tèkpo.
poad
ati; kc. fuad.
podak
(pandan-) pandhan wangi.
podar gigi
bubukan gosok untu.
pohon
I (-kayu) wit; 2 pok, pokok. lajêr; pohon buah: wit wowohan. II memohon, mohon: nyuwun; bermohon: pamitan, prasabên; permohonan: panyuwun.
pohon-mata
suluhan.
pohon-telinga
pok kuping.
pojok
pojok.
pokah
bêngkêluk, putung.
pokang
pukang, sampil.
pokeng
bukung, tukung.
poket
dipoket: diêlongi sathithik; kc. coket.
pokerol
pokrul.
pokok
1 wit; 2 lajêr, baku; 3 babon (ing layang, pawitan); pokok angin: mêndhung kang bakal dadi prahara; pokok kayu: wit, kêkayon; pokok kalimat: jêjêring ukara; pokok kata: têmbung lingga.
pokta
kc. pukta.
polan
si polan: si anu.
polang-paling
pating slêbar katiyup angin tmr. gêgodhongan lsp.
polisi
pulisi.
politur
plitur.
polok
dipolok: dipuluk têrus diêmplok kabèh.
polong
bngs. dhêmit marakake lêlara; kacang polong: bngs. kapri.
polos
1 durung digarap (tmr. kayu lsp); 2 tanpa corak (tmr. cita).

--- 139 ---

pompa
pumpa.
pompong
bngs. iwak mangsi.
pondok
pondhok (gubug. omah tambêlan lsp).
pondong
omah-omahan ut. eyub-eyubing tanduran lsp.
ponok
punuk.
pontang-panting
pating jêmpalik.
pontoh
kêlatbau.
pongah
gumêdhe, dhiri, ladak.
ponggok
buntêk, ngrênggunuk, dhêmpok; burung ponggok: kokok bêluk.
po'o
lênga pok-o.
porak-parik, porak-peranda
mobrak-mabrik, pating blêsar.
porok
bathok dianggo dolanan saèm. bengkat.
porong
ar. iwak sagara.
poros
1 pungkasaning indhèn, tiyang lsp. kang mêrit; 2 (gandar-) indhèn.
po'ta
pinunjul, linuwih.
potia
mandor Tionghwa.
potong
1 tugêlan, kêthokan; 2 uga kanggo wilangan barang warna-warna; dipotong: 1 dikêthok, ditugêl; 2 disêmbêlèh; 3 (ut. dipotongi) dibêdhahi tmr. klambi lsp; 4 dibêdhèl (diopêrasi); 5 dicowok, disuda; potongan: 1 kêthokan, 2 cowokan, sudan; 3 bêdhahan, wangun, prejengan.
poyang
lêmpuyang; kc. lempoyang.
puad
ati; kc. fuad.
puadai
1 saèm. kobongan ing palungguhaning pangantèn lsp; 2 babud lsp. digêlar dianggo linggih lsp pangantèn.
puah
bêbêndu ut. bêrkahing para lêluhur.
puak
grombolan, krompolan; berpuak; gêgrombolan.
puaka
1 kang mbaurêksa alas lsp; 2 angkêr, wingit.
pual
mubêng mulêk tmr. angin lsp.
pualam
(batu-) marmêr; pualam merah: mêrjan.
puan
I bngs. wadhah kinang agêming ratu. II kelapa puan: krambil kopyor.
puar
kapulaga.
puas
(-hati) marêm (warêg, kabong lsp); dipuaskan: dimarêmake, dilêgani, diuja supaya marêm.
puasa
pasa.
pucat
pucêt; pucat lesi (-manai, -pudar): pucêt bangêt.
pucuk
1 pucuk; 2 lunging têtuwuhan kang ênom dianggo jangan lsp; 3 kanggo wilanganing layang, mriyêm lsp.
pucung
cangak awu.
pudak, podak
pandhan wangi.
pudar
surêm, ora sumringah, pucêt bangêt.
pudat
kêbak mêncêb (pèrès).
pudi
rêmukan intên; dipudikan: dirêmuk tmr. intên lsp.
puding
(-emas, -suasa, -perada) puring.
pugar
segar pugar: pulih saras, waras wiris; dipugar(i): dibangun, didandani tmr. nagara lsp.
puih
reput puih: ajur amoh.
puja
1 puja (sêmbahyang lan sêsaji); 2 (ut. pujaan) sajèn (dupa lsp); dipuja: 1 dipuja, disêsuwuni; 2 dipundi-pundi.
pujangga
pujangga.
puji
alêm, pangalêm, ngalêm; dipuji: dialêm; puji-pujian 1 pangalêmbana; 2 adangiyah ing layang; kepujian: pantês dialêmbana; terpuji: dialêm ing akèh (misuwur).
pujuk
bujuk, pangrimuk; dipujuk: dibujuk, diarih-arih, dirimuk.
pujut
dipujut: dilawe (gulune dijirêt lawe).
pukah
kc. pokah.
pukal
jêndhêlan êmas, slaka lsp; dipukal: dijêndhêlake tmr. êmas, slaka lsp.
pukang
cangklakaning sikil; lintang pukang: sipat kuping playune.
pukas, berpukas(-pukas)
berpukas-pukasan: wuda mblêjêt.
pukat
jala (jaring) gêdhe; memukat: njala, njaring.
pukau
sêsirêp; dipukau: disirêpi.
puki
pawadonan.
puki-anjing
woh nam-naman.
pukul
1 gitik, thuthuk, palu; 2 jam, up. pukul dua; dipukul: 1 digitik, digêbug, dipalu, ditabuh, dithuthuk; 2 (ut. dipukulkan) ditangkarake, diêpingake.
pukul rata
digêbug racak.
pukta, pu'ta, po'ta
kang pinunjul, linuwih.
pula
1 manèh, uga; 2 ndadak nganggo, up.

--- 140 ---

ta' mungkin bergerak mau berjalan pula (wis ora bisa obah bae ndadak arêp mlaku); 3 kanggo ngantêbake pitakon, up. siapa pula, mengapa pula.
pulai
pule.
pulaga
kapulaga.
pulan
pulên.
pulang
bali, pulih, mulih; pulang kepada: sêsa-sêsa marang; pulang hari: pêndhak dina; pulang kerakhmatu'llah: mati; berpulang: mati; dipulangkan: 1 diulihake, dibalèkake; 2 dibodhokake marang.
pulang-pulang
balok sanggan gladhaging prau.
pulas
muntir; dipulas: dipuntir, diuntir.
pulau
pulo; dipulaukan: 1 dibuwang mênyang pulo; 2 disingkirake adoh, disatru; kepulauan: kapuloan.
pulih
pulih; simpul pulih: taliwangsul; dipulihkan: dipulihake.
pulik
babag, tandhing.
pulisi
pulisi.
pulitur
plitur.
puluh
puluh.
pulun
têtêkukan, lêlêmpitan.
pulur
atine kayu (glugu lsp); kc. empulur.
pulut
1 pulut; 2 (beras-) kêtan.
pumpun
bngs. luwing ing pasisir kanggo pakan pancing.
pun
I uga, iya uga, mangkono uga. II pun (0,5 kg).
punah
êntèk babarpisan, ludhês, sirna.
punai
manuk jowan (kathik).
punat
mata wudun.
punca
kunca, pucuking tali, obor lsp. ent. kang wiwitan.
puncak
pucak, puncak; memuncak: mawa puncak, mêrit; tekan ing puncak.
punci
tujune, kêbênêran dene, prayoga.
pundi-pundi
kasang, kanthongan.
punding
sindhêtan (bundhêlan) ing bolah, tampar lsp.
pung
swara blung, plung.
punggah
dipunggah: didhudhah momotane tmr. prau lsp; punggahan: papan kanggo ndhudhah momotan.
punggai
ar. wit.
punggawa
punggawa.
pungguk
manuk darès.
punggung
gêgêr, gigir.
punggur
tunggak, pogogan wit.
pungkah
prongkalan, gêmpalan.
pungkur
gêgêr.
pungut
dipungut: 1 dijupuk saka ing lêmah; 2 dialap, diêpèk anak; 3 dikênakake pajêg sp;[4] 4 dipêthik tmr. karangan; 5 (-suara) disêtèm; pemungutan suara: sêteman.
punjung
anjang-anjang rambataning têtuwuhan lsp.
punjut
dipunjut: ditêkuk kaya kanthongan tmr. gombal lsp. dianggo ngonthèl lsp.
punya
1 duwe; 2 ing pacalathon iya sok dianggo atêgês pandarbe, kyt. saya punya anjing (asuku); di(ke)punyai: didarbèni; dikepunyakan: didhaku, diêpèk; kepunyaan: darbèke, barang darbe.
puntal
dipuntal: diubêdake diukêl tmr. tali lsp.
puntat
kuthung (dipapras).
punti
1 ar. gêdhang; 2 ar. ula.
punti-punti
ar. iwak sagara.
puntianak
bngs. wewe.
puntul
kêthul; kc. tumpul, majal.
puntung
kêthokan, tugêlan (tumpêr, têgêsan lsp); dipuntungkan: dikêthoki, dipruthuli.
pupu
urut-urutaning saduluran; saudara sepupu: nak sanak; saudara dua pupu: sadulur misan.
pupuh
ut. berpupuh: tarung (kabruk-kabrukan lsp); dipupuh: 1 ditladhung, dikabruk; 2 (ut. dipupuhkan) ditarungake, diêdu.
pupuk
1 pupuk; 2 rabuk; dipupuk: 1 dipupuki; 2 dirabuki.
pupul
panèn wowohan.
pupur
I (tepung pupur, pupuran) pupur, bobok. II ut. berpupur, memupur: kêkipu; pupuran: papan kang dianggo kêkipu.
pupus
êntèk-êntèkan, ludhês, curês; dipupuskan: dicurês, diêntèkake babarpisan.
pura
kutha.
pura-pura
ethok-ethok, pawadan.

--- 141 ---

pura-peranda
mobrak-mabrik; kc. porak-peranda.
purbakala
jaman kuna.
purin
sada; kc. lidi.
puri
1 kutha, bètèng, kastil; 2 kêdhaton.
purnama
purnama.
puru
pathèk sabangsane; puru sembilit: lara ambe.
purun
(rumput-) mendhong.
purut
limau purut: jêruk purut.
pusa
adrêng, dêrêng, kumudu-kudu.
pusaka
pusaka, warisan; dipusakai: ditinggali, diwarisi.
pusar
ut. berpusar, memusar: mubêng mungsêr; dipusar: diubêngake mungsêr; (ngêrêgi, ngagar gêni, nggêrus cèt lsp); pusaran angin: lesus; pusaran air: ulêkan.
pusat
1 wudêl, pusêr; 2 têlêng, kang têngah dhewe; dipusatkan: diklumpukake ana ing sawijining panggonan, didadèkake siji.
pusing
1 (ut. berpusing) mubêng kaya kitiran lsp; 2 (-kepala) mumêt, ngêlu; pusing angin: kitiran; pusing balik: mubêng mingêr.
pusu
1 punthuk, unthuk, pundhung; 2 grombolan, krompolan; berpusu-pusu: 1 pêpunthukan; 2 mrana-mrene.
puspa
1 kêmbang; 2 pêpêthingan, kang bêcik dhewe.
pusparagam, puspawarna
manca-warna.
pusta
ar. prau pêrang (jaman biyèn).
pustaka
layang wacan; perpustakaan: pabukon.
putar
diputar: diputêr, diubêngake, diingêr; putar balik: 1 mubêng mingêr; 2 putêr giling.
putarwali
bratawali (ar. tetuwuhan).
putat
putat.
putera
putra.
puteri
putri; puteri malu: biskucing.
putih
1 putih; 2 ent. suci, murni; putih mata: wirang, kêwirangan; putih metah: putih mêmplak; putih tulang: mati; memutih: katon (dadi) putih; diputihkan: diputih (dikumbah lsp).
putik
pêntil.
puting
purusing lading lsp; puting beliung: clèrèt taun ing sagara; puting susu: pênthil.
putu
puthu.
putus
1 pêdhot; 2 putus tmr. rêmbugan, prakara lsp.; diputuskan: 1 dipêdhot; 2 (ut. diputusi) diputusi, dirampungi, dipancasi; 3 dicugag, disigêg; keputusan: putusan; tiada berkeputusan: tanpa pêdhot, tanpa wasana; putus asa (-harap): êntèk pangarêp-arêpe; putus bicara: kêntekan akal; putus nyawa: mati.
puyu
angin puyu: angin mubêng saèm. lesus.
puyu-puyu
ar. iwak sagara.
puyuh
gêmak.

Catatan kaki:

1. tmr. (kembali)
2. (nêpsu) (kembali)
3. tmr. (kembali)
4. lsp. (kembali)