Bausastra Indonesia-Jawi, Purwadarminta, c. 1939, #1979 (Bagian H-K)


H

habis
1 êntèk; 2 rampung, lêbar; 3 sawise, salêbare; 4 babar pisan; habis-habis 1 (ut. sehabis-habis) kang ... dhewe, up. sehabis-habis mahalnya (larang dhewe); 2 pungkasane; dihabisi: 1 ditogake, diungkuli samubarange; 2 diuwisi; dihabiskan: diêntèkake, dirampungake, dirampungi tmr. prakara; kehabisan: kêntekan; penghabisan: pungkasan.
hablur
bngs. akik; kc. balur.
had
watês, wangênan.
hadap
berhadapan: adu arêp, arêp-arêpan; menghadap: 1 marêp, madhêp; 2 ngadhêp, ngarêpake, seba; dihadap: diseba, diadhêp; dihadapi: diadhêpi, ditunggoni, diarêpake; dihadapkan: 1 diarêpake, diadhêpake; 2 diênêrake marang; 3 diirid seba marang; hadapan: ngarêp, ngarêpan; hadap-hadapan: panganan lsp. kang diadhêp; penghadapan: plataran, bangsal paseban, terhadap: mungguh ing, tumrap ing.
hadiah
pawèwèh, ganjaran.
hadir
(ut. hadlir) 1 ana ut. têka ing pasamuwan lsp; 2 njênêngi, nunggoni; 3 sumadhiya, cumawis; dihadiri: dirawuhi, ditêkani (tmr. pakumpulan lsp); dihadirkan: 1 dicawisake; disêdhiyakke; 2 disebakake.
hadirat
(ut. hadlirat): 1 pangarêpan, paseban, pasowanan; 2 sok kanggo sêsêbutaning para luhur; 3 gêgolonganing wong.
hadirin
(ut. hadlirin) wong-wong kang padha nunggoni pakumpulan lsp.
hadis
kadis (crita lêlampahane K.N.Muhamad s.a.w.).
hafal
apal.
hai
he, e.
haibat
nggêgirisi; kc. hebat.
hairan
gumun; kc. heran.
hail, hel
nggarap sari.
haiwan
kewan; kc. hewan.
hajam
tukang cukur.
hajaru'laswad
watu itêm pêpundhèn ing Mêkah.
hajat
kapêrluan, kabutuhan; hajat besar (kecil): bêbanyu (nguyuh); kada hajat: bêbanyu; berhajat: duwe prêlu, butuh.
haji
kaji; naik haji: jiyarah mênyang Mêkah.
hajib
panjaga lawang.
hajim
tukang cukur ngiras dhukun.
hajrat
ijrah.
hak
hak, wêwênang; hak milik; wêwênang duwe; berhak: duwe hak.
hakekat
kanyataan; pada hakekatnya: sanyatane, satêmêne.
hakiki
nyata, blaka, wantah.
hakim
1 jaksa (tukang ngadili prakara); 2 pradata.
hakir
asor, nistha, tanpa aji.
hal
bab, prakara; dari hal: mungguh ing bab; pada hal: mangka; dihalkan: dialang-alangi; terhal: kêpalang, kêna alangan.
hala
ênêr; dihala(kan): diênêrake, ditujokake marang.
hal-ahwal (ihwal)
bab, prakara, kaananing lêlakon.
halai-balai
dihalai-balaikan: dilirwakake, dilêmparakake.
halal
kalal.
halal-jadah (zadah)
anak kang absah.

--- 66 ---

halaman
1 latar, plataran, pakarangan; 2 kaca, raening layar.
halang
I terhalang: kêpalangan; kc. alang. II berhalang hari: lêt sadina; kc. selang.
halau
dihalaukan: digusah, ditundhung.
halba
ar. têtuwuhan wangi.
haleja
ar. cita alus.
halia
jae.
halilintar, halintar
gêlap, blêdhèg, thathit.
halimun(an), limun
panglimunan.
halkum, lekum
gorokan.
haluan
I 1 perangan kang ngarêp tmr. prau; 2 ent. cucuking baris, pangirid, pacalang, alad-alad; 3 ênêring laku (adhêp, panêmu, kaantêpan lsp); 4 ancêr-ancêr, apa-apa dianggo turutan. II ut. halwan: pawèwèh.
halus
alus, lêmbut.
halwa
kluwa.
hama
kc. ama.
hamak
suthik têtulung.
hamba
1 batur; 2 (-tuan, -datuk lsp) kula, abdi-dalêm; berhamba: ngabdi; diperhamba: dirêngkuh kaya batur; diperhambakan: didadèkake batur; yang diperhamba: abdi-dalêm, kula; perhambaan: pangabdi, pangeran.
hambalang
gulungan, gumulung.
hambar
cêmplang, kêmba.
hambat
dihambat: 1 dioyak, diubêr, diêlud; 2 dialang-alangi, dirigoni; terhambat: kêpalang; kêpagol.
hambur
berhambur: sumêbar wrata; dihambur(kan): disêbat, disawur-sawurake, diwratakake: dihamburi: disêbari, disawuri, diwur-wuri.
hambus
berhambus, menghambus: lunga nggêblas ut. mundur tmr. wadyabala; dihambus: 1 didamu, disêbul; 2 ditundhung, digusah; penghambus: ububan.
hamik
bodho; kc. ahmak.
hamil
mbobot (mêtêng).
hamis
amis.
hamun
têtêmbungan kang nyêrikake.
hampa
1 kopong, gabug, tanpa isi; 2 ent. bodho, tanpa kawruh, tanpa aji, tanpa têgês, ora olèh-olèhan; dihampakan: 1 dikopongake; 2 ent. ditampik, ditulak panjaluke lsp.
hampar
dihampar(kan): digêlar, dijèrèng; dihampari: digêlari; hamparan: apa-apa kang digêlar (klasa, babud lsp); terhampar: gumêlar.
hampir
cêdhak, cakêt, mèh; dihampiri: dicakêti, diparani.
hancing
pêsing, kêcing.
hancur
ajur, rêmuk luluh; dihancurkan: dijur, dirêmuk, diluluh.
handai (-tolan)
kanca, mitra.
handasah, handasat
awruh bab ukuran lêmah, bab gawe omah lsp.
hantai,(-ukit, -paya)
ar. têtuwuhan.
hantam
dihantam: diantêm; kc. hentam.
hantar
I dihantar(kan): disèlèhake, diglethakake; terhantar: sumèlèh saênggon-ênggon, ora kopèn, kapiran. II dihantarkan: 1 diêtêrake; 2 diajokake, digawa maju; hantaran: kiriman (kang diêtêrake), lamaran sasrahan, tukon).
hantu
mêmêdi (dhêmit lsp); burung hantu: manuk darès; jari hantu: driji panunggul.
hang
sêsêbutaning darah.
hangat
1 panas, angêt; 2 ent. nêpsu; 3 ent. isih anyar bangêt.
hanya
mung, ngêmungake, kajaba.
hanyut
kèli, kentir.
haus
ngêlak.
hapas
luwês (cèkli, ora wagu).
hapus
wis ilang (dibusêk lsp); dihapus: dibusêk, diilangi; dihapuskan: 1 diilangi, dibusêk, disirnakake; 2 disuwak, disahake tmr. utang.
harakah, harakat
aksara swara.
haram
1 karam, ora kêna linakonan; 2 kêna ing supata; 3 ora kêna dicêcamah (suci); diharamkan: 1 dikaramake; 2 disupatani, disebratake; 3 dianggêp suci.
haram-jadah (-zadah)
anak kang ora absah.
harap
1 (ut. harapan) pangarêp-arêp; 2 (ut. berharap, harapkan) ngarêp-arêp; 3 muga; diharap: diarêp-arêp, dijagakake, diêjibake; harap-harapan: cêcêngklungên.
hardik
pisrêngên, pangundhat-undhat; dihardikkan: disrêngêni, diundhamana.
harga
rêga, aji, pangaji; dihargakan: 1 dirêgani; 2 (ut. dihargai) diajèni, diurmati; [diur...]

--- 67 ---

[...mati;] penghargaan: pangaji-aji; tiada terharga: aji bangêt.
hari
1 dina; 2 (-bulan) tanggal; sehari-hari: sabên dina; seharian: sadina muput; harian: dinan.
haribaan
pangkon; kc. reba.
harimau
macan; diharimaui: disênggrang, disiya-siya.
harimau akar(-uluh)
macan tutul.
harimau kumbang (lalat)
macan kombang.
harimau tunggal
macan gembong.
harkat
kc. harakah.
haru
mengharukan: nrênyuhake, mranani; terharu: trênyuh, kêpranan.
harubiru, haruhara
gegeran, rêrusuh.
harum
1 arum, wangi; 2 ent. misuwur jênênge.
harus
1 layak, pantês; 2 wajib, wis samêsthine; 3 kudu; diharuskan: dikudokake; terharus: luwih dening prayoga.
harta (-benda)
bandha, rajabrana; berharta: sugih dhuwit.
harta-pusaka
barang-barang warisan.
hartal
atal.
hartawan
wong sugih.
hasab
kèhe, cacahe.
hasad, hasud
kamèrèn, mèri.
hasil
asil, pamêtu, kauntungan, olèh-olèhane; berhasil: kalêksanan sêdyane, olèh gawe.
hasyarat
gêgrêmêt.
hasyiat
watês.
hasrat
pêpenginan, dêrênging ati.
hasta
ukuran sadawaning tangan (saka sikut têkan pucuking driji; dihasta: diukur nganggo hasta).
hati
1 ati, uga dianggo ent. pangrasa, pamikir, batin; 2 atèn-atèn, peranganing barang kang ana ing jêro lsp; diberi hati: dimêmpêngake atine; hati-hati: ngati-ati; berhati: 1 ana atine, ing jêro atos tmr. gêgodhogan; 2 ent. kêndêl; diperhatikan: digatèkake, disêtitèkake, diêmên-êmênake.
hatta
banjur, nuli.
haud
wadhah banyu wulu.
hawa
1 (-napsu) hawa nêpsu; 2 hawa.
hawa-daba
hawa lan ambu; tiada hawadabanya: ora ana ambu-ambune, ora ana têtilase.
hawalah, hawalat
pambayaran, celengan.
hawar
lêlara nular, pagêblug.
haya-haya
1 obah-obah tmr. awak; 2 nanggung tmr. pagaweyan.
hayat
urip.
hebah
pawèwèh.
heban
diheban: dibabitake, dibanting.
hebat
nggêgêrisi, kêluwih-luwih, bangêt.
hela
dihela: 1 digèrèd, ditarik; 2 disêrot tmr. napas; dihelakan: diênêrake, dilarapake tmr. gêgaman.
helai
1 lêmbar(an), lêr-lêran (tmr. rambut lsp); 2 kanggo wilangan lêmbaran ut. lêr-lêran.
helat
trekah, krenah, kajuligan; ngamanca.
hemat
1 pangira (-ira), pangarah (-arah), pamikir; 2 panggayuh, panjangka; 3 (ut. hemat-hemat) ngati-ati, kanthi ngarah-arah, gêmi; dihematkan: 1 diarah-arah, diati-ati; 2 digêmèni; hematan: pangira, petungan; penghematan: pagêmèn.
hendak
1 (-akan, -kan) ngarêp-arêp, kêpengin marang; 2 arêp, bakal; hendaklah: muga-muga ...; kehendak: karêp; dikehendaki: dikarêpake, diarêpi.
hening
bêning, wêning, rêsik; diheningkan: dibêningake, diêningake.
hentam
gêdrug-gêdrug; dihentam: digêbug (diantêm lsp) sêru.
henti
berhenti: lèrèn, mandhêg; diperhentikan: dilèrènake, dilèrèni, diêndhêgake; perhentian: palerenan.
heran
eram, gumun, nggumunake, anèh.
hewan
kewan.
hiang, yang
hyang (dewa).
hias
berhias (diri): macak, dandan; dihias(i): dirêngga, dipacak, dirêrêngga, dipajang-pajang; diperhiasi: dirêrêngga; perhiasan: rêrênggan, pacakan.
hibuk
ribut tumandang ing gawe.
hibuk-pikuk
ribut bangêt.
hibur
dihibur(kan): dilipur, dilêlêjar, diarêm-arêmi; penghibur: panglipur, pangarêm-arêm.
hid
nggarap banyu.
hidayah, hidayat
pituduh kang bênêr.
hidang
dihidang: ditata lan dicawisake tmr. rampadan, panganan lsp; hidangan: rampadan (cawisan pangan lsp).

--- 68 ---

hidu
menghidu: ngambu-ambu.
hidung
irung.
hidup
1 urip; 2 ora digaringake ut. ora dibacêm tmr. iwak, janganan lsp; dihidupi: diuripi; dihidupkan: diuripake; binatang hidup-hidupan: kewan ingon (rajakaya); kehidupan: kauripan, panguripan; penghidupan: panguripan, panggaweyan.
hijau
ijo.
hikayat
crita, babad; berhikayat: ndongèng; dihikayatkan: dicritakake.
hikmat
1 kawicaksanan, kagunan, kabisan; 2 rêrekan gaweyan; 3 kasêktèn, kaluwihan.
hilang
1 ilang; 2 seda; kehilangan: 1 kelangan; 2 kêsripahan.
hilap
salah; kc. khilap.
hilir
1 perangan kang ngisor tmr. kali, dalan; 2 (ut. menghilir, milir) milir.
himpun
berhimpun: nglumpuk, ngumpul; dihimpunkan: dikumpulake, diklumpukake; perhimpunan: paklumpukan, pakumpulan.
hina (-dena)
asor, nistha; dihina(kan): disorake, dirèmèhake, dicêcamah; penghinaan: panyamah, prakara ngrèmèhake.
hina-budi
asor budine, bodho.
hincit
minggata!; dihincit: ditundhung.
hindar
dihindarkan: disingkirake (diluputake) saka bêbaya lsp; terhindar: sumingkir (luput) saka ...
hingga
1 watês, wangên; 2 (ut. sehingga) nganti, kongsi; 3 têkan ing; tiada berhingga: tanpa watês (bangêt); diperhinggakan: diwatêsi, diwangêni; perhinggaan: watês, wangênan.
hinggap
mencok; dihinggapi: diencoki.
hiu
yu, iwak cucut.
hiuran
yuran, dhuwit panjurung, kotribisi.
hipuk
dihipuk: diipuk.
hirau
dihirau(kan): digape, diprêduli, digatèkake.
hiru-hara (-biru)
gegeran, rêrusuh.
his
iyah (mratelakake ora sênêng); dihiskan: diêmohi, ditampik.
hisab
wilangan, cacah; dihisabkan: dietung, diwilang.
hitam
irêng; hitam legam: irêng bangêt.
hitung
berhitung: etung; dihitung, dietung, diwilang, dicacahake, dikira-kira; hitungan: etungan; perhitungan: petungan.
hobat
dihobatkan: ditênung; orang-hobatan: juru tênung; hobat-hobatan: panênungan, guna dhêsthi.
hokah
pipa kanggo udud (nganggo banyu).
honar
trekah, paeka, kajuligan.
hormat
kurmat, pakurmatan, pangaji-aji; dihormati: dikurmati, diajèni, dipundhi-pundhi; kehormatan: 1 kajèn; 2 pakurmatan, kang dikurmati; yang terhormat: kang ingurmatan (kang minulya).
hubaya-hubaya
poma, luwih-luwih, muga.
hubbah
sênêng; sebarang hubbah: sasênênge; sagêlême.
hububan
ububan.
hubung
berhubung: gêgandhengan, sêsambungan; dihubung(kan): disambung, digandhèng, ditutugake tmr. crita lsp; hubungan: sambungan; perhubungan: sêsambungan, gêgandhengan.
hujan
udan; hujan abu (bunut, renyai, rintik-tintik): grimis; menghujan: kaya udan; dihujani: diudani ing mimis lsp; musim penghujan: mangsa rêndhêng.
hujat
panguman-uman; dihujat: diuman-uman.
hukama
para sarjana, para ngulama.
hukum
1 anggêr-anggêr; 2 wêwaton, pathokan; 3 pangadilan, pancasaning pradata; 4 (ut. hukuman) ukuman, pidana; dihukum: diukum; dihukumkan: diadili, diputusi prakarane.
hukum Allah
1 anggêr-anggêring Allah; 2 pati.
hulu
1 êndhas; 2 perangan kang ngarêp (kang dhuwur, wiwitan) up. hulu sungai: 3 garan, cêkêlan (pêdhang, kêris lsp); penghulu: pangarêp, lurah, pêngulu.
hulubalang
pangarêping prajurit (senapati).
hulu-hati
pulung ati.
hulu-kepala
têngah-têngahing êndhas (unyêng-unyêng).
hulum
impèn kang nêngsêmake.

--- 69 ---

hulu-tangan
ugêl-ugêl.
hulur
kc. ulur.
huma
babadan (têgal, talun, pagagan); berhuma: nggarap têgal (talun, pagagan); perhumaan: pagagan, têtanèn.
humbalang
(ut. berhumbalang) gumlundhung, glimpangan; dihumbalangkan: dibabitake, dikentasake.
humbas
menghumbas: mlayu bantêr (nglungani, nggêblas lsp); dihumbaskan: digusah.
hun
ukuran boboting candu (1/10 ci).
huna
klênthèng.
hunus
dihunus: diunus, dilulus, dilolos.
huru-hara
gegeran, rêrusuh.
huruf
aksara.
husar
prajurit jaranan.
hutan
alas, alasan.
hutang
utang; kc. utang.

I

ia
I dhèwèke. II iya; diiakan: diiyani, dibênêrake.
iba
(-hati) trênyuh; iba kasihan: wêlas, mêsakake.
iba'
ora manut, mbangkang.
'ibadah
pangibadah, agama.
'ibarat
1 ngibarat, pêpindhan; 2 pindha, kaya; di'ibaratkan: dingibaratake, dipindhakake kaya.
ibar-ibar
ar. prau cilik.
ibau
bngs. keyong.
iblis
eblis, setan.
ibnu
anak lanang (kanggo ing jênêng).
ibtida'
wiwit(an).
ibu
1 ibu, biyung; 2 ing têmbung camboran lumrahe atêgês kang gêdhe, pokok, baku, lajêr kyt. ibu jari (jêmpol), ibu tangga (adêg-adêging andha), ibu negeri (kutha kang gêdhe, kutha krajan).
ibu-bapa
bapa biyung.
ibul
peranganing kayu kang atos tmr. glugu lsp.
ibus
wit gêbang.
idah
I pawèwèh murih gêlêm diajak bêbedhangan; mengidah: bêbedhangan nganggo awèh apa-apa; diidah(kan): dibedhang sarana diwènèhi apa-apa. II ('iddah) idah.
idam
mengidam: ngidham (nyidham); idam-idaman: idham-idhaman.
idap
mengidap: lêlaranên, tansah nandhang sêdhih; diidapkan: diprihatinake bae; idapan: lêlara kang tansah kumat.
'idil fitri
lêbaran.
'iddah
idah.
i'faf
nyirik sahwat.
'iffrit
setan.
igal
mengigal: ngigêl (njêgragake wulu buntut).
igama
agama.
igau
mengigau: tontonên, nglindur; terigau-igau: kèmpi-kèmpi, kamitontonên.
ihda'
miturut dalan kang bênêr.
ihmal
nglirwakake wajib slp.lsp.
ihram
sandhangan nalikane munggah kaji ana ing Mêkah.
ihtimal
diihtimalkan: ditimbalake ut. dipasrahake tmr. dhawuh lsp.
ihwal
bab, prakara, kc. hal.
ijab
kêdadeyan ênggone dol tinuku; diijabkan: 1 ditawakake (kêna dianyang); 2 disêmbadani, dilêksanani tmr. panjaluk lsp; 3 ditêtêpake tmr. babagan agama lsp.
ijabah, ijabat
kalêksanan, kêlakon.
ijazah
palilah, idin, layang pratandha (partisara).
ijarat
sewan, opahan.
ijin
idin, palilah; diijinkan: dililani, diidini.
ijma'
kumpulan, sarasehan.
ijmal
bakuning têgês; diijmalkan: diringkês surasane.
ijnas
warna-warna; kc. ajnas, jenis.
ijuk
duk; mengijuk: kaku pating jlêgrag kaya duk tmr. brêngos lsp.
ijtihad
kawruh kukum luhur.
ikal
(ut. mengikal): pating prèthèl, pating cêkênthung, ngandhan-andhan.
ikan
iwak; perikanan: bab misaya iwak.
ikan-ikan
iwak-iwakan (piranti dianggo nyumurupi bantêring prau).

--- 70 ---

ikat
talenan, bêntelan, bêngkêkan lsp; diikat: 1 ditalèni (diuntingi, dibêntêli lsp); 2 diêmbani tmr. mata intên; 3 ditrap lan dilepa tmr. bata, watu lsp; 4 dikarang tmr. kêkidungan lsp.
ikhlas
eklas, têmên-têmên têrusing ati, karêp kang bêcik.
ikhtiar
1 sêtiyar; 2 panglimbanging panêmu, rêmbug, pangarah-arah; diikhtiarkan: 1 disêtiyari, disêtiyarake; 2 dilimbang-limbang (dirêmbug lsp).
ikhtilaf
salah, luput.
ikhtisar
1 bakuning têgês; 2 rêringkêsan ut. cêkakan (bab wawasan lsp); diikhtisarkan: diringkês surasane.
iklim
1 mangsa, kaananing hawa; 2 wêwêngkon, tlatah.
iknum, uknum
jèjèr (ing Triniji Suci tmr. agama Kristên).
ikral, ikrar
pangaku; diikralkan: diakoni, diiyani, dililani.
ikram
pakurmatan, pangaji-aji.
ikut
(ut. mengikut): 1 mèlu, tutburi, ngêtutake; 2 manut, nurut; diikut(i): 1 diiloni, ditutake; 2 diturut, diênut.
ilah
Allah.
ilahat
ka-Allahan.
ilahi
(mungguh ing) Allah, ka-Allahan.
ilai
mengilai: ngguyu cêkakakan.
ilalang
alang-alang.
ilam-ilam
lamat-lamat marga saka adoh.
'ilat
alangan, aral.
ilau
gêbyaring sorot kang mbalik; kc. kilau.
ilham
ilham (wisiking Allah).
'illah
alangan, aral.
'ilmu
ngèlmu, kawruh; ber'ilmu: putus ing kawruh, pintêr.
iltima'
pêpadhang.
imam
1 imam; 2 pangarêping agama (nagara).
imamat
kaimaman.
iman
iman (pangandêl); beriman: ngandêl, pitaya marang Allah.
imbal
(ut. mengimbal) mèncèng, benjo.
imbang
I mengimbang: cakêt, nyakêti, nyêdhak. II timbang, têtandhingan, babag.
imbas
1 sumilir ut. sumrèbèting hawa (angin, ambu lsp); 2 tularan èlèktris; imbas-imbas: 1 (ut. imbasan) dayaning lêlêmbut; 2 kêmbaran.
imbau
diimbau: dicêluk, diundang.
imbit
boyongan sabrayat.
imbuh
imbuh; diimbuh: diimbuhi.
imla'
dhikte.
imlik
tahun baru Tionghwa.
impas
sah-sahan.
impian
impèn; kc. mimpi.
impit
mèpèt; diimpit: dipèpètake, dipipit; terimpit: kêpèpèt.
inai
pacar.
'inayat
pitulungan.
in'am
sih.
inang
inya; inang pengasuh: inya ngiras êmban.
inangda
inya.
inap
menginap: nginêp; penginapan: panginêpan.
inas
pekung inas: ar. lêlara kulit ing gulu.
incang-incut
jonjing, mencang-mèncèng, pincang.
incar
jara, bur, uncêg.
inci
dim (1/12 kaki).
incut
jonjing, mèncèng, pincang.
indang
diindang: ditapèni, diintêri.
indah
1 endah, pèni, aèng; 2 wigati; diindahkan: digatèkake, digugu, diprêlokake.
indarus
ayam indarus: pitik (jago) pêdhotan (kalah).
indera
Indra; keinderaan: kaendran, kayangan.
indik
mengindik: ndhodhok banjur ngadêg.
indil
njangkah srimpêd (tmr. jogèd lsp).
inding
diinding: dilirik, didingkik, ditiling-tilingake.
induk
biyung tmr. kewan; induk madu: tala tawon; induk semang: 1 biyung angkat; 2 êmbok-êmbokan; kapal induk: kapal babon (nggawa montor mabur).
indung
1 biyung tmr. kewan; 2 kang wadon tmr. kewan, up. indung kerbau (kêbo wadon).
inga-inga
thêngêr-thêngêr, ndongong, njêntung.
ingar
rame, gumêdèr; ingar bingar: gumêdêr rame, rame bangêt; diingari: dikisruhi, [diki...]

--- 71 ---

[...sruhi,] digidhuhi.
ingat
eling; ingat-ingat: ngati-ati, prayitna; mengingat: ngèlingi marang; diingati: dielikake, dituturi; diingatkan: dielingake; ingatan: 1 pangeling-eling, gagasan, pangangên-angên; 2 pitutur; diperingati: 1 dicathêti; 2 dieling-eling; peringatan: cathêtan, pangeling-eling; teringat: kèlingan.
ingau
teringau-ingau: sumlêngêrên, njêngêr.
inggu
inggu.
ingin
kêpengin; keinginan: papenginan.
ingkar
selak, mungir, êmoh.
ingus
umbêl; sakit ingus: pilêg tmr. jaran.
ingsang
angsang.
ingsun
aku, ku.
ingsut
mengingsut: maju alon-alonan.
ini
iki, kiye.
injak
diinjak: diidak, dipidak.
injap
ijêp (ing wuwu); berinjap: akèh dhayohe (ribut).
injeksi
injèksi, suntik.
s
injil
kitab Injil.
injin
kayu bakau.
inkar
selak; kc. ingkar.
insaf
1 panêmu ut. pamikir kang bênêr; 2 wis pinikir kalawan têmên-têmên, ngrêti têmênan; 3 pangrêti, rasa-pangrasa.
insan, insani
manungsa.
insya Allah
yèn Allah marêngake.
intai
diintai: diinjên, didingkik, ditêlik.
intan
intên.
inti
srênti, rêmbên; terinti: disumênèkake, diundur.
intiha
pungkasan, wangênan, êntèk.
intip
diintip: diintip, diinjên; kc. intai.
intisab
pasaduluran, pasanakan.
intisyar
propagandhah.
ipar
ipe.
ipil
ar. wit (kayu) uga diarani mêmbaru.
ipuh
kayu upas, wit ancar.
ira-ira
bngs. iwak lodan.
iradat
wiradat.
iram
malik warnane, kucêm.
irama
wirama.
iras
iras(an) tanpa sambungan.
iras-iras
têtimbangan.
iri hati
ut. mengiri: mèri. diprêlokake.
irik
diirik-: diidak, diilês, dipênêt sêru nganggo tangan ut. sikil.
iring
beriring: barêng urut-urutan; beriring-iring(an): irit-iritan, urut-urutan: diiring(i): diiring(ake), didhèrèkake; pengiring: pandhèrèk; iring-iringan kapal: kapal-kapal kang diiringake kapal pêrang.
iris
iris(an); diiris: diiris, diirisi.
irup
diirup: disêrot, disosrop.
irsal
karasulan.
'isa, 'isya
wayah sêmbahyang ngisa.
isap
diisap: disêrot, diisêp, disêdhot (tmr. udud, candu lsp).
isarat, isyarat
tandha, sasmita; diisaratkan: disasmitani.
isbat
isbating ngèlmu.
iseng-iseng
ala nganggur, nindakake apa-apa tinimbang nganggur (mung dianggo sênêng-sênêng).
isi
isi, isèn-isèn; isi kawin: tukon, sasrahan; isi dada (hati): kêkandhutaning ati; isi mulut: pocapaning akèh; isi negeri: wong-wong kang padha dêdunung ing nagara; isi perut: jêroan; isi rumah: batih, brayat; isi kapal, bêbau prau. berisi: isi; diisi: diisèni; pengisi: kang diisikake.
'isyarat
tanda, sasmita, ngalamat.
ism
jênêng, aran.
isnin
dina Sênèn.
israr
ndhêlik, rêmpit, winadi.
istana
kraton, kêdhaton.
istanggi
dupa sêtanggi.
isteri
bojo (somah); beristeri: duwe bojo; diperisteri: dipèk bojo; diperisterikan: dirabèkake.
isti'adat
padatan, kalumrahan.
isti'arat
sanepa, pêpindhan.
istibahat
palilah, idin.
istikharat
sêkènging ati; sembahyang istikharat: sêmbahyang supaya aja nglakoni dosa.
istilah
kata istilah: têtêmbungan kang mligi kanggo ana ing salah sawijining kawruh lsp.
istimewa
1 (ut. teristimewa) mligi; mirunggan; 2 (-pula) luwih-luwih, luwih

--- 72 ---

manèh; diistimewakan: dimligèkake.
istinggar
bêdhil sulêdan.
istirahat
beristirahat: ngaso, lèrèn, tirah.
itibar
diitibarkan: diênut ut. diturut.
itifak
cocog, mupakat, putusan.
itik
bèbèk; itik manila (surati): menthok.
itu
iku, kuwi, kae.
iuran
kc. yuran.
iyuran
kc. yuran.
izalat
pungkasan, wasana.
izin
idin, palilah; diizinkan: diidèni, dililani.
'izzah
kamulyan, kaluhuran.

J

jabal
gunung.
jabang
sanggan bêdhil lsp.
jabar
I mahakuwasa. II ar. sandhangan ing aksara Arab (baris diatas). III al-jabar ilmu etung.
jabarut
alam jabarut: alam antaraning alaming Pangeran lan alaming manusa.
jabat
berjabat tangan: cêkêl-cêkêlan tangan (salaman, tabikan); dijabat: 1 dicêkêl, dicandhak; 2 ditindakake tmr. pangkat, pagaweyan lsp; jabatan: pangkat, pagaweyan; payung (tumbak) jabatan: payung (tumbak) upacara; penjabat: punggawa nêgara; penjabatan: pakaryan ut. dhinês nêgara, up. penjabatan pos.
jabung
jabung.
jadah
anak; kc. haram jadah, halal jadah.
jadam
jadham bngs. blêndok dianggo jamu lsp.
jadi
dadi, sida; menjadi: dadi; dijadikan: 1 didadèkake, disidakake; 2 dititahake, dilairake, dianakake; 3 dijalari, disêbabake; jadi-jadian: mêmêdi kang wujud kewan lsp, wong kang salah kêdadèn, mung katone kaya wong lsp; kejadian: 1 kêdadeyan; 2 lêlakon.
jadwal
kolêman ing buku, lis, pratelan.
jae, jahe
jae.
jaga
1 mêlèk, nglilir; 2 (ut. menjaga) njaga; berjaga-jaga: lèk-lèkan; dijagai: dijaga, dirêksa; dijagakan: digugah.
jagal
I dodolan eceran. II jagal.
jagat
jagat.
jago
jago; jagoan: gêgêdhug, wong kang atos (dhêmên kêrêngan).
jagur
longgor.
jagung
jagung; menjagung: padha mlênthung (tmr. lara cacar lsp.).
jaja
berjaja, menjaja: idêr-idêr; dijajakan: diidêrake tmr. dodolan lsp; jaja-jajaan: dodolan kang diidêrake.
jajah
menjajah: njajah mênyang ngêndi-êndi; dijajah: 1 (ut. dijajahi) dijajah; 2 (ut. dijajahkan) dijajah, dibawahake; jajahan: jajahan, wêwêngkon.
jajai
1 ora kêkêr tmr. tênunan; 2 gêgambangan tmr. iganing dhadha.
jajar
1 larikan, urut-urutan, jentrekan; 2 (ut. sejajar) jajar, babag; berjajar: jèjèr, jajar; berjajaran: lêlarikan, jèjèr-jèjèr.
jajat
tiron, palson, ora tulèn.
jah
pangkat, kaluhuran.
jaha
jaha.
jahad
nyelaki agamane.
jahan
ar. iwak loh.
jahanam
naraka.
jaharu
wong ala (durjana lsp).
jahat
ala; dijahati: dipialani; penjahat: wong ala; kejahatan: piala.
jahid, jahidu, zahid
wong tapa.
jahil
blilu, cubluk.
jahil-basit
bodho bangêt.
jahiliah
kabodhoan, jaman sadurunge ana agama Islam.
jahit
dijahit: didondomi; penjahit: grêji; (pen)jahitan: dondoman.
jahtera
wc. sejahtera.
jair
pêksan, sawênang-wênang.
jaiz
kêna linakonan (miturut syara').
jaya
1 mênang, mênangan; 2 (ut. menjaya) kalêksanan kang disêdya.
jakas
ar. wit uga diarani daun tikar.
jakat, zakat
jakat.

--- 73 ---

jakun
wong kalang ing tanah Mêlayu.
jaksa
jêksa.
jala
jala, menjala: njala.
jala-jala
rajut.
jalajat
1 thothok (balung êndhas); 2 ciri bêgja cilaka ing sirah.
jalai
ar. prau.
jalak
1 wido sikil lan cucuke kuning tmr. jago adon patohan; 2 ent. patohan, jago kêrêngan.
jalal
kaluhuran, kamulyan.
jalan
dalan, laku; berjalan: mlaku, tumindak; dijalani: 1 diliwati, diambah; 2 dilakoni, ditindakake; 3 diturut ditulad; dijalankan: dilakokake, ditindakake; perjalanan: 1 tindak-tanduk, patrap kalakuan; 2 laku, lêlungan; 3 lakon, up. perjalanan tiga jam.
jalan bahasa
têtêmbungan kang ajêg panganggone; uga atêgês pramasastra.
jalang
1 alasan, umbaran, urakan; 2 (perepuan-) palanyahan.
jalar
menjalar: 1 nlosor, mrambat; 2 nular; penjalaran: lanjaran, rambatan.
jali
têtela, têrang.
jalil
luhur, mulya.
jalin
tikar jalin: lampit; berjalin-jalin: gêgubêdan, ubêd-ubêdan; dijalin: disunduki lan dirèntèngi (gawe lampit, wêlit lsp).
jalir
menjalir: luluh ndlèdèk tmr. timah lsp.
jalis
sejalis: linggih ngumpul, bêbarêngan, mêmitran.
jalu
jalu.
jalur
I bngs. prau lêsung. II lèrèk-lèrèk, galêr-galêr mawa warna; berjalur: lèrèk-lèrèk.
jam
jam.
jama, jama'
kumpulan, têtunggalan, sêsambungan.
jama'ah(t)
1 kumpulan (srasehan lsp); 2 bêbarêngan lêlungan munggah kaji.
jamadat
barang mati.
jamah
dijamah: digêpok, didêmok, digrayangi; jamah-jamahan: gundhik, sêlir.
jamak
lumrah.
jamal, jamali
endah, bêcik.
jaman
jaman.
jamang
jamang.
jambak
untingan kurang luwih satêkêm tmr. rambut, kêmbang, brambang lsp.
jamban
jamban (kakus).
jambang
ut. jambangan: jêmbangan pot kêmbang.
jambar
I ajang, ambêngan; sejambar: tunggal ajang, kêmbulan. II omah tambêl (gudhang lsp).
jambat
dijambat: dicêkêl; kc. jabat.
jambatan, jembatan
krêtêg.
jambe, jambi
jambe; kc. pinang.
jambiah
bngs. cundrik.
jambu
jambu.
jambu-jambu
1 bulu-bulu; 2 jambul, rambut jagung
jambua
jêruk gulung.
jambul
1 jambul, kuncung; 2 bulu-bulu.
jamhur
jumhur: 1 wong pintêr, 2 misuwur.
janjam
1 banyu janjam (ing Mêkah); 2 kringêt, luh.
jami'
mesjid jami': mêsjid gêdhe (kang kanggo jumuwahan).
jamin
tanggungan; dijamin: ditanggung.
jampal
jampêl (boboting êmas ¼ tail).
jampi
japa mantra; menjampi: njapani.
jampuk
I bngs. manuk guwêg. II menjampukkan kata: nyaru wuwus, nrambul gunêm.
jamrud, zamrud
jumêrud.
jamu
dhayoh; berjamu: kêdhayohan; dijamu (ut. diperjamu): disuguh, disugata; dijamui: 1 (ut. dijamukan) disuguh; 2 ditêmoni tmr. dhayoh; perjamuan: pisuguh, pasugatan, mangan enak.
jamung
obor.
jamur
jamur; kc. cendawan.
jana, bijana
tanah (papan) kalairan.
janabat
mandi janabat: adus sabakdane cumbana.
janda
wrandha, dhudha.
janjang
undhak-undhakan (andha) ing omah.
janji
janji; berjanji: janji, saguh, sêmaya; perjanjian: prajanjian.
janik
bngs. tripang.
jannah, jannat
taman Pirdus (ent. swarga).
jangak
laku ala (ugal-ugalan, royal lsp).
jangan
aja; jangan-jangan: kurang-kurang bêgjane; jangan tiada: mêsthi, kudu;

--- 74 ---

jangankan aja sing, aja manèh.
jangat
kulit (ayam, klika, wlulang); dijangat: disèsèti kulite tmr. pênjalin lsp; penjangat: pangot ut. lading kang dianggo nèsèti kulit pênjalin.
janggal
1 kau, wagu; 2 ora luwês, ora kêpenak dirungokake tmr. swara, ora kêpenak didêlêng lsp.
jangger
bngs. wayang wong Bali.
janggi
1 wong irêng (Ngabêsi); 2 kang nganèh-anèhi.
janggut
jenggot; menjanggut: 1 janggute ditumpangake ing; 2 jêngat tmr. prau kandhas.
janggut duyung
ar. bngs. lumut ing sêgara.
jangka
1 jangka; 2 wêktu, rêrêgan, takêran, ukuran lsp. kang wis ditêmtokake; dijangka: dijangka, diukur.
jangkah
menjangkah: njangkah, mlumpat, mlangkah.
jangkang
sikile mêgar; menjangkang: mlaku ekar.
jangkar
I jangkar. II oyod kang saka ing pang tmr. wit bakau.
jangkat
1 papan kang cêthèk ing kali; 2 bngs. tenggok.
jangkau
menjangkau: ngadêg ngranggèh.
jangki, jangkih
bngs. tenggok dianggo nggêgendhong kacancang olèh êndhas.
jangkih-mangkih
ora karu-karuwan.
jangkil
ora berag, katon sêdhih.
jangkit
menjangkit: 1 mêculat, mêcuthat 2 nular; berjangkitan: mrèmèn-mrèmèn; kejangkitan: kêtularan.
jangla
alasan, umbaran, galak; menjangla: klambrangan.
jantan
lanang tmr. kewan.
janti
janti.
jantung
jantung.
jantung betis
kempol.
jantung pisang
jantung gêdhang.
jantung hati
kêkasih, kang tinrêsnan.
jantur
jantur (sulapan).
jap
wis ditunggalake dadi siji, wis gilig tmr. rêmbug.
japa
ar. wit.
jara
jara, bur.
jarab
1 gudhig; 2 têtaining pêdhang.
jarah
dijarah: dijarah; dijarahi, dijarah rayah: dijarah rayah; jarahan: jarahan.
jarak
I lêt, antara; berjarak: mawa antara, ana lêt-lête; dijarak: diosak-asik, diudhal-udhal. II jarak.
jaram
komprès; dijaram: dikomprès.
jarang
arang (-arang); jarang dapat: langka, arang anane.
jaras
I bêntelan, ombyokan; dijaras: 1 dibêntèli, diombyoki; 2 ditata alus tmr. rambut lsp. II bngs. kranjang matane amba-amba dianggo gawa gêdhang lsp.
jari
1 driji; 2 nyari; jari hantu (malang, mati): driji panunggul; jari manis: jênthik manis; jari telunjuk: driji panuduh.
jari buaya
ar. têtuwuhan rambat.
jariah, jariat
I batur wadon, gundhik tukon. II 'amal jariah: panggawe bêcik kang akèh.
jaring
jaring; jaring-jaring: rangrangan, rajut.
jaru
wong ala; kc. jaharu.
jarum
1 dom; 2 jarum jam lsp; menjarum: wiwit mêtu uwane; (pen)jaruman: jomblang.
jarum-jarum
ar. têtuwuhan.
jarum penyemat
pêniti.
jas
I ar. pala kêpêndhêm. II klambi jas.
jasa
jasa, lêlabuhan, kabêcikan; berjasa: akèh lêlabuhane.
jasad
jasad, badan.
jasadi
wadhag, mawa jasad.
jasirah
jasirah.
jasmani, jismani
jasmani.
jati
I ut. sejati: sêjati, tulèn. II kayu jati.
jatuh
1 tiba; 2 tumiba ing, up. jatuh miskin: 3 têka, têkan, anjog ing; 4 mudhun tmr. rêrêgan lsp; 5 ambruk tmr. dêdagangan lsp; dijatuhi: ditibani; dijatuhkan: ditibakake, ditêkakake, diundhunake lsp.
jauh
adoh; berjauh: ngadoh; dijauhi: didohi; dijauhkan: didohake, disingkirake.
jauh malam
wis bêngi bangêt.
jauhar
intên.

--- 75 ---

jauhari
1 juru nyarawèdi intên; 2 wong pintêr, wasis.
jawab
wangsulan; menjawab: sumaur; dijawabi: diwangsuli.
jawat
dijawat: dicêkêl; kc. jabat.
jawata
dewa.
jawi
I Mlayu; dijawikan: dicara mlayokake. II sapi, banthèng.
jawi-jawi
wudi (ar. wit).
jaya
1 mênang, mênangan; 2 (ut. menjaya) kalêksanan kang disêdya.
jaza'
ganjaran.
jazirah
jasirah.
jebah
I ngêndi-êndi ana, ngêmbrah. II wang malang tmr. praean.
jebai
berjebai: pating prênca.
jebak
pasangan manuk nganggo pikat.
jebang
bngs. tamèng kang digawe wlulang kêbo.
jebat
1 dhêdhês; 2 (musang-) rase; jebat-jebat: jêbat, wêwangi.
jebuh
ar. iwak loh.
jebung
ar. iwak sagara.
jeda
anggong, ngaso.
jeding
1 njêdhir, njêbrèt; 2 jêdhing.
jejak
1 tapak, tipas; 2 tumapaking sikil; 3 ent. têtilas, lari; berjajak: tumapak, ana tilase; menjejak: 1 tumapak, ngambah ing; 2 kangsrah ing; dijejak: ditapak, diambah.
jejal
dijejal: dijêjêli, disêsêli, dirapêti.
jejamang
jamang.
jejamu
jamu.
jejas
tatu, mlècèt tmr. kulit.
jejenang
ajudan; kc. jenang.
jejer
larikan, jejeran; berjejer: jèjèr, lêlarikan.
jegil
tergejil: mlolo.
jegung
lêgokan ing prau dianggo simpên tampar-tampar lsp.
jel
jil, kunjara.
jela
I berjela (-jela): nyirak-nyiruk tmr. layangan. II ar. têtuwuhan rambat.
jelabat
pêdhang kayu dianggo dolanan.
jeladan
ar. manuk.
jeladeri
sêgara.
jelajah
menjelajah: njajah mênyang ngêndi-êndi; kapal penjelajah: kapal pêrang kang bantêr.
jelaga
angus, cêlak (dianggo ngirêng mata).
jelah
rêsik sumringah tmr. warna.
jelai
ut. enjelai: jali, canthèl.
jelak
wis kabong, warêg bangêt.
jelanak
menjelanak: mbrangkang, nlosor, slulup banjur mêncungul ing panggonan liya.
jelantak
magêl, mêntah tmr. sêga lsp.
jelantik, jelatik
glathik.
jelang
menjelang: 1 ngarêpake, up. menjelang siang hari: 2 sowan, ngadhêp; 3 katur marang tmr. layang.
jelapang
lumbung kang digawe blabag, klika lsp.
jelar
menjelar: nlosor; kc. jalar.
jelas
1 rampung, lunas, sah; 2 têrang bangêt, gamblang; dijelaskan: 1 dirampungake, dilunasi; 2 ditêrangake kalawan gamblang.
jelata
ra'yat jelata: wong-wong kang mlarat (asor).
jelatang
latêng.
jelatik
glathik.
jelau
menjelau: ngungak (ngingêtake, tilik) sadhela.
jelet
menjelet: mijêt, urut.
jelejeh
bngs. lara gomên (njalari ngowèh).
jelek
ala.
jelempah
menjelempah: pating jlempah, pating glangsar, nggladrah tmr. wowohan lsp.
jelengar
menjelengar: njêngèr, kamitênggêngên.
jelepak
menjelepak: ngglebag, tiba miring.
jelepok
menjelepok: ndheprok.
jelih
menjelih: mèlèd.
jelimpat
menjelimpat: nggiwar, nyimpang.
jelinap
menjelinap: moncol, nglojok.
jeling
dijeling: 1 dilirik, dipleroki; 2 diewani.
jelir
menjelir: muntup-muntup, mungup-mungup, mèlèd; dijelirkan: diungupake, dièlèdake, diododake.
jelita
endah.
jelma
titisan, panjalma; menjelma: nitis; manukma; penjelmaan: panitisan, titisan [titis...]

--- 76 ---

[...an.]
jelongak
tansah tumênga (ndêngangak).
jelotong
ar. wit.
jeluak
menjeluak: blukêran, umor.
jeluang
dluwang kang digawe klikaning kayu.
jelujur
menjelujur: ndlujuri (ndondomi).
jeluh
ar. wit (kayu).
jeluk
jêgong, jêro kuwung tmr. piring lsp.
jelum
dijelum: ditêlêsi awake (awak-awak).
jelunat
ar. wit (kayu).
jeluntung
cacar banyu; menjeluntung: têka tanpa pêpoyan.
jelungkap
ut. menjelungkap: nglingkap, thèthèl.
jelur
menjelur: mungup-mungup, mèlèd.
jelurai
ar. panganan.
jelur-jeliir
mungup-mungup, mlêbu mêtu.
jema'ah
kc. jama'ah.
jemah
ing têmbe; jemah hidup: salawase urip; pagi jemah: esuk umun-umun; tiada jemah: ora tau.
jemala
balung thothok, mustaka (sirah).
jemawa
menjemawa: dahwèn, nggugu karêpe dhewe.
jemba
I ukuran dawane 8-12 kaki. II dijemba: diranggèh, dirauk.
jembak
menjembak, terjembak-jembak: krêmbyah-krêmbyah, kreyab-kreyab.
jembalang (-rusa, -tanah)
ar. mêmêdi awujud kewan.
jembatan
krêtêg.
jembiah
bngs. cundrik.
jemeki
bngs. lubêrci.
jempalit
njêmpalik.
jempana
jêmpana (bngs. tandhu).
jempani
cêmani.
jempol
jêmpol (apik bangêt, gagah bangêt, pinunjul); jempolan: sing pinunjul.
jempu-jempu
omah-omahan ing prau papaning juragan.
jemput
(se-): jumput, jimpit; dijemput: 1 dijumput, dijimpit; 2 dipêthuk; dipapagake; 3 diulêmi, disuruhi; 4 dipêthik tmr. karangan; jemputan: suruhan, ulêm-ulêm.
jemu
jêlèh, bosên, wêgah.
jemuas
clorengan ing rai lsp; dijemuaskan: diclerongi, diclorèngi.
jemuju
muja-muju (bngs. wit jintên).
jemur
berjemur: dhedhe; dijemur: dipepe, diêpe.
jenak
(-pandak): sadhela; jenak panjang: rada suwe.
jenaka
lucu; berjenaka: nglucu, mbanyol.
jenang
ut. jejenang: 1 ugêr-ugêr lawang (cêndhela); 2 ar. pangkat sangisoring batin; 3 ajudan; menjenang: ngawat-awati wong nyambut gawe lsp; penjenang: jêjênêng, tukang ngawat-awati.
jenangau, cenangau
walang sangit.
jenawi
(pedang-): pêdhang suduk.
jenazah
layon: dijenazahkan: disarèkake tmr. layoning para luhur.
jendala
ala, nistha, asor.
jendela
cêndhela.
jendera
turu kêpati.
jenderal
jendral.
jendul
nyêndhul, nyêndhol, mbêndhul.
jenela
jêndhela.
jenewer
jênèwêr.
jeneral
jendral.
jenis
jinis, bangsa; berjenis-jenis: warna-warna.
jenggal-jenggul
pating brênjul, pating pêndhukul.
jenggar-jenggur
longgar, wlagang.
jengge
arak-arakan Tionghoa.
jengget
menjengget: èngklèk.
jenjal, jenjala
tumbak cucukan, sênêng wêwadul.
jenjang
ngêlung gadhung tmr. gulu.
jengkal
kilan; menjengkal: ngilani.
jengkang
menjengkang: ngathang-athang mlumah.
jengkang
menjengkang: pêncig, dhêngkling.
jengkat-jengkot
kêcancigan.
jengkau
menjengkau: ngadêg ngranggèh.
jengkerik
jangkrik.
jengkek
ut. berjengkek: lincak-lincak.
jengkel
jèngkèl, mangkêl.
jengkeng
menjengkeng: mlaku jinjit; berjengkengan: pating crongat tmr. tumbak lsp.
jengking
ut. menjengking: njêngking.
jengkit
menjengkit: njênthar, nyenthang, nylêkênthung.

--- 77 ---

jengkolet
menjengkolet: njêngkêlit.
jengkot
menjengkot: pêncig, dhêngkling.
jenguk
ungak-ungak; menjenguk: 1 ngungak, ndêlêng tumungkul; 2 tilik.
jengul
menjengul: menthungul, mêncungul.
jenuh
warêg, kabong.
jentayu
ar. manuk ing dongèng.
jentaka
sangsara, cilaka.
jentat
menjentat: mênculat kaya pinjal.
jentera
1 jantra, jinantra, rodha; 2 mêsin.
jentik
jimpit; dijentik: 1 dijimpit; 2 dijiwit.
jentik-jentik
ugêt-ugêt.
jentit
dijentit: dijiwit, dicêthot.
jepang
ar. bngs. ganggêng sêgara digawe agêr-agêr.
jepit
dijepit: dijapit, disapit; kc. sepit.
jera
kapok, jinja, kanji.
jerabai
berjerabai: pating sluwir (suwèk).
jeradik
ar. panganan.
jeragan
juragan prau.
jeragih
ar. têtuwuhan.
jerah
anjrah, mratah, sumrambah, ngêmbrah.
jerahak
ora kopèn; dijerahakkan: dilêmparakake, ora diopèni.
jerahap
terjerahap: tiba krungkêp.
jerait
berjerait: tumèmplèk krakêt; memjerait: 1 nèmplèk; 2 ruwêd (pating slindhit).
jerak
kanji, kapok; kc. jera.
jeram
1 bantêr tmr. ilining banyu; 2 bantaran, grojogan; dijerami: digrujugi.
jeramah
dijeramah: dirukêt kêncêng, dicêkêli kêncêng.
jerambah
jrambah (ing omahe wong Mêlayu papan dianggo adus, asah-asah lsp).
jerambai
krêmbyah-krêmbyah, rompyo-rompyo.
jerambang
gêni murub saka ing rawa-rawa lsp.
jerami
dami, damèn.
jerang
dijerang(kan): diêngkrêngake (digodhog) tmr. wedang.
jerangau
dringo.
jerangkah
pating crongat tmr. borang lsp.
jerangkang
menjerangkang, terjerangkang: mlumah (klumah) cêkekalan.
jeraus
cukat, trêngginas.
jerap
têlês klomoh tmr. barang kang diclup.
jerat
jirêt, kala; dijerat: dikala, dijirêt.
jerau
sumringah tmr. warna; menjerau: padhang sumilak.
jerawat
kukul.
jerba
dijerba: diiringake tmr. prau.
jerbak
menjerbak: mudhun kumlumbruk tmr. gêndera lsp.
jereket
krakêt, nèmplèk.
jerembat
terjerembat: kêjêglong (kêblusuk, kêsrimpêt) sasisih.
jerembet
dhèmpèt kayata gêdhang.
jerepet
dhèmpèt, krakêt.
jerebu
laut jerebu: sagara kang adoh saka ing dharatan.
jeremang
congkog (cagak) pêrahu ing pasisir (supaya aja miring).
jeremba
menjeremba: katon mêncungul, njêdhul.
jerembap
menjerembap, terjerembap: krungkêb, kongsêb.
jerembun
mêthuthuk, mundhung-mundhung.
jerempak
ut. menjerempak: nêmpuh dadakan, kêtêmu gathuk, ujug-ujug kêpêthuk.
jereng
kera, kêdhêr; kc. julig.
jeriau
wilah gapit, rèng.
jerih
1 kêsêl, sayah; 2 (-pedih) rêkasa kangelan.
jerimbing
ar. têtuwuhan.
jering
jengkol.
jeringau
dringo.
jerit
menjerit: njêrit, njêlih.
jerjak
wilah iga-iganing gêdhèg.
jerkah
songol.
jerkat
jambe nom.
jermal
wuwu ut. siwakan ditadhahi jaring.
jernang
blêndok pênjalin, mênyan abang.
jernih
bêning.
jerohok
terjerohok: kêplantrang, kêblusuk, kêjêglong.
jerobong
omah-omahan ing prau dianggo numpuk barang-barang.
jerojol
menjerojol: mbrojol, mêtu mak procot.
jerongkah
pating crongat tmr. untu lsp.

--- 78 ---

jerongkes
nyênthang, nyongat.
jerongkong
ut. menjerongkong: mbrangkang dhêngkule ora kambah lêmah.
jeruju
gêgodhongan, êri lsp. disandhingake wong kang mêntas duwe anak dianggo têtulak.
jeruk
jêruk.
jerumat
dijerumat: dijrumati.
jerumbai
pating sluwir (krêmbyah).
jerumbung
mundhung-mundhung (tmr. tumpukan barang lsp).
jerumun
1 sudhung; 2 grumbul dianggo ndhêdhêp.
jerumus
terjerumus: kêjongor, tiba kêjongor.
jerung
1 menjerung: ndhungkluk manglung. II bngs. iwak cucut.
jesben
ar. musik.
jewer
dijewer: dijèwèr.
jiarah, ziarah
jiyarah.
jib
ar. layar.
jicing
klèlèt.
jidar
garis, garisan.
jidwal
kolêman, lis; kc. jadwal.
jijik
jijik, gigu.
jih
jir, anjir dianggo lesan.
jihad
pêrang sabil.
jihat
sisih, kang katon, katone.
jika, jikalau
yèn, manawa; jika kiranya: saupama, samungguhna, jika ... sekalipun: sanajana ... pisan.
jil
kunjara.
jilat
dijilat: didilat.
jilid
jilid(an).
jimat
jimat.
jin
jim.
jinah, zinah
laku zina (dhêmênan, bandrèk).
jinak
1 cumbu, tutut; 1 lulut, kulina bangêt; berjinak-jinakan: rakêt lan lulut, kulina bangêt.
jinazah
kc. jenazah.
jinjang
1 lêlurah, pangarêp; 2 ut. jinjangan: dhukun kang nggusah lêlêmbut lsp, dhukun prewangan.
jinjing
dijinjing: dicangking.
jinjit
dijinjit: 1 diulur, dijèwèr tmr. kuping; 2 dicangking.
jintan
jintên.
jingga
abang sêmu kuning.
jingkat
pêncig, dhêngkling.
jipang
bngs. wadung.
jirai
sathithik bangêt.
jirak
wit jirak.
jirat
kuburan, jaratan, kijing.
jirus
dijirus: dikêpyuri (disirami) banyu.
jisim
jisim, awak.
jismani
jasmani.
jitah
ar. têtuwuhan rambat.
jitu
trêp; mitayani.
jiwa
jiwa, sukma, roh.
joang
berjoang: tarung; kc. juang.
jodoh
jodho; dijodohkan: dijodhokake.
jojol
pathokan ing kali, sagara lsp.
jogan
bngs. tumbak upacara.
jogar
bngs. dolanan cuki.
joget
tlèdhèk, jogèd.
jogi
pandhita Hindu.
johan
jagat, kanggo sêsêbutan atêgês linuwih.
johar
intên.
joki
jongki (tukang nunggang jaran balapan).
jolak menjolak
mubal murub; jolakan api: ubaling gêni.
jolang-jaling
ora karu-karuwan.
jolek
dijolek: dibuntêl ing godhong supaya ora alum tmr. kêmbang lsp.
joli
ar. prau cilik.
jolok
dijolok: 1 disènggèt tmr. wowohan; 2 disogok, disosog, didulêg; penjolok: sènggèt.
jolong(-jolong)
kang wiwitan, kang kapisanan.
jonjot
kapuk udhal-udhalan; menjonjot: ngudhal-udhal ut. nyêbruti kapuk.
jongang
mrongos.
jonget
ut. menjonget: njêngit, njêdhir tmr. lambe, nyênthing tmr. bokong.
jongkah
menjongkah: nyongat, modot, moglèng.
jongkah-jongkeh
padha modot (moglèng, nyongat).
jongkang
menjongkang: dhoyong pucuke njêngat.
jongkang-jangking(-jongkeng, -mangking)
padha dhoyong pucuke nyongat.
jongkar
menjongkar: nyongat, moglèng.
jongkar-jangkir
pating crongat.

--- 79 ---

jongkok
berjongkok, menjongkok: ndhodhok.
jongkong
prau jungkung.
jongos
jongos.
joran
1 gèntèr sènggèt; 2 garan dawa pucuke mêntul (walêsan, garan sèsèr lsp); kc. juaran.
joreng
gêmpilan, cuwilan; menjoreng: nyuwil.
jori
jaran rakitan.
jorok
kêmproh, rêgêd.
jorong
1 bundêr lonjong (wanguning basi lsp); 2 wadhah kinang.
jose
bngs. sutra alus.
jua
1 bae, mung; 2 uga.
juadah
1 pangan kang digawe sangu; 2 jadah.
juak (-juak) pangiring
panakawan.
juak
dijuakkan: dibèbèr tmr. layar.
jual
adol; berjual: dodol; berjual beli: dol tinuku; dijual: didol.
juandang
(bujang-): ar. lêlêmbut kang njalari siyaling wong ngabotohan.
juang
berjuang: 1 tarung (tmr. kewan kang gêdhe lsp); 2 rêbut mênang ngudi panguripan lsp; perjuangan: tarung (rêbut mênang).
juang-juang
1 omah-omahan cilik ing prau; 2 gêgodhongan dianggo panulak.
juar
wit johar.
juara
1 juru misah ing kalangan jago; 2 pramugarining wong duwe gawe; 3 kampiyun.
juaran, joran
walêsan (garan pancing), garan pompa lsp.
jubah
(baju-): jubah.
jubin
jubin.
jubung
aling-aling (singgêtan) ing prau.
jubur
jubur.
judas
wong cidra, ora têmên.
judi
ngabotohan; dijudikan: dianggo ngabotohan; penjudi: botoh.
juga
I uga; 2 mêksa (kanggo pambangêt), up. tiada juga datang (mêksa ora têka).
jugi, jogi
jogi (pandhita Hindu).
juih
nêkuk mangisor tmr. kucu, ndoblèh tmr. lambe.
juita
endah warnane.
jujai
dijujai: dikrocok panah, diudani mimis.
jujat
ngala-ala, nyatur.
jujuh
tanpa kêndhat, nggrêjih tmr. udan.
jujur
I patukon (pawèwèh) marang wong tuwane calon bojo. II jujur, têmên.
jujut
dijujut: didudut, disêndhal tmr. pancing; dijujut-jujut: dirêrimuk, diglêmbuk.
jukul
ar. tamba lara panas.
julai
1 pucuking pang (lung, gragèh lsp); 2 têtuwuhan rambat; menjulai: nggubêd, mrambat tmr. têtuwuhan lsp.
julang
menjulang: 1 munggul, katon mêncungul: 2 linggih (nênunggang) ing githok; dijulang: dipanggul, diumbulake ing ombak tmr. prau.
julangan
bngs. kêmladheyan.
julat
sawatara dohe (ambane, suwene); sepenjulat peluru: sapêmbêdhil: sepenjulat mata: sapandêlêng.
juli
joli.
juling
1 mèncèng, rada miring; 2 kera tmr. mata; menjuling: mlerok.
julir
bngs. cêmpuling.
julung
julung; kejulungan: kacilakan.
julur
menjulur: 1 nggêjodor ut. slonjor tmr. sikil; 2 mulung diajokake tmr. tangan; 3 mêtu nlolor saka ing lèng lsp; 4 mèlèd tmr. ilat; dijulurkan: 1 dikêjojorake ut. dislonjorake tmr. sikil; 2 diulungake maju tmr. tangan; 3 diwêtokake nlolor tmr. tlale lsp; 4 dièlèdake tmr. ilat.
julur-jalar
pating tlolor, pating gluyur, mlêbu mêtu.
Juma'at
dina Jumuwah.
Jumadi'lachir, Jumadi'lawal
Jumadilakir, Jumadilawal.
Jum'at
1 dina Jumuwah; 2 (se-) pitung dina.
jumbai
gombyok, rompyo-rompyo.
jumlah
gunggung, kèhe; dijumlahkan: digunggung, dipetung kabèh.
jumpa
berjumpa: kêtêmu, kêpêthuk; menjumpa: nêmahi lêlakon, mrangguli.
jumpul
ar. iwak sagara.
junjang
jung (ukuran palêmahan).
junjung
dijunjung: 1 disunggi, dipundhi-pundhi diajèni bangêt; 2 ent. dièstokake tmr. piwulang, dhawuh lsp;

--- 80 ---

junjungan pêpundhèn.
junub
isih ragêd (mêntas cumbana lsp).
junun
majênun.
juntai
berjuntai: sèngklèh, gumantung nglèmbrèh.
jung
prau jong.
jungkat
ut. menjungkat: njêngat miring; terjungkat: miring njêngat tmr. jrambah lsp; jambatan jungkat: krêtêg gantung.
jungkat-jungkit
gênti njêngat sasisih.
jungkit
menjungkit: njêngat munggah, njênthar tmr. buntut.
jungur
congor, cucuk (apa-apa kang lancip).
juragan
1 juragan; 2 lêlurahing prau.
jurai
ombyokan rambut, wowohan lsp.
juran
walêsan.
jurang
jurang.
juri
juru ngadili (ing kongkrus lsp).
juring
suwekan, sêbitan.
jurit
pêrang; penjurit: prajurit.
jurnalis
jurnalis, wartawan.
juru
I juru, tukang, wong kang ahli. II menjuru: moncol, mongol; penjuru: pojok mênjaba.
juru-bahasa
juru basa.
juru-batu
punggawa prau tukang njajagi sagara.
juru-mudi
juru mudhi.
juru-rawat
juru ngupakara wong lara.
jurus
I jurus pandak: sadhela; jurus panjang: rada suwe: berjurus-jurus: lêt sadhela-sadhela; sejurus: sadhela. II jurus (ing pêncak).
jurusan
ênêr, paran, keblat.
juru-terbang
juru nggêgana.
juru-tinggi
lêlurahing mantrus.
juru-tulis
carik.
juru-warta
juru kabar.
justa
goroh.
juta
yuta.
justru
kapinujon, kêbênêran.
juz
jus (bab ing Kor'an).

K

ka'abah, ka'bat(u'llah)
mêsjid ing Mêkah.
kabab
cacahan ut. bakaran iwak daging.
kabal
kêdhot, atos; 'ilmu kabal: ngèlmu kêdhotan (katosan).
kabar
kabar, pawarta; tiada kabar akan dirinya: ora eling; kc. khabar.
kabil
berkabilan: ngulat-ulatake, ngrêksa.
kabinet
kabinèt (kanayakan).
kabir
I mengabir: nggèyèt (nyangkut) tmr. wêlah. II agung, kuwasa (sipating Allah).
kabisat
(taun-) taun wuntu.
kabit
bajingan, bangsat.
kabu-kabu
kapuk, kawul.
kabul
kabul (kalêksanan, dililani); dikabulkan: dikabulake, dililani, dilêksanani, dituruti panjaluke lsp.
kabung
I 1 bngs. sêrban putih dianggo tandha kasusahan; 2 ukuran dawa tmr. bakal ± 1½ dhêpa; berkabung: manganggo sêrban (krudhuk) putih tandha lagi nandhang susah. II arèn.
kabur
I blawur, lamat-lamat tmr. pandêlêng. II bablas, minggat.
kabus
ora cêtha up. gunung saka kadohan lsp.
kabut
pêdhut, ampak-ampak, ent. pêpêtêng; berkabut: kalimput ing pêdhut (ampak-ampak).
kaca
1 kaca, gêdhah; 2 (-muka) pangilon 3 (-mata) kacamata, têsmak.
kacak
1 cakrak, brêgas, umuk (pamèr). II dikacak: disimpar, ditepang.
kacang
kacang (sabangsane); dikacang: dirêncak, didum-dum tmr. jarahan lsp; diperkacang: digêgampang, diêcèh-êcèh, diêmos-êmos.
kacapuri
dalêm gêdhe (ing kraton).
kacar
bngs. pancing cêndhak.
kacau
1 carub; 2 (-bilau) worsuh, carub ora karu-karuan; 3 ent. gêndra, orêg, ora karuan; dikacau(kan): 1 dicarub, diudhêg, diubak; 2 dikisruhi, diorêgake.
kacau(k)an
campuran tmr. basa.
kaci
kaci bngs. mori.
kacip
kacip.
kacu
gambir (dianggo nginang).
kacung
thole (jongos).

--- 81 ---

kada hajat
bêbanyu.
kadam
I batur; kc. khadam. II dlamakan sikil, uga kanggo sêsêbutan padhane paduka.
kadang-kadang
têrkadhang, sok.
kadar
1 ukuran; 2 kaanane, kira-kira mungguhing isine, kakuwatane lsp; dengan kadarnya: kaya samêsthine; sekadar: miturut apa anane.
kademat
bêkti, pangaji-aji; kc. khidmat.
kadi, kali
juru ngadili lumrahe ngiras dadi pangarêping agama.
kadim
1 kuna, wiwit kuna mula; 2 bêcik bangêt.
kadir
mahakuwasa.
kaduk
bngs. suruh; pa'kaduk: wong kang kojur.
kadut
kadut, bagor.
kafal
lapak, slebrak.
kafan
ulêsing mayid.
kafarat
tanpa agama (kapir).
kafiah
kidungan.
kafilah
kapilah (sudagar padha nunggang unta lêlungan bêbarêngan).
kafir
wong kapir.
kafiri
kaya wong kapir.
kafur
kapur.
kaga'
ora.
kagum
kagum, gumun bangêt.
kahar
cikar.
kahin
juru pêthèk (tênung).
kahwa
kopi.
kahwin
ningkah; kc. kawin.
kaidah
pranatan, paugêran, ancêr-ancêr, pathokan, wêwaton.
kaifiat
kaanan, sipat.
kaih
dikaih: dicuthik saka ing papan jênês.
kail
pancing; kail-kail: pancingên; dikail: dipancing.
kain
1 jarit, barang sêmbêt (sêmbagi, bakal lsp); 2 ing têmbung camboran atêgês ar. barang sêmbêt ut. sandhangan, up. kain kêpala (ikêt), kain sarung (sarung); kain baju: sandhang panganggo; kain kotor: 1 jarit rêgêd; 2 nggarap sari; kain nyiur (pokok): tapas.
kais
dikais: dicèkèri, dithakuri.
kaisar
raja gêdhe (kèisêr).
kait
(ut. pengait) ganthol, gèthèl; dikait: diganthol, digènthèl, digathukake sarana cantholan; terkait: kêcanthol, gêgayutan.
kajang
kajang; pekajangan: omah-omahan ing prau nganggo payon kajang.
kaji
mengaji: ngaji, sinau; dikaji: dilèlèr, ditètèr.
kakak
I kakang, mbakyu. II mengakak: nywara kokok pêtok tmr. babon.
kakaktua
1 manuk jaka tuwa; 2 cathut.
kakanda
ingkang raka (kangmas, kakang bok lsp).
kakap
1 iwak kakap; 2 ar. prau.
kakas
dikakas: disiya-siya, dirodapêksa.
kaki
1 sikil, sikilan; 2 kaki (1/12 cêngkal); 3 kanggo wilanganing kêmbang, payung lsp; 4 ing têmbung camboran atêgês peranganing kang ngisor, kayata kaki dian (ajug-ajug), kaki langit (cakrawala).
kaku
1 kaku; 2 wulêd, alod.
kakus
kakus.
kal
ar. takêran bêras (½ cupak).
kala
I wêktu, mangsa; ada kalanya: têrkadhang, sok; surat berkala: kalawarti. II kalajêngking.
kalah
kalah; kc. alah.
kalayak
1 tumitah; 2 wong-wong kabèh; kc. khalayak.
kalakian
nuli, banjur.
kalam
I kalam, pèn. II gunêm, têmbung; bersambutan kalam: wawan gunêm.
kalamu'llah
pangandikaning Allah.
kalang
I sanggan, congkog, cuwak; dikalang: dicongkok, dicuwaki, diplanggrangake tmr. prau; kalangan: planggrangan kayu; terkalang: katon malang. II kalangan: kalangan.
kalap
kêsurupan.
kalas
tali wêlahing prau kang digawe pênjalin.
kalat
ar. iwak sagara.
kalau
manawa, yèn; kalau-kalau: bokmanawa.
kalbu
ati.
kaldu
duduh iwak.
kaleng
blèg, kêmrakas.

--- 82 ---

kali
I ping, kaping; dua kali lima sen: limangsèn ping pindho; sekali: 1 sapisan; 2 babar pisan; 3 bangêt; sekalian: kabèh. II kc. kadi. III kali.
kalikanji
sukêt kalamênta.
kalikausar
barang darbe (praboting omah, dandanan, gawan lsp).
kalimat
têtêmbungan, ukara.
kalimantang
ar. gêndera dawa putih; mengalimantang: awujud kolèt-kolèt dawa mawa warna putih kayata tipak rena.
kalipah
kalipah.
kalis
1 burêng, tanpa cahya tmr. kaca lsp; 2 kalis, ora bisa kêtaman, ora kêna dituturi (ditambani lsp).
kalkausar
barang darbe; kc. kalikausar.
kalkun
pitik kalkun.
kalui
iwak gramèh.
kaluk
êluk, corak lung-lungan.
kalung
kalung
kalut
1 ora karuwan têgêse tmr. gunêman; 2 ent. ora karu-karuwan, ruwêt bangêt.
kamar
1 kamar; 2 rêmbulan; 3 pênding.
kamariah
tahun kamariah: tahun rêmbulan (pangetunge manut lakuning rêmbulan).
kamban
dikamban: diêrut, dicêncang.
kambang
balai kambang, pekambangan: balekambang; mengambang: ngambang, kumambang, nglayang ing awang-awang, wiwit mêncungul tmr. rêmbulan ut. srêngenge.
kambau
bngs. bulus.
kambeli, kameli
ar. bakal kasar kang digawe wulu wêdhus.
kambi
iga-iga (usuk, ruji cêndhela lsp).
kambing
wêdhus.
kambu
I angot, kumat. II kayu kambu: kayu têlu dawa cêndhak digêgêm dikon mbêdhèk êndi.
kambut
bngs. kêba sing digawe pandhan.
kameli
kc. kambeli.
kami
aku kabèh nanging kang diajak gunêman ora katut.
kamil
sampurna.
kamir
ragi.
kamis
Kêmis.
kamisah
kemeja.
kampa
wit rajakumala (sêntolong, wijayakusuma).
kampil
kampil.
kampilan
bngs. klewang.
kampit
kampil.
kampuh
plipidan, lingir, ut. gathukaning barang kang ditêkuk digathukake.
kampung
1 kumpul, klumpukan; 2 desa, kampung, pomahan; berkampung: nglumpuk, ngumpul; dikampungkan: diklumpukake, dikumpulake.
kamu
kowe kabèh.
kamus
bausastra.
kan
I blabag nyongat ing canthiking prau. II wancahane bukan; 2 rak, jêr.
kana
gelang kana: gêlang mas kandêl.
kanak-kanak
bocah cilik.
kanan
têngên; menganan: manêngên.
kanang
wit kêndhal.
kancah
I 1 têkêm(an), gêgêm(an); 2 prangkul; kancah peperangan: glanggang pêrang. II tlawah; kc. kawah.
kancap
kêbak lubèr.
kancil
kancil.
kancing
1 (ut. pengancing) kancing lawang lsp; 2 (ut. kancing baju): bênik.
kancung
lodhong bumbung.
kancur
ar. manuk.
kancut
jarit lsp; dianggo cawêt lsp.
kanda
ingkang raka; kc. kakanda.
kandang
1 kandhang (gêdhogan, pranjèn lsp); 2 papan kang dipagêri mubêng, kalangan ing rêmbulan ut. srêngenge, pagêr mubêng têmu gêlang.
kandas
kambah lêmah, kandhas; ent. ora olèh gawe.
kandi
kandhi.
kandil
diyan, ting.
kandis
bngs. pêlêm alasan.
kandul
dikandul: 1 ditrap ut. ditalèni awangun engkol-engkol; 2 dicancingake, dicêkakake ut. dilunthung sathithik tmr. layar lsp.
kandung
1 kanthong(an), bungkus (wadhah bayi); berkandung, mengandung: ngandhut (mêtêng); dikandung: 1 digembol, dikandhut (ent. diêtêngake);

--- 83 ---

2 dimot, diwêngku; saudara sekandung: sadulur tunggal bapa biyung; kandungan: 1 kandhutan, gembolan; 2 wêtêngan, bayi ing wêtêngan.
kang
I kêndhali; kc. kekang. II tong ut. bak wadhah banyu.
kangka
pangkalan kangka: papan kanggo ngunggahake momotan gambir, mrica lsp.
kangkang
1 mênga njêblag tmr. lawang lsp; 2 mêkangkang, mbêgagah; mengangkang: mbêgagah.
kangkung
I kodhok kongkang. II kangkung.
kangsa
waja; kc. gangsa.
kangsar
ar. wit; belalang kangsar: gangsir.
kangsin
benggoling durjana, sêpiyun.
kanisah
mêsjid Yahudi.
kanjang
bêtah, tahan.
kanjar
I bngs. golok. II berkanjar: kêkanjar, nanjak-nanjak jêjogedan.
kanji
kanji, sêkul.
kantan
ar. têtuwuhan.
kantang
asat ut. cêthèk tmr. dalaning prau.
kantung, kantong
kanthong(an).
kapa-kapa
kajang lsp. aling-aling ut. payon tambêlan ing prau.
kapah
terkapah-kapah: 1 gragapan kagèt; 2 mêgap-mêgap ngarêpake mati.
kapai
(ut. terkapai-kapai) klèmbrèh-klèmbrèh tmr. gêndera, lsp.
kapak
kampak, wadung.
kapal
kapal (prau gêdhe); kapal korek: prau kêruk; kapal udara (terbang) montor mabur; kapal sakit: kapal kanggo ngêmot wong kang kêtaton; kapal dagang: kapal dagang; kapal induk: kapal babon (kanggo nggawa montor mabur); kapal pemburu: kapal pamburu; kapal penjelajah: kapal pêrang kang bantêr; kapal penempur: kapal pêrang gêdhe; kapal pengangkut: kapal momotan; kapal penyapu ranjau: kapal kanggo ngrêsiki bom kambang; kapal selam: kapal silêm.
kapan
I (kain-) ulês ut. buntêl mayit; dikapani: diulêsi tmr. mayit. II kapan.
kapang
I (ut. terkapang-kapang) kampul-kampul ora olèh angin tmr. prau. II ar. kewan sagara kang ngrusak kayu.
kapar
rusakan omah, prau lsp. kang kèli ing kali; berkaparan: pating glethak, pating slengkrah; dikaparkan: diglethakake.
kapas
kapuk, kapas.
kapi
kerekan, katrol.
kapilah
sudagar-sudagar lungan bêbarêngan; kc. kafilah.
kapir
kapir.
kapis
ar. keyong sagara.
kapista
wong ala.
kapit
rewang, kanca, pambantu.
kapitan
kapitan.
kapuk
I kapuk. II bngs. tompo.
kapur
1 gamping; 2 (-mati) ênjêt; 3 (-Belanda) kapur; 4 kênyèh (wilanganing kinang); dikapuri: dilèlèti ênjêt, dilabur; dikapurkan: diracikake kinang; pekapuran: wadhah ênjêt, pangobongan gamping.
kapur barus
kampêr.
kapur masak
labur.
kapur-sirih
kinang; sekapur-sirih: sapanginang.
kapur tohor
gamping mêntah.
kara
I mung, mligi (tanpa apa-apa);sebatang kara: ijèn thil. II ut. kacang kara: kara.
karabat, kerabat
krabat, sanak sadulur.
karah
blêntong ut. plênik tumèmplèk ing untu, godhong lsp. klêbu ewoning lêlara.
karah-karah
kolongan wêsi ing tiyang gandhèng karo layar.
karam
1 kèrêm; 2 ent. nandhang kacilakan, rusak tmr. nagara lsp.
karang
I 1 (batu-) karang, padhas ing sagara; 2 (sakit-) lara watunên ing ginjêl; karangan: 1 lapisan ing pamêlikan; 2 papan kang akèh karange. II dikarang(kan): dikarang, dianggit, dironce; karangan: karangan, gubahan, oncèn; pengarang: juru ngarang.
karap
suri ing panênunan.
karar
jênjêm têntrêm ênggone dêdunung, krasan.

--- 84 ---

karas-karas
ar. panganan.
karat
I têtaining wêsi lsp; berkarat: têtainên; karatan: barang kang wis tainên. II karat (murnining êmas, boboting intên).
karau
dikarau: dikaru, diudhêg, diubak.
karet
karèt.
karena
karana, sabab, jalaran; karena Allah: krana Allah (lêlahanan).
kari
kare.
karib
supêkêt, rakêt tmr. pamitran ut. pasanakan.
karih
dikarih: diudhêg tmr. jangan lsp.
karil
truwèlu.
karim
luhur bêbudène.
karkum
sèkrêtaris, juru tulis.
karu
dikaru: disêlani (ditronjol) gunême.
karunia
sih kawêlasan, ganjaran; dikaruniai: disihi, diganjar.
karung
karung (goni, kadut); karung-karung: bungkus (kanthongan bayi).
karut
ora karuan (ruwêd, kisruh); dikarut: ditindakake awag-awagan bae.
karut-marut
kisruh ruwêd ora karuan.
kasa
kain kasa: bngs. mori alus ngangrangan.
kasad
sêdya, ancas, maksud.
kasai
bngs. luhur ut. borèh (mangir).
kasam
perangan ut. bagean.
kasap
kasap, kasar tmr. panggrayangan.
kasar
kasar.
kasau
usuk.
kasemat
pasulayan, cêcongkrahan, pêpadon.
kasih
1 (-akan) trêsna ut. asih marang; 2 (-sayang) wêlas-asih; 3 awèh, wèwèh; terima kasih: nuwun; minta kasih: njaluk pangapura; kekasih: kêkasih; berkasih-kasihan: sih-sinihan, trêsna-tinrêsnan; dikasih: 1 (ut. dikasihi) disihi, ditrêsnani; 2 diwènèhi; kasihan: wêlas, mêmêlas, mêsakake; dikasihani: diwêlasi.
kasim
gêbirên; dikasim: digêbiri.
kasip
kasèp.
kasur
kasur.
kasut
1 kasut, cênela, sêpatu; 2 tapêl jaran; 3 blêngkêr rodha.
kasrah
ar. sandhangan ing tulisan Arab (baris dibawah).
kasta
gêgolonganing wong (satriya, sudra, brahmana, wesya).
kata
têmbung, têtêmbungan, gunêm; berkata: clathu, gunêman; dikatakan: 1 ditêmbungake (dikandhakake, disêbut, diarani); 2 (ut. diperkatakan) digunêm, dirasani, dirêmbug; dikata-katai: diujar-ujari; perkataan: 1 têmbung, têtêmbungan; 2 crita; sekata: mupakat, sarêmbug; tiada terkata-kata: nggêglêg (ora bisa gunêman).
katai
kate, cilik cebol.
katak
kodhok; katak puru: kodhok mbêngkêrok.
katam
katam, tamat.
katan
têtak; kc. khatan.
katang-katang
1 bngs. kêba ut. kranjang cilik; 2 kêkatang tmr. têtuwuhan ing pasisir.
kati
kati.
katib
I kêtib; kc. khatib. II jurutulis; panulis.
katifah
bludru; babud.
katik
kate, kunthing.
katil
kathil (paturon).
katir
katir (ing prau).
kat'istiwa, kattu'listiwa
garis têngahing jagat.
katlum
pojoking bètèng (pangungakan).
katuk
dikatuk: dithothok tmr. lawang lsp.
katung
terkatung-katung: kumampul kambang-kambang.
katup
(ut. terkatup) minêb, tumutup rapêt, mingkêm, pulih rapêt; gelap katup: pêtêng sumpêk (ndhêdhêt); dikatupkan: diinêb (ditutup) rapêt, diingkêmake.
kattan
mori putih.
kau
kowe, kok.
kaul
kaul, nadar; berkaul: kaulan; dikaulkan: dikauli.
kaum
bangsa, gêgolonganing sanak sadulur lsp.
kaus
I sêpatu, sêtiwêl. II kaos.
kaut
dikaut: dirauk, dirakup.
kawah
tlawah, jèdhi, kawah.
kawal
wong jaga (tungguk); berkawal: jaga, tungguk; dikawali: dijaga.

--- 85 ---

kawan
1 rewang, rowang kb. mungsuh; 2 kanca; mitra; 3 pangiring, batur; 4 grombolan, golongan; dikawani: dikancani, direwangi; sekawan: sagrombolan, sagolongan.
kawat
kawat; kabar kawat: tilgram; dikawatkan: ditilgramake.
kawi
1 (bahasa-) kawi; 2 sêkti, linuwih.
kawin
laki, rabi, ningkah; isi kawin: tukon, pawèwèh marang wong tuwane calon pangantèn wadon; mas kawin: mas kawin; kawin mawin: babagan laki rabi; dikawinkan: diningkahake, diomah-omahake.
kawit
gêgayutaning pasaduluran.
kaya
sugih, orang kaya: 1 wong sugih; 2 ar. sêsêbutaning wong kang rada luhur; kekayaan: kasugihan.
kaya-raya
sugih ndrêbala.
kayal
wêdharaning Pangeran (ing pangimpèn).
kayangan
kayangan.
kayap
bngs. borok, bêngkoyok.
kayau
I dikayau: digagapi ut. digogohi tmr. barang kang ana ing banyu. II mengayau: nigas gulu (kaya carane wong Dhayak).
kayu
I 1 kayu (cagak, glondhongan lsp); 2 (pohon kayu, pokok kayu) wit; kayu-kayuan, kayu-kayan: kêkayon, wit-witan; kayu api: kayu obong; kayu manis: kayu lêgi; kayu palat: piranti dianggo njêpit driji minangka paukuman. II kayuh, êmblog, puk.
kayuh
(ut. pengayuh) wêlah; berkayuh, mengayuh: mêlahi; dikayuhkan: diwêlahi.
kazab
goroh.
kazanah
rajabrana, gêdhong rajabrana; kc. khazanah.
kebabal
babal.
kebah
gumrobyos kringête.
kebaya
klambi gêmbayak.
kebayan
nenek kebayan: nini-nini (ing crita).
kebal
kêdhot, atos, digdaya.
kebam
putih sêmu biru kaya timbêl.
kebambam
bngs. pêlêm (kwèni).
kebas
I suda rungon. II dikebas: dikêbut-kêbutake supaya ilanga rêgêde tmr. jarit lsp.
kebat
dikebat: diêrut, diblêbêd, digodhi.
kebuli
(nasi-) sêga gêbuli.
kebun
kêbon, pakêbonan, patamanan. palêmahan kabudidayan; berkebun, nênandur ing pakêbonan.
kebur
dikebur: dikêbur.
kebut
kêbut, sulak.
kecambah
kêcambah, thukulan wiji.
kecap
I kêcap; mengecap: kêcap-kêcap, ngêcapi, ngicipi. II kecap.
kecapi
1 bngs. clêmpung; 2 woh pijêtan (kokosan).
kecek
1 gunêman, omong; 2 ngujêg njêjaluk; dikecek: dirimuk; diapusi kanthi têmbung manis.
keceng
kincêr; mengeceng: ngincêr.
kecewa
1 gêla, kagol, cuwa, kuciwa; 2 kêwirangan.
kecil
cilik; kecil hati: lara atine (nêpsu).
kecipak
kêcopak (swaraning banyu).
kecoh
ut. berkecoh: gumêdêr rame (pêpadon lsp).
kecong
dikecong: diapusi.
kecuali
kêjaba; dikecualikan: dijabakake.
kecubung
kêcubung.
kecuh-kecah
tansah ribut (tumandang ing gawe, ubêg, usrêg).
kecundang
kalah.
kecup
dikecupi: dicucupi, diambung.
kecut
1 kisut njêngkêrut; 2 (-hati) wêdi, miris, jirih; pengecut: jirih, wêdèn.
keda
kêda.
kedadak
lara mutah ngising.
kedah
bngs. kala kanggo masangi gajah.
kedai
warung, toko: berkedai: marung, dodolan.
kedal
bêlang-bêlang ing tangan ut. sikil.
kedal anjing
bngs. lara budhug.
kedang
nggêjojor (tmr. tangan) nyongat tmr. tumbak; dikedangkan: digêjojorake, dicongatake.
kedangkang
kupingan ing pêsating bêdhil.
kedangsa
ar. jêruk.
kedaung
kêdhawung.
kedap
kêkêr ut. kêdhut tmr. tênunan.
kedar
kc. kadar.
kedau
mengedau: mbêngok njaluk tulung

--- 86 ---

lsp.
kedek-kedek
megol-megol.
kedekik
bngs. uyah kanggo tamba untu.
kedelai
(kacang-) kêdhêle.
kedempung
swara blung, plung, jlung.
kedera
bngs. blanak.
kederang
têgêran, têgêrang.
kedi
wong lanang solah tingkahe kaya wong wadon utawa wong wadon kaya wong lanang.
kedidi
manuk burcèt.
kedik
I (mata kedik) bngs. pancing gêdhe. II mengedik: njêgèk.
kedok
topèng.
kedombak
ar. wit.
kedondong
kêdhondhong.
kedu
wit kêdu.
kedudut
cêthil (gêmi) bangêt.
kedul
bngs. bal sing digawe kayu ut. sungu.
kedung
kêdung; kc. lubuk.
kedut
lêmpitan, wiron, jêngkêrut ing kulit lsp.
kehel
mlethot tmr. kolongan, canthelan lsp. terkehel: kêsliyo.
kehendak
karêp; dikehendaki: dikarêpake.
kejai
mengejai: ngulêt.
kejam
1 mêrêm dhipêt, rapêt tmr. sambungan; 2 ent. wêntalan, ora prê-.
kejamas
jamas, kramas.
kejang
kêjêng, kaku tmr. tangan, lsp. kejang mulut: blangkêmên.
kejap
kêdhèp; sekejap: sakêdhepan, sadhela.
kejar
berkejar-kejaran: oyak-oyakan; dikejar: dioyak, ditututi.
kejat
1 krasa kiyu (kaku); 2 madhêt bangêt.
kejer
ar. dhuwit (1/10 reyal).
keji
ala, nistha, saru, lekoh; dikejikan: dianggêp saru, dicêcamah, dirèmèhake.
kejip
kêdhèp; kc. kejap.
kejora
lintang panjêr esuk.
keju
kêju.
kejur
nggêjojor kaku, ngêcêcêng.
kejut
kêdhut, kagèt; dikejutkan: dikagètake; kejut-kejutan: kagetan; terkejut: kagèt.
kekah
I dikekah: diorak-arik, dicokèr tmr. gêni lsp. II ar. bngs. kêthèk.
kekal
ora owah, lêstari, langgêng; berkekalan: lêstari; dikekalkan: dilêstarèkake.
kekang, kang
kêndhali.
kekar
ambyar (mari kêmpêl), mêkar, mêgar; dikekar: diambyarake.
kekasih
kêkasih.
kekas
mengekas: cêcèkèr.
kekat
1 godhong kang kèli; 2 ing têmbung camboran mratelakake rob lan surud.
kekau
tangi jênggèlèk gragapan.
kekelang
congkog (dalaning wong laki rabi).
kekek
1 bngs. manuk nori; 2 kelekan klambi.
kekel
cêthil bangêt, bêdhidhil.
kekok
kikuk, kidhung, jiguh.
kelabat
wit klabêt.
kelabau
ar. iwak kali.
kelabu
klawu; burung kelabu: cangak awu.
keladak
êndhêg-êndhêg.
keladau
dikeladau: dirêksa, dijaga.
keladi
talês, kimpul.
kelahi
berkelahi: tukaran, padon, kêrêngan; perkelahian: kêrêngan.
kelak
ing têmbe; kelak kemudian: ing têmbe buri.
kelakar
mbanyol, sêmbranan.
kelalang
bngs. kêndhi gogok.
kelam
pêtêng; kelam kabut: pêtêng ndhêdhêt; pengelaman: rêp pêtêng.
kelamarin, kemarin
wingi; kemarin dahulu: wingènane.
kelambit
codhot.
kelambu
klambu.
kelambur
jêkêthut, pating klinthing tmr. kulit.
kelamdan
bumbung wadhah kalam.
kelamin
jodho (lanang wadon); berkelamin: jêjodhoan.
kelamkari
ar. sêmbagi kêkêmbangan.
kelana
wong ngumbara.
kelandara
(-jantan, -perempuan): tampar kang dianggo ngêrut kayu ing layar kaolèhake tiyang.
kelanit
dikelanit: dibuwang marga wis

--- 87 ---

ora kanggo.
kelang-kelok
menggak-menggok (engkol-engkol) tmr. garis.
kelang
congkog; kc. kekelang.
kelangkang, kelengkang
plêngkang (antaraning jangkah).
kelapa
krambil.
kelar
gèrèt, gêthakan; dikelar: digèrèt, digêthaki.
kelara
anak iwak sêmbilang.
kelarah
bngs. cacing kang mangani kayu.
kelarai
kothakan ut. dham-dhaman ing tênunan, dondoman lsp; kain kelarai: kêpêr; dikelarai: 1 dianam (dikêmbangi) wangun dham-dhaman; 2 dianam (disindhêti) tmr. pinggiraning nam-naman (tênunan lsp).
kelas
I dikelas: dikongsèng sêdhela. II mengelas: antêng tmr. banyu sagara (ora rob ora surud). III kêlas, pangkat.
kelasah
gropok, bêbrêg.
kelasi
mantrus.
kelat
I tampar panggulungan layar; dikelatkan: digulung tmr. layar. II sêpêt tmr. rasa.
kelati
kacip.
kelawar, kelelawar
lawa.
kelayu
wit klayu.
kelebet
nglangkib; dikelebetkan: dilangkibake.
kelebu
kèrêm, amblês ing banyu.
kelebuk
bngs. wit prèh.
kelebut
klêbut.
keledai
kuldi.
keledang
ar. wit uga diarani nangka pipit.
keledar
berkeledar: 1 siyaga ing bêbaya; 2 klintêran golèk pangan lsp.
keledek
kêtela.
kelek
dikelek: 1 diindhit, dicangklèk; 2 (-ambin) diêmban; kelek-kelek(an): 1 tangananing kursi; 2 lendheyan, sendhehan, tembok cêndhèk kanggo singgêtan.
kelakati
kamitêtêp (ar. kewan).
kelakatu
laron.
kelelap
klêlêp.
kelelawar
lawa.
kelelot
dikelelotkan: diêlêd-êlêdake ilate (ngisin-isin).
kelemayar
wrêna.
kelemayuh
1 ar. lêlara njalari bosoking kulit; 2 ar. wit.
kelemarin
wingi.
kelembaja
mêndhung.
kelembahang
ar. têtuwuhan.
kelembai
bngs. pêri ut. siluman.
kelembak
klêmbak.
kelembuai
bngs. keyong sagara.
kelembung
mlêmbung; kc. gêlêmbung.
kelemping
nglèmbrèh, kopèk tmr. susu.
kelemumur
sindap.
kelenjar
klênjar, klanjêr.
kelengkang
plêngkang (antaraning jangkah).
kelengking
bngs. cangak.
kelentang, kelenting
swara crang, cring, thing.
kelenting
klênthèng.
kelentit
itil.
kelentung
swara thung, dhung.
kelenung
swara nung, nong.
kelepai
kèplèh-kèplèh (tmr. kuping lsp), nglèmbrèh tmr. gêndera lsp. dhèngklèh tmr. tangan, sungu lsp.
kelepak
1 kèplèh-kèplèh, gondhal-gandhul 2 swara pok, tlêpok.
kelepet
plipidan (lêmpitan) rada gêdhe.
kelepik
swara tlèpèk, plèk.
kelepit-kelepai
nêkuk kèplèh-kèplèh.
kelereng
kênèkêr.
kelesa
1 mbelot, sajak êmoh, mengkak-mengkok. 2 ar. iwak loh.
kelesek
kulit gêdêbog.
keletah
kakehan wiraga (tmr. solah, gunêm lsp).
keletak, keletuk
swara klêthèk, klathak, thuk.
keletang, keletung
swara klinthing, klonthang, kêncrang, jrèng.
keletar
gêtêr, orêg, ndhrêdhêg.
keletik
kogèl-kogèl.
kelewang
klewang, berang.
keli
iwak lele.
kelibang
byung-byungan tmr. laron, lalêr lsp.
kelibat
I wêlah kiwa têngên nganggo enthong-enthongan; mengelibat: mêlahi. II terkelibat-kelibat: kolèt-kolèt, kruwêl-kruwêl; [kru...]

--- 88 ---

[...wêl-kruwêl;] terkelibat dalam perang: katut mèlu pêrang.
kelinci
ar. woh sok dianggo dhirdhiran; uga atêgês dhir, kênèkêr.
kelih
mengelih: ngingêtake, ndêlêng.
kelik
mengelik: mêndhak ngendhani ut. nangkis.
kelik-kelik
araning kewan êntup-êntupan.
kelikir
1 kolongan ut. alèn-alèn; 2 (batu-): krikil.
keliling
sakubênge; berkeliling: mubêng; sekeliling: sakubênge; dikelilingi: dikubêngi, dikêpung.
kelim
plipidan; dikelim: diplipid.
kelinci
truwèlu.
kelindan
I ular-ular (bolah kanggo ndondomi), klindhèn (tali jantra). II gêlêm ora-ora.
kelintang
klênthang.
kelintung
gêntha kayu (digandhulake ing gulu sapi, kêbo lsp).
kelingking
jênthik.
kelip
kelip ut kêdhèping mata; berkelip (-kelip): kêlip-kêlip, kêthip-kêthip; sekelip mata: sakêdhepan, sadhela.
kelipar
mlèsèd tmr. gêgaman ditamakake.
kelir
kêlir.
keliru
klèru, salah.
kelis
nyongat, moncol; dikeliskan: disampar nganggo pucuking driji; mengelis: kêjèp-kêjèp.
kelisa
1 greja; 2 kc. kêlisah.
kelisah
I kacang kelisah: kacang botor. II mengelisah: klisikan, ora jênjêm; kc. gelisah.
kelise
klise.
kelit
berkelit: nylimpêd, umpêdan; dikelitkan: diumpêdake.
kelitah
banyak kelitah: kakehan pratingkah.
keliti
obengan (sindik) kêmudhi.
kelitik
wayang kelitik: wayang klithik.
kelocak
blongsong, buntêl; kc. kelopak.
kelodan
panah kelodan: ar. gêndhewa.
kelok
têtikungan (engkol-engkol) tmr. garis lsp.
kelola
dikelola: ditindakake; tiada terkelola: ora kêna ditindakake.
kelompang
1 jongkang; 2 kopong kothong.
kelompok
klumpuk, pêpanthan, gêgrombolan.
kelong
bngs. wuwu gêdhe.
kelonet
sekelonet: saimêt (sathithik bangêt).
kelongkong
cêngkir ênom.
kelongsong
blongsong woh ut. wit (kyt. klobot, clumpring lsp).
kelontang
bngs. goprak.
kelontong
1 klonthong; 2 bakul ojogan.
kelopak
blongsong, tutupan, anthok; kelopak bunga: slaga; kelopak buluh: clumpring; kelopak mata: tlapukan.
kelorak
klurak ut. krurak.
keloyak
thèthèl, nglênyêm, nglonyom; kc. koyak.
kelu
bisu; mengelu: mbisu; terkelu: cêp klakêp ora bisa gunêman.
keluai
musang keluai: luak.
keluak
kluwak.
keluan
kêluh (tampar ing irung sapi lsp); dikeluani: dikêluhi.
keluang
kalong.
keluar
mêtu; dikeluari: diwêtoni (ditandhingi tmr. mungsuh); dikeluarkan: diwêtokake; keluaran: 1 wêton; 2 (orang-) wong nênêka saka manca; 3 (perkara-) prakara liya; kc. luar.
keluarga
kulawarga.
keluat
luwang panêpèn; kc. khalwat.
kelubi
ar. wit bngs. pêlêm.
kelubung
dikelubung(i): dikrukub, dibuntêl, ditutupi.
keluh
(-kesah) pasambat, pangrêsula; mengeluh: sêsambat, ngrêsula.
keluk
tikungan, lêngkongan, luk-lukan.
keluli
waja.
kelulu
tiada berkelulu: tanpa nalar.
kelulut
ar. tawon.
kelum
lambe ut. jêbèbèhing wadhah kang nêkuk manjêro.
keluna
ar. pala pêndhêm.
kelung
mbêngkêluk (nêkuk) ing têngah; dikelungi: 1 dikalungi ing sampur lsp; 2 dikêpung.
kelupa
dikelupai: dilalèkake, ora eling marang: kc. lupa.
kelupas
dikelupas: diklocop, diklèthèki: kc. kupas.

--- 89 ---

kelurut
canthêngên: kc. lurut.
kelus
wis diklècèpi kulite, wis dikêlèti.
kelusuh-kelasah
ngosèk (klisikan) ora bisa turu.
kemal
kluwus-kluwus tmr. sandhangan lsp.
kemala
musthika (kang akèh kasiyate).
kemalai
kc. lunglai.
kemam
dikemam: diêmut, dikêmbêng.
kemanakan
kêponakan.
kemang
1 kêmamang; 2 ar. wit lan woh.
kemangi
kêmangi.
kemap
ar. wit (kayu).
kemarau
ngêrak, garing bangêt, asat bangêt; musim kemarau: mangsa kêtiga; berkemerau: nawu banyu ing prau.
kemari
mrene; kc. mari.
kemarin
wingi.
kemaruk
kêmaruk, maruki.
kemas (-kemas)
ringkês, kang wis ditata ringkês (dibuntêli lsp); barang kemas-kemas: barang kang ringkês (akèh ajine); berkemas-kemas: tata-tata mêmbuntêli lsp.
kemat
krênah, guna gawe.
kemau
bngs. terong.
kemah
omah-omahan motha.
kembayat
gêmbaya.
kembal
kanthong ut. cêpukan wadhah jimat lsp.
kembali
bali.
kemban
kêmbên.
kembang
1 mêgar: 2 kêmbang: mengembang, berkembang: mêgar, mêkar. kaya kêmbang: dikembangkan: 1 diêgarake; 2 ent. digiyarake tmr. agama lsp.
kembar
kêmbar, sawitan; dikembari: 1 dikêmbari, ditandhingi; 2 disawiti; 3 direwangi, diiloni.
kembara
mengembara: ngumbara, lêlana.
kembera
mubal tmr. gêni.
kembili
gêmbili.
kembiri
gêbiri, gêbirèn; dikembirikan: digêbiri.
kemboja
wit sêmboja.
kembok
bngs. kobokan.
kembu
kêpis.
kembunai
sêdhêngan tmr. dêdêg-piadêg; kc. rembunai.
kembung
kêmbung, mlêmbung, mbêdhudhug, mlêndhung.
kemeja
klambi kêmêjan.
kemejan
bngs. iwak cucut.
kemendikai
sêmangka.
kemendur
kumêndhur.
kemenyan
mênyan.
kemih
uyuh; berkemih: nguyuh.
keminting
kêmiri.
kemis
Kêmis.
kemiri
kêmiri; kc. keminting.
kempa
piranti ngêcap ut. mipit; kempaan: pamipitan; dikempa: dipipit.
kempang
bngs. prau lêsung.
kempang-kempis
mlêmbung mimpês, kêmpas-kêmpis.
kempas
ar. wit.
kempas-kempis
mlêmbung mimpês, kêmpas-kêmpis.
kempik
nggragap.
kempis
1 kêmpès, mimpês; 2 (ut. mengempis) kêmpot, ora gêmbil.
kempit
bngs. klênthing.
kempu
wadhah (bngs. bèsèk) wangun bundêr nganggo tutup.
kempul
ngangsur-angsur tmr. ambêkan.
kempunan
karibêdan, bingung; menanggung kempunan: nandhang karibêdan (rêkasa, kangelan).
kempung
kêmpong, kêmpot.
kempus, kemput
kêmpot.
kemudi
kêmudhi; dikemudikan: dikêmudhèni.
kemudian
1 pungkasan, kang kari dhewe; 2 wasana: 3 (-hari) ing têmbe buri; dikemudiankan: dikèrèkake, ditibakake ing buri.
kemumu
ar. ganggêng sêgara.
kemuncak
puncak.
kemuncup
ar. sukêt.
kemuning
kêmuning.
kemunting
ar. têtuwuhan.
kemut
umad-umêd tmr. cangkêm, nangkêp manèh tmr. êndhut kapidak.
kena
1 kêna, kêtaman ing; 2 trêp, mathis tmr. traping têmbung, sandhangan lsp; kena emas: mangan bêsêl; berkenaan dengan: kang tumrap marang; dikenai: dikênani, ditamani, ditumrapi; dikenakan: 1 dikênakake, ditamakake, ditrapake; [ditrap...]

--- 90 ---

[...ake;] 2 dianggo tmr. sandhangan, ditumrapake.
kenal
1 wanuh, têpung; 2 wêruh (ora pangling); berkenal-kenalan: têtêpungan, wêwanuhan; dikenal(i): 1 diwanuhi; 2 diwêruhi, disumurupi, dielingi; kenalan: têpungan, kawanuhan.
kenan
berkenan (-akan): kapanujon atine, sênêng; diperkenankan: dililani, disayogyani, disarujuki.
kenang
(-akan) eling ut. kangên marang; kenang-kenangan: pangeling-eling, kang dikangêni, terkenang: kèlingan, kangên; pengenangan: pangeling-eling.
kenantan
putih mulus tmr. jago adon.
kenanga
kênanga.
kenapang
wit kêtapang.
kenari
kênari.
kenas
keyong ut. kece asinan.
kencana
emas.
kencang
1 kêncêng (singsêt, manthêng); 2 bantêr tmr. angin lsp; mengencang: bantêr; dikencangi: dikêncêngi, dipanthêng, ditarik kêncêng.
kenceng
1 kêncêng mawa kupingan ut. cêkêlan; 2 bngs. jara.
kencing
1 (air-) uyuh; 2 nguyuh, kencing manis: lara gulanên; dikencingi: diuyuhi; pengencingan: impês (wadhah uyuh).
kendaga
kêndhaga.
kendak
bedhangan; berkendak: bêbedhangan.
kendali
dikendalikan: dikêndhalèni.
kendana
dikendanai: dijaga; diulat-ulatake.
kendara
dikendarai: ditunggangi tmr. têtunggangan; kendaraan: têtunggangan.
kendati
sanajan mêngkono, ewa samono, aja sing.
kenderi
ar. boboting êmas (sasaga).
kendi
kêndhi.
kendit
kêndhit ut. sabuk nam-naman.
kendong
dikendong: digawa srana dibuntêl kacu lsp.
kendung(an)
wit jirak sapi.
kendur
kêndho.
kenduri
kêndhuri, kêndhurèn, slamêtan.
kengkong
turu mlumah sikile kang siji slonjor.
kening
alis.
kenohong
ar. lêlara.
kental
kênthêl.
kentang
(ubi-): kênthang.
kentara
kêtara.
kentas
kc. gentas.
kentung
swara thung; kentung-kentung: kênthongan.
kentut
êntut; daun kentut: sembukan.
kenung
kênong, uga pêpindhaning swara.
kenyal
kiyal, mêndut-mêndut.
kenyam
kênyam; dikenyam: dikênyami.
kenyang
warêg.
kenyir
duwe sir arêp.
kenyit
mengenyit: ngèdhêpi (awèh sasmita).
kenyut
mengenyut: ngênyut.
keong
ar. keyong sêgara.
kepada
marang.
kepah
bngs. tirêm.
kepak
I ut. terkepak: nyêngkrong nêkuk tmr. tangan, sikil. II suwiwi; mengepak-ngepak: kêkablak.
kepal
kêpêl(an), prongkal(an); dikepal-kepal: dikêpêl-kêpêl.
kepala
1 êndhas; 2 ent. perangan kang ngarêp (dhuwur); 3 ent. irah-irahan, bab ing karangan; 4 ent. lurah, pangarêp, panggêdhe; dikepalai: dipanggêdhèni, dipangarêpi; dikepalakan: didadèkake lêlurah.
kepalang
bukan (alang) kepalang: ora sathithik atêgês bangêt, kaluwih-luwih; kc. alang.
kepam
kêpêp kêsuwèn ana ing simpênan.
kepang-kepot
merat-merot.
kepar
ar. iwak loh.
keparat
sêsaji sêmbulihing panêrak.
kepaya
katès; kc. pepaya.
kepayang
kluwak.
kepelaga
kapulaga.
kepek
pèsèk, pesok.
kepeng
gèpèng; kc. keping.
kepet
durung cewok.
kepialu
ngêlu bangêt.
kepiat
ampas krambil.
kepik
dhêkok, lêkok, pèsèk, mlêsêk.
kepil
tumèmpèl, gathuk, gandhèng; dikepilkan: ditèmpèlake, dicancang digathukake (tmr. prau).
kepinding
tinggi.

--- 91 ---

keping
1 gèpèng tipis; 2 kanggo wilanganing apa-apa kang wangune gèpèng tipis kyt. blabag lsp; berkeping-keping: ajur, rontang-ranting: dikeping-keping: dijuwing-juwing, disuwir-suwir.
kepiran
kapiran.
kepis
kêpis; kc. kembu, kumbu.
kepit
kêpit; dikepit: dikêmpit.
kepiting
kêpithing.
kepok
I ar. wadhah bêras wangun bumbungan; lumbung pari. II ut. terkepok: mundur kêplayu.
kepompong
ênthung.
kepot
1 pesok; 2 perot.
kepudang
kêpodhang.
kepuh
kêbak blêdug ut. angin tmr. layar lsp.
kepuk
pesok, mlêsêk, pisêk.
kepul
gêmbulênging kêbul lsp; berkepul-kepul: kumêlun nggêmbulêng tmr. kukus ut. kêbul, mlêndhung tmr. layar, gêgrombolan akèh tmr. wong; mengepul: 1 nggêmbulêng tmr. kêbul; 2 mlêndhung tmr. layar.
kepundan
kawah ing gunung.
kepung
dikepung: dikêpung.
kepurun
jênang sago.
kera
I piranti panênunan sêtagèn lsp. II kêthèk, munyuk.
kerabat
krabat, sanak sadulur.
kerabik, kerabit
suwèk, sêmbrèt; dikerabit: disuwèk-suwèk.
kerabu
krabu.
keracak
kiprah-kiprah (bungah-bungah, jola-jola).
kerah
dikerahkan: dikêrigake; pengerah: wong kang ngêrigake (gêbayan, mandhor lsp).
kerai
kere, gribig.
kerajang
emas kerajang: êmas grènjèng.
kerak
intip.
kerakah
ar. prau.
kerakap
godhong kandêl lan atos tuwuh ing wit.
keramas
bedak keramas: wêdhak wangên.
keramat
1 kramat, suci tmr. kuburan lsp. 2 kuburane wong suci.
kerambil
krambil.
keran
kêrên.
kerancan
mintuna (mimi lanang); kc. belangkas.
keranda
krêndha, tabêla, pêthi mayit.
kerang
kêrang (sarupaning bngs. tirêm, kijing lsp).
kerang-keroh
slingkuhan, ora barès, tmr. gunêman lsp.
kerangga
ngangrang; kc. kerengga.
keranjang
kranjang.
keranji
wit kranji.
kerani
carik, juru tulis.
keranta
bngs. tuma kang mêtune nalikane wong arêp mati.
kerap
I kêrêp; kerap kali: kêrêp, ambal-ambalan. II swara krêmês, krêmus, krêpêk.
kerapai
muk-mukan ing pêpêtêng.
kerapan
balapan sapi (Madura).
kerapas
dikerapaskan: dikêbutake.
kerapis
kc. kerapas.
kerap-kerup
krêmas-krêmus, krêpak-krêpèk.
kerapu
ar. iwak sagara.
keras
1 atos; 2 kêncêng, kukuh; 3 kêras, sêrêng, kêrêng, judhas; 4 bantêr, bangêt; 5 (-kepala, -hati) wangkal, wangkod, puguh; buah keras: kêmiri; keras lidah: alod ilate (rêkasa ênggone gunêman); keras mangkas: atos bangêt; berkeras-kerasan: 1 nyrêmpêng, ngêtog karosan; 2 padu diya-diniya; dikeras-keras: diaya-aya, disrêmpêng; dikerasi: dikêrasi, dipêksa; kekerasan: pêksa.
kerasak
rêrêgêd ing sagara.
kerat
kêthok(an), tugêl(an), iris(an); dikerat: dikêthok, ditugêl, diiris, dilong sathithik; mengerat-ngerat: ngrikiti; sekerat: sakêthokan, satugêl, sairis.
kerat-kerat
ar. lêlara bngs. budhug.
kerau
bakul kerau: bngs. kranjang.
kerawai
ar. tawon.
kerawak
jlarang.
kerawang
krawangan.
kerawat
ulap-ulaping pêthèl.
kerawit
(cacing-), krêmi.
kerayan
pêpês (tmr. tangan, sikil).
kerbat
dikerbat: diêrut, digodhi, disingsêti.
kerbau
kêbo.
kerbuk
dikerbuk: dibolong (dikrokoti lsp); kc. tebuk.

--- 92 ---

kercut
bngs. mendhong.
kerdak
barang darbe (kanggo ngêsorake).
kerdam
swara jlêng, jlung, blêng.
kerdan
aras kerdan: ar. panganan.
kerdil
kunthing, kunthèt.
kerdum
swara jlêng, blung.
kerdut
jêngkêruting kulit.
keredak
rêrêgêd kang garing tumèmplèk up. ing piring lsp.
kerekot
1 cikêr ut. kithing tmr. tangan; 2 njingkrung tmr. têturon.
kerepek
jrangking, criping.
kerepes
mengerepes: ngubrês nggêgolèki, nlusur.
kerepot
pating jêkêthut (pinggêt).
keresek
1 klaras; 2 (ut. kersik) gêsik, wêdhi agal.
kereseng
I ngungkabi sathithik. II nyênggrang.
keresot
jêkêthut (ing bathuk lsp).
kereta
kreta; kereta angin: sêpedhah; kereta api: sêpur.
keretang
ar. iwak loh.
keretot
bungkik, krêngga.
kerempagi
lading panyukuran.
kerenting, kerencang
swara cring, crang.
kerengga
ngangrang.
keri
ar. piranti têtanèn wujude mèmpêr wangkil.
keria
ar. panganan.
keriau
ut. berkeriau: mbêngok, njêlih, gumêdêr.
kerical
pacal kerical: gedibal (ingkang abdi).
keridas
bngs. lara gabag.
keridik
(cecak-) klarap.
kerih
I kerih-kerih: kanthi ngrêkasa, ora sêmpulur. II mengerih: mêre, mbêkèr.
kerik
swara krik; dikerik: dikêrik, dikêrok.
kerikal
bngs. tuwung gêdhe.
kerikam
ar. tênunan kasar.
kerikil
krikil.
kerincing
ar. têtabuhan.
keringat
kringêt.
kerinjal
ginjêl.
kerintil
pating kranthil (prênthil).
kerinting
garingan tirêm, kijing lsp.
kering
garing, aking, asat; dikeringi: disat banyune; dikeringkan: digaringake.
kerip
swara krêpèk; mengerip: ngrêmus, ngrikiti.
keris
kêris; dikerisi: disuduk ing kêris.
kerisi
ar. iwak loh.
kerisik
klaras; kc. keresek.
keristam
ar. mori.
kerit
swara krês, krik, rit, cêkrik.
kerit dayung
bngs. jangkrik.
keritik
dikeritik: dikritik.
keritil
krêngga; kc. kerdil.
keriting
brintik.
keriut
swara gêrêt, kêrut, grêg.
kerja
pagaweyan, pênggaweyan; punya kerja: duwe gawe; bekerja: nyambutgawe; dikerjakan: 1 ditindakake, digarap, ditandangi, dilakoni dicakake; 2 (ut. dipekerjakan) dimêgawekake; 3 (ut. dikerjai) diupakara tmr. mayit; 4 dirampungi (ent. dipatèni, disirnakake); pekerja: wong nyambut gawe; pekerjaan: pagaweyan; sekerja: tunggal pagaweyan.
kerjang
emas kerjang: êmas grènjèng (kanggo dhuwit).
kerkah
dikerkah: dikêmah-kêmah, dimangsa.
kerkap-kerkup
klêthak-klêthuk.
kerkeling
kêling, kêlak kêling.
kerling
plerok; mengerling: mlerok, nglirik.
kermak
bayêm lêmah.
kerna
sabab; kc. karena.
kernai
dikernai: dicacah, diirisi tmr. iwak daging lsp.
kernyau
swara kriyak, krêmus.
kernyih
mringis, mrêngut.
kernying
nyênggrang, nyêntak.
kernyit
mengernyit: njêngkêrut alise kanggo sasmita lsp.
kernyut
swara gêrêt, gêrit, kêrot.
kerobak
pating jêkêthut kêbak gèthèk, tilas tatu lsp.
kerobek
dikerobek: disuwèk-suwèk, dijuwing-juwing.
keromong
kênong, ar. gamelan.
kerong-kerong
ar. iwak sagara.
keroncang
emas keroncang: êmas grènjèng.
keroncong
1 klinthing cilik-cilik ing gêlang lsp; 2 kroncong.
kerongkong(an)
gurung, gorokan, êlêd-êlêd. [êlêd...]

--- 93 ---

[...êlêd.]
kerontang
swara grombyang, jlung; kering kerontang: asat nggêrèng.
keropas-kerapis
1 barang-barang kang ora mbêjaji; 2 barang darbe (kanggo ngêsorake).
keropeng
intip, upil ing tatu lsp: dikeropeng: dithithili intipe ut. upile.
keropok
krupuk, rambak, krècèk.
kerosang
pêniti dhadha.
kerosi
kursi.
kerosok
swara mak krosak, krusêk.
kerotot
pating brocèl (jêngkêrut, glarit).
kerpai
krêga wadhah obat mimis.
kerpak
swara grèpyèk, krèpyèk.
kerpas, kerpis
swara krêpès, krèsèk.
kerpuk
swara grèpyèk, krèpyèk.
kerpus
kêrpus.
kersai
pêra tmr. sêga, mêmpur tmr. tela lsp.
kersani
(besi-) wêsi pulasani.
kersang
1 kêsat, garing; 2 dhaas, têgêrak; 3 garing madhul-madhul tmr. rambut.
kersik
gêsik, wêdhi agal.
kertak
swara rêkêtêk, rêkatak, cêklèk.
kertak-kertuk
pating gropyak (rêkatak, krompyang).
kertang
I glumut, bluthuk. II ar. iwak sagara.
kertap
pating jrethot, jlêdhor.
kertas
dluwang.
kertau
wit bêsaran.
kertik
swara rêkêtêk (krêtêk, cêklik).
kertip
swara krèk, gêrit.
kertu
kêrtu.
keruan
karuwan.
kerubung
dikerubungi: dirubung, dilimputi.
kerubut
dikerubut: dikrubut wong akèh.
keruh
buthêk, uga dianggo ent.
keruing
wit kruwing.
keruit
(cacing-) krêmi.
keruk
swara kruk; dikeruk: dikêruk, dikêrok, didhukir-dhukir.
kerukut
pating clêkunthêr tmr. godhong.
kerumit
mengerumit: ngrikiti; terkerumit-kerumit: grumut-grumut.
kerumun
berkerumun: kêklumpukan rubung; dikerumuni: dirubung.
kerumus
dikerumus: diambung.
keruntung
bumbung dislèwèri dianggo celengan.
kerung
dhêkokan ing sendhok, cawan lsp.
kerut
I jêngkêrut, jêkêthut; mengerut: 1 njêngkêrut, njêkêthut; 2 mêngkêrêd, mungkrêd. II swara grêt, grèk.
kerutu
mengerutu: pating pruntus njêruk purut (tmr. kulit lsp).
kerutup
swara krêtêk-krêtêk.
kesa
kasa, kapisan, sapisan.
kesah
pasambat, pangêsah, pangrêsula, gêrêng-gêrêng.
kesak
mengesak: mingsêd, nêsêk.
kesal
1 njêlu, mangkêl; 2 jêlèh.
kesambi
kêsambi.
kesan
tabêt, tilas, tipak.
kesang
nisèni nganggo driji.
kesat
kasab, mbradhil; dikesat: dikêsut, diusapi, dilapi.
kesateria
satriya.
kesau
rampak lan papak pasahane.
kesek
dikesek: digosok-gosokake tmr. pring mawa blewehan supaya muni, dianggo njontrot manuk.
kesip
mengesip: nêcêp, nêsêp.
kesmak
woh kledhung.
kesot
berkesot: mlaku ngesot.
kesohor
misuwur; kc. mashur.
kesturi
rase, dhêdhês; burung kesturi: manuk bèthèt; tikus kêsturi: tikus clurut.
kesuari
suwari.
kesui
sayah bangêt.
kesuma
1 kêmbang; 2 ent. kang endah, putri lsp.
kesumba
wit sumba.
ketaban
kayu palang sanggan kêmudhi uga diarani kemudi sepak.
ketai
berketai-ketai: ajur ambyar, bosok tmr. bangke; diketai: diprêjit-prêjit, dijur.
ketaya
obor kang digawe pring nganggo damar.
ketak
I swara kêthak. II lêlèkêran (lêlêmpitan) ing gulu lsp.
ketak-ketuk
swara thak-thuk.
ketam
I pasah; diketam: 1 dipasah: 2

--- 94 ---

diênèni; pengetam: ani-ani. II yuyu.
ketambak
ar. iwak sagara.
ketan
kêtan; kc. pulut.
ketanah
ar. wit.
ketap
mengetap: tumutup (mingkêm, nangkêb, nggêgêm) rapêt.
ketapang
kêtapang.
ketar
I gêtar, gêtir. II gêtêr, kêdhêr.
ketara
kêtara.
ketarap
ar. iwak sagara.
ketat
kêmancing (sêrêt) ora kêna didudut.
ketawa
ngguyu; diketawakan: digêguyu.
keti
kêthi.
keti-keti
ar. tawon.
ketiak
kèlèk, cangklakan.
ketial
migêg-migêg (rêkasa lakune marga kêlêmon).
ketiap
ar. prau cilik.
ketiau
ar. wit.
ketib
kêtib.
ketibung
swara mak kriyung (blung).
ketiding
bngs. tenggok wadhah bêras.
ketik
I mengetik: nywara thik-thik, nulis nganggo mêsin tulis. II bêbalung kang mêndat up. suthang walang.
ketika
waktu, wayah, nalika; seketika: sanalika.
ketil
pêthil(an), kêthokan cilik; diketil: dipêthil, dikêthok sathithik.
ketimbung
swara mak kriyung (blung); berketimbungan. cêciblon.
ketimpal
gêgrombolan, uyêk-uyêkan.
ketimpung
swara mak kriyung (blung); berketimpungan: cêciblon.
keting
kêncèt; diketing: dibacok lsp. kêncète.
ketip
mengetip: njiwit, nggigit, nyakot nêsêp tmr. lêmud lsp.
ketirah
katirah.
ketis
diketis: dijumput banjur dikipatake.
ketitir
manuk prêkutut.
ketola
trêmêmês, ceme.
ketombe
sindap.
ketopong
tropong (tudhung wêsi ut. waja).
ketu
kêthu.
ketua
pinitua, pangarêp; kc. tua.
ketuat
cuplak.
ketubah
kotbah, sêsorah.
ketuk
1 swara pêtok; 2 swara thuk, klothak, dhog; 3 gêntha kayu kanggo kalung gajah ut. kêbo; 4 (-buluh) bngs. kênthongan pring; diketuk: dithothok tmr. lawang, meja lsp.
ketuk-metik
têtuku saka sathithik.
ketul
1 êmplèk-êmplèkan jadah lsp; 2 prongkolan; 3 mrêngkêl tmr. urat lsp: mengetul: njingkrung (tmr. turu).
ketumbar
kêtumbar.
ketumbi
pucuking sêsukêr.
ketumbit
ar. têtuwuhan.
ketung
swara thong, thung, dhung.
ketupat
kupat.
ketur
paidon (êmas ut. kuningan).
kia
dondoman ubêd.
kia-kia
ar. iwak sêgara.
kiah
pengiah kasut: piranti dianggo mbênggang sêpatu.
kiai
kyai.
kial
kanthi nyêngka (ngrêkasa); kial-kial: kroncalan, gronjalan, kêjèt-kêjèt; berkial-kial: ngêtog karosan nyêngka.
kiamat
kiyamat.
kiambang
bngs. kayu apu.
kian
mono, mene; kian kemari: wira-wiri, mrana-mrene; tiada terkian: ora kêna dietung (akèh bangêt); sekian: samono, samene.
kianat
kiyanat, cidra, mblela.
kiap
bngs. jlagrag kanggo masang gêndera lsp.
kias(an)
sanepa, pêpindhan; entar; dikias-kias: disurasa; dikiaskan: disanepakake.
kiat
1 kaku ut. kêjêng; 2 mengkêrêd, muntir.
kibar
berkibar-kibar: klèbèt-klèbèt, kumlèbèt; dikibarkan: diklèbètake, dibèbèr tmr. gêndera.
kibas
I mengibas: kipit-kipit. II wêdhus gèmbèl.
kiblat
keblat (ênêring wong sêmbahyang).
kicau
I berkicau: ngocèh tmr. manuk kacêr; II berkicau ut. berkicu: ngapusi: gêgorohan.
kici
ar. prau.
kida-kida
rêrênggan (pasmèn, pinggiran slendhang lsp) kang digawe êmas tipis.

--- 95 ---

kidal
kedhe.
kidar
berkidar: mubêng; kc. kitar, edar.
kidung
kidung, rêrêpèn; mengidung: ngidung, ngrêrêpi.
kijai
ar. wit.
kijang
kidang.
kijing
kijing (bngs. keyong).
kik
panênunan.
kikir
I kikir, berkikir: 1 kikiran; 2 njêruk purut tmr. kulit; dikikir: dikikir. II cêthil.
kikis
dikikis: dikêrok, dikêrik, disisiki tmr. pênjalin.
kikuk
kc. kekok.
kil
wangsulan.
kilah
bngs. kece.
kilang
kayu panggilingan; dikilang: digiling tmr. têbu lsp; kilangan: panggilingan têbu lsp.
kilap
I klèru, salah; kc. khilaf. II gêbyar, gilap; berkilap: gumêbyar, gilap.
kilar
bngs. keyong.
kilat
kilat, thathit, gêbyaring sorot; berkilat-kilat: clèrèt-clèrèt; dikilat-kilatkan: disêmoni sarana têtêmbungan; terkilat didalam hati: katon gêgawangan ana ing ati; mengkilat: gilap, gumêbyar.
kilau
sorot, cahya; kilau-kemilau: sumorot gumêbyar; berkilau-kilau: sumorot, gêbyar-gêbyar.
kili-kili
ikalan (rante jangkar, kênur pancing lsp).
kilir
dikilir: dikosèk supaya landhêp; kiliran: piranti kanggo ngosèk lading lsp.
kima
kima.
kimbah
dikimbah: diubêk-ubêk, dirêsiki sarana dikosèk nganggo wêdhi karo banyu.
kimbang
terkimbang-kimbang: kêkalangan ut. klintêran arêp nyaut lsp.
kimkha, kimka
ar. sutra.
kimia
ngèlmu pamisah.
kimpal
emas kimpal: êmas wutuhan (padhêt); dikimpal, digembleng (dipadhêtake) tmr. êmas lsp.
kimpu
kc. kipu.
kina
wit kina.
kinantan
jago putih.
kinca
kinca.
kincah
dikincah: diprok-prok tmr. wasuhan, dioyag-oyag tmr. mêmêdi sawah.
kincir
1 jinantra; 2 likasan, ikalan.
kincit
cêritan; terkincit: kêcerit.
kincung
combrang ut. têpus (ar. têtuwuhan).
kincup
1 nylungup ciyut tmr. bolongan; 2 ora mblêndhuk tmr. awak-awaking prau.
king
swara cêngkèng, cêngèr.
kingking
I mengingking: nyêngkrang sikile (kaya asu nguyuh). II mengingking: ngèngkèng, klengkengan.
kini
saiki.
kintar
kubêng; kc. kitar.
kinyang
bngs. akik.
kipai
mengipai-ngipai: kipit-kipit, kopat-kapit.
kipas
têpas, kèpèt.
kipu
tukang; kipu besi: pandhe; kipu emas: kêmasan.
kipsiau
teko, kriyuk.
kira
kira, pangira; kiranya: 1 ayake, èmpêre; 2 (jika-) saupama, samungguha, yèn ta; 3 bok iya, muga-muga: kira-kira: 1 kira-kira; 2 petungan, rantaman, rancangan; 3 (ilmu) kawruh etung; dikirakan: 1 dikira, diduga-duga; 2 dietung, dirancang, dirantam; dikira-kira: dikira-kira; dikira-kirakan: dirancang, dirantam; sekira-kira: sawatara; dikiranya: sakira, saupama.
kirai
dikirai: 1 dioyog, diêntrog; 2 ditapèni, diintêri; dikirai (-kirai)kan: dioyog-oyogake, diêntrog-êntrogake, dikêbêt-kêbêtake tmr. suwiwi.
kirana
sorot, cahya.
kirap
ut. mengirap: kêkirap, kêkirig, kêbêt-kêbêt: dikirap(kan): 1 dikirapake, dikêbêt-kêbêtake; 2 diwanting tmr. wasuhan; 3 dikêbut-kêbutake; 4 diumbal-umbulake tmr. tamèng.
kiri
kiwa; mengiri: ngiwa; dikirikan: dikiwa, dikiwakake.
kirim
ut. berkirim: kirim; dikirim(kan): dikirim(ake).
kirip
ar. tirêm.
kiris
sêmprit (ar. têtuwuhan).

--- 96 ---

kiryat
kutha.
kirmizi
abang tuwa.
kirung
berkirung: mawa gêgambaran sarana ditatoni (tmr. badan).
kisa
jaring cilik.
kisai
dikisai: diayaki; kisaian, pengisai: ayakan.
kisal
dikisal: diusap, diucêk-ucêk tmr. mata.
kisar
ut. berkisar: mubêng ngganjrèt; dikisar: 1 diubêngake; 2 digiling tmr. pari lsp; 3 diingsêr, diingêr ênêre; kisaran: ubêngan, gilingan pari lsp; perkisaran: ubêng-ingêr, owah-gingsir.
kisas
kisas.
kisi
kisi; kisi-kisi: ruji cêndhela lsp.
kismis
kismis.
kisut
kisut, pating jêkêthut tmr. dluwang lsp; dikisut(kan): diuwêl-uwêl.
kissah
crita, babad.
kit
rumah kit: pacandon.
kita
aku kabèh.
kitab
kitab, layang.
kitabu'lkudus
kitab suci.
kitang
ar. iwak sagara.
kitar
ubêng, kubêng; berkitar: mubêng; dikitarkan: diubêngake; sekitar: sakubênge.
kiting
saimêt.
kiuk
bngs. dhadhu (wangune pêsagi dawa).
kiut
swara gêrêt-gêrêt, gêrit-gêrit.
kiwi
wong kang nunggang prau srana mèlu bathon karo nakodane.
kiwi-kiwi
kêmaruk dening dêduwe anyar.
koa
main kowah.
kobah
têtêg (bngs. bêdhug).
kobak
dikobak: dioncèki, diklocop kulite.
kobar
berkobar-kobar: 1 murub; 2 ent. gumrêngsêng, gumrêgut.
kobok
jinis, bangsa.
kocah
ubêg tumandang ing gawe.
kocak
1 kocak; 2 gumêdhe, umuk; dikocak: diocak-ocak.
kocar-kacir
kocar-kacir, mawut, ora karuwan.
kocek(an)
kanthongan.
kocoh
sarwa kêsusu, grusa-grusu.
kocok
dikocok: dikocok, diocak-ocak.
kodi
kodhi.
kodok
cêngêl, githok.
kodrat
kodrat.
kodratu'llah
panguwasaning Allah.
kohong
bangêr, bacin bangêt.
koja
I guci wadhah mangsi lsp. II ut. kojah: koja.
kojoh
ilining banyu kang bantêr.
koki
koki.
kokoh
kukuh.
kokok
berkokok: kluruk.
kokol
I mengokol: ngringkuk, mlungkêr. II kapal ing tangan. III ar. têtuwuhan.
kokot
I kithing, padha dhèmpèt drijine; dikokot: dirauk. II kokot ing bênik, canthelan wêsi ing pêthèn, gêmbok lsp; kokot laki-laki: kokot kang nyanthèl; kokot betina: kolongan kang dicanthèli ing kokot.
kolah
1 pucak, unyêng-unyêngan; 2 tropong (kêthu) wêsi.
kolam
blumbang.
kolang-kaling
kolang-kaling.
koleh-koleh
pathi kang diglindhingi.
kolek
ar. prau tembo.
koloh
air koloh: banyu kolohan.
kolok
kuluk; kc. tengkolok.
kolong
1 longan; 2 gronggongan ing pamêlikan.
koma-koma
kunir.
komat-kamit
umad-umêd, klamêdan, umak-umik.
kombang-kambing
sawiyah-wiyah, sakapenake bae.
komeng
bungkik ut. cilik dhewe.
komes
jawês.
komidi
kumidhi.
komkoma
kunir.
kompeni
kumpêni.
kompong
wrangkaning kuku jêmpol kiwa kang diingu dawa.
koncah
sunglon cilik.
koncak
puncak.
kongkang
kongkang.
kongkalingkong
ora barès.
kongkong
I barang abot digandhulake ing gulu minangka ukuman, cêngkalak; dikongkong: dikalungi barang abot, dicêngkalak. II dikongkong: dikungkung, dikurung.
kongsi
kumpulan dagang.

--- 97 ---

kongsol
kongsul.
konon
mêsthine, patute, jarene.
kontal-kantil
konthal-kanthil, gondhal-gandhul.
kontan
kontan; kc. tunai.
kontang-kanting
mobat-mabit.
konyong
sekonyong-konyong: dumadakan, ujug-ujug.
kopah
berkopah-kopah: gêgodrès gêtih.
kopek
I susu kopèk; mengopek: nusu gabugan. II sèsèt; dikopek: disèsèt, dibêsèt.
kopet
ciyut. tmr. dalan, bolongan lsp.
kopi
kopi.
kopiah
kopyah.
kopok
kècèr (ar. têtabuhan).
kopor
kopêr.
korek
(-api) rèk; dikorek: dikêruk, dikorèk, dikêdhuki.
koreng
1 pating clorèng, lirik-lirik; 2 korèng.
koret
koredan.
korok
blombongan, gronggongan, trowongan ing pamêlikan lsp; dikorok: ditrowongi.
kosa
cis.
kosak-kasik
kêrêp alihan ênggon ut. pagaweyan.
kosek
dikosek: dikosèk (kayata mususi).
kosel
saka sathithik panggarape lsp.
kosong
kothong, suwung.
kota
1 bètèng, nagara diubêngi bètèng; 2 kutha; dikotai: dibètèngi.
kotah
sekotah: sakabèhe.
kotai
1 kanthil-kanthil, kawir-kawir mèh pêdhot; 2 (pinang-) jambe jêbug.
kotak
1 kothak, pêthèn, pêthi; 2 kothakan, godhagan.
kotek
I buntut; bintang berkotek: lintang kêmukus. II berkotek: pêtok-pêtok.
kotes
dikotes: dibubuti lan dijumputi tmr. jalêbuting tênunan lsp.
kotong
kuthung, papak, pugag.
kotor
rêgêd.
kotwal
punggawa pulisi.
koyak
suwèk; koyak-koyak, koyak rabit: pating sruwèk, rontang-ranting; dikoyak (-koyak): disuwèk-suwèk.
koyan
koyan (27-30 dhacin).
koyok
asu, asu urakan.
kuaci
kuwaci (asinan wiji sêmangka).
kuah
jangan, duduh.
kuayah
ar. wit.
kuak
I menguak: mbêngah; II bêdhah, dhadhal tmr. pagêr, barisan lsp; dikuakkan: dibêdhah, didhadhal.
kuala
sungapan, muwara.
kuali
kuwali, wajan.
kuang
saèm. ayam alas; kc. kuau.
kuap
angop; menguap: angop.
kuar
dikuarkan: diothak-othakake (tmr. gèntèr, têkên lsp).
kuaran
ar. manuk.
kuarik
saèm. cêplok êmas rêrênggan dhadha ut. gêgêr.
kuas-kais
cêcèkèr.
kuasa
1 kuwasa, panguwasa; 2 kêlar, kuwagang, kêconggah: 3 kang dipitaya (dikuwasakake); dikuasai: dikuwasani; dikuasakan: dikuwasakake.
kuat
1 kuwat, rosa, sêntosa, kukuh, bantêr tmr. swara; 2 ut. kuat-kuat: nyrêmpêng, ngaya, ngêpêng: dikuati: 1 dikuwati (dipitulungi, dipêmpêngake); 2 dipêksa, diprusa.
kuatir
kuwatir; kc. khawatir.
kuau
bngs. ayam alas.
kubal
gubal.
kubang
I ut. kubangan: gupakan (blêthokan dianggo gêgupak kêbo); berkubang: gêgupak; II ut. kubangan: ar. wit.
kubin
jlarang.
kubis
kobis.
kubu
ropoh, bètèng wujud tanggul lan wit-witan; dikubui: diropohi, dibètèngi ing tanggul.
kubung
bngs. walang kapa.
kubur
kubur(an); dikuburkan: dikubur.
kubra
dikubrakan: dibubarake.
kucai
ar. sayuran.
kucil
ut. terkucil: coplok ut. njêbling saka ing bolongan; dikucil(kan): 1 dikêjabakake; 2 disebratake.
kucing
kucing.
kucir
kucir.
kucup
dikucup: dicucup, diambung.
kucur
mengucur: mancur.
kuda
jaran: kuda-kuda: jlagrag, kayu sanggan [sang...]

--- 98 ---

[...gan] molo; diperkuda: dipadhakake jaran (dikon nyambut gawe abot lsp); kuda-kudaan: jaranan, arak-arakan nganggo jaran.
kudai
wadhah kinang bundêr mawa tutup.
kudam besi
cis.
kudap
sarapan (=alas pêrut); kudap-kudap: jajanan.
kudian
pungkasan, wasana; kc. kemudian.
kudil
gudhig.
kudis
gudhig.
kudu
kudhup.
kudung
kuthung, pruthul; dikudung: dikêthok tangane ut. sikile, dipruthuli.
kudup
mêmangan tinimbang nganggur (sanajana ora ngêlih).
kudus
suci.
kue-kue
kuwih, panganan.
kufur
kapir; ilmu kufur: ora ngandêl marang ananging Pangeran.
kuil
papan pasêmbahyangan tmr. agama Indu lsp.
kuini
kuwèni.
kuis
dikuis(kan): disimpar, disepak.
kuit
dikuit: diuthik-uthik (dijawil lsp.) nganggo pucuking driji; menguit: obah-obah pucuke tmr. driji lsp.
kuit-kapai
1 ngorak-arik pawuhan sp;lsp. 2 golèk pangan sarana nyambut gawe asor.
kujur
bngs. tumbak dianggo misaya iwak.
kujut
dikujut: dilawe (diêkum dijirêt gulune).
kuk
pasangan (sapi, kêbo).
kuku
kuku, cakar, tracak.
kukuh
kukuh, sêntosa.
kukup
walêd, wêdhi kang malêd.
kukur
I dikukur: diparud, dikêrok tmr. krambil, digaruk-garuk; kukuran: parud. II mengukur: mbêkur.
kukus
I kukus; dikukus: dikukus, didang; dipahat; kukusan: kukusan. II ar. kewan mawa kanthongan.
kulah
bngs. pêlêm alasan.
kulai
ut. terkulai: sèngklèh, dhèngklèh-dhèngklèh.
kulat
bngs. jamur ut. lumut.
kuli
kuli.
kulim
ar. wit.
kulimat
berkulimat: gêmi anggone mangan lsp.
kulir
cethok, wangkil.
kulit
kulit, wlulang, glabat, cangkok; kulit ari: kulit ayam, silir, glabat; mengulit: mêtu kulite, mrungsungi; dikuliti: diklècèp kulite, dikêlèti.
kulub
ati; kc. kalbu.
kulum
dikulum: diêmut tmr. susur lsp. dikêkoloh; mengulum: gunêman ora cêtha.
kulup
1 kulup, ikut; 2 (berkulup) ora têtak.
kulur
kluwih.
kumai
lis gambar lsp. kang mawa ukir-ukiran: dikumai: dimêgurahi.
kumayan
ar. kêmbang.
kumal
pating jêkêthut tmr. dluwang, mori lsp. dikumalkan: dirêmêt-rêmêt tmr. dluwang, mori lsp.
kumala
musthika.
kuman
sèt ing gudhig, kruma, basil.
kumba
1 êmpuk gêdhe saèm. jun; 2 blêndhuking bathuk gajah.
kumbah
dikumbah: diêcèh-êcèh, dibêboros.
kumbang
1 (-kayu) tawon kombang; 2 bngs. ampal sabangsane kyt. kumbang nyiur (kuwawung), kumbang tahi (kutis), kumbang padhng (sambêrlilèn).
kumbar
papahing godhong sagu, nipah lsp.
kumbik
kêmiri.
kumbu
kêpis.
kumur
berkumur: kêmu; dikumurkan: dikêmoni.
kumpai
bngs. glagah.
kumpar
mengumpar: ngikal lawe sutra ing likasan.
kumpul
kumpul, klumpuk: berkumpul: ngumpul, nglumpuk. dikumpulkan: dikumpulake, diklumpukake; kumpulan: klumpukan, grombolan; perkumpulan: pakumpulan.
kunang-kunang
konang.
kunci
1 (anak-) kunci; sosi; 2 (ibu-) gêmbok; dikunci: dikunci, ditutup, dipungkasi tmr. andharan.
kuncit
kucir.
kuncup
kudhup, kuncup; menguncup;

--- 99 ---

kaya kuncup (mangkêrêd, mungkrêd); dikuncupkan: diingkupake tmr. payung lsp.
kundai
gêlungan (kondhe).
kundang
logondhang.
kundur
bligo (bngs. waluh).
kuning
kuning; kuningan: kuningan.
kunjung
berkunjung: mêdhayoh, tilik; dikunjungi: ditêkani (didhayohi, ditiliki, dilayati); ta' kunjung: ora enggal.
kuntau
konto.
kuntuan
bngs. kèsting.
kuntul
1 bundêr blêndhuk; 2 papak, tukung tmr. buntut; 3 konthol.
kuntum
1 kudhuping kêmbang; 2 kanggo wilanganing kêmbang.
kuntung
kucir.
kung
swara cêngkung.
kungkang
bngs. blacan; mengungkang: ngrokoti, ngamudi.
kunyah
dikunyah: dimamah, dikêmah.
kunyit
kunir; nasi kunyit: sêga punar.
kup
palinggihan ing gêgêr gajah.
kupang
ar. boboting êmas (¼ jampêl); sekupang: 10 sèn (dholar Malaka).
kupas
dikupas: dioncèki.
kupi
dhus ut. kothakan wadhah obat lsp.
kupu
babag padha pangkate tmr. lakirabi.
kupu-kupu
kupu.
kupon
kupon; girik.
kur
kur (ngundang pitik); kur semangat: panguwuh marang jiwane bayi lair ut. wong klêngêr.
kura
limpa; demam kura: panas malariyah.
kura-kura
kura; kura-kura kaki: gigiring sikil.
kurai
pèlèt ut. galêr-galêr ing kayu, marmêr lsp.
kuran
koran.
kurang
kurang, suda, cupêt; kurang 'adat: ora ngêrti tata-krama; berkurang: suda; berkurang-kurangan; saya suda; dikurangi: disuda; dikurangkan: dikurangi, disuda, dijupuk sathithik; sekurang-kurangnya: apêse, sathithik-sathithike.
kurap
kadhas.
kuras
kuras (24 kaca).
kurau
ar. iwak sagara.
kurban
kurban; berkurban: kêkurban, lêlabuh.
kurcaci
pandu cilik.
kurik
blirik (tmr. pitik).
kurma
kurma.
kurnia
ganjaran; kc. karunia.
kurung
1 kurungan, kandhang; 2 sênthongan ing prau; 3 kunjara; kurung batang: bandhosa; dikurungkan: dikurungi, dikunjara.
kurus
kuru.
kursi
kursi; kursi kerajaan: dhampar.
kus
swara mak pus.
kusa, kosa
cis.
kusal
dikusal: diusêk-usêk, diusar-usarake.
kusam
burêg, ora gilap.
kusir
kusir; kc. sais.
kuskus
ar. kewan mawa kanthongan; kc. kukus.
kusu
berkusu-kusu: bisik-bisik, klêsik-klêsik.
kusus
mligi, ora umum; kc. khusus.
kusut
1 ruwêt, bundhêt; 2 kisruh, ora karu-karuan.
kusta
bngs. lara budhug.
kusteri
sênthongan ing prau.
kusti
gêlut; kc. gusti.
kutang
(baju-) klambi kotang.
kuti-kuti
wijaèn, angèl sratèn-sratènane, mêkewuh.
kutil
I kutil. II dikutil: dicuwil, dipêthik, dicokot satithik.
kuting
berkuting-kuting, kêkinthil; tansah tutburi.
kutip
dikutip: 1 dicucuki saka siji, ent. dipilihi saka siji; 2 dipêthik tmr. karangan; kutipan; pêthikan.
kutu
tuma, kêpinjal; kutu busuk: tinggi.
kutub
indhên, pul; kutub janubi: pul kidul; kutub syamali: pul lor.
kutuk
bêbêndu, wêwêlak, panguman-uman; dikutuki: dibêndoni, diuman-uman, disotake.
kuwi
kowi.
kuyam
bngs. jênang sungsum.
kuyu
suntrut, kucêm.
kuyung
ar. tirêm.
kuyup
(basah-) têlês kêbês, ngêcêpoh.

--- 100 ---