61. Durma

1. Angkatbuta Kotbuta ngabani bala | tadhah wong Maospait | sêsumbar magumrah | èbêg swara gumêntar | bêgor kang bèri tinitir | bêndhe sauran | surak karêngèng langit ||

2. sênjatangrok lir gêlap manêngkêr jagat | bendrong-binendrong wanti | kang sêbrak rêkatak | ganjur sungsun [sungsu...]

--- 371 ---

[...n] matumpang | pirang-pirang brana mati | pating jalêmpah | kadya babadan pacing ||

3. wong bang wetan manrot magiro magalak | lir buta monah daging | tan wikarèng papan | pêjah samya ingidak | ing wuri nrajang mangungkih | wong Majalêngka | dhadhal tan môngga pulih ||

4. kosik kawus katimpah bubar sar-saran | tanbuh ingkang dèn ungsi | Radyan Layangseta | Kumitir langkung susah | katulak bala matintrim | kuwur sumêbar | samya angungsi urip ||

5. radyan kalih wus samya ngracut busana | wadyanira magusis | dêstun wolung dasa | kantun andêl kewala | nusup têngahing wanadri | atilar kuda | dyan dharat saha dasih ||

6. rêgag mundur pangungsire wong bang wetan | ya ta malih kawarni | nagri Prabalingga | ring Sang Sri Urubêsma | sadintên miyos tinangkil | sinewa gara | kasukanira ngênting ||

7. gêndhing awor salomprèt tambur sauran | kang kêndhang lawan bèri | sênggak mawurahan | surak muluk mring wiyat | kêploknya jêmur mawanti | sanjata urmat | kadya ngobahna bumi ||

8. pirang-pirang wadya gung malang-sumirang [ma...]

--- 372 ---

[...lang-sumirang] | maneka-neka asri | asri tiningalan | pênuh kang kawiragan | wuru-wuru kaduk lali | winulat galak | grêgêt main ngajrihi ||

9. pênuh muput sadina ngantya anggagab | dalu datan dèn gopi | nayup ôndrawina | nginum mawantya-wantya | abuja kulina ngênting | sapangkat-pangkat | masêla-sêla ngênting ||

10. pracekane wong nginum arak wêragang | ya eka patmasari | dyi[1] mêrtani miwah | tri kyula busana |[2] catur wre rukêm lan malih | kang pônca sura | sura mapanggah nênggih ||

11. malih ingran apan ta sat[3] guna weka | sapta kulina tuwin | kang astha kacara |[4] myang nawa agra lapa | malih dasa yêgsa mati | wong nginum arak | sadhasar dèn arani ||

12. eka patmasari kang eka satunggal | patma kêmbang sayêgti | sari ruming sêkar | wong nginum sadhêdhasar | sumringah lir sêkar asri | sanetya mulat | angembahi mêmanis ||

13. kang dwi roro mêrtani wicara endah | wong nginum arak nênggih | angsal kalih dhasar | barang kang winicara | manis sumrah angrêsêpi | malih ingaran | tri kula busana sri ||

14. tri têtêlu kula sêsamining [sê...]

--- 373 ---

[...samining] bala | busana wus ngarani | nginum tigang dhasar | sumbaga rosa pelag | sarya pantês mrak-atèni | inggaring manah | jumbuh kawula gusti ||

15. lawan malih catur rukêm wre ngaranan | catur pat wre ngarani | kang rukêm wowohan | wong nginum patang dhasar | lir bêdhès arêbut bugti | wicara rênyah | rame sêbarang angling ||

16. pônca sura panggah apan ingaranan | pônca lêlima nênggih | sura wus kanyatan | sudira ingran panggah | yèn wong nginum arak olih | gangsal dhêdhasar | mantêp sudira wani ||

17. malih ingkang aran sat guna wêweka | sat nênêm guna nênggih | sêbarang kawignyan | wêweka yitnèng ing tyas | yèn wus nginum arak olih | ênêm dhêdhasar | umbage kapêngarsi ||

18. ingungaskên sêbarang kagunanira | sêsikunira lali | kang sapta kulina | sapta pitu ingaran | kulina karêm ing ati | wong nginum arak | pitung dhasar sayêgti ||

19. karêming tyas winiyak ing pasamuan | cara-cara corih |[5] yèn wong nginum arak | olèh wolung dhêdhasar | ing sasêtyanya tan kègsi | mung umbagira | wiyah-wiyah

--- 374 ---

dènnya ngling ||

20. tingkah angling gora rèh sawênang-wênang | nawa gralapa nênggih | nawa sanga ingran | agra cèlèng kêlawan | lawa[6] tatu lamun olih | sangang dhêdhasar | wong nginum arak kadi ||

21. cèlèng kanin bingung sêbarang tinunjang | datan wikarèng wèsthi | dasa yêgsa lawan | pati iku ingaran | sadasa puluh lan malih | kang yêgsa buta | pati wus angarani ||

22. yèn wong nginum arak sêdasa dhêdhasar | wus kadya buta mati | ya ta cinarita | sira Sang Urubêsma | kasukan dhahar lan larih | panginumira | mantya mawarni-warni ||

23. sasêbdanya sasukanya ing panginggar | pirang-pirang mawanti | mêdal sangking wawrat | nutug kang kapênuhan | warna-warna para aji | myang para menak | rongga dhaèng prituwin ||

24. para andêl sawênèh para magalak | wênèh wanti mangibing | wênèh main pêdhang | umbag ing kaprawiran | sawênèh satêngah mati | acacah-cucah | pratingkah kadi bêlis ||

25. Sang Sri Bêsma pan kaya edan kinarya | tansah ngidung rêrêpi | ratu Majalêngka | ingkang sinambat brôngta | ngungrum sarya rêngih-rêngih | gumuyu latah | magoyang-goyang wêntis ||

--- 375 ---

26. alêlagon sêsindhèn atatêmbangan | bêgsa ngidung mênyanyi | kapan nonah dinar | pêrmain sama guwa | canthur lêbih jadhi hati | kêrja pêrgila | sampe sa makan pêrcil ||

27. kita orang mênunggu mipro upêstrak | tinggal nagri Bêtawi | marah-marah gusar | dhatêng sa ponya romah | orèk mata pinggang kuping | antêm kêpala | ajur jadhi cumêndhil ||

28. angkat tidhur tarik pegang punya tangan | mentak anak kyai ni | kakak sama tuwan | nyang bagus pêrti setan | nyang kuning pantat kuwali | taruk pakean | têsbèh kluwak kêmiri ||

29. laju ingsun nyandhak cindhe sêsampiran | laju sun srênggarani | bêlo anak jaran | komprèng bêlo mênjangan | papêdhèt komprènging sapi | sapira manah | balêdhog pêdhèt kancil ||

30. munyak-munyuk blêdhoge kêthèk alasan | tai munyuking kucing | blêdug plêncing gajah | gudèl blêdug maesa | gagênjik blêduging babi | kêkirik bêlang | gênjike asu lurik ||

31. ratu ayu lêlakune suntrang-suntrang | sênêng sun srênggarani |

--- 376 ---

malerok ngujiwat | anulya ingsun êmban | ban-êmbane cindhe wilis | mulêsing manah | manawa sun antupi ||

32. wong akuning sambate angrèndèng manah | nuli sun arih-arih | ing asmara tôntra | wulung ulêse jingga | si gagak kulambi langking | si kuntul pêthak | podhange slendhang kuning ||

33. gawok ngungun sêkathahe kang tumingal | ing sang sri narapati | dènnya karungrungan | mring sang sêsotyaning rat | tan têpung rarasing budi | makutha singsal | mêmanisnya kuwalik ||

62. Dhandhanggula

1. kawuwusa Radyan Damarsasi | praptèng jroning kitha Prabalingga | nèng margi prapatan rèrèn | apan kêsaput dalu | ri sêdhêngnya purnama sidi | bêntèr manglela sumyak | radyan sêbdanya rum | paran Sabdapalon ingkang | prayogane ing lampah dèn angsal kardi | karyane sang kumara ||

2. Sabdapalon umatur ing gusti | tuwan gampil wong acampuh ing prang | yèn wus wruh ing pakaryane | karya kang agal alus | agalira ngrêbat nêgari | atandhing kasudibyan | suraning apupuh | karya tilasing sajagat |

--- 377 ---

pujining kang tumuwuh ingkang ngèstrèni | narik ing kaluhuran ||

3. luhurira tumêka ing pati | titi tumrap wicagswèng kêlagan | luwih agung nugrahane | langgêng pinujwèng tuwuh | luhurira paroswèng bumi | saturun praptèng têdhak | jinurung dewa gung | sinaidan bumintara | kulêding rat tan wontên ingkang munjuli | kapunjulaning aprang ||

4. dene kang alus angakên gaip | gaibing Hyang Sugsmana Kang Mulya | pasrah dhatêng jawatane | tan lyan sinêdyèng kayun | pêngayune lêgawèng pati | rêbut sihing kasidan | sida bôngsa luhur | luhuring wong marcapada | sadèrèngnya tinitah sampun pinêsthi | pêsthèn mring kaluhuran ||

5. èsmu mèsêm Radyan Damarsasi | kêpranan tyas ambêg kawisesan | wusana arum bêlinge |[7] paman ingsun mituhu | sakarsanta amramugari | agal alusing tindak | tindak kang mrih pupuh | Sêbdapalon matur nêmbah | yèn suwawi aprang tandhing padha siji | nanging ywa nyidrèng lampah ||

6. samya ngandêl karsaning dewa di | sintên kinarya mulya ing jagad | amêsthi unggul yudane | mokal hyang jawata

--- 378 ---

gung | ginggang dènnya akarya pêsthi | papêsthèning manungswa | ing wusananipun | tuwan antêpi ing titah | wus têtela minta kahana kang gaip | gaibe kang sarira ||

7. bonggan gawe manira tut wingking | ngarsa-arsa kanugrahan tuwan | kandhêga dadi lêlakon | yèn kantên bakal wurung | nêdha mantuk mring jaman pati | yèn kintên sinung arja | ing pamuji tutug | mèsêm Dyan Damarsêsôngka | Sabdapalon juwêt aturnya ing gusti | nêdha suwawi mangsah ||

8. anjujuga ing madyaning puri | datan keron kang pinuju manah | Menakjingga padha ijèn | ywa ngantos wowor sambu | keron budi kathahên tandhing | kuwur pamawasing tyas | mring Sugsma Kang Agung | pirangbara mangke ngêpak | jênang dodol sêga gorèng lawan inthil | mèsêm Radyan Sêsôngka ||

9. Nayagenggong anambungi angling | bêtul tuwan baik lêkas brangkat | dhalêm banyak ikan dhèndhèng | muwah banyak nyang gêmuk | brapa-brapa kuwihnya srabi | martega roti muwah | lagi jêruk-jêruk | têrang saya dhapêt [dhapê...]

--- 379 ---

[...t] kabar | Menakjingga abanyak dhiponya bini | dhikêrja panggonjakan ||

10. tandya mangkat rahadyan minantri | lampah sabdi[8] tanpa janma mulat | katiga myang parêpate | sêdyanya kang jinujug | pakuwone kang para putri | prapta ing pagêr bata | gya ingusap gupuh | pinêsu kang puja môntra | banon mêndhan[9] tandya radyan anglêbêti | tênapi parêpatnya ||

11. lênglêng mulat rakiting pura sri | siluk-siluk sêlaning kêkaywan | ayom angrompyoh godhonge | sêdhêng ambabar santun | santun atap tumraping têpi | têpining bata rawa | kang bêngawan dulur | dulur-dulur kaidêran | midêr-midêr rahadyan rêsêp kang liring | liringnya karungrungan ||

12. winurcita sagung para putri | garwanira ring Sang Urubêsma | kawan dasa tri kathahe | tiga patminira yu | ayu samya atmajèng aji | Sang Dyah Juwitawatya | garwa ingkang sêpuh | Juwitaningsih panêngah | warujunya Juwitaningrum sang dèwi | tri samya manuhara ||

13. dene Sang Dyah Sang Juwitawati | gandhang bêsus olah kawiragan [kawi...]

--- 380 ---

[...ragan] | gandês pantês lêlewane | rêspati sarira lus | pumulunya mangroning sari | Juwitaningsih Sang Dyah | mêjana ing têmbung | dêdêling pêngadêg raras | pamulunya pindha lilin pêthak kingis | solah raga kêrana ||

14. tan kêbatang warnanya linulih |[10] mung sêpêpe[11] mangolah ing netya | kang ngêdusi mêmanise | Sang Dyah Juwitaningrum | pamulunya pindha wrat sari | lir gambar munggèng papan | èsmu gandrung-gandrung | nyênyêt manising pangucap | mung liringe sumêdhèt lir patrêm kengis | prak-atinira kongas ||

15. tan ingucap raning para putri | warna-warna endahing winulat | nracak mêpêg biraine | lyan lumêr ngrayung-rayung | manis-manis gandhang prak-ati | gandês manginggar manah | sengoh kêmpyang ruruh | sedhok sêdhêp dhangah malat | lêcêm macês luwês mêsês anjukining | gumrining dhandhing mantras ||

16. kanthèt gilig pêrdikês ajait | dlongèh-dlongèh cangingehngah laras | gandrung jagrê gêndrèh-gêndrèh | lyan kawiragan bêsus | moblong mêndal gilig [gi...]

--- 381 ---

[...lig] tarincing | andlèdèr larah-larah | galak ulat arum | amayang mêmêt kumêclap | sêkar banjar gilar-gilar ana kadi | branduwin munggèng gêlas ||

17. wênèh ana kadi laras hèr tih | wênèh laras kadi arak adas | roti bêskuwit myang tangkyèh | sawênèh larasipun | lir manisan kang kolang-kaling | wênèh laras hèr mawar | ana laras hèr trus | ana kang laras hèr kêras | ana laras ambar sêpatêr lan malih | anênggih laras hèr mas ||

18. wênèh ana lan laras hèr muslim | wênèh kadya taswe wijil mandras | malih ingkang satêngahe | lir agni larasipun | wênèh laras kain surati | sawênèh laras pêsmat | kang sangahipun |[12] ana ingkang laras dinar | kang sawênèh ana kang laras dewane | wênèh laras rupiyah ||

19. kang sawênèh ana laras kadi | mori Jêpun myang gunting ing Prêsman | myang gunting kusta larase | sawênèh larasipun | atap kadi bathik Bêtawi | sawênèh laras slukat | kang satêngahipun | ana ingkang laras kêmpyang |

--- 382 ---

wênèhira ana ingkang raras pangsi | malih ingkang satêngah ||

20. apan ana ingkang raras suling | wuluhira wijil bobot sêkar | ana kang raras sundarèn | myang raras ricik panrus | wênèh alaras èrloji | tênapi kang laras jam | malih larasipun | cuki kadi jintên sulah | kang sawênèh ana kadya las ganthi |[13] wênèh lir kayu anyang ||

21. aglar samya nèng natar aninis | munggèng pangyom ingkang naga sêkar | para garwa kingkin kabèh | pujinya mring dewa gung | nora bêtah samya anyèthi | marang Sang Urubêsma | kapan baya rawuh | pajurit[14] ing Majalêngka | kang sudibya surèng prang anjayèng rêsmi | kang bagus kadi Parta ||

22. kawuwusa Radyan Damarsasi | sampun dangu mrêpêki para dyah | namur ampingan witing ron | manugsma ing pirêmbug | malar dadya panimbang galih | dènnyarsa tandhing lawan | Menakjingga Prabu | duk myarsèng pagunêming dyah | radyan mèsêm anggêgêt sajroning galih | galih wus nimbang laras ||

23. Sêbdapalon anglosor mêrpêgi | mring pawongan kang mêncil linggihnya | sarya nguculi [ngu...]

--- 383 ---

[...culi] ucula |[15] gumlinting awor lan wuh | uwuhira sura mangincih | ngadhêkês awor prênah | asamun dinulu | ana pawongan satunggal | wus kajaul jaule dèn wingkis-wingkis | ing manah nora nyana ||

24. pan sinêngguh uga setan kunthing | gundhul lêngar bathuk adoh lan dhas | rambute adoh lan dhase | gulu mêlêt sinambut | inglus-êlus dèn gumatèni | têlatèn lungguh misah | têbahe sinamun | dhasar julig tau-tatal | nora mundur ngêmbari mriyêm saloji | aran bok blotong gajah ||

25. inglig-ulig dènira aguling | nora nyana ana kang kagungan | setan kunthing sasuwene | Ki Nayagenggong nul |[16] panglosode nglangsur wor siti | lamun wus cêlak tandya | Ki Naya kapêntut | gêpah mundur angon ulat | sawusira maju gya kapêntut malih | undure dhêrakalan ||

26. tandya mapan ing jaba gumuling | lumah-lumah lumahe pinasang | têka bêncung babuncunge | gya na pawongan rawuh | sigra-sigra kabêlêt cincing | mangarah tuna dungkap | uyuh tibèng irung | marga

--- 384 ---

suta sipat mata | ni pawongan wangsul Nayagenggong nangis | maringis pucicilan ||

27. Dyah Juwitawati dènira ngling | mring pra maru surasaning manah | paran iki wêkasane | ginarwa ratu ucul | kêna tulahing para rêsi | tan arus sami raja | kêsanglad ing ratu | Brawijaya Majalêngka | dewa wantah rinusak kang praja niti | tan wun angsung wilalat ||

28. kaku timên rasane kang ati | dadi garwa kapêgsa kewala | sapa gêlêm nginggatake | sun ngèngèri satuhu | ingsun anggêp angguru gusti | sokur ginarwa pisan | ingsun kapingin wruh | rasane krama wong waras | aja kaya sang nata ing manah baring | dhapure kadya luwak ||

29. Dyah Juwitaningsih anauri | sapunika kawula mèh pêjah | jinêmalan ing sang rajèng | ulun kinarsan lulut | alênggana kêpati gêthing | lir mulat buron alas | ing manah sru kolul | mila ngantya jinêmalan | ingsun têmah suka lila têkèng pati | lir rêsmi lan wong buyan ||

30. Dyan Sêsôngka lathinya ginigit | kapêtêl dènnya gumya ing

--- 385 ---

manah | ya ta garwa nèm wuwuse | Sang Dyah Juwitaningrum | mingsêg-mingsêg sarya anangis | kakang bok nêdha kesah | dhatêng Majalangu | bêja kêcandhak ing marga | suka lila kawula tumêkèng tumêkèng pati |[17] pinatyan Menakjingga ||

31. tan asotah ingsun angladèni | kaniaya rama nguni tuwan | ulun sinung mring sang rajèng | Juwitawati muwus | yayi dèwi dèn rèrèh dhingin | pirangbara ing benjang | wong ing Majalangu | ana kang nanggulang ing prang | atênapi andhustha sira lan mami | myang para maruningwang ||

32. radyan mantri sru angrêsing galih | galihira pan kadya sinêndhal | miyarsèng sang dyah wuwuse | tansah jaja ing manglus | Radyan Sôngka kasmarèng kingkin | ya ta sagung para dyah | akathah kang muwus | tansah pra samya karuna | kang ingajap mung prajurit Maospait | asiha têkèng luwar ||

33. radyan mantri saya ngrêsing galih | wimbuh sangsaya marwata suta | ing wusananira dhèhèm | kagyat sagung para rum | wênèh nyana sri narapati | sawênèh ngadêg bubar | ana kang lumayu | wênèh

--- 386 ---

mawang wantya mulat | myat swara rum dudu swaraning sang aji | agêpah pinaranan ||

34. sang dyah gita anyapa mawanti | Dyan Sasôngka sêbdanya wor guywa | arum amanis swarane | ingsun wong Majalangu | Damarwulan sinambat ing sih | arsa prang tandhing lawan | Menakjingga Prabu | sang dyah kumênyut ing manah | kêmanisên myarsa swarane dyan mantri | kadya mêcatna yuswa ||

35. para sang dyah saya anyêlaki | Dyan Sêsôngka duk ginggang sing prênah | nglela katawang citrane | tri sang dyah ngrangkul gapyuk | mring wêntisnya rahadyan mantri | samya matur wotsêkar | tuwan ingkang rawuh | punapa dewa ing swarga | kamur[18] kula wêcanana kang kaswasih | punapa ta manungswa ||

36. radyan mantri èsêmnya wor ing ngling | ya manungswa satuhune ingwang | prabu kênya kawulane | nanging sinêdyèng kayun | mintan sraya nanggulang jurit | sinraning Majalêngka | ya ta kang para rum | sarêng saèstu manungswa | astanira winêdhar tandya wotsari | tumêngèng nganthi brôngta ||

63. Kinanthi

1. para sang dyah para arum | kang lumayu samya bali | agabagan arantaban | umyarsèng mring

--- 387 ---

radyan mantri | kubêng gantya nguswèng pada | kalênglêngan ing tyas brangti ||

2. maworkên ing tyas juwêt rum | ririh matur migêning sih | ngasih-asih prana mulat | lir mulat têpa panglupi | sangking pasunggingan anyar | sajêg tumitah nèng bumi ||

3. durung paja-paja wêruh | mèmpêr mirib ing dyan mantri | kumutug sarira gumyar | gumêtêr kabyatan brangti | samya rongèh ing pilênggah | umyus karingêtnya mijil ||

4. ting kadhêkês rêbat ngayun | sêkathahe para putri | Rahayan Damarsasôngka | nora nyanani ing liring | kang pinêlêng mung têtiga | pêngarsane para putri ||

5. Sang Dyah Widawati gupuh | anyaosi kursi sari | radyan mantri lênggahana | pisunggatane kang cèthi | eman kagêpok ing kisma | mênawi sinêrêng mami ||

6. ing jawata ingkang agung | pra bathara ingkang luwe | sunggatamba lênggahana | sumôngga pinraka gusti | radyan minantri dêlingnya | luwih panari mami ||[19]

7. iku kamugtènan luhur | ingsun ajrih anglênggahi | durung sinung wênang ingwang | ing sang maha prabu dèwi | pan mingsih sapadha-padha | iya sira lawan mami ||

8. Dyah Juwitaningsih matur [ma...]

--- 388 ---

[...tur] | gusti sunggataning cèthi | gantyan lawan puspa krêsna | agêmên sang jayèng luwih | lêganana dasih tuwan | pratôndha agsamèng kang sih ||

9. radyan mantri sêbdanya rum | luwih panarima mami | iku kasukaning manah | trêsandhane wong angsal sih | ajrih dhingini sukèng tyas | rarênggane wong amugti ||

10. matur Dyah Juwitaningrum | pukulun kula burati | sêdhêng mêntas alêlampah | sumrahing sarira gusti | suwawi agêmên radyan | gèn ulun karya pribadi ||

11. suwawi gusti sang bagus | pukulun kula konyohi | radyan mantri mèsêm nêbda | luwih panarima mami | ewuh ngrumiyini lampah | ing sang maha prabu dèwi ||

12. dyan tiga nyêlak ngrêpa yun | gusti sang anjayèng luwih | lêganana tyas kang brôngta | prêtandhanana trêsna sih | kang cèthi kawêlas arsa | gusti nimbangana kang sih ||

13. èsmu mèsêm sang binagus | sêbdanya angasih-asih | aprana panujuning tyas | iya dèn padha aririh | tan lyan sun sêdya ing manah | mung prang lan Sang Urubêsmi ||

14. ing mangke durung kêlakun | môngka dhinginkên suka [su...]

--- 389 ---

[...ka] sih | ulun merang ing jawata | sinurak isining bumi | durung karuan ing lampah | ngathahkên ingring ati ||[20]

15. yèn kasiku ing Sugsma Gung | kalongan nugraha ing sih | angur baya sêlamêta | ywa ngantya kuciwèng jurit | ywa tinutuh ing budyarja | toging prang sang ngarsèng kardi ||

16. mendah sang pustakaning rum | prabu kênya Maospait | tiwas margèng kaluputan | ngong tanbêt susilèng budi | kang liningga murbèng titah | kasampurnan kyating puji ||

17. para putri pan èsmu luh | lênggahnya saya ngrakêti | rakêt samya karungrungan | majêng samya anglendhoti | wênèh nôngga-nôngga asta | wênèh ngusap-usap wêntis ||

18. gulat-gulêt agung wuyung | akathah kinarya sandi | sandinira bara-bara | akathah ture pra putri | dyan mantri têguh raharja | sasêmang ngecani galih ||

19. Juwitawati umatur | sarya goyang-goyang wêntis | suwawi gusti tindaka | mring pakuwone kang cèthi | punapa ingkang kinarsan | dhahar dhêdharan sumaji ||

20. Juwitaningsih umatur | ngrangkul lambungnya dyan mantri | suwawi paduka radyan |

--- 390 ---

mring kuwon kawula gusti | dhatênga ing lara pêjah | cèthinira anglabuhi ||

21. matur Dyah Juwitaningrum | sarya anungkêmi wêntis | asta ngasta astaning dyan | sinugun-sugun minta sih | sakarsa paduka radyan | gusti kawula tut wingking ||

22. kathah kuwone para rum | ing pundi dipun karsani | gusti kawula tut wuntat | ambêbuntar anyênyèthi | awon dulunira radyan | pinrak ing natar sang pêkik ||

23. sang dyah akathah kang atur | ingkang kadya dewa luwih | nglendhot mêngglalêt ing pangkyan | prêmbayun amidih wêntis | kumêpyur tyasira radyan | wuwusnya arum amanis ||

24. wis wungua sang lir santun | tan wurung mêmurung kardi | yêgti uga pêmbegalan | ingsun ngènthèngna pakardi | tan lyan sing pamintaningwang | sun panggihna Urubêsmi ||

25. wus jamake wong darbyayun | wratnya pinujwa ing ngarsi | yèn ta sampun kêlampahan | jinurung ing Sugsmana Di | gampil-gampile linakyan | marna kapirênaning sih ||

26. tandya kang sunggatan rawuh | roti lan martega hèr tih | kopi atênapi pohan | samanisan kuwih-kuwih [kuwih-ku...]

--- 391 ---

[...wih] | asri sumaos ing ngarsa | Radyan Sôngka datan apti ||

27. tansah angecani kayun | sampun ingundurkên sami | sêgsana atur inuman | jênèwêr lawan branduwin | anggur manis lan anggur kap | winadhahan têmpat lusin ||

28. Dyan Damarwulan tanpa yun | tansah angecani galih | para putri winaratan | sinrambrama sêbda manis | ginantya sinawung tingal | linêngês ing solah liring ||

29. ya ta winarna sang prabu | bubaran dènnya tinangkil | pracina sênjata urmat | barung tambur lan saruni | têngara swara magumrah | jêmur magêtêr swara tri ||

30. para putri samya matur | ing Rahadyan Damarsasi | sumôngga gusti ngong samar | Sri Bêsma mantuk mring puri | tan sande yèn kawanguran | Si Menakjingga sinêgti ||

31. pra putri sêdaya lampus | lamun paduka kaègsi | mèsêm Rahadyan Sêsôngka | padha sumingkira sami | sun papagne Menakjingga | para sang dyah ambondhèti ||

32. sêgsana sang nata rawuh | nèng nataring dalêm puri | nguwuh-uwuh mring pra garwa | tan ana subawèng èstri | pra garwa sêlir biyada | anèng pêpungkuran sami ||

--- 392 ---

64. Pangkur

1. ya ta ring Sang Urubêsma | langkung duka amisuh mring pra rabi | mendah ta yèn wus arawuh | ratu mas Majalêngka | saya wuwuh dènnya edan marang ingsun | saiki wus padha ewa | tan ngèstokkên marang mami ||

2. sapêrti wong kurang ajar | anjing gila prêmpuan cukimèi | gêpah nimbali pun Dayun | kawula kawêraga | rinakêt sih wênang kêpanggih para rum | praptèng ngarsa ngutus sigra | animbali para rabi ||

3. pun Dayun mêsat anêmbah | praptèng kuwon pun Dayun kagyat ngègsi | satriya anom abagus | kinubêng para sang dyah | gêpah wangsul tandya tinututan gupuh | mring pun Sabdapalon lawan | Nayagenggong amblojodi ||

4. sira Dayun winudanan | wudanira dangu dipun slêntiki | bênggang kongkih wus lumayu | anangis sarya wuda | praptèng ngarsanira Sri Bêsma anjumbul | pun Dayun ngaturkên tiwas | jro pura kalêbon maling ||

5. Sri Bêsma langkung brêmantya | sabdanya kras nora sira tandangi | dene sae tutur-tutur | pun Dayun matur nêmbah | liwat sangking ing wau kawula pikut | nanging ulun katiwasan [katiwasa...]

--- 393 ---

[...n] | kinalihan prêpat kalih ||

6. pinala sarya winudan | Sang Sri Bêsma saya duka tan sipi | mangsah pêdhangnya ingunus | praptèng ing papungkuran | Dyan Sasôngka tandya amêthukkên gupuh | para putri samya bubar | mring sang nata langkung ajrih ||

7. wulan padhang lir raina | pangguh sigra sang nata lan dyan mantri | gêpah panyapanira sru | sapa ranmu ta baya | wani-wani manjing pakuwon para rum | si mancuri kurang ajar | ngêmping lara genjah pati ||

8. sumaur Dyan Damarwulan | iya ingsun prajurit Majapait | ingutus sang nataning rum | amocok murdanira | payo aprang atandhing kantaran bau | Sri Bêsma bêngis angucap | sirèku wong pa mancuri ||

9. ngling sun abdi sinran karya | magang anyar mantune kyana patih | Damarwulan araningsun | ring Sang Sri Bêsma ngucap | durung mugti eman sira têkèng lampus | angurbaya anututa | sira sun karya bupati ||

10. bagus anom warnanira | mung cacate tanpa kusur ing kardi | dudu lawanira pupuh | ingsun wong wudhu ing prang | radyan mantri manrajang Sri Bêsma pangguh | nitir manabêt [manabê...]

--- 394 ---

[...t] ing pêdhang | pêdhang tinangkis crah titis ||

11. pyuk maputêr cangklèt cêngkah | ngungkih kipat-kinipatakên gênti | kentas-kinentas majunjung | jinunjung gêntya buwang | rikat pasang tangginas suduk-sinuduk | sambêr-sinambêr kumentar | wantya manuduk manitir ||

12. tarampil samya prawira | esthanira kadya prênjak tinaji | singa ginoco sumawur | dahana sirèng jaja | pindha sara ginurenda têmah murub | kyating sura môndra limpat | lir dhêdhali nampar warih ||

13. katrang hyang côndra kuwangwang | gêbyaring kang ujwala kadya thathit | lir Hyang Mintraga mapupuh | lan dityanira wabyat | sirèng aprang kêkalih sudira têguh | curiga sinarung mangsah | gênti mabuncang matitis ||

14. para putri èbêg mulat | lan waspa drês marasira kêpati | kala Sang Parta sumiyut | kinentas ing Sri Bêsma | matêg kaping byantala pra sang dyah umung | sambat marma mangrês mulat | rika Sri Bêsma tinangsil ||

15. umung manglêmbana ing dyan | mèstutèng tyas katrustha tibèng siti | ing puwa duk sinalimut |

--- 395 ---

nir pamyatirèng lawan | sukaning tyas dèn nyana tumêkèng lampus | sawênèh lyaning kang prapta | byantarèng sang jayèng jurit ||

16. marsèng nom pamburat puspa | gantyan mulung sing asta kang trêsna sih | manis pamuwusira rum | ing sang tumamèng laga | tanpa rêngyantya pinojar para santun | risang pra tatu ring mandya | madêg paripurna wêngis ||

17. mangsah makrura magalak | mingêr nyandhak talêmpak krot mangungkih | radyan kinantar sru pangguh | tumibèng jaja gumyar | kinongkih crah gigal Sri Bêsma mangrasuk | kosik kontal tibèng lêmah | ngadêg manrajang tinangkis ||

18. kaasta tininggil mêsat | mamrêm mangrik mangkya sura katitih | mundur gya musthi sira wus | pusaka bindi kilat | pamojar sru hèh ta sira têkèng lampus | pira wudhu suh sirna das | pinonah pusaka bindi ||

19. ring sang minantya lumêkas | mangsah prana kawi sandirèng bindi | layon manglosot sirambruk | ing kisma sru dumilah | maya gilang manglela sumyak kadulu | bêntèr kang cahya sumilak | tuhu piturun sing swargi ||

20. ya ta sagung para sang dyah |

--- 396 ---

myarsèng lamun Dyan Sôngka praptèng lalis | waspanya drês sru kaswayun | kathah sambatirèng dyah | tandya samya mrêpêgi layon sang bagus | umung para dyah karuna | para sang dyah anungkêmi ||

21. sêsambatnya mêlas-arsa | dhuh pangeran tan nyana têkèng lalis | tan wêlas ing cèthinipun | ulun tinilar seda | awusana kang layon samya jinunjung | binêgta mring pakuwonnya | ing manah pra samya kingkin ||

65. Asmaradana

1. sang dyah pangangkatnya ririh | pan awrat kapuk salômba | sarya layon ngrangkul dhewe | samarga awirandhungan | binêgta ing paprêman | dinilahan sang abagus | tanpa kanin tilas sonya ||

2. tan ana kang babak busik | nanging ta èstu pralaya | tandya ginungsur widane | sinuryanan ing hèr mawar | pan sarwi kinutugan | cinêcêpan sêpah arum | winanti winantya ngucap ||

3. kang jaja pêrmana sêpi | saèstu yèn têkèng pêjah | sang dyah asrêpnya ing tyase | yèn mulat ujwalanira | tan môntra yèn kunarpa | rêmyanging netya tan santun | wêdana sawang purnama ||

--- 397 ---

4. kang layon ginulang-guling | têka angatut kewala | sang dyah kêlangkung rêsêpe | layon linênggahkên tandya | apan ngatut kewala | sangsaya kabyatan wuyung | ngrôngta[21] mangrêsing wêrdaya ||

5. gantya nyundhang gantya muji | pujinira ing jawata | hèh jawata sabênêre | ulun mêminta ing tuwan | ki maling gêsangêna | dimèn tulung ing kaswayun | mugi tuwan narimaa ||

6. radyan gya winungu wanti | siningenan ing panêdha | ki layon aminggu bae | Sasmitaningrum sêgsana | nanêdha ing jawata | gusti lilir-lilir kantu | sabuk cindhe ing pinantya ||

7. gilang-gilang layon asri | asrine patra anglayang | mangundang-undang dewane | ala dewa dening sugsma | widadari tumruna | gumrubyug sasônga rawuh | amungu kang lagya nendra ||

8. gya winungu radyan mantri | kunarpa tanpa subawa | Suselawati pujine | lilir lilir tandurira | ing wong sumilir mulya | ijo royo ingsun sêngguh | pêngantèn anyar paduka ||

9. bocah angon angon sami | pènèkên balimbing ika | sun karya masuh kampuhe | kumitir [ku...]

--- 398 ---

[...mitir] ing manah radyan | bêdhah ing pinggirira | mumpung gêdhe wulanipun | mumpung jêmbar kalangannya ||

10. yèn suraka surak urip | sang dyah kalih sarêng nêbda | surak mulya-mulya radèn | ya ta radyan kang kunarpa | prapta ingkang pêrmana | napasira wus lumaku | alihan tumibèng jaja ||

11. jajane Suselawati | wêntis alihan tumiba | Sasmitaningrum wêntise | sang dyah kalih suka ing tyas | sinarèkakên radyan | siningêban jingga mujung | wêntis kalih pinêtêgan ||

12. Sasmitaningrum lingnya ris | mring Sang Dyah Suselawatya | ingsun têdha ing Sugsmanon | mugi ki layon mulyaa | sun sanggup ngaturana | pusaka sikêping pupuh | gone pêjah gêsangira ||

13. Sri Bêsma ingsun wruh nguni | duk Pamênggêr ingkang jarwa | iya marang sang arajèng | Suselawi manêbda |[22] kula kauli radyan | ngong ambil priyôngga gupuh | wêsi kuning nèng kêndhaga ||

14. tumêka ing lara pati | sayêgti manira têmah | namung sok gêsanga radèn | Sasmitaningrum anêbda | yayi dèwi paranta | anganti kang lagya lampus | pêgêl [pêgê...]

--- 399 ---

[...l] rasaning tyasmara ||

15. arsa ingsun tilar yayi | kuwatir mênawa ilang | bok ingambil maling dhèndhèng | sapa baya nêmpuhana | kunarpa sang lir Parta | gograga anèng jinêm rum | yayi sun tunggu kewala ||

16. Dyah Suselawati angling | lah suwawi dipun tilar | dyan kunarpa dêdimène | pinangan ing gogo kathah | adate pujiningwang | ampuh panguriping lampus | jinurung nini bongkokan ||

17. dhasar kunarpa nyênyêngit | nora nitèni ing sabda | sêbdaning wong sèjèn-sèjèn | jêr ingsun sinêngguh apa | garwane Menakjingga | tan ampuh pamingsikipun | sisa kinêrah ing sona ||

18. wutah-wutah kula gusti | suwawi tuwan wungua | widadari prapta kabèh | jin pêri miwah prayangan | marak dhatêng ing tuwan | angirit mêmintranipun | labête kinèn mawongan ||

19. Sasmitaningrum wotsari | pamungune nganyut manah | sipat jaja pilênggahe | kang layon ginoyang-goyang | gusti kula pangeran | wus wungua sang binagus | kang layon gumilang-gilang ||

20. mangke uga ulun [ulu...]

--- 400 ---

[...n] lalis | lumuh tangi kang kuwônda | sun marak aluse bae | patut-patute rahadyan | ngantosi nyawaningwang | ne[23] bale pangangên mangu | anolih kang kapang-kapang ||

21. lamun tan arsa ngêntèni | mêsthi sun susul kêpanggya | nèng pêngarib-arib radèn | pantês awlas mring pawongan | lamun tan panggih ingwang | sun susul ing wot sang bagus | aluse pêsthi kêpanggya ||

22. duk mulat mring sun gya nolih | mendah ta ecaning manah | lamun tan kasusul radèn | sun adhang nèng marcukundha | amêsthi yèn kêpanggya | anèng pangayun dewa gung | dewa samya andum swarga ||

23. kêlamun nora kêpanggih | sun susul junggring sêlaka | nyawa mulya pakuwone | kala nampèni kaswargan | paringe Hyang Pratingkah | yèn mêgsa nora katêmu | sun susul ing swarga pisan ||

24. radyan wus kêpanggya mugti | ngrêgani[24] ing kaluhuran | jumênêng lan nugrahane | pan awor sih nikmating Hyang | manira amawongan | yèn mêgsa nora katêmu | sun susul mring kêlanggêngan ||

25. ingran bale parewani [pare...]

--- 401 ---

[...wani] | pinrakane Hyang Sugsmana | kaliwat luwih endahe | iku rahadyan pinanggya | pinarak kursi cahya | ing sawahya môntra jumbuh | tambuh gusti lan kawula ||

26. lamun mêgsa tan kêpanggih | sun ulari mring Pacinan | yèn nugma mring têpèkonge | pêsthi ing kono pinanggya | ambukak kauntungan | yèn èstu nora katêmu | sun wangsul mring wismaningwang ||

27. radyan yuswane wus bali | manjing ing kuwandanira | ngêndi panggonane manèh | sun ngupaya ngariloka | tita nora pinanggya | mila sun wêntara wangsul | manjing raga dadi mulya ||

28. radyan duk miyarsa ngling |[25] mèsêm sajroning wardaya | sêgsana alihan alon | miring nêngên sang kunarpa | kang asta ngrangkul madya- | nira Sang Sasmitaningrum | sang dyah tan pêgat ngandika ||

29. kaniaya wong amugti | nora animbangi trêsna | kapan baya mulya radèn | jati têmah paripurna | kaku rasaning driya | Suselawati amuwus | kakang bok dene punika ||

30. wus sagêt miring pribadi | ngrangkul dhatêng ing paduka | punika obahe dhewe | Sasmitaningrum anêbda | ujar iku nglêngkara | miring [mi...]

--- 402 ---

[...ring] pisan sang binagus | jêr sira jongkèng sing kiwa ||

31. Suselawati ngling malih | kados wus aparipurna | kêtawis pêra grayange | Sasmitaningrum anêbda | lah pêra-pêra apa | apan magsih sarya jêkut | satuhu yèn mêgsih seda ||

32. nêbda Dyah Suselawati | tumiling pucuking grana | radyan duk ngêdêt napase | sang dyah mèsêm sarya ngucap | kakang bok èstu gêsang | midit napas wus lumaku | Sasmitaningrum manêbda ||

33. nora urap nora urip | uripa apan kêtara | sarwi bisa obah dhewe | matur malih Dyah Susela | suwawi yêktosêna | jajanya torèng sang bagus | sugmanên ingkang pêrmana ||

34. Sasmitaningrum gya nuli | jajanya dyan tinindhihan | pan sarya tinilingake | sêgsana dyan kang kunarpa | katêtêg tandya mugswa | nêbda Dyah Sasmitaningrum | dene iki èstu pêjah ||

35. rahadyan kang asta kering | rinangkulakên kang madya | pinidihakên ing pangkon | Suselawati sêgsana | amanglung pilênggahnya | jaja ngrungkêbi lêlambung | èsthanya winayangkara ||

36. asta ngrangkul mring dyan mantri | trêsôndha subawèng jaja [ja...]

--- 403 ---

[...ja] | pêrmana gya pêpak kabèh | kangbok punika wus gêsang | Sasmitaningrum nêbda | êmbuh-êmbuh sira tutur | mati-mati ingran gêsang ||

37. Suselawati mêmuji | lilir-lilir guling radyan | gulinge sugsma katonton | raga-raga mus[26] mulyaa | sapanên dhayohira | aja suwe nèng dêlanggung | mêsakake kang abrôngta ||

38. yèn suraka surak urip | uripe tanpa kêrana | srihing[27] Sugsma mring titahe | tinitah pinurbèng karsa | kang karsa wus dhumawah | dhatêng sir kasmayanipun | ing Radyan Damarsasôngka ||

39. yèn suraka surak urip | yèn suraka surak mulya | yèn suraka wungu dhewe | ya ta Rahadyan Sêsôngka | amingkis ingêbira | ririh dhèhèm gêtir juruh | sang dyah sarêng pêngrangkulnya ||

40. alon alênggah dyan mantri | sang kalih angèstupada | rahadèn alon wuwuse | pagene awak manira | ana ing pasareyan | kacakup wanodya ayu | kêkalih samya utama ||

41. nora nyana nora ngimpi | ingsun dadi lêlampahan | têmah nèng kuwon kaputrèn | sang dyah sêdangunya mawang | ing sang mulya têmahan |

--- 404 ---

kamitênggêngên andulu | luntur mijil ingkang sabda ||

66. Mijil

1. sang dyah matur mring Dyan Damarsasi | saniskarèng lakon | purwa madya jinarwa solahe | radyan mèsêm anglês ingkang liring | sang dyah matur malih | ing Dyan Damarsantun ||

2. minta-minta agsama ingkang sih | sarya mangrêpa nor | animbangi dyan mantri wuwuse | malih matur awotsari |[28] sarira winarni | pujwaning rum-arum ||

3. yayah rena jinarwa matitis | titising sêkaron | raosing tyas wus winêdhar kabèh | radyan manggut angecani liring | sang dyah matur malih | anjarwa sang prabu ||

4. sêgti sura prakoswèng ajurit | têguh wudhu atos | malih marna ing kaapêsane | radyan wuwusnya mangsuli angling | sêdhêp nyênyêt manis | manise wèh wuyung ||

5. Sang Dyah Sasmitaningrum Sang Dèwi | Suselawatya lon | tinêlaskên janji mring rahadèn | sok si uga wignya têtulung sih | ngambil punang bindi | pusaka sang prabu ||

6. Dyan Sasôngka winantya mèstuti | ing sang ruming sinom | sang dyah kalih akathah ature | wênèh wanti-wanti angrêsêpi | rêsêp-rêsêp manis | manise

--- 405 ---

wèh wuyung ||

7. lendhot-lendhot lêngkête minta sih | nyawang sang wira nom | radyan mantri ngecani wuwuse | naya di trus solah lêngês manis | cacade tan apti | andhatêngkên lulut ||

8. yèn ta durung sampurna tyas kingkin | jayaning palugon | kathah-kathah radyan panglipure | têguh tuhu raharjèng budyadi | tan lyan pinintèng sih | ing sihe Sugsma Gung ||

9. ing kasmayan winangkyat ing puji | pitulung Sugsmanon | ya ta Sêbda Genggong sêdangune | ginumatèn mring pawongan kalih | winêlêg ing bugti | wêlêge tinêmu ||

10. sawusira mulat purna jati | ing manah pitados | linindhungkên radyan ing dewane | borong apa kang misêsèng bumi | saenak ing muji | enak nyambêl cabuk ||

11. saayême wong susah prihatin | ayêm nôngga cadhong | padhang bulan asêdhêng mangsane | napuk pindhang anyandhing kuwali | lali susah kingkin | kaenakên muluk ||

12. sang dyah kalih lan rahadyan mantri | gya lumagsana lon | amêrpêgi Menakjingga rajèng | tiga tansah runtung lêngês manis | samarga mamor

--- 406 ---

sih | Dyah Sasmitaningrum ||

13. Dyah Suselawati migênani | ing sasolah cocog | praptèng lawang wus awas tingale | Urubêsma ambathang jinêm mrik | anendra kêpati | ngorok sênggur-sênggur ||

14. radyan kèndêl nèng pipining kori | Suselawatya lon | dimik-dimik lumipir lampahe | kang gêndhaga nèng uloning Bêsmi | dèrèng ngantos têbih | sang dyah lampahipun ||

15. katrang dilah wêwayangan kègsi | pangraos sang katong | sang dyah wangsul cangkelak lampahe | mlayu cingcing sarya tutup lathi | mêrpêki sang pêkik | dyan rinangkul gapyuk ||

16. guyyanya wor kumêsaring galih | dyan mantri cinêthot | lambungnya dyan jiniwit baune | dyan mangrêpa ing sabda rum manis | paranbaya gusti | sira têkèng wangsul ||

17. Dyah Suselawati tanpa angling | èsêmira winor | nyêndhal tingal akarya wirage | Dyah Sasmitaningrum sabdanya ris | payo karo mami | ngambil wêsi pupuh ||

18. cabar sanggup angisin-isini | ginuyya sang anom | tansah mèsêm kang sinung sêbdane | sang dyah kalih kêkanthèn [kêkanthè...]

--- 407 ---

[...n] lumaris | datansah lumipir | mring uloning prabu ||

19. sampun cêlak lan gandhaga rugmi | sang kalih mêngkorog | rêngèng ring sang Sri Bêsma glugure | kaya-kaya tyasira sang kalih | asta duk ngayati | jôngga sarêng manglung ||

20. Sang Sri Bêsma glugurnya manangrik | kumêrkèt jaja krot | sang dyah kalih sarêng pêlayune | kepyan cincing mêrpêki dyan mantri | wêntisnya duk kengis | tumlorong wèh wuyung ||

21. prapta sarêng kang lathi ginigit | gya ngrangkul sang anom | têrataban sumawur kêtêke | mèsêm radyan ginubêl tan aris | mangrêpa minta sih | ngasih-asih wuwus ||

22. ngêsês-ngêsês angrawati liring | mring sang jayèng sinom | ing wusana Dyah Sasmita linge | gêthing têmên ingsun wong abênthing | bunggan tanya kardi | mêmintêri wuwus ||

23. Dyah Susela kêjêp anungkêmi | pungkurnya sang anom | astanira angrangkul jajane | yèn pinojar sang dyah anjiwiti | èsêmnya dyan mantri | winor ing pamuwus ||

24. paran sang dyah tinanya tan angling | lêbur jajaningong | Dyah Suselawati lon wuwuse | môngsa-borong kakang bok [bo...]

--- 408 ---

[...k] kang pikir | lan paduka gusti | prayoganing laku ||

25. Dyah Sasmitaningrum anauri | yayi rêmbug ingong | iya ingsun lawan sira dhewe | mêngko ingsun ngambil ponang bindi | nging dèn têrna mami | mring tuwan kumêndur ||

26. toging prana tan ingsun selaki | mung srêpe tyas ingong | ana rowang kang tinolèh-tolèh | mayar-mayar suda gila mami | mring Sri Urubêsmi | mèsêm sang binagus ||

27. sêbdanira payo mirah gusti | sun atrê mas ingong | sang dyah nolèh mèsêm lêga tyase | iya itu sa mentak kumingsi | enak sa punya ti | byar jangan bêrtakut ||

28. datan ajrih tumêka ing pati | ran wus ngèsthi layon | nadyan urip mring pati wêkase | pêjah gêsang sapa kang akardi | tan lyan Sugsmana Di | kang aluwih agung ||

29. mung gilane yèn ingsun ningali | dhatêng sang akatong | tur sêmbada kang swara tingkahe | datan kenging tinata ing ati | gêgithok mangkirig | kakêtêg sumawur ||

30. radyan mantri sêbdanya amanis | gusti sang lir sinom | anyingkiri Menakjingga rajèng | Damarwulan atêmah tut [tu...]

--- 409 ---

[...t] wingking | tan sanès ingègsi | gêgilani tumut ||

31. sang dyah mèsêm dyan mantri jiniwit | ginèndèng tan alon | gya lumpah aruntung tindake |[29] ngarsa pisan Dyah Suselawati | ing têngah sang dèwi | Dyah Sasmitaningrum ||

32. wuri pisan Radyan Damarsasi | sang rêtna sêkaron | namung radyan kang tinolèh-tolèh | sarwi mèsêm lampahnya ajinjit | lamun radyan têbih | ingantenan mangu ||

33. ri sêgsêgsana si taga wus prapti |[30] anèng ulon-ulon | Sang Sri Bêsma tan pêgat pangrote | sang dyah kalih mèncêp nora gigrig | gêndhaga gya ngambil | mring sang liring santun ||

34. wus binêgta amentar aririh | gêndhaga rugma lon | sang dyah mèsêm angliring rahadèn | Damarwulan manah cilik wukir | sapraptaning jawi | nèng natar alungguh ||

35. Tan[31] Sêsôngka tansah dèn têblèki | mring sang ruming sinom | sang dyah kalih wus sinambut age | mungging pangkyanira kanan kering | ingras wanti-wanti | tansah rinarungrum ||

36. ni mban inya sumusul wus prapti | lan Ki Sabda Genggong | samya suka mulat ing gustine | prapta ingkang sinêdya kapti |[32] pan wus [wu...]

--- 410 ---

[...s] binuka sri | jro gêndhaga murub ||

37. tandya ngambil bindi kilat aglis | mring Suselaningron | gantya mawang lan Dyah Suselane | nanging radyan èsmu mitambuhi | tandya tinêlêng sih | mung sang ruming santun ||

38. lêngês-lêngês nyênyêt manis-manis | manise katongton | lir brêmara manguswèng sarine | sang dyah dirèng pangkyan kalênglêng sih | suh sirna tyas kingkin | angglêng asmarèng kung ||

39. gya pinondhong anèng kanan kering | sang rêsmining sinom | wus binêgta kundur ing kuwone | ni mban ingkang ngambil gêndhaga di | ni inya angampil | mojokan gantyan rum ||

40. ki parêpat ngampiri kang guling | sendheyan angorok | sira Dayun kapati turune | mêndêm sangêt pangribawa kenging | èstu darpa kang sih | mring Dyan Damarsantun ||

41. gya jinêjêg mring Genggong gumlinting | eca mêgsih ngorok | sênggur-sênggur akèh panglindure | tinabokan mring parêpat kalih | tan obah kumlisik | tagsih enak tidhur ||

42. sêbdanya lon Radyan Damarsasi | lan sang dyah sêkaron | nèng jro tilam sakêlangkung dene |

--- 411 ---

awèh brôngta mring nugsmèng tulis |[33] nanging ta piningit | pamarnaning lulut ||

43. linalara pangrasaning rêsmi | larase karongron | pan kinuswa padha sêmu bae | mring pra ahlul ibadah pra khaji | kojahnya ingapti- | apti asmarèng rum ||

44. sanèsira Radyan Damarsasi | lawan nisthaning wong | nora têkèng lulut satuhune | sang dyah samya ciniptèng ing rêsmi | sumyar rasa jati | sawahyanira nrus ||

45. trus asmara tôntra minurah sih | sihing Hyang Sugsmanon | mayangkara sucipta arjasèng | lan brôngta sru mangrêsèng ing lungit | pangruhun budya mrik | wêning pamrêsing kung ||

46. sang dyah kalih tinras ingkang puji | pinujwa lir layon | murcitèng tyas driya-kadriya nrèh | mantya wartikèng kasaput ing sih | sumukswe pamrègsi | kaprêdyèng dibya rum ||

47. Damarwulan eca amêmuji | sajawining kobong | tan lyan ingkang winangkyat pintane | namung satru sura môndra sêgti | malata sira wis | dyah kapênuhên kung ||

48. bindi ngambil mangsah dirèng jurit | pangguh Sabda Genggong |

--- 412 ---

dulur mangkyat prapta byantarajèng | tuduh pamyat parêpat mawa glis | si wantya tinangi | sahasah magêlur ||

49. Hyang Katgrita sumayana glis |[34] magutuk suh pawor | têka kengis Genggong myat sirage | wragang kênit mangêdus suh aji | maglur tanpa osik | Bêsma binêsmi wus ||

50. murub muntap kang deya mawanti | sirah ji wus ngobong | bêkuh-bêkuh magra sura rajèng | bahning mawur kumutug Bêsma ngrik | musthi sirèng bindi | sunya durmanya wus ||

67. Durma

1. mangrik rika parêpat kalih tinêbah | lalu lumagswèng Sang Sri | Bêsma sru makrura | mingrê mangèsthi kunta | ringas kêpanggih sira glis | sang wirutama | mangwuh hèh si mancuri ||

2. sura sandi prang tan môntra jaja mangkyat | dêstun wong mêskin sêgti | nglingnya sang minantya | èstu ingsun darbyarsa | cidra ing prang sura silip | tambuh ta sira | garwanta kang mrih silip ||

3. digung raja manrot mamonahkên kunta | lumêgswèng jaja kadi | sara ginurenda | sumawur sri winulat | musthi sara mawa piling | kinutus sumyar | mring jaja murub asri ||

--- 413 ---

4. musthi bargakan lumêpas crah ing jaja | mingêr limpung matinggil | nubruk sura mangkrak | sru pangguh sang jayèng prang | jaja tumanjak lir agni | mawut têmahan | ing jaja murup asri ||

5. watêg ditya lir mamonah sirèng janma | wangwang arda mangungkih | untap sirèng laga | pamupuk kyating sura | wagra suwasuh katitis | tan têkèng lawan | tumamèng kilat bindi ||

6. ulun mugswa kang jaja panjrah murcita | ri kakiwul mapulih | pinupuh lumêkas | kentas manrang kabuncang | mangwuh rika Bêsma mangrik | hèh ta sira sang | sandi dibya mrih pati ||

7. payo-payo ywa tambuh mrêjaya mring wang | yèku pamonah jurit | wiru môndra gêmpang | mangkya-mangkya matêkap | tan ana sangsayèng kardi | ingkang panulak | surambêg dibyèng jurit ||

8. sumung muntap dahana jaja mawulat | sadêkung pada sami | cêcêb ing byantala | Sasôngka lan Sri Bêsma | sringus môndra sura sêgti | sêgsana radyan | mawanti dènnya bindi ||

9. gèbèg-gèbèg Sang Sri Bêsma nora pasah | kongkih bênggang kêtangkis [kêtang...]

--- 414 ---

[...kis] | Sri Bêsma lumêsat | radyan èmêng jroning tyas | purwa duksina mangèsthi | kang pujwa môntra | pinrês wor ing pamègsi ||

10. sanalika Sri Bêsma kamyat kumilat | ponang lêlatha kering | murub kantar-kantar | ring sang sigra manrajang | tadhah Sri Bêsma kapilis | ing bindi kilat | lêlathanira kering ||

11. crah umanjing marang ing bindi pusaka | rah muncar tibèng siti | pêjah kapisanan | ponang driwa tinigas | tatas kang layon gumuling | sêgsana radyan | mangwuh mring parpat kalih ||

12. Genggong Sêbda prapta ebat ing pamulat | kuwandanya mangambil | sinamun nèng tilam | mangèstha lir duk gêsang | ri wusnya dyan mantri mijil | punang parêpat | ngampil kêpala aji ||

13. winursita sang dyah kang anèng paprêman | sarêng nglilirnya guling | awayang-wuyungan | tinilap sang jayèng prang | dyah gêtêr sayèsmu tangis | sang liring sêkar | kuwur paran ingègsi ||

14. kepyaning rèh radyan dènira mrih laga | manigas ing Bêsma Ji | dyah kawêlas-arsa | ngupados sang lir Parta | kanan kering i[35] jinêm

--- 415 ---

mrik | winantya-wantya | lênglêng karungrungan sih ||

15. labêting dyah kasaput asmara tôntra | ngrimong kasmêkan wingit | Dyah Suselawatya | datan kêna tinambak | waspanya drês sru kaswasih | datan lyan ingkang | sinambat mung dan[36] mantri ||

16. Dyah Sasmitaningrum aminggu kewala | gêmpung rasaning ati | waspa mijil tansah | sinamun ingusapan | anggantyan mandhêg tumolih | binuwang tansah | tandya amucang malih ||

17. ni mban inya wanti tinanya tan wikan | ing sang anjayèng rêsmi | kêkalih parêpat | dangu datan katingal | ana siji Dayun mêgsih | ngorok gêluran | tangan kalih ginodhi ||

18. Sang Susela matur mring Sang Dyah Sasmita | ing wau kadospundi | sang lir Partasmara | ulun datan uninga | murcitèng tyas pinrês malih | dahat kantaka | paduka kang ngantuni ||

19. Dyah Sasmitaningrum amangsuli sêbda | kondur mring Maospait | marang ingsun datan | ngandika karya ing lyan | sanèse sranggara rêsmi | ingkang wêkasan | satêmah layon mami ||

20. sira ngaku tan wrin [wri...]

--- 416 ---

[...n] ing sang jayèng tilam | luwih nglêngkara yayi | tunggal sapaprêman | mendah tan wruha pisan | singêp siji wong kêkalih | katiga radyan | tur sira kang ngèrèni ||

21. ri sêgsana rahadyan minantri prapta | myang ingkang prêpat kalih | nèng pintu katawang | dhèhèm agêtir kilang | sang dyah kumêpyur ing galih | amingkis gubah | manahnya cilik wukir ||

22. radyan gêpah minggah dhatêng ing paprêman | sang dyah kalih jiwiti | anyêthot anyêngkah | anyiwêl lêlendhotan | lir manggih rêtna saardi | Sang Partasmara | baut manginggar brangti ||

23. sang dyah kalihira wus minggah ing pangkyan | ingaras mrih rêsmyasri | srining kalênglêngan | lêngêsira winoran | anjarwa pratingkah jurit | Bêsma matiwas | kapocot murda titis ||

24. kamanisên sang kalih suka ing manah | ri wus tumrun tri ririh | sangking pagulingan | mring bèji sri kawuryan | tan têbih lan dalêm puri | kalih pawongan | nampani busana di ||

25. tiga sarêng siram gêntya kêkosokan | sirat-sinirat gênti | awangwang-winawang | lêngês sih kapênuhan [ka...]

--- 417 ---

[...pênuhan] | katlorong kênyaring sasi | lêngês sumilak | anglela sawang rugmi ||

26. kasênênan bèji sêkala têrba mas | wimbuh kang puspita mrik | mamrik panjrah ingkang | lala yèn kadya sarah | lunture wida kasturi | sêkala pindhan | tirta mawar trus minging ||

27. dugi radyan dènnya manginggar asmara | anggagap punang wanci | mega bang sumirat | ya ta wus samya mêntas | busana raras winasri | pratistha sang dyah | sinjang limar kêtangi ||

28. kasêmêkan gadhung cawêni rinenda | sang dyah datanpa rumbing | tênapi kalpika | cundhuk sêkar kewala | abra citrane rêtna di | Radyan Sasôngka | ginantya busana di ||

29. datan arsa datansah ngecani sabda | sang dyah sinambut kalih | mungging kering kanan | samarga angsung rimang | tirtaning rema matitis | asri winulat | lir rêtna tibèng siti ||

30. sêpiroa ing galih kusuma rara | wus samya kapadhan sih | ing Sang Partasamara | tur bauding srênggara | wicêgsèng mudhar budyamrik | winèstu brôngta | kasudyarsaning èsthi ||

31. rika parpat Ki Dayun sampun ginugah | tansah ngorok kêpati | sêgsana ngêntêban |

--- 418 ---

ponang rambut bêdhiyan | tangi kagum kramas gêni | apuringisan | tanganira ginodhi ||

32. wus binêgta Ki Dayun ing wismanira | Ki Sabda nuntun ngarsi | Genggong anèng wuntat | samarga tinabokan | meliknya sajroning panti | kêlamun datan | ngaku dipuntêndhangi ||

33. sêbdanira Ki Dayun reyang aliman | têtêb bênêr tyas eling | reyang nora watak | dora samining gêsang | mila ingandêl sang aji | kinulawarga | awisma jroning puri ||

34. kanggêp marga reyang wong lare nurutan | sirarsa donya mami | ambilên sêdaya | wong dhasar sugih brana | jarit êmas lawan picis | tênapi reyal | bêrkate sang nrêpati ||

35. ya ambilên reyang wong lare wewehan | Ki Naya Genggong angling | tanya sêkul jangan | lêlawuh myang wowohan | yèn ana mêngko sun ambil | Ki Dayun ngucap | muwah reyang bak bugti ||

36. Sêbdapalon kang tinanya somahira | nom tuwane kang wanci | Ki Dayun angucap | iya têgsi mêjana | nora sor warnane yêgti | sêdhêng kewala | brêkate sang narpati ||

37. labêtipun [labêti...]

--- 419 ---

[...pun] reyang wong lare gumunan | barang paringing gusti | Ki Sabda angucap | minta lila ginarap | Ki Dayun mangsuli angling | lah iku aja | reyang wong mêskin rabi ||

38. akèh donya rajabrana aja somah | Genggong nêndhang sing wuri | Ki Dayun manêbda | iya somah manira | sakarêpmu angarêpi | reyang wong watak | lêgawa ing sêsami ||

39. nanging aja sawiyah-wiyah kewala | rusak kang kari-kari | Ki Genggong anjêjak | ambithi sarya jambak | Ki Dayun anulya angling | reyang wong lilan | sasukamu nyukaki ||

40. Sabda Genggong gumuyu alatah-latah | prapta wismanya aglis | tur sawênang-wênang | untung dènira ngampak | tan lyan sira kang ingambil | namung juwadah | lawan dhog pindhang siji ||

41. sira Dayun lalu ingugêr lan cagak | lawang rinrut ginodhi | somahnya binêgta | samarga wêwêdhusan | gêntya kawuwusa malih | kang para sang dyah | garwanya Urubêsmi ||

42. mèh raina sang dyah mêrpêki kunarpa | tandya pawongan cèthi | matur yèn Dyan Sôngka | apan wus [wu...]

--- 420 ---

[...s] paripurna | nèng kuwonira sang dèwi | Suselawatya | Sasmitaningsih nênggih ||

43. para sang dyah gêpah umarak ing radyan | kubêng tarab ing ngarsi | Dyan Sôngka sêgsana | gêpah nêmbramèng sêbda | saha sanetya arja mrik | saya wèh rimang | rêsêp dyan roning sari ||

68. Sinom

1. para putri pinojaran | yèn sang nata sampun lalis | tinuduh ponang kêpala | nèng jroning gêndhaga rugmi | mèsêm sagung pra rabi | umatur suka ing kalbu | sokur sakêthi Pangran | sèwu jumurung sakêthi | pêjahira sang nata sangking paduka ||

2. Sasmitaningrum lan Sang Dyah | Suselawati samya ngling | saèstune wong akrama | ing gêsang tumêkèng pati | datan sêdya gumingsir | angèstu pada ing kakung | sanès lawan manira | tan ginarwa ing sang aji | para putri yogi sami tumut bela ||

3. kucêm kang sinungan sêbda | para sang dyah tiga sami | Tuwitawati[37] kêlawan | Juwitaningrum sang dèwi | miwah Juwitaningsih | tumungkul sarwi èsmu luh | datan sêdya abela | mring Bêsma kang wus ngêmasi | nadyan laki jêr sami siyal ing karsa ||

4. pari [pa...]

--- 421 ---

[...ri] kudu kula sang dyah | bela mring paduka sami | anêdya nyèthi mawongan | ingkang kadya dewa luwih | mèsêm Dyan Damarsasi | sun tarima sang lir santun | padha paraning karsa | sira lawan yayi kalih | kari bêja kinuntungkên ing jawata ||

5. mila aja salah karya | mas mirah ing sang dyah kalih | tangèh winalês ing pêjah | ing rèh tulung ing kaswasih | sapira ing tyas mami | duk ingsun tumêkèng lampus | sang dyah marganing gêsang | sun margane jayèng jurit | gèn manira campuh prang lan Menakjingga ||

6. pra sang dyah matur kukila | botên-botên kula gusti | mèri dhatêng sang lir sêkar | rumaos tiwasing cèthi | ulun tan wignya kadi | sang kalih anuju kayun | ing wahya môngsa-kala | kinuntungkên ing dewa di | aturing dyah sumèh sumrah jaiting tyas ||

7. mèsêm sang lir Partasmara | myarsèng turing para putri | sang dyah kang munggèng ing pangkyan | solah netya migêna sih | angasah-asah sami | mèsêm sangking pangkyan tumrun | radyan tan suka ginggang | sang dyah kêkalih jiwiti | palorodan mèsêm sarya awot sêkar ||

8. pangeran dhirèktur jindral | têlungane ingkang

--- 422 ---

cèthi | punika kang para sang dyah | sampun tuwan pitambuhi | gawe laraning ati | adumèh wong binagus |[38] dene ta wusa angsal | supêkêt sihe Kumpêni | datan karya pangeran pangraosing tyas ||

9. mèsêm Radyan Damarwulan | sang dyah kalih ingras gênti | Sasmitaningrum mawantya | putri tiga dèn kêjèpi | tinuduh ing pangliring | sêmu-sêmuning sang ing rum | kinèn manugsmèng pada | minta agsamèng dyan mantri | ing rèh samya kirang labuhing tyas brôngta ||

10. tumungkul katiga sang dyah | kapirênan kala pangjrih |[39] ing sang jayèng Partasmara | gêpah dyah Suselawi |[40] lambungnya dyan pinulir | ujarnya amikat wuyung | gutuk lor kidul pasah | adu sêmu padha lungit | Dyan Sêsôngka arum wijiling wacana ||

11. mring sagung kang para sang dyah | sêbda wor manising liring | mirah yya sumêlang driya | ingsun karyanên gêgênti | kakungnya sri bupati | kang wus tumêka ing lampus | pirabara manira | wignya manginggar suka sih | amung budya mêgati rèh kang sungkawa ||

12. matur para dyah têtiga | tan sagêt mangsuli kang sih | dhumatêng ing lara pêjah | sakarsèng [sa...]

--- 423 ---

[...karsèng] dasih mèstuti | tan lyan pinintèng cèthi | kawulakna wawongipun | dadosa pyoh pêrdapa | angawu-awu ing gusti | radyan manggut kang sabda nganyut wardaya ||

13. angawe Juwitawatya | majêng sarwi awotsari | tingkah manis pasrangkara | mèstutèng pada dyan mantri | lambuhnya[41] dyah pinidih | migênani sang binagus | kang sabda nyênyêt sumrah | aja owah sang lir Ratih | samantara tinêngèng sajroning pura ||

14. among maru sela krama | gusti aja salah galih | ing kakung Damarsasôngka | satriya ing Maospait | matur nuwun sang dèwi | wotsêkar lèngsèr sing ngayun | cinandhak astanira | sang dyah ing rahadyan mantri | aja adoh mas mirah kang sawang rêtna ||

15. Juwitaningsih sêgsana | ingawe majêng wotsari | praptèng ngarsa ngèstu pada | sri nata winangun wanti | tansah sinambat ing ngling | liringira sang lir santun | sarêng rêgut ing tingal | lir kilat barung lan thathit | sarêng mundur sang dyah cinandhak kang asta ||

16. mèsêm nabda sang minantya | yya kongsi doh lawan mami | dèn eca susela krama | among maru kadya uni |

--- 424 ---

matur nuwun sang dèwi | inggare kanyina sêmu | sêmune mandam kentar | rahadyan ngrakêti kang sih | Dyah Juwitaningrum ingawe wotsêkar ||

17. majêng solahnya wiraga | ngèstupada angrakêti | rakêtê padha kêrasa | sang dyah pamadhangan[42] kalih | ingasta mring dyan mantri | wanti winangwang ing pasmun | sêmune mambu manah | klebate amitayani | sang dyah mundur rahadyan dangu tan suka ||

18. liringe winayang brôngta | pamidhanganira mêgsih | ingasta dêlingnya radyan | nah anggèr kang sawang Ratih | dipun cakêt alinggih | gusti lan pun Damarsantun | aja sumêlang driya | ing rèh suselaning krami | lulusêna ing dasih sêkaring pura ||

19. sang dyah kayungyun ing driya | ginunturan sêbda manis | para putri kawan dasa | ingawe rahadyan mantri | majêng saha wotsari | ngèstupada kang para rum | ginantya winaratan | linêngêsan ing mêmanis | sapatute manginggar pangestha brôngta ||

20. ri wusnya atata lênggah | ya ta rahadyan minantri | parentah mring para sang dyah | ing sajroning dalêm puri | kinèn anamun wingit | aywa

--- 425 ---

kanyanan ing sêmu | sang nata têkèng pêjah | para sang dyah amèstuti | wus pininta sakarsane juga-juga ||

21. kinunci wijiling pura | kang punang gêndhing angrangin | badhaya barung angraras | sinêla lawan sarimpi | nutug sadina ratri | rêsmining pura wèh rungrum | tangèh rinênggèng papan | sagung ingkang para putri | gêntya-gêntya warata pinriyêmbada ||

22. wênèh-wênèh winurcita | rarase asalin-salin | nyênyêde alêlambaran | wijang-wijang amêmanis | lêngêsnya tan mawori | rêsmine sêdhêng kang patut | asmara warna-warna | tumraping kidung palupi | awèh brôngta prajuriting Majalêngka ||

23. ya ta Rahadyan Sasôngka | sêklangkung dènnya mênuhi | ing sang bagus surèng laga | baut ing srênggara rêsmi | tur môndra sura sêgti | raharja kabudyannya lus | sagunge para sang dyah | saklangkung ing tyas lulut sih | ing panyipta kadya wong munggèng ing swarga ||

24. namung inggar myang wibawa | winurah rinêgsèng budi | amarêm datan wiraga | tan ana sangsayèng kapti | wimôndra martèng rêsmi | jumbuh Hyang Asmaraning kung | ing rat jagat triloka | kalokèng tan môntra mirip |

--- 426 ---

angratoni wahyu puji panglêmbana ||

25. sadina akêlangênan | kawuryan sajroning puri | malah wuwuh nora kurang | lan adatira ing nguni | pawongan para cèthi | tan owah ing tatanipun | mila sagunging wadya | tan wruh gupitaning wèsthi | tan graita yèn sang nata wus katigas ||

26. punang pracekaning wayah | puspa teja titiyoni | bôndayana ingaranan | puspa teja ingkang wanci | surupe Sang Hya[43] Rawi | ing akasa sri anglayung | titiyoni ngaranan | têngah dalu punang wanci | bôndayana sêdhênge bangun raina ||

27. ing mangke kang kawuwusa | wancinira têngah wêngi | kang gêndhing têgsih angraras | ya ta rahadyan minantri | nungkul kalaning latri | kundur dhatêng Majalangu | mung Dyah Suselawatya | Sasmitaningrum sang dèwi | kang binêgta kundur dhatêng Majalêngka ||

28. myang pawongan kalih lawan | sêdene parêpat kalih | kang nunggi gêndhaga rugma | ya isi kêpala aji | tan ana janma mègsi | wêdalnya tan sangking pintu | datan kacakra ing tyas | nêpi wantaraning janmi | mung jawata kang angsung marganing lampah ||

29. ya ta ing pura [pu...]

--- 427 ---

[...ra] kawarna | pra garwa têtiga sami | rikala pinriyêmbada | wus winangsit kang suwadi | dènnya kundur dyan mantri | mring nêgari Majalangu | pan amung kalih Sang Dyah | Sasmita Suselawati | mung punika kang binêgta kundur radyan ||

30. pamojarnya sang lir Pata |[44] limut sêmara tôntra mrik | mèstuting tyas têlêng brôngta | mila sagunging pra sari | dahat tan ana kang wrin | sang môndra Partasmarèng rum | kundur mring Majalêngka | gantya kawuwusa malih | sira Radyan Kumitir lan Layangseta ||

31. dhêdhêp sadhiya nèng wana | nèng marga amêndhêm baris | prajuritnya wolung dasa | tur saandêling wèsthi |[45] ngrêrangu Damarsasi | mring Prabalingga sang bagus | tansah apagunêman | Rahadyan Seta Kumitir | paran ri mas prakara Si Damarwulan ||

32. Kumitir mangsuli sêbda | punapa rinêmbag malih | yèn Damarwulan wus pêjah | sokur kang sèwu sakêthi | kêlamun gêsang mêsthi | anglangkungi marga agung | yogi samya binegal | dêdimèn tumêkèng lalis | raka nabda yayi mas luwih prayoga ||

33. yèn Si Damarwulan prapta | sun wêntara angsal kardi | merang sêsamining gêsang | ngambah nagri Maospait | lamun tan angsal kardi | baya [ba...]

--- 428 ---

[...ya] abali dêlanggung | malah sun duga minggat | pêthoke nora nêdhasi | Damarwulan otote namung saprapat ||

34. Menakjingga dibya ing rat | têguh sinêgti ing jurit | prawira utamèng weka | bala pirang-pirang kêthi | ewasêmono yayi | tanbuh karsaning dewa gung | karya buwana sungsang | kalah cinocor ing mêri | nadyan pêsthi tan adoh lawan wêntara ||

35. kang rayi mangsuli sabda | lêrês paduka sayêgti | yèn boloa ingkang bala | yèn sêgtia kang kasêgtin | têdhas mri[46] Urubêsmi | wong mrênyènyèng tur akuru | mojar Dyan Layangseta | nanging ta Si Damarsasi | mung sêmune mulat amêngku nugraha ||

36. yèn ana wijayanira | pan amung puniku yayi | ing mangko karsa minira |[47] sapiroa ingsun anti | windonan warsa yayi | sun tuguri nèng marga gung | ingsun merang mantuka | marang nagri Maospait | luwih ewuh yayi lêlakon manira ||

37. yèn ta sinusula pisan | Damarwulan pinrih pati | tur môngsa wurunga pêjah | mundhak-mundhak ngalingsêmi | ing marga langkung wêrit | kapêpêtan dening mungsuh | dadi kurang wêweka | tan nimbang wawrating kardi | karsaningsun yayi yogya ingantenan ||

--- 429 ---

38. sabarang pangkating karya | mawa-mawa kang pangarsi | manut saliriging papan | duga-prayoga kang dadi | sanès puwasa yêgti | yayi beda wêkasipun | sêdaya nora padha | gênti tindak gênti pikir | pikir iku manut pratikêling lampah ||

39. lampah lumaku andika | sadinane gênti-gênti | nadyan ta lakuning surya | sorote tan wangsul enjing | dalu tan wênang bali | yayi marang siyangipun | nadyan onoa môngsa | wancine kang surya sasi | dene dina beda sasi lawan warsa ||

40. mila ing barang prakara | tumindak barang pamègsi | kahana sinawung tingkah | gampang mungguh Damarsasi | asêdhêng olèh pikir | pikir kang môngsa tumantuk | sawahya môngsakala | sanalika mangarani | duga-duga ginawa solanging[48] karya ||

41. wus gilig ingkang pirêmbag | tandya baris anèng margi | marga amêjahi lampah | sêsupite kang dèn goni | nyiluman sangking sandi | aja kanyanan ing mungsuh | gênti ingkang kawarna | lampahe rahadyan mantri | lawan sang dyah kalih samya wirandhungan ||

42. tan ana baya kaetang | tan lyan kang kèsthi ing galih | mung panglingga-murdaning kang | karsane sang prabu [pra...]

--- 430 ---

[...bu] dèwi | ingiring cèthi kalih | parêpat lumampah ngayun | bêgta gêndhaga rugma | kang isi kêpala aji | dyan warnanên pacalangnya Radyan Seta ||

43. awas ing pamulatira | Dyan Sôngka abêgta èstri | ngiringkên gêndhaga rugma | kênyanan yèn angsal kardi | gêpah atur upêgsi | mring Rahadyan Seta sampun | sadhiya anèng papan | wadyanya sami rinakit | ingkang dados supit kanan lawan kiwa ||

44. miwah wadya kang sinamar | tênapi ingkang lumiring | radyan wus ngaglah nèng marga | kang ngadhêp wong sawêntawis | ya ta rahadyan mantri | tan kandhêg ing lampahipun | Sang Dyah Suselawatya | Sasmitaningrum duk mègsi | sinatriya angadêg têngahing marga ||

45. sang dyah amônca udrasa | anggubêl mring radyan mantri | maras-marasnya kalintang | dinalih wong ngadhang margi | ambegal amrih pati | srayane wong wetan mangrut | radyan awas tumingal | yèn sudaranya kang kègsi | Layangseta Kumitir ngadêg nèng marga ||

46. radyan sêbdanya mring sang dyah | ajarwa sarwi lumaris | yayi wong ing Majalêngka | kang samya anèng ing margi | tur padha kadang mami | wong agung sinihan ngratu | putrane sang apatya [apa...]

--- 431 ---

[...tya] | aran Dyan Seta Kumitir | Layangseta pantês ingutus sang nata ||

47. kèndêl pamuwunnya sang dyah | bondhèt lumampah nèng wuri | Sabda Genggong anèng wuntat | gêndhaga tansah pinundhi | gêpah rahadyan kalih | muwus ngrakêti pamuwus | sumèh manising tingal | rahadyan ngancaran linggih | sawusira lênggah sapinggiring marga ||

48. mojar Radyan Layangseta | andhawuhkên sabda aji | ki raka ulun dinuta | ing sang maha prabu dèwi | numpigsa kang pakardi | lan paduka kang anglurug | mawang sulanging tindak | paduka kalaning jurit | angrarêpa Rahadyan Damarsêsôngka ||

49. matur kang lampah raharja | angsal pangèstuning gusti | wus katigas Menakjingga | sirah nèng gêndhaga rugmi | Radyan Seta Kumitir | gênti dènira amuwus | singa kang èstu kurang | samanisnya dèn susuli | lawan marna karsane sang prabu rara ||

50. sang dyah kêkalih tinanya | wus jinarwa mring dyan mantri | Dyan Seta atiti prana | purwa wusananing kardi | Kumitir anglangkungi | pitêgês esthaning mungsuh | jinarwa titi wantya | dyan kalih kêdah wrin sami | warnanira kang murda Sri Menakjingga ||

51. binuka ing parêpatnya | mawantya Seta Kumitir | sabdanya [sabda...]

--- 432 ---

[...nya] wor guywa latah | sêmbada murkaning budi | adigung sura sêgti | têguh watak kumalungkung | Ki Sabdapalon tansah | tan enak rasaning ati | kêjap-kêjèp mring Sang Dyah Suselawatya ||

52. lan Sasmitaningrum tansah | ping-ampingan ulat liring | sang dyah bêbisik sêgsana | mring kakung nora nyanani | radyan tansah liniring | eca anambungi wuwus | ri sampunnya mangkana | warnanên kang mayang dasih | samêntara wakyating yuda kênaka ||

69. Pangkur

1. rika sang lodra lumêkas | nugsmèng ring byat ardaning Dyan Kumitir | tandya Sang Hyang Siwah gupuh | manugsmèng sirèng radyan | Layangseta ing panyipta kalih wus[49] | tan èrèp makrodhaning lyan | nirbaya wikarèng jurit ||

2. umadêg suraning nala | wringut mangkrak arda galak mawêngis | sinamun manising wuwus | dyan kalih awêkasan | andhawuhkên kang timbalan nataning rum | ing lampah kawula kakang | karsane sang prabu dèwi ||

3. ngêrangu ing lampah tuwan | yèn paduka tiwas madyaning jurit | manira kinèn angrêbut | layon labuh pralaya | lawan sinransraya nanggulang ing mungsuh | yèn paduka lanang ing prang | amocok [amo...]

--- 433 ---

[...cok] kapala aji ||

4. amboyongi putri tawan | saha bala saha putra sadasih | angirit kuswa mabeluk | têluk kajèdhi ing prang | sagung para raja kang adados mungsuh | kèdhêp sumewa srah pêjah | kèrit ing paduka sami ||

5. ulun kinarsan ing nata | angêtêpi kundur paduka margi | saatur uningèng prabu | ing rèh ta sang narentra |[50] prêtôndha sih nêdha kapraboning ratu | èstune tyas lokaning rat | ing kadibyan jayèng jurit ||

6. lamun ta lampah paduka | tanggêl karya datan kasbadèng puji | pujine sang nataningrum | kuciwa gêlaring prang | nanging nama ugi ing karya kêcakup | paduka tan linilanan | mantuk dhatêng Maospait ||

7. ngupadosa lampah ingkang | tamaning rèh tan bakal mêngku bumi | nanging ta kawula gupuh | kinèn atur uninga | sarta ingkang pratôndha anjayèng pupuh | pamrih sang prabu wanodya | dadosa panglipur wingit ||

8. ing mangke sumôngga kakang | wawrat timbang karsane sang narpati | ing rèh lampah paduka wus | kawangwang ing kanyatan | nistha madya utama karsaning ratu | utamane kang kinarsan | lêgêg rahadyan tan angling ||

9. awusana rum kang sabda |

--- 434 ---

langkung-langkung radyan karsaning gusti | atas sasmitaning luhur | kang dasih kadya wayang | pinurbèng rèh dhalang sugsma murbèng ngulun | sumôngga gêndhaga rugma | kang isi murdaning aji ||

10. mojar Radyan Layangseta | lêrês kakang mituhu ing karsa ji | Dyan Sôngka mèsêm ing kalbu | Ki Sabdapalon ngucap | datan enak radyan punika ing laku | nguni karsaning sang nata | tan lyan murdane sang aji ||

11. kêdhik luwange ing tindak | ratu cidra owah ingkang prêjanji | tan arsa gumingsir wuwus | lampahe kaluhuran | atêmahan beda ing ngarsa lan pungkur | gampil benjang yèn wus prapta | sinaosakên pribadi ||

12. nolèh Rahadyan Sêsôngka | sabdanya rum paman ywa salah kardi | borong punapa dyan muwus | marna karsaning nata | Nayagenggong matur sarya ngusapi luh | adate satriyanira | alumuh nganggur kêpati ||

13. Dyan Seta ngrawati tingal | mring prêpatnya gêndhaga wus tinampin | mring radyan kalih agupuh | Layangkumitir nabda | sang dyah kalih yogi rinuwunkên laku | tan sanès lan murdèng raja | pratandhane jayèng jurit ||

14. dyah kalih sarêng [sa...]

--- 435 ---

[...rêng] panjritnya | anungkêmi ing kakung sru kaswasih | radyan tyasnya lir kinanyut | wusana aris nabda | nahing anggèr gusti mituhua mring sun | rumiyina sira lampah | mring nagri ing Maospait ||

15. Radyan Layangseta mojar | mituhua bok adhi marang laki | ing rèh kinarsan ing ratu | ywa sira salah cipta | aja watir ing kakungira sang bagus | sêdene sira prayoga | aja sumêlang ing ati ||

16. ni pawongan akaruna | radyan mantri tansah ngrawati liring | dangu sang dyah linalipur | kinèn lumiring radyan | Layang Seta Kumitir mring Majalangu | kinarsan ing prabu rara | dadya têrsandhèngsun jurit ||

17. kathah pangèngrèhnya radyan | sinung sabda amanis amranani | sang dyah aminggu tan tumut | saya sangêt karuna | patrêmira sang kalih tansah ingunus | Dyan Sôngka saya ngrês mulat | mring sang dyah kang sru kaswasih ||

18. tan pêgat pangririhing tyas | sabda sumèh kasuselaning èstri | anrês ing prana sêbdarum | saya lilih ing manah | sang dyah kalih ngetang kawêkasanipun | sumawitèng nataning dyah | sasotya ing Maospait ||

19. Dyan Seta suwarèng bala | kang pininta [pi...]

--- 436 ---

[...ninta] lumiring ing sang dèwi | miwah gêndhaga ruma[51] wus | dyah kalih tandya mentar | nanging patrêmira tan pêgat ingunus | datansah mônca udrasa | angusapi waspa mijil ||

20. ni mban inya kawlas arsa | mèstutèng rèh ajrih mring radyan mantri | sirèng lampah lumêstantun | Ki Sabda Genggong tansah | adrês mijil sadangunira punang luh | wantya sinêrênging radyan | tumungkul ajrih mring gusti ||

21. ri wusnya bênggang sêgsana | sang dyah lawan prênahnya radyan mantri | wêntawis datan kadulu | anênggih sirèng papan | sira Radyan Seta Kumitir agupuh | ngabani wadya nyeluman | sumrêg prapta angêbyuki ||

22. radyan mantri kinêmbulan | dening wadyanira Seta Kumitir | Ki Sabdapalon mangamuk | Ki Nayagenggong mêncak | kinarubut ing wadya karoban mungsuh | rêbah anulya binêsta | rika Sang Seta Kumitir ||

23. kadya buta amêmôngsa | solahira dènnya ngabani dasih | madêg Dyan Sôngka ingêbyuk | sinosog ganjur atap | kadya panjang putra tinumbak malurut | datansah wayang-wayangan | ambêg sarosa dyan mantri ||

24. biring sinêndhal kinentas | kungkih

--- 437 ---

pancrah katiga tugêl kalih | singa binuntar muka trus | tinêbah jaja bêncah | gègèr giras kang pa prawira mawur |[52] Seta Kumitir magalak | manrot manantêr manangkris ||

25. wantya mojar sang minantya | luwih bêcik sira rahadyan kalih | karya wisunaning laku | mêmurung arjèng tingkah | kaestrenan isining buwana kang wruh | rahayu sikaraning kang | samobah-mosiking urib ||

26. Seta Kumitir maganas | nuduk sarya pamojarira bêngis | ywa akèh swara pamuwus | sira wong utang dosa | wirang cidra kanisthan tindak kang luput | iki pinanggya ing lampah | mêsthi sira têkèng pati ||

27. ambêg krura sang lir Parta | kalih radyan kêt-pinggangnya pinusthi | binuwang kentas sumiyut | kumuntus tibèng lêmah | Sang Hyang Lodra Bayu Siwah gya mugswa wus | Bathara Gana tumandang | manjing mring Layangkumitir ||

28. mangsah macangklèt pyuk lawan | putêr gantya kendra-makendra kungkih | Kumitir kinentas asru | kentas tiba kabuncang | Hyang Bismara nugsma Sang Seta mangsah pyuk | sudira maglut kabuncang | tandang Hyang Sambu manitis ||

29. Kumitir [Kumi...]

--- 438 ---

[...tir] mangsah magalak | wêntus dugang-dinugang dyan matinggil | Kumitir binuwang riwus | kumêtap tibèng lêmah | Citragatra citrane gya manugsmèng wus | masah sarêng sura mangkyat | sarêng managlut katangsil ||

30. Hyang Kala Yama lumêkas | gya manugsma wus mangsah dyan mawêngis | hyang lir ditya wudhu pupuh | gora rèh sura panggah | wêngis mamuk nubruk Dyan Sôngka mapangguh | cangklèt winaglut tan kongkal | ambêg sarosa sang kalih ||

31. radyan ingangkat binuncang | mrês budyapyuk sarambut nora osik | Seta dinugang sukontus | binuwang tiba têbah | Dyan Kumitir tinawang kinisar asru | binuwang tumibèng têbah | tandang Hyang Bayu mawêngis ||

32. Dyan Seta sudirèng mangkrak | bêg sarosa musthi kumlasa aglis | magutuk malumpat nubuk |[53] sumawur sirèng jaja | gapruk cêngkah dêdêl-dinêdêl mapangguh | Seta katangsil kabuncang | krura myat gurda pinusthi ||

33. nabêt malêdug wrêgsa crah | ngrasug sirèng katampin wus katinggil | binuncang tiba makuntus | Hyang Manikmaya tandang | nugsmèng riwus campuh Dyan Sôngka winaglut | kongkih

--- 439 ---

binuncang wus kentas | gêpah Hyang Kumara Murti ||

34. Tunggul Manik nglanglang jagat | nugsma gêpah mangsah Dyan Damarsasi | wêntus cangklèt dirèng pupuh | dêdêr-madêdêr panggah | môngga mangkyat kongkih-mangongkih sru pangguh | sang kalih sudibya ing prang | byuh bayu prabawa prapti ||

35. mêndhung-mêndhung tara rimang | bagaspatra sumurêm kênyar agring | mangkara duta kumutug | parbata goyang-goyang | kuwung teja lêngkawa tanjak supênuh | rika sang kalih widigda | kapênuhan byating jurit ||

36. wiku darpa trus bramantya | tyaning sura kumutug mawêtyagni | prabawa kumbul sumundhul | dahana sirèng tawang | kalihira tan kawrat kurdhaning pamuk | samya amiyak warana | pamyating kang padha siji ||

37. Seta Sasôngka macêngkah | Hyang Narada pagut lan Tunggulmanik | kendra maputêr mawaglut | Hyang Panji Nrada ginggang | gya kinisar ing tawang wuwusira sru | latah pamojarira Sang | Kaneka mring Sang Hyang Rêsi ||

38. Palibaya mintraningwang | salah gawe jawata mayang[54] dasih | ing rèh sidaning tumuwuh | titising karsaning kang | Hyang Pratingkah kêlawan solahing ulun [ulu...]

--- 440 ---

[...n] | têmah amêmurung lampah | papêsthèning jawata di ||

39. babo pawong-sanak ingwang | eman-eman sira kasêrêng runtik | iya ing wusananipun | ngêlongi kaluhuran | nikmating Hyang Sugsmana ingkang ginadhuh | badharing rèh kampurnan |[55] lilih Hyang Srêngkara Murti ||

40. kang asta sampun winudhar | matur nêmbah hong Siwah Boja luwih | dewane bathara luhur | sumrup nata priyôngga | jênang sela kang gung pangapuntên hyangku | angling Hyang Kaneka Putra | nirdahna pinaroning ngling ||

41. sawuse durunge bapa | sun apura rêke sasiring budi | payo ywa ngregoni laku | ring sang kalih murcita | Manikmaya nugsma mring Layangseta wus | rame dènnya pacakara |[56] lan Rahadyan Damarsasi ||

42. kari jinurung ing dewa | Dyan Sasôngka loyo wakyating jurit | ya ta sêgsana sirambruk | dahat luntak ludira | wus kasambut ing adilaga sang bagus | cêngêng lênglêng ing panyipta | pasrah Kang Miseswèng Jati ||

43. emuting tyas sanalika | mung garwanya ingkang tinilar guling | Anjasmara sang lir santun | kawangwang sir kasmaya | ing wusana Dyan Sôngka mijil ingkang luh | ginêgêt [ginê...]

--- 441 ---

[...gêt] jroning wardaya | sêsambatnya radyan mantri ||

44. ariningsun Anjasmara | dèn lêgawa pun kakang têkèng pati | anglakoni lara lampus | karia awibawa | rinêgsaa ing budya dening Sugsma Gung | amanggiha suka wirya | ingsun ingkang anglakoni ||

45. saya trênyuhing wardaya | ketang ing rèh saparipurna kang sih | ya ta sangsaya mangunggut- | unggut kabyatan ingkang | èstu darpa angsung pamrah soring pupuh | mojar Radyan Layangseta | Damarwulan wêdi mati ||

46. têmahan mijil kang waspa | kaya dudu lanang Si Damarsasi | rahadyan mangsuli wuwus | sarya luntak ludira | eman-eman yèn ingsun wêdia lampus | sanalika kang kaetang | mung rinta kang sawang sasi ||

47. mendah baya kawlas-arsa | ingsun pêjah satêmah bela lalis | Seta sugal wuwusipun | môngsa kuranga priya | Anjasmara ayu anom bôngsa luhur | atmajane wong wibawa | dêstun abela wong mêskin ||

48. radyan jèngkèng pilênggahnya | ngingsêb-ingsêb padoning kunca kering | Dyan Seta wuwusira sru | hèh payo Damarwulan | pilih êndi ngisor atênapi dhuwur | lor

--- 442 ---

kidul kulon lan wetan | lan urip sawuse pati ||

49. myang pati durunging gêsang | Damarwulan tandya mangsuli angling | kabèh pisan ingsun ayun | kabèh wus darbèkingwang | jagat papat ing ngandhap miwah ing dhuwur | nora nampik milih ingwang | apan wus kawrat ing mami ||

50. Sang Hyang Wênang Sang Hyang Tunggal | Hyang Nurasa Nurcahya Sang Hyang Wêning | Hyang Wisesa ananingsun | mojar Dyan Layangseta | yya gumêndhung sira wrat saliring alus | yèn tan sêmbada ing tindak | miwah sampurnaning pati ||

51. yèn tuhu tyasira arja | ingsun arsa wruh patinira yêgti | mangsuli rahadyan bagus | iya luwih prayoga | sun adhêpkên ing jawata kang linuhung | lara pati tan suminggah | titahe darma nglakoni ||

52. mojar Radyan Layangseta | Damarwulan dêstun têmên lan urip | wawrat timbang pamuja trus | kagadhuh ing kawula | aja sira sumendhe ing dewa luhur | iku mingsih ujar keras | dudu labête wong luwih ||

53. angling Rahadyan Sêsôngka | Layangseta balik sira karsani | têmên-têmên amrih lampus | apa sêdya sikara |

--- 443 ---

yèn sikara ingsun pasrah ing Sugsma Gung | yèn sira kudu mratôndha | ing tyas pamusthining pati ||

54. sun pintakkên ing jawata | ing wusana sapa kang ngudanèni | nanging ta panjaluk ingsun | marga na tatu jaja | ri sêgsana Dyan Sôngka ngungalkên gupuh | tangginas Dyan Layangseta | curiganira tinarik ||

5. manrajang anggoco jaja | tatas manrus walikatira kering | rah muncar radyan layon wus | gumuling kang kunarpa | Seta mojar kaya dudu wong linuhung | rah jingga arus kang gônda | tandya kang rah pêthak mijil ||

6. minging gandanira kongas | Layangseta ebat sajroning galih | nimbali arinta rawuh | Kumitir munggèng ngarsa | sawadyanya wus pêpêg sumiwèng ngayun | Sabda Genggong tinêlasan | rinampog datan patitis ||

7. anangis angaru-ara | ki parêpat sarwi ngidung mênyanyi | môngsa matia wak ingsun | kajaba ana gajah | sumurup ing lèng dom sêdhêng êndhasipun | sêsêg buntute kêlawan | ana keyong nguntal mêri ||

8. mojar Radyan Layangseta | iki si wong gèsèh sêtya lan gusti | gustinira Damarsantun | tuhu yèn wong utama | angluhuri sampurnaning tyas ginêlung |

--- 444 ---

patitis pamuja arja | sun jurung mulyaning swargi ||

9. Ki Sabdapalon angucap | wong amati matine mênyang ngêndi | Dyan Layang Kumiti[57] muwus | marang ing kalanggêngan | Nayagenggong nangis sarya ngusapi luh | langgêng niku kaya napa | sanikine ontên pundi ||

10. Dyan Seta mangsuli sabda | langgêng iku têtêp ora gumingsir | datan kacakra ing kalbu | kang darbe ing Sugsmana | Sabdapalon nabda Hyang Sugsmana niku | sapa ingkang duwe anak | punapa jalu lan èstri ||

11. angling Kumitir manêntak | mungguhing Hyang Sugsmana tanpa siwi | tan ana ingkang sêsunu | lan ora èstra[58] lanang | Genggong mojar dene têka ewah-ewuh | punapa adarbe omah | karuhane dèn sanjani ||

12. manêbda Dyan Layangseta | kadhatone Sugsmana Kang Linuwih | kasampurnaning aluhur | kasucèn myang kamulyan | kaelokan kaluwihan gunging agung | kang têtêp tan kêna owah | langgêng kratone Sugsmama di ||[59]

13. Ki Sabdapalon angucap | Sugsma niku kaya apa kang warni | Layangkumitir amuwus | saèstu tanpa rupa | tanpa swara tanpa karna tanpa dulu | nanging luwih sangking [sang...]

--- 445 ---

[...king] janma | mumpuni sakèhing urip ||

14. urip datan inguripan | wus jumênêng lan karsane pribadi | tan kapadhan ing tumuh[60] | ki parpat saya sora | panangise akaku rasaning kalbu | wujude nora kababar | pangwasa ngêbêki bumi ||

15. awusana pasrah jiwa | sarya bapang duk arsa dèn larihi | ambêngok sambating wuwus | hèh Sugsmana Kang Mulya | ulun titip sêkul kula golong kantun | anèng nagri Prabalingga | myang lawuhku wawung siji ||

16. ing nguni dèrèng ngong pangan | panggihêna ing benjang jaman pati | gumya kang samya angrungu | sêgsana linarihan | jajanya trus aniba wus samya lampus | Kumitir lan Layangseta | sawadya budhal lumaris ||

17. mantuk dhatêng Majalêngka | ponang layon tinilar awanadri |[61] èstu kapupu ing pupuh | kunarpa sang lir Parta | sumyar-sumyar siniraman ing udan rum | sinongsongan mega pêthak | jinaga ing dhandhang milir ||

70. Dhandhanggula

1. Sang Hyang Tunggulmanik amrêpêgi | mring kang lagya nêmahi pralaya | arupa wong bagus anom | jumbuh lan ingkang lampus | têka mèsêm sajroning galih | kaelokaning Sugsma | parmaning tumuwuh | lênggah keringing kunarpa | sang mrêtapa

--- 446 ---

awas sasmitaning lungit | lungide Hyang Wisesa ||

2. dangu dènnya amancêr ing liring | liringira èstu karungrungan | ririh sang tapa sêbdane | sarya ngusapi marus | kanin dinrês tirta marta mrik | ki pantèn wus wungua | aja lembon turu | sira uga wus nguripan | ing bathara jawata ingkang linuwih | luwih asih mring sira ||

3. sang kunarpa dahat tanpa mosik | angling malih ring sang maha tapa | wus wungua sira radèn | kêlawan karsaningsun | ri sêgsana rahadyan mantri | kagyat sajroning pêjah | paripurna sampun | alon alênggah mangrêpa | Dyan Sasôngka mulya atêmahan jati | matur saha wotsêkar ||

4. teja mulya lêgsananing adi | sinatriya sintên kang tinujwa | mèsêm sang tapa dêlinge | yayi mas basaningsun | marang sira wruhanta yayi | ingsun kang dadi marga | pitulung Sugsma Gung | anguripakên ing sira | wastaningsun yayi Hyang Srêngkara Manik | satriya amartapa ||

5. balik ingsun atêtanya yayi | sapa ingkang pinujwa ingaran | myang pinangkanira radèn | radyan nêmbah umatur | wastèng ulun pun Damarsasi | satriya Paluhômba | Maundara sunu | sumawitèng Majalêngka |

--- 447 ---

sang mêrtapa sabdanya arum amanis | paran purwakanira ||

6. dene têmah layon ing wanadri | radyan mantri umatur wotsêkar | tandya cinêndhan[62] wuwuse | apa luhuranipun | amirangrong pucak sêmèdi | tan susah sira jarwa | yayi manira wruh | ing sasanèskaranira | ing wêkasan paran sinêdya ing kapti | ing rèh wus paripurna ||

7. matur nêmbah Radyan Damarsasi | yèn marêngi paduka sang tapa | manglêbur tapat[63] tilase | ing pada sang pukulun | mèstutèng rèh lumiring kapti | sumêdya ngranupada | sang mêrtapa muwus | babo babo mintraningwang | ngêndi ana wong bakal amutêr bumi | sêdya wisma ing arga ||

8. pan ing mêngko pituduh sun yayi | tutugêna ngrêbut Majalêngka | wus kagunganira dhewe | dene wong roro iku | parêpatnya kang padha lalis | aja sumêlang driya | nguripan Hyang Agung | sang tapa tandya murcita | Dyan Sasôngka angungun sajroning galih | ing sang asih sung purna ||

9. parêpatnya ginugah awanti | Sabdapalon Genggong tandya gêsang | wus waluya satêmahe | Ki Nayagenggong muwus | Sêbdapalon ingsun angimpi | winudan anèng pasar | cinorengan angus | sarta dèn cukur marapat | gêdêring wong jare sun ngutil kêmiri | mila ki tôndha

--- 448 ---

gusar ||

10. radyan mantri wuwusnya amis |[64] paman priye ing pirêmbugira | mungguh pakêrtining lakon | Ki Sabdopalon matur | yèn marêngi paduka gusti | wangsul mring Prabalingga | amboyong para rum | myang ratu sèwu nêgara | tinêlukkên pra menak para ngabèi | sagung kang dados mêngsah ||

11. malar dadya nyina jayèng juri |[65] ing rèh mangke sampun kenging gêlar | wêwekaning wong kang dahwèn | Ki Nayagenggong matur | lêrês Sabdapalon sang pêkik | wangsul mring Prabalingga | nguni wêsi pupuh | nênggih kang bindi pusaka | tagsih kantun anèng jroning dalêm puri | rinêgsèng ing pra garwa ||

12. rêbat lampah pusaka ingambil | bindi kilat yèn sampun kaasta | sakarsa paduka dados | nadyan sapintên mungsuh | atangkêpa sakêthi sisih | têgsih awrat Sri Bêsma | prandene kapupu | sanadyan wong Majalêngka | adadosa mêsah[66] sêdaya tan gigrig | paduka yèn wus ngasta ||

13. bindi kilat mêsthi pilih tandhing | tuwan dados lêlananging jagat | tan tanggêl lêlampahane | pun Sabdapalon lamun | ladan[67] dhatêng kawula yêgti | yogi pinukul pisan | kang ngantya kumêpruk | dêmang prêkule majua | mamrêm gulung sayêgti kula

--- 449 ---

tadhahi | warnane kadya umpak ||

14. byar sakala rahadyan ing galih | duk miyarsa ature Ki Sabda | Genggong ginêgêt ing tyase | radyan sêgsana wangsul | dhatêng Prabalingga nêgari | datan kawarnèng marga | ing pura wus rawuh | suka ing tyas amiyarsa | tiga sang dyah ingayap sagung pra putri | asri akêlangênan ||

15. wancinira dungkap madya latri | sawusira dumugi kasukan | radyan anglimpe wurine | garwa sêpuh sinambut | wus binêkta ing tilam sari | garwa kalih kang tansah | ingayap para rum | sawuse kèndêl bêdhayan | para sang dyah ana ingkang padha cuki | ana kang kar-akaran ||

16. wênèh ana catur ana kèngsi | kang satêngah ana kang amaca | lir suling barung swarane | kala sang murdaning kung | ararêsmèn rahadyan panji | ya ta Sang Partasmara | paprêman tumurun | amêrpêki para sang dyah | kalih kundur Juwitaningsih Sang Dèwi | Juwataningrum samya ||

17. akêkanthèn pliring-pliringing sih | gya kapêthuk sang anjayèng tilam | gya pinondhong kalih nyemot | binêgta ing tilam rum | kuwonira Juwatiningsih | arame [ara...]

--- 450 ---

[...me] campuhing prang | kinalih ing pupuh | para putri kawêratan | kuwonira samya isi Damarsasi | yèn tiga tiga radyan ||

18. lamun pitu pitu radyan mantri | lamun sanga sanga Radyan Sôngka | kawêratan padha ijèn | kang saos dalêm agung | Damarwulanira nênggani | kang maca binarungan | myang kang mêncil lungguh | sinandhing mring Damarwulan | kang wus turu ngimpi panggih Damarsasi | pinrêsmi ing panendran ||

19. Sabda Genggong mring Dayun kêpati | patènira sampun kinalihan | katiga Dayune dhewe | reyang wong bangun turut | ing sakarêpira ngarêpi | parêmpon anèng jaja | aja na kang mundur | arame undur-unduran | wong tatêlu tinêlu lan api-api | marong ponang bêdhiyan ||

20. bêdhiyane nora rupa gêni | gêninira tan kêna ginarap | ginarap dene wong akèh | kakèhên epor jagung | jagungira sakucing-kucing | kucinge bêbarêngan | barêng munggah ngusuk | usuk-usuk kongsi rusak | rusak lêbur gêgêbêr kobar kêbalik | ambêlok katingalan ||

21. ri wusira marna jroning puri | ya ta ing jawi [ja...]

--- 451 ---

[...wi] enjing paseban | raja sinatriya andhèr | sèwu nêgara prabu | Maharaja Mandura Aji | Sri Dewa Baudhêndha | malih rajèng wangsul | Sri Dewa Gung Walikrama | ingkang tansah sadhiya ing pôncaniti | ngimpuni balakuswa ||

22. kadang katut Sri Mandura Aji | garwa sêpuh Dyah Juwitawatya | gung Walikrama Sang Rajèng | yayah tarunanipun | ingkang dados garwa narpati | Juwitaningsih Sang Dyah | de garwa waruju | Juwataningrum pranyata | atmajanya ring Sang Balega Narpati | nênggih Sang Danurwenda ||

23. satiwasnya kapupu ing jurit | putra ari nênggih kang gumantya | Dewa Carangwaspa Rajèng | malih kawarnèng wuwus | Putra Japan ingkang gumanti | Dyan Arya Wijanarka | ri Sasmitaningrum | Walèri putra gumantya | sira Radyan Menak Sarijana nênggih | rakanta Dyah Susela ||

24. liya sangking punika ta sami | kasambut ing prang gumantya lênggah | milih lyan wong têguh totos | malih ingkang winuwus | para raja kang tiwas jurit | sanèsnya Sri Balega | namung patihipun | kang ngimpuni balakuswa | katut dening Sri Mandura Rajèng Bali | ya ta kang kawuwusa ||

25. nagri

--- 452 ---

Bandhung Macan Gleyang Patih | ing Sumênêp Dêmang Drêpanila | nagri Mêkasan patihe | sira Ki Gajahdhungkul | Patih Kêling pun Môndhakaki | ing Bugis pun Cik Kapal | sabala supênuh | lyan ta pra menak dipatya | pirang-pirang ing kursi samya anangkil | lir gunung gêni sinang ||

26. Menak Kantar Menak Jalanidhi | Bajo Rante Bajo Barong miwah | malih Menak Macan Gaèng | myang Menak Sapulêbu | Sapu Laut myang Sapu Langit | myang Menak Sapu Barat | Menak Sapu Mêndhung | Sapu Mega Sapu Gêlap | Batu Barang Batu Gunung Batu Wukir | myang Menak Batu Laya ||

27. Batu Mayang Menak Batu Kunthing | Batu Lapak Menak Batu Wangkang | Batu Pacalang jèjère | lan Menak Batu Wêrnung | Batu Kêras lan Batu Kêcil | lawan Batu Istantra | lan Batu Kêstambul | Batu Jong myang Batu Mirah | Batu Yankong Batu Undrus Batu Kalsing | lan Batu Ônggadôngsa ||

28. Dhaèng Sembang lan Dhaèng Makincing | Dhaèng Prêlan lan Dhaèng Marewah | kêlawan Dhaèng Lupèhèk | lawan Dhaèng Upêrkup | Dhaèng Pilman Dhaèng Upêrti | kêlawan Dhaèng Gustap | lan Dhaèng Prijakup [Prija...]

--- 453 ---

[...kup] | Dhaèng Lêpèr Dhaèng Lêstrap | lawan Dhaèng Lêstram lan Dhaèng Drahmani | kadya sêkar sêtaman ||

29. kênyar kumilat teja mawa sri | pagut rênggèng kala marcu lumrang | rêtna kêncana rugma byor | ring Sang Mandura Prabu | Walikrama Narendra Bali | kang dadya gêgunungan | tinênga wadya gung | warnanên wau ing pura | nguni sang sri gunêm rèh lan para putri | lir ta Sang Sri Hyang Endra ||

30. istha sêdhêng pratistha duk dening | misudèng sih Sang Parta wiwaha | suralaya madêg rajèng | Palguna dikarèng rum | surèng laga lan nirbinta ji | kabyatan sir kawirywan | amênuhi ing kung | suranadya sapta dasa | kasrah sirèng Dananjaya jayèng jurit | tan siwah samantaya ||

31. kawuwus Sang Dyah Juwitawati | aturira cocak môngsa |[68] nanging padha sêmu bae | radyan rumojong sampun | ya ta Sang Dyah Juwitawati | Juwitaningsih miwah | Dyah Juwitaningrum | akarya sêrat sêgsana | ing rèh pura wusananira ing nguni | satriya Majalêngka ||

32. dutaning sang maha prabu dèwi | sinotyèng rat kêkasihing dewa | ingestrenan sakarsane |

--- 454 ---

nênggih Dyan Damarsantun | mangrêbat rok atandhing jurit | lan sang Sri Urubêsma | awusana prabu | tiwas katigas kang murda | myang pusaka bindi kilat wus pinusthi | ing môndra Partasmara ||

33. kang pinujwa sagung para putri | tur ingangkat kasudibyaning prang | para garwa lulut kabèh | luwar papa kaswayun | kang sungkawa manah tansah gring | sokur ing dewa mulya | Menakjingga lampus | ing mangke wus kalampahan | para sang dyah ginarwa sang jayèng jurit | sêgti tur dikarèng rat ||

34. jumbuh ing Sang Hyang Asmara kègsi | kasusra tuhu datanpa timbang | lir sang hyang surèng baguse | nanging Sasmitaningrum | lawan Sang Dyah Suselawati | myang murdanya Sri Bêsma | Maospait sampun | rinuhunakên ing lampah | kang minôngka pêrtôndha ungguling jurit | tiwas Bêsma katigas ||

35. wusananing srat ingkang pinuji | tôndha astanira sang dyah tiga | sabiyantu para sinom | dhatêng ing sang aprabu | Sri Mandura lan Rajèng Bali | tênapi Sri Balega | Carangwaspa Prabu | myang Dyan Arya Wijanarka | tuwin dhatêng ring Sang Dipati Wêlèri | Dyan Menak Sarijana ||

36. sang dyah tiga miwah para [pa...]

--- 455 ---

[...ra] putri | minta ing sih biyantu ing lampah | agya mèstuti gyèng tyase | mring sang anjayèng pupuh | rèh ta sampun tumêkèng janji | pamarnaning jawata | mring kêkasihipun | rinowang sabda ing dewa | ing prajanji karaharjan sarta suci | sinotya ing jawata ||

37. ri sampuning dados punang tulis | sinung tôndha ponang cap têtiga | tiningkêm lumêgsana ge | binêgta sirèng Dayun | sapraptanya ing pôncaniti | cingak sagung tumingal | winantya ing pasmun | tinampèn Sang Sri Mandura | punang sêrat binuka sinugsmèng galih | ing têmbung ngêmu brôngta ||

Catatan kaki:

1. dwi. (kembali)
dwi.
2. Kurang satu suku kata: tri kawula busana. (kembali)
Kurang satu suku kata: tri kawula busana.
3. sad. (kembali)
sad.
4. sacara. (kembali)
sacara.
5. Kurang satu suku kata: kang cara-cara corih. (kembali)
Kurang satu suku kata: kang cara-cara corih.
6. lapa. (kembali)
lapa.
7. dêlinge. (kembali)
dêlinge.
8. sandi. (kembali)
sandi.
9. mêndhak. (kembali)
mêndhak.
10. linuwih. (kembali)
linuwih.
11. sêdhêpe. (kembali)
sêdhêpe.
12. Kurang satu suku kata: kang satêngahipun. (kembali)
Kurang satu suku kata: kang satêngahipun.
13. Kurang satu suku kata: kang sawênèh ana kadya laras ganthi. (kembali)
Kurang satu suku kata: kang sawênèh ana kadya laras ganthi.
14. prajurit. (kembali)
prajurit.
15. Guru lagu seharusnya: 8e, sarya nguculi ucale. (kembali)
Guru lagu seharusnya: 8e, sarya nguculi ucale.
16. Kurang satu suku kata: Ki Nayagenggong nusul. (kembali)
Kurang satu suku kata: Ki Nayagenggong nusul.
17. Lebih tiga suku kata: suka lila kawula tumêkèng pati. (kembali)
Lebih tiga suku kata: suka lila kawula tumêkèng pati.
18. namur. (kembali)
namur.
19. Kurang satu suku kata: luwih panarima mami. (kembali)
Kurang satu suku kata: luwih panarima mami.
20. Kurang satu suku kata: angathahkên ingring ati. (kembali)
Kurang satu suku kata: angathahkên ingring ati.
21. brôngta. (kembali)
brôngta.
22. Kurang satu suku kata: Suselawati manêbda. (kembali)
Kurang satu suku kata: Suselawati manêbda.
23. nèng. (kembali)
nèng.
24. ngrênggani. (kembali)
ngrênggani.
25. Kurang satu suku kata: radyan duk miyarsa angling. (kembali)
Kurang satu suku kata: radyan duk miyarsa angling.
26. wus. (kembali)
wus.
27. sihing. (kembali)
sihing.
28. kurang dua suku kata: malih matur sarwi awotsari. (kembali)
kurang dua suku kata: malih matur sarwi awotsari.
29. Kurang satu suku kata: gya lumampah aruntung tindake. (kembali)
Kurang satu suku kata: gya lumampah aruntung tindake.
30. Lebih satu suku kata: ri sêgsana si taga wus prapti. (kembali)
Lebih satu suku kata: ri sêgsana si taga wus prapti.
31. Dyan. (kembali)
Dyan.
32. Kurang satu suku kata: prapta ingkang sinêdya ing kapti. (kembali)
Kurang satu suku kata: prapta ingkang sinêdya ing kapti.
33. Kurang satu suku kata: awèh brôngta mring kang nugsmèng tulis. (kembali)
Kurang satu suku kata: awèh brôngta mring kang nugsmèng tulis.
34. Kurang satu suku kata: Hyang Katgrita Sumayana aglis. (kembali)
Kurang satu suku kata: Hyang Katgrita Sumayana aglis.
35. ing. (kembali)
ing.
36. dyan. (kembali)
dyan.
37. Juwitawati. (kembali)
Juwitawati.
38. Kurang satu suku kata: adumèh wong binabagus. (kembali)
Kurang satu suku kata: adumèh wong binabagus.
39. panggih. (kembali)
panggih.
40. Kurang satu suku kata: gêpah dyah Suselawati. (kembali)
Kurang satu suku kata: gêpah dyah Suselawati.
41. lambungnya. (kembali)
lambungnya.
42. pamidhangan. (kembali)
pamidhangan.
43. Hyang. (kembali)
Hyang.
44. Parta. (kembali)
Parta.
45. Kurang satu suku kata: tur saandêling kang wèsthi. (kembali)
Kurang satu suku kata: tur saandêling kang wèsthi.
46. mring. (kembali)
mring.
47. manira. (kembali)
manira.
48. solahing (dan di tempat lain). (kembali)
solahing (dan di tempat lain).
49. Kurang satu suku kata: Layangseta ing panyipta kalih wuwus. (kembali)
Kurang satu suku kata: Layangseta ing panyipta kalih wuwus.
50. narendra. (kembali)
narendra.
51. rugma. (kembali)
rugma.
52. Kurang satu suku kata: gègèr giras kang para prawira mawur. (kembali)
Kurang satu suku kata: gègèr giras kang para prawira mawur.
53. nubruk. (kembali)
nubruk.
54. marang. (kembali)
marang.
55. Kurang satu suku kata: badharing rèh kasampurnan. (kembali)
Kurang satu suku kata: badharing rèh kasampurnan.
56. pôncakara. (kembali)
pôncakara.
57. Kumitir. (kembali)
Kumitir.
58. èstri. (kembali)
èstri.
59. Lebih satu suku kata: langgêng kratone Sugsma di. (kembali)
Lebih satu suku kata: langgêng kratone Sugsma di.
60. Kurang satu suku kata: tan kapadhan ing tumuwuh. (kembali)
Kurang satu suku kata: tan kapadhan ing tumuwuh.
61. ing wanadri. (kembali)
ing wanadri.
62. cinêndhak. (kembali)
cinêndhak.
63. tapak. (kembali)
tapak.
64. Kurang satu suku kata: radyan mantri wuwusnya amanis. (kembali)
Kurang satu suku kata: radyan mantri wuwusnya amanis.
65. jurit. (kembali)
jurit.
66. mêngsah. (kembali)
mêngsah.
67. ladak. (kembali)
ladak.
68. Kurang dua suku kata: aturira cocak môngsa kala. (kembali)
Kurang dua suku kata: aturira cocak môngsa kala.