Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 22: R)

Judul
Sambungan
1. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 01: A). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
2. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 02: B). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
3. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 03: Kh). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
4. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 04: D). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
5. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 05: J) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
6. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 06: Dh) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
7. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 07: E) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
8. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 08: Ê) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
9. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 09: G) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
10. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 10: H) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
11. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 11: I) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
12. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 12: Y) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
13. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 13: K) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
14. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 14: L) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
15. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 15: M). Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
16. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 16: N) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
17. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 17: NY) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
18. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 18: NG) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
19. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 19: U) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
20. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 20: O) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
21. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 21: P) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
22. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 22: R) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
23. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 23: S) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
24. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 24: T) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
25. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 25: C) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
26. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 26: Th) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
27. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 27: W) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
28. Bausastra Jawa, Poerwadarminta, 1939, #75 (Bagian 28: Z) . Kategori: Bahasa dan Budaya > Kamus dan Leksikon
Citra

R

ra :
I êngg. ora; kc. rak. II êngg: bingung, kisruh, ora jênjêm.
(raba) :
di-[x]-([x]) êngg. kn digrayang, digêgrayangi.
rabah-rabah :
pc grabah; uga kc. robah-robah.
(rabas) :
ng-[x] êngg. kn maprasi (ngrampasi) têtuwuhan.
(rabasa) :
di-[x] kw dirusak, dirêbut kanthi pêksa.
rabat :
(W) kn cowokan, sudan tmr. dêdagangan.
(rabda) :
ng-[x] kw ndadi, mundhak-mundhak; kc. rêbda, rêda.
(rabèk, rabèt, rabit) :
kn kc. robak-rabèk.
rabi :
kn 1 (garwa ki) êngg. somah, bojo (wadon); 2 (a-[x]) krama ki. nglakoni jêjodhoan tmr. lanang; ng-[x], ngrabèni: (nggarwa ki) ngêpèk bojo; ngrabèkake (ngramakake ki): ngomah-omahake (njodhokake) tmr. lanang; rabèn: dhêmên (kêrêp) rabi.
Rabingulawal, Rabingulakir :
(A) kn ar. sasi kang katêlu lan kapat.
rabuk :
kn 1 jasad-jasad sing dianggo nyuburake têtuwuhan, lêmèn; 2 êngg. adhukan (jladrèn) wêdhi karo gamping dianggo nembok; 3 êngg. wur ing têmbako; di-[x](i): 1 dilêmèni, didèkèki rabuk; 2 dicampuri nganggo wur.
Rabu'ssawawati wa'lardi[1] :
(A) kn Bêndaraning langit lan bumi.
(rabut) :
di-[x] êngg. kn dicabut, dibêdhol (jangkar).
rab-rab :
kw wrata, mratani.
rad :
(W) kn 1 kêklumpukaning wong sing kajibah ngrêmbug ut. awèh pamrayoga; 2 pc. pamrayoga, pirêmbug.
rada :
n. radi k sathithik-sathithik kadunungan sipat sing kasêbut ing têmbung candhake, up. [x] gêdhe, [x] umuk; [x]-[x]: 1 sathithik-sathithik rada, manda-manda; 2 pc. rada gêndhêng.
rad-agama :
kn pangadilan babagan agama sing dipandhegani pêngulu.
radan :
êngg rada.
rada-rudu :
êngg. kn rêgêjêgan pêpadon.
radèn :
kn sêbutane para darahing ratu.
radèn adipati :
kn 1 sêbutane pêpatihdalêm ing Surakarta ut. Ngayogya; 2 [x] arya: sêbutan kaurmatan tmr. bupati Gupêrmenan.
radèn ajêng :
kn sêbutane bocah wadon darahing ratu nganti têkan canggah.
radèn ayu :
kn 1 sêbutane darahing ratu (radèn ajêng) yèn wis omah-omah; 2 sêbutane garwane bupati Gupêrmenan.
radèn bagus :
kn sêbutane bocah lanang darahing ratu wiwit warèng sapangisor sing durung rabi.
radèn bèi :
(ngabèi) kn 1 sêbutane abdidalêm kraton ut. pangrèh praja sing asline wis mawa sêsêbutan radèn; 2 êngg. sêbutane priyayi pangkat têngahan.
radèn ngantèn :
kn sêbutane wong wadon sing isih darah (wiwit warèng sapangisor).
radèn panji, radèn mas, radèn mas arya :
kn sêbutane darahing ratu kang lanang, wiwit canggah munggah.
radèn rara :
(lara) kn sêbutane bocah wadon darahing ratu wiwit warèng mêdhun.
radi :
k rada.
radin :
k rata.
radinan :
k ratan (dalan).
rad-indiya :
kn rad luhur kang awèh pamrayoga marang Gupêrnur Jendral, sarta ngêmbat ruwêt rêntênging paprentahan.
radite, raditya, radiktya :
kw srêngenge.
rad-kawula :
kn rad sing minangka dadi wêwakiling kawula mung wênang awèh pamrayoga sarta ngaturake pitakonan.
(radon) :
ng-[x] êngg. kn ngrêbda.
radosan :
kd ratan; kc. radinan.
rad-pêni, rad-pêni indiya :
kn rad-indiya jaman kumpêni.
radya :
(S) kw krajan.
radyan :
kw radèn.
raja :
(S) kn 1 ratu; cs 1; 2 kanggo araning gêdhang warna-warna; 3 (sawah [x]) êngg. sawah darbèke wong sadesa; rumaja: kumratu; ng-[x]: 1 ambêk kaya raja; 2 nganggêp raja marang; di-[x]-[x]: dipêpuji kaya dene raja; kc. krajan, rumaja, rinaja.
raja-amal, raja-darbe, raja-duwe :
kn barang-barang sing didarbèni.
Rajab :
(A) kn. ak sasi Rêjêb.
raja-brana :
kn bandha sarta barang-barang sing akèh pangajine.
raja-jamas :
êngg. kn. ar. ngèlmu kanggo sarana nêgori kayu gêdhe.
rajag :
kn trocoh akèh bangêt; [x]-an: trocohan.
rajah :
I kn 1 gêgambaran ut. tulisan ing dluwang lsp. dianggo jimat; 2 corèk gêgalêran ing èpèk-èpèk. II (S) kw: pêpenginaning ati, hawa-nafsu.
rajah-tamah :
(S) kw pêpenginan sarta kamurkaning ati.
raja-kaya :
kn kewan ingon-ingon sing ngêtokake kaya (jaran, sapi, kêbo).
raja-kaputran, raja-kaputrèn :
kn sandhangan lan rêrênggan pangantèn (lanang, wadon).

--- 516 ---

rajamal ~ rahaswa.

rajamal :
kn kc. raja-amal.
raja-muka :
kn ar. petungan dianggo mbincili bêgja cilakaning lêlakon (maling lsp).
rajaniti :
(S) kw 1 pangadilan; 2 babagan pangrèh praja.
(rajang) :
ng-[x] kn 1 ngirisi tipis-tipis up. ng-[x] têmbako lsp; 2 êngg. nggarisi (mluku, ngalèni lsp) malang; [x]-an: 1 apa-apa sing dirajang; 2 êngg. kalenan malang.
raja-manganggo :
br panganggone ratu.
raja-pati :
n. raja-pêjah k prakara pêpati marga kêrêngan lsp.
rajapatni :
kw pramèswari.
raja-pèni :
kn barang-barang sing pèni-pèni.
raja-pundhut :
kn ladèn barang-barang saka wong cilik marang nêgara (ratu).
raja-putra :
br anaking ratu (pangeran, pangeran adipati).
raja-putri :
br putrining ratu.
raja-singa :
kn ar. lêlara bngs. bêngang.
raja-siwi :
kw anaking ratu.
raja-sunu :
kw anaking ratu.
rajaswata :
(S) kw 1 waktu kang prayoga; 2 wis nggarap-banyu, wis mangsane omah-omah (akil balig); 3 anaking ratu.
rajata :
(S) kw salaka.
rajatadi :
kw raja-pèni.
raja-tatu :
kn prakara tatu kang marga kêkêrêngan lsp.
rajaweda :
kw kurban slamêting ratu murih raharjaning nêgara.
rajawêrdi :
kn ar. jasad rupane sêmu biru (dianggo dhasaring êmbanan intên lsp).
raja-wisuna :
(pisuna) kn prakara sing ndadèkake padudon.
(rajèh) :
kn kc. rojah-rajèh.
rajèng :
br 1 wc. raja ing; 2 (sang [x]) raja.
rajêg :
I kn pagêr kang digawe kayu, turus lsp; ng-[x]-i: magêri nganggo rajêg. II kn: ar. ulêsing jaran (sêmu kuning sikile papat pisan irêng).
rajêg-wêsi :
kn pagêr kang digawe wêsi.
rajin :
êngg. kn srêgêp, nècis; ka-[x]-an: kasrêgêpan, kagunan tangan.
(rajug) :
ng-[x] êngg. kn kagèt bangêt.
rajun :
kn ar. têtuwuhan.
rajungan :
kn bngs. kêpithing.
rajut :
kn nam-naman bolah (kênur lsp) wangune kaya jala; [x] kawat: rangrangan kawat (sêtrimin).
rajwa :
kw krajan.
rajya :
(S) kw krajan.
radhikal :
(W) kn owah-owahan kaanan kang kalawan mbabar-pisani.
radhio :
kn tilpun (tilgram lsp) tanpa kawat.
raèn :
ut. rêraèn kn lumah kang perangan ngarêp (ndhuwur); pa-[x](an) (praenan): wanguning rai, polatan; kc. rai.
raga :
I êngg. kn bngs. kranjang; [x]-[x]: pêprênthêlan sing digawe bênang mas (salaka). II kw: awak, badan wadhag; anor [x] br: andhap asor, ngêsorake awak; ora [x] br: ora mèmpêr, ora wujud; ngrêraga br: macak, mêmacak awak; di-[x]-[x] br: diandêl (dipracaya) nganti kaya awake dhewe. III (S) kw: sih, katrêsnan, brangta.
ragab :
êngg. kn bungah.
ragad :
pc wragad.
ragah :
kw agahan, grangsangan.
raga-ini :
kn ar. kêmbang.
raga-karana :
(S) kw nêngsêmake, njalari sih (trêsna).
ragan-ragan :
kw kèwês sarta kênès; kc. wiraga.
(ragang) :
I rumagang, mragang kn tumandang nyambut gawe bêbarêngan. II [x]-an kn: balungan, awak-awak (tmr. layangan, omah lsp).
raga-rago :
êngg. kn gojag-gajêg, ragu-ragu.
ragas :
ut. [x]-an kn ragangan balunganing (ula, kodhok lsp); kari [x]-an: mlarat bangêt; kc. règès.
(raga-sukma) :
ng-[x] kn nguwalake sukma saka bêbandaning badan.
raga-wanda :
kw sabuk.
ragèn :
kn ar. têtuwuhan.
ragêm :
êngg. kn 1 cocog, mupakat; 2 sênêng; kc. ragum.
ragi :
I pc. k rada. II kn: glêpung bêras dicampuri kayu lêgi karo bumbu liyane dianggo olah apêm, jladrèn lsp; diragèni: dicampuri ragi. III kn: parudan krambil dibumboni lan digangsa.
ragi-bali :
kn ar. bathikan.
ragil :
pc wragil.
ragu :
I (W) kn ar. olah-olahan sing diolah iwak ut. daging. II [x]-[x] êngg. pc: gojag-gajêg, mangu-mangu.
ragulo :
kn ar. têtuwuhan lan wohe; kc. rêgulu, argulo.
ragum :
I êngg. kn tali duk; ng-[x]: nalèni pring ing êmpyak katata rapêt (rêngkêd); êmpyak [x]-an: êmpyak sing pringe katalenan rêngkêd. II kn: cocog; di-[x]: digunêm, dicatur; 2 diramtam, dirancang; [x]-an: 1 rêmbugan, caturan; 2 rancangan, rantaman.
rago-rago :
êngg. kn ragu-ragu, gojag-gajêg.
rag-rag :
kw rug-rag.
ragrag :
êngg. kn gagrag; [x] anyar: gagrag anyar.
rag-rêg :
pc kêrêp orêg (oyag); kc. rêg.
rah :
I k gêtih. II pc: wc. lurah. III di-[x] kn: diarah.
rahab :
I kn 1 nanggapi (nyêkêl, nggrayang lsp) kalawan nelakake sudine (têgêle); 2 sudi, têgêl, ora ewa; ng-[x]-i: nanduki (nanggapi) dhayoh, pasuguh lsp. kalawan sênêng. II kw: tutup; di-[x]-i: ditutupi.
rahadèn, rahadyan :
br radèn.
rahayu :
n. rahajêng k slamêt, bêgja, luput ing kacilakan ut. kasangsaran.
raham, rahim :
(A) kn kc. rahman.
raharja :
kw rahayu, rêja.
rahasya :
(S) kw wadi, winadi, gaib.
rahaswa :
kw kc. rahasya.

--- 517 ---

rahat ~ rambang.

rahat :
kw 1 sikara, tiwas, rusak, kêna ing; 2 migunani; ka-[x]-an: kêtiwasan, kêtaton.
rahman, rahim :
(A) kn: ambêk wêlas asih (tmr. Allah).
rahmat :
(A) kn sih kawêlasan; ng-[x]-i: ngolèhake rahmat.
rahmatullah :
(A) kn: sih kawêlasaning Allah; mulih ing [x]: mati.
rahu :
kn ar. wit.
rahu-rahu :
kw tênggok.
rahuru :
kn dahuru, gegeran.
rahsa :
I ut. rahsya, rahswa kw wadi, winadi, gaib; kc. rahasya. II kw: 1 wijining wong lanang; 2 rasa; kc. rasa.
rai :
kn 1 (pasuryan ki) peranganing êndhas sing ngarêp; 2 peranganing apa-apa sing ngarêp; 3 sasisih ing lêmbaraning dluwang; 4 lumahing banyu lsp; [x] asu (dhingklik, gêdhèk, trumpah) pc: ora idhêp isin; diraèni: didèkèki raèn; kc. raèn, praèn.
raina :
n. raintên k wayah awan; kc. rina.
raya :
I ut. [x]-[x]. kn tumandang ing gawe (bêbarêngan); kc. kêraya-raya. II kw: gêdhe.
Rayagung :
êngg. kn sasi Bêsar (sasi kang karolas).
(rayah) :
njarah [x] kn: ngrêrêbut; di-[x]: dirêbut, dirêbut (dijupuk) bêbarêngan wong akèh; [x]-an: rêbutan.
rayang :
kn ar. ulêr.
(rayang-rayung, rayang-royong) :
di-[x] êngg digotong royong (ditandangi wong akèh).
rayap :
kn bngs. sêmut gêdhe rupane putih yèn wis manglar dadi laron ut. sulung; ng-[x], [x]-an: tumandang ing gawe bêbarêngan (kaya rayap).
rayat :
(A) kn 1 brayat, batih; 2 êngg. pc. k. bojo (rabi); 3 (ut. rakyat) kawula, wong cilik; di-[x](i): diingoni, dicukupi sakabutuhane; (re)[x]-an: bêbrayatan, gêndhon rukon sêsomahan.
rayat-jêlata :
(M) kn kawulaning nêgara sing mlarat tuwin uripe gumantung ing liyan.
rayi :
ki (êngg. k) adhi.
(rayud) :
ng-[x] kn 1 mbrayut, nalèni dadi siji; 2 nggubêd, mulêt; 3 ndhaku, ngêkaki[2] darbèking liyan; pang-[x] br: pandhaku marang darbèking liyan; [x]-an: 1 apa-apa sing dirayut; 2 têtuwuhan sing nggubêd (rumambat).
(rayuk) :
di-[x] pc dirauk, dirayud, dijupuk tanpa nêmbung.
rayung :
I kn bngs. alang-alang cilik; [x]-[x]: katon cilik mêrit-mêrit tmr. driji; ng-[x]-([x]): 1 katon kaya rayung; 2 cilik-cilik mêrit tmr. driji. II (W) kn: laladan sakubênging bètèng.
rayungan :
kn kêthokan têbu sing ditandur; kc. rayung I.
rak :
I kn erak, èrêk (tmr. swara, gorokan). II êngg. pc: ora. III kn: pancèn mula; up. [x] iya ta ! [x] bêcik ngono ! IV kn: planggrangan kanggo ngêtus piring lsp.
raka :
ki kakang.
rakangat :
(A) kn ndhungkluk lan ngambung lêmah (ing nalikane) sêmbahyang.
(rakasa) :
kc rêkasa.
rakatha :
kw yuyu.
rake, raki :
êngg kowe.
rakèt :
(W) kn tampelan ing main bal tampèl.
rakêt :
kn 1 cêdhak bangêt, mèpèt bangêt; 2 ([x]-rukun) bêcik bangêt tmr. mêmitran lsp; rumakêt: 1 rakêt ing; 2 sumanak, supêkêt; ng-[x]-i: nyêdhaki kalawan rakêt; ng-[x]-ake: 1 nyêdhaki karo; 2 ngrukunake; kc. krakêt.
rakêtan :
ki tapêl (tamba wêtêng).
rakit :
kn 1 wis rampung (sudhiya); 2 (sa-[x]) sapasang, sajodho (tmr. suwêng, jaran, sapi); 3 tatanan, pranatan; ng-[x]: 1 nata, nyadhiyakake; 2 masang, ngêtrap; 3 mranata; ng-[x]-ake: masang jaran lsp; [x]-an: 1 pêpasangan tmr.jaran, sapi lsp; 2 êngg. pasangan (angkul-angkul ing gulu sapi); 3 tatanan bab pamasanging omah lsp.
rakitan :
(g) êngg. pc sênadyan; wc. ora ketang.
rakyan, rakyana :
kw radèn (sêsêbutaning patih lsp).
rakmi :
kw batin, watak.
(rakud) :
ng-[x] êngg. pc 1 ngrayuk, ngrauk; 2 adhêm njêkut.
(rakup) :
ng-[x] kn ngukup banjur digêgêm.
rakus :
êngg. kn 1 mangani, dhêmén mangan; 2 cluthak, nggragas.
rakryan :
kw radèn (sêbutan).
(raksa) :
ng-[x] (S) kw njaga, ngrêksa; kc. rêksa.
raksaka :
(S) kw pangrêksa, panjaga.
raksasa :
(S) kw buta.
raksasi :
(S) kw buta wadon.
rakta, rêkta :
(S) kw abang.
rakwa :
kw rêko.
ram :
I êngg. kn rèncèk-rèncèk kayu sing dianggo bêndungan. II (W) êngg. pc: 1 jêndhela; 2 wêngkuning pangilon lsp.
rama :
1 ki. bapa; 2 êngg. kn. bapa, bapak.
ramak :
êngg. kn. pc bapak.
ramal :
(A) kn ngèlmu pêthèk (wêwêcan); di-[x]-i: dipêthèk, diwêca.
ramat :
I kn 1 sêrating godhong, woh lsp; 2 klamat. II pc: rahmat.
rambah :
kn ambal, ping up. [x] ping lima; [x]-[x]: ambal-ambalan, kêrêp bangêt; ng-[x]-i: ngambali manèh, mindhoni; 2 ngrambali nggaru sawah ngarêpake dadi lalahan; [x]-an: 1 ambalan, up. têlung [x]-an; 3 pindhon (sing wis dirambani).[3]
rambak :
kn 1 lapisane wlulang sapi(kêbo) sing digawe krècèk (krupuk); 2 oyoding witwitan sing ora nunjêm ing lêmah (ana sing katon ing jaba).
ramban :
ut. rêramban kn 1 golèk gêgodhongan dianggo kêlan ut. dianggo pakan wêdhus lsp; 2 êngg. golèk bedhangan; [x]-an: gêgodhongan sing kêna dipangan ut. kêna dianggo pakan kewan.
(rambana) :
ng-[x] kw nyrêmpêng, ngêtog karosan.
rambang :
I kn tangkaran sing panangkare

--- 518 ---

rambas ~ rampung.

padha karo tinangkar, up. 4 x 4 x 4 = 43 (papat rambang têlu). II ng-[x] kn: 1 nyèlèhake apa-apa (wadhah lsp) ing banyu ut. ing dhasare didokoki banyu (supaya ora dirubung sêmut); nyèlèhake kayu (wiji pari lsp) ing banyu supaya kuwat; 4 ngumbah mata sarana diêkum ing banyu (ut. ing tamba); kc. krambang. III ng-[x] kn: ngênam pênjalin ing palinggihan kursi lsp.
rambas :
kn tambas, ngêmbês mbrabas.
rambat :
kn 1 têtuwuhan sing tumèmplèk mulêt ing wit lsp; 2 pc. tansah mrèntèk-mrèntèk; rumambat br. ma-[x] (mrambat): tumèmplèk banjur nggrêmêt munggah; ng-[x]-i: 1 mrambat ing; 2 nular mrèmèn ing (tmr. gêni); [x]-an: 1 (ut. rêrambatan) mrambat ing; 2 lanjaran, apa-apa sing dianggo mrambat; 3 apa-apa sing kêna dianggo lantaran nggayuh sing luwih dhuwur.
rambêh :
kw mili.
(rambêt) :
ng-[x] êngg. kn matun.
rambit :
ut. [x]-[x] êngg. kn têtuwuhan mawa êri.
(rambyang) :
ng-[x] êngg. kn lunga mrana-mrana, mikir sing ora-ora; kc. klambrang.
(rambu) :
ng-[x], ngrêrambu êngg. kn nglari barang-barang sing ilang, golèk sisik-mêlik; kc. rambon.
rambut :
kn. rema ki saèm. wulu dawa kang thukul ing êndhas (ing woh jagung lsp); sa-[x]: sathithik (cilik) bangêt; sa-[x] pinara pitu: alus (lêmbut) bangêt; sa-[x] pinara sèwu: sathithik bangêt; rumambut: wiwit kênthêl tmr. jladrèn gula, glali lsp; ng-[x]-i: padha bênthèt nggalêr-nggalêr tmr. bala-pêcah.
rambutan :
kn ar. wit sarta wohe.
rambon :
I kn (sapi [x]) sapi turunane banthèng karo sapi lumrah. II kn: wangèn, ar. têmbako sing alus lan sêdhêp.
rame :
kn nywara sêru, gumêdêr, akèh wonge; [x]-[x]: 1 gumêdêr; 2 kasukan bungah-bungah; ngramèni: njalari rame; ngramèkake: 1 njalari rame; 2 mèlu-mèlu supaya muwuhi rame; ka-[x]-an: tontonan lsp. kang rame; pa-[x]-an: papan kanggo kêklumpukan ut. kanggo sukan-sukan.
ramean :
êngg. pc 1 karamean; 2 ora kalawan têmên-têmên; kc. rame.
ramêh :
kw rêgêd.
Ramêlan :
kn sasi kang kasanga (Pasa).
ramèn :
êngg. kn gumêdêr rame-rame; [x]-[x]: kalawan rame bangêt; kc. rame.
ramês :
I kn dicampur dadi siji, up. sêga [x] (sêga karo jangan sarta lawuh); tukang [x] êngg: bakul sêga salawuhane; ng-[x]: ngrampêd, mangan apa-apa. II ng-[x]-i êngg: ngêrti têmênan marang têgêsing têmbung lsp. III ng-[x] kw: ngrusak, nglêbur.
rami :
kn ar. têtuwuhan sing kulite kêna dianggo tali.
ramya :
(S) kw 1 endah, asri, nêngsêmake; 2 rame; 3 wêngi.
(ramping) :
[x]-[x], rumamping kn rêmêng-rêmêng, ora katon cêtha marga kalingan ing pêdhut lsp.
(ramu) :
di-[x], dirêramu kn diglandhang kanthi pêksa, dijarah kagawa lunga, dijilat diajak laku ala; diramosi: dirujak, diprakosa, dipilarani; kc. ramon.
ramud :
êngg. kn rampung.
(ramuh) :
di-[x]-i kn dipotha-potha, dirujag.
(ramut) :
ng-[x](i) êngg. kn ngopèni, ngrumati; [x]-an êngg: tutut, cumbu (tmr. manuk lsp).
ramon :
kn 1 bêbantên, wong kang dikaniaya; 2 kayu lsp. sing dianggo cêkêlan ing nalikane nglangi supaya ora klêlêp.
(rampa) :
ng-[x], ngrêrampa kn ndhabyang ut. ngotong-otong wong sêmaput lsp.
(rampad) :
ng-[x] kn nata lêlawuhan ing piring lsp; [x]-an: piring kang wis tinatanan ing lêlawuhan.
rampag :
êngg. kn rampak.
rampak :
kn 1 papak, kabèh padha (ora ana sing moncol); 2 babag sarta racak; di-[x]: 1 (ut. di-[x]-ake) digawe supaya rampak; 2 êngg. dirajang,[4] diêlêbi (tmr. banjir).
rampaka :
kw kc. rumpaka.
rampal :
kn copot sarta sêmpal tmr. wang, untu, pang lsp; di-[x]-i: diêmpali[5] pang lsp.
rampang :
êngg. kn kayu palang ing antarane bum cikar.
rampas :
I kn poèl (ganti untu) tmr. jaran. II ng-[x] kn: 1 nutuhi (nêgori) têtuwuhan, ngrapak (mapak) apa-apa sing moncol ut. mbrênjul; 2 êngg. mêthiki godhong têmbako sing wêkasan; [x]-an êngg. godhong têmbako sing wêkasan pamêthike. III ng-[x] kn: 1 ngrêbut kanthi pêksa; 2 mbêslah.
rampe :
kn pasuguh (panganan lsp); rêrampèn: ngêtokake pasuguh; kc. uba rampe.
rampèk :
I kn caraning kampuhan tmr. prajurit nyutra. II [x]-[x], ng-[x] kn: nyanak-nyanak golèk atining liyan (sabakdane padudon ut. pasulayan).
rampès :
êngg. kn rampung; ora di-[x] êngg: ora dirèwès.
(rampêd) :
di-[x] kn 1 dicacah; 2 digêbyah, digribig, kabèh dikatutake ora ana sing ditampik (diliwati).
(rampês) :
ng-[x] kw ngrajang.
rampêt :
êngg. kn tampar (dianggo salangan).
rampid :
kn mèpèt bangêt; ng-[x]: 1 êngg. natab prau (nganggo prau liya); 2 nyêrang, nêmpuh mungsuh, ngêpung bètèng.
ramping :
kn 1 wêwangunan cilik dawa nanging sarwa alus lan bêcik tmr. pawakan, tangan lsp; 2 rata alus ora ana sing mbrênjul; 3 alus sarta bêcik tmr. ukara, karangan lsp; 4 (rêrampinging ngèlmu) lêlungidan, rêrawitan; ng-[x]-ake: ngalusake, mbêcikake karangan lsp.
rampung :
kn wis dadi (tmr. garapan, pagawean), wis êntèk (tmr. tandang-tanduk, prakara lsp); di-[x]-i: 1 (ut. di-[x]-ake) digarap nganti rampung; 2 br. dipatèni; 3 diputusi tmr. prakara; ka-[x]-an: putusaning prakara.

--- 519 ---

(rampo) ~ (rancang).

(rampo) :
ng-[x] êngg. kn wiwit sêmi tmr. wit sing ngarang.
rampog :
êngg. kn kècu; di-[x]: 1 dikrocok ing gêgaman bêbarêngan wong akèh; 2 dikècu, disêrang bêbarêngan nêdya njarah-rayah; [x]-an: 1 (ut. pa-[x]-an) wayang kang minangka pêpêthan lakuning prajurit; 2 tontonan ngrampog macan.
ran :
wc aran.
rana :
I êngg. pc mrana; [x]-[x]: mrana-mrana. II kn. wc: wrana (slintru). III (S) kw: pêrang, paprangan.
ranangga, rananggana :
kw pêrang, paprangan.
(ranap) :
ng-[x]-i êngg. kn ngalami, wis tau nglakoni.
(randêng) :
ng-[x] êngg. kn nglandêng.
ranjam :
I ut. ranjang kn paturon. II di-[x] (A) kn: dibênturi watu.
ranjang :
kn paturon; kuwih [x]: ar. panganan dianggo slamêtan bangsa Cina.
(ranjap) :
di-[x] kn dipurak, dipothèng-pothèng tmr. burukan, kewan lsp.
(ranji) :
di-[x] êngg. kn diwènèhi pancèn pagawean ing sadina-dinane; ranjèn êngg: pagawean ing kalurahan kang kudu ditindakake ing wong desa; ranjène, ranjine êngg: pancène.
(ranjing) :
di-[x] êngg. pc dianjingake dianggo nyoba tmr. balungan omah lsp; ke-[x]-an: kêpanjingan ing setan.
ranju :
êngg. kn borang.
randha :
kn 1 wong wadon sing tininggal ing lakine sarta wis duwe anak; 2 (ut. randhan) ora ana bojone (wis ora ganêp), up. cangkir [x], lèpèk [x], kêris [x].
randha-drêngis :
kn ar. pari.
randha-kèli :
kn ar. bathikan lan ar. panganan.
randha-kisi, randha-kuwat, randha-luke, randha-caluk :
êngg. kn randha sing duwe anak lanang dadi wênang mèlu ndarbèni sawah ing desa sarta nyangga pagawean padesan.
randha-kuning :
êngg. kn sawah sing sangar (sapa nanduri mati).
randha-maya :
(-sêmaya) kn ar. lurik.
randha-mênggala, randha-nunut :
kn ar. gêndhing.
randha-royal :
kn ar. panganan.
randhat :
kn 1 rêndhêt, ora bantêr tmr. laku lsp; 2 kêrindhikên tmr. lakuning jam.
randha-tanggung :
kn randha sing isih nom.
randhi :
kn 1 ar. bakal rupane abang kêkêmbangan; 2 mênjangan ulêse tutul.
(randhing) :
di-[x] êngg. pc diranjing; kc. ranjing.
randhu :
kn ar. wit sing wohe ngêtokake kapuk; [x]-alas: bngs. randhu sing wite bisa gêdhe; [x]-kuning: bngs. randhu kayune kuning kêna digawe sarungan kêris; [x]-kentir" ar. gêndhing.
randya :
kw randhu.
ranèh :
êngg. pc ora manèh (wis êntèk, ora ana manèh).
ranu :
kw 1 tlaga; 2 banyu.
(ranuh) :
ng-[x]-i kw nyêdhihake, njalari kangên.
(ranta) :
ng-[x], ngrantan kn sêdhih marga tansah kèlingan apa-apa sing nyêdhihake ati; ka-[x]-([x]), karantan-([x]): tansah kadunungan rasa sêdhih; kc. rantan.
rantab :
ut. [x]-[x] êngg. kn 1 warata ana ing êndi-êndi; 2 rèntèp, katon lêlarikan akèh bangêt; ng-[x]-i: gogrog ngênani tmr. barang-barang sing lêmbut (awu, lêmah lsp); kc. rantap.
(rantak) :
ma-[x] (mrantak), [x]-[x] êngg. kn wiwit katon manèh, mlêthèk tmr. srêngenge.
(rantam) :
ng-[x] kn 1 ngrancang apa-apa sing arêp linakonan; 2 ngrancang wragad ut. wêtuning dhuwit; 3 êngg. nggagas-nggagas nêdya mialani liyan, maeka lsp; [x]-an: 1 rancangan; 2 rancangan bab wêtuning dhuwit lsp.
rantan :
kw udhar; ng-[x] êngg. kn: nguculi (ngudhari) bêbondhotan lsp; ka-[x] br: diudhari.
rantang :
I êngg. kn bngs. kranjang (tenggok) wadhah wowohan; ng-[x]: 1 nganam; 2 ngrantam (prakara sing ala). II êngg. kn: ompong, panci rèntèng.
(rantap) :
[x]-[x] kn tarap, rèntèp.
rantas :
kn 1 mèh pêdhot tmr. tampar, driji lsp; 2 êngg. pêdhot tmr. tali, tampar; kc. prantas.
rante :
kn gêlangan wêsi lsp. rêrèntèngan dianggo nalèni, ngêgèrèd[6] lsp; di-[x]: 1 ditalèni nganggo rante; 2 diblênggu; pa-[x]-an: wong ukuman.
rantèng :
kn bngs. wit arèn.
(rantêb) :
panèn [x]-an êngg. kn panèn kang wêkasan bakda mangsa rêndhêng.
rantên :
kw adhi.
ranti :
kn ar. woh cilik-cilik; [x] gandhèl, [x] bali: ar. bngs. ranti; suwe mijêt wohing [x] pr: gampang bangêt.
(ranting) :
kc rontang-ranting.
(rantun) :
ng-[x] kn 1 (ut. mrantun) lèrèn, mondhag-mandhêg mampir; 2 tansah tut-buri sarta ngawasake lakuning liyan, nginthil; [x]-an: 1 (ut. pa-[x]-an) palerenan; 2 wong sing dikinthil (diawasake).
(rancab) :
ng-[x] kn nglandhêpake, ngasah; 2 ngrangsang, nêmpuh bètèng lsp.
rancag :
I kn gancang, gancar, enggal rampung; di-[x](-ake): dienggalake, digancangake supaya enggal rampung; [x]-an: 1 enggal-enggalan supaya gêlis rampung; 2 cêkakan tmr. kandha lsp. II êngg. kn: pincang tmr. jaran.
rancah :
I alas [x] êngg alas jêjêmbêgan ing pinggir pasisir; nggaga (sawur) [x]: nandur pari sarana nyawurake gabah (dadi tanpa didhedhêr). II ng-[x]-i êngg. kn nggaru sawah sing kawitan.
rancak :
I êngg rèncèk kayu, tugêlan kayu; ng-[x]: ngêthoki kayu cilik-cilik. II kn: (sa-[x]) saprangkat tmr. gamêlan; [x]-an: planggrangan sanggan bonang (kêthuk, kênong).
(rancaka) :
rumancaka, ng-[x] kw sêdhih, njalari susah; kc. rêncaka.
rancana :
I ng-[x] kw nata, nganggit, ngarang; kc. rêncana. II kw: bêncana, godha, panggodha; ng-[x]: nggodha, nusahahe ati, maeka; kc. bêncana, rêncana.
(rancang) :
ng-[x] kn 1 nggathuk-nggathukake [nggathuk-nggathuk...]

--- 520 ---

(rancas) ~ raup.

[...ake] sarta nata rèngrèngan, cêngkorongan lsp; 2 ngrantam, mikir-mikir apa kang bakal linakonan (ginambar-gambar ing sajroning angên-angên); 3 êngg. pc. ngrantam wragad ut. wêtuning dhuwit; [x]-an: 1 êngg. ragangan (balunganing) omah lsp; 2 cêngkorongan kang bakal diêdêgi omah lsp; 4 êngg. pc. rantaman bakal wêtuning dhuwit (wragad); 5 pc. niyat, sêdya.
(rancas) :
ng-[x]-(i) êngg. kn mancasi, maprasi, mapali (têtuwuhan).
rang :
I kn bngs. cacing lêmbut bangêt ut. êndhog cacing tambang sing sok njalari gatêlên ana ing tlapakan; [x]-ên: gatêlên marga kêlêbon rang. II (W) kn: pêpangkatan, undha-usuking pêpangkatan nalika ngabdi nêgara.
rangah :
ut. [x]-[x] kn katon lancip-lancip akèh tmr. untu lsp.
rangap :
ut. [x]-[x] kn katon padha moncol landhêp-landhêp (lancip-lancip).
rangas :
kn bngs. rayap yèn mangan klasa lsp. enggal bangêt.
rangdha :
êngg. kn randha.
rangên :
kn kc. rang I.
rangga :
kn ar. pangkat saèm. asistèn-wadana.
ranggah :
kn cêcawangan tmr. sungu mênjangan; kc. branggah.
(ranggèh) :
ng-[x] kn nggêjojorake tangane arêp nyênyêkêl (nggayuh).
ranggèn :
êngg. k ranggon.
ranggi :
êngg. k rangga.
ranggitan :
kn ar. têtuwuhan.
ranggon :
kn saèm. gubug cagake dhuwur (kaya panggungan) kanggo njaga kewan ut. kanggo palerenan ing alas; ng-[x]: 1 (ut. ng-[x]-i) manggon, manggon ing; 2 wis manjing angèl tamban-tambanane, kêpatuh, wis nyakot.
rangin :
I 1 kw tamèng, dhadhap; bêksa [x] kn: njogèd wong papat padha nggawa tamèng; 2 (gandhos [x]) kn. ar. panganan. II ng-[x], ngrêrangin kn: lirih sarta alon kapenak dirungokake tmr. swaraning gamêlan; ka-[x] br: kanginan, kêna ing angin.
rangka :
pc wrangka.
rangkab :
êngg. kn krakab, thothor.
rangkad :
kn lunga karo dhêmênane; di-[x]-ake: digawa lunga; kc. krangkad.
rangkah :
kn 1 pagêr kang digawe êri tuwin sangkrah; 2 pagêr watêsing nêgara; di-[x]-i: dipagêri nganggo rangkah.
rangkang :
I kn awak-awaking kreta lsp. sing ngisor, glindhingan lan sangganing mriyêm. II rumangkang, mrangkang kn: mbrangkang (dhadhane kangsrah lêmah); ke-[x]-[x]: 1 mbrangkang kanthi rêkasa bangêt; 2 direwangi rêkasa bangêt, kêraya-raya. III kw: bangsal, omah.
rangkangan :
êngg. kn ragangan.
(rangke) :
sa-[x] kn sarakit, saprangkat; di-[x] êngg. kn: ditata digathuk-gathukake tmr. ragangan, balungan omah lsp; kc. rangkèn.
rangkèn :
kn 1 uba-rampening lêlawuhan, sajèn lsp; 2 (ut. rêrangkèn) wis gandhèng ora kêna pisah, wis pupul dadi siji; 3 êngg. êmpyak; kc. rangke, rangki.
(rangkèl) :
ng-[x] êngg. kn ngranggèh, nggayuh.
(rangkèt) :
di-[x] êngg. kn dipala, digêbugi, disapu.
rangkêp :
kn 1 ora lamba, dhobêl; 2 ([x] têlu, [x] papat lsp) têlung (patang) lêmbar ut. lapis didadèkake siji; 3 isih nganggo sarana liya (nganggo aji lsp); 4 (budi [x]) kanthi pangati-ati, prayitna; di-[x]: 1 rong lêmbar didadèkake siji; 2 ditindakake bêbarêngan; di-[x]-i: didokoki rangkêpan; diwuwuhi siji êngkas supaya dadi rangkêp; [x]-an: 1 apa-apa sing dianggo ngrangkêpi; 2 (klambi [x]) klambi ing jêro; 3 wong sing mèlu dêdunung ing pakarangan.
rangki :
êngg. kn rangke.
(rangkud) :
di-[x]-(i) kn dikukudi nuli digawa lunga.
(rangkul) :
ng-[x] kn 1 tangane nyikêp gulu; 2 nyikêp apa-apa (tangane kagathukake cathok gawèl); 3 nyanak, mbêciki; (re)[x]-an, rangkul-rinangkul: padha dene ngrangkul; kc. prangkul.
rangkulu :
êngg. kn karang-ulu (bantal).
(rangkung) :
[x]-[x], ng-[x] kn pawakan lêncir cilik.
(rangkus) :
ng-[x] kn nyêkêli barang loro (kêndhali lsp) nganggo tangan siji, nlikung, nalèni sikil (tangan).
rangkok :
kn ar. manuk cucuke gêdhe; [x]-an: 1 cêkêlan lamêng sing wangune kaya cucuk rangkok; 2 (kêthèk [x]-an) pc. kêthèk bangkokan (tuwa).
(rangu) :
[x]-[x] kn gojag-gajêg, mandhêg tumolih; ngrêrangu: 1 tansah ngeling-eling marang; 2 tansah tut-buri, ngrantun; kc. kapirangu.
rangutan :
kn (orang utan) ar. kewan bngs. kêthèk gêdhe.
rangram :
êngg. kn rèncèk-rèncèk kayu lsp; kc. ram, aram.
rangrang :
(ut. ngangrang, karangrang) kn bngs. sêmut gêdhe rupane abang (manggon ing wit-witan).
rangrangan :
ut. ngangrangan kn trancangan, bakal (cita) sing sumrawang ora kêrêp panênune.
rangsang :
kn ar. têmbang têngahan; ng-[x]: 1 ngranggèh, nggayuh apa-apa sing dhuwur; 2 mènèk bètèng lsp. sumêdya nêmpuh, nyêrang bètèng lsp.
rangsèhan :
êngg. pc srasèhan, rêmbugan.
(rangsêg) :
ng-[x] kw ngangsêg, nêmpuh, nyêrang.
rangsêl :
(W) kn tas gendhongan wadhah pangan lsp.
rangsir :
(W) kn langsir (nata sêpur).
rangsum :
(W) kn 1 pangan (ingon marang saradhadhu, wong ukuman lsp); 2 pc. rantang, omprong; tukang [x]: wong sing nyadhiyakake rangsum (êngg. wong dodolan ing patêgalan lsp); sawah [x] êngg: sawah sing ditanduri têbu; di-[x]: diingoni, diwènèhi rangsum.
(rauk) :
di-[x] kn dijupuk sarana dikukup.
raup :
I (sa-[x]) kn kèhe padha karo isining

--- 521 ---

rauru ~ rata.

tangan loro didhèmpètake sarta dicêkodhongake; up. bêras sa-[x]. II kn. suryan ki: ngrêsiki (ngumbah) rai; [x] gêtih br: raine gubras gêtih; [x]-[x] br: jumurung; ng-[x] pada (-suku) br: nyungkêmi sikil, ujung; di-[x]-i: 1 dirêsiki raine; pa-[x]-an: 1 wadhah banyu piranti dianggo raup; 2 (pasuryan ki) rai, praèn.
rauru :
kn dauru; kc. rahuru.
(raut) :
di-[x]-i êngg. kn diongoti.
raos :
I k rasa. II pisang [x] êngg. k: gêdhang raja.
rapah :
kn gêgodhongan tuwin pang-pang rêrèncèkan sing padha mblasah ing lêmah; kc. sarah, ropoh.
rapak :
I kn godhong têbu sing wis garing; kc. krapak. II (A) kn: 1 njaluk marang pangulu supaya dipêgatake karo bojone (lakine) jalaran sing lanang ora nuhoni janji Dalêm (ora ngomahi, ora ngayani lsp); 2 êngg. ijab dhewe marang pangulu (tanpa wali).
rapal :
(A) kn lapal.
rapèh :
êngg. kn rampung; kc. rapih.
rapèk :
kn pc. rampèk.
rapèl :
(W) kn 1 ngundang (nglumpukake) prajurit sarana têngara tambur; 2 layang ginawe ngelingake.
rapèn :
kn sukêt garing, sukêt lsp. sisaning raja-kaya.
rapêt :
kn 1 tumutup dhipêt tmr. mata, tumutup ora rênggang (nggronggong lsp); 2 pc. bèrès, sah tmr. utang; 4 br. ora kawêdhar wadine; 5 br. ora ana sing ringkih tmr. barisan; di-[x]-i: 1 ditutupi rapêt; 2 pc. dibèrèsake, diêsahi utange; ng-[x]-ake ing arênggang pr: nêpungake wong sing maune sulaya.
rapi :
(h) (M) êngg. kn bêcik panggarape.
rapih :
êngg. kn 1 wis mari nusu, wis mari (lara, nakal lsp); 2 rampung; 3 wis lilih (mari nêpsu), wis eling (mari sêmaput).
rapu :
kn lêjar, lilih, aring; ng-[x], ngrêrapu: nglipur, nglêrêmake wong nêpsu, nglêlêjar ati; ngraponi êngg: ngopèni, ngênêng-ênêngi.
rapuh :
I kw kêsêl, sayah, angluh; jamu(parêm) [x]-an: jamu (parêm) kanggo tamba kêsêl. II êngg. kn: bênthèt.
rapoh :
kw rapuh.
rapwan :
kw awit, mênawa, yèn.
rara :
kw prawan; kc. lara.
rarab :
kw runtuh, tiba: di-[x]-i: ditibani, dirantabi.
rarabi :
kw udan ing wayah sore.
rarah :
ut. [x]-an êngg larahan, uwuh.
raras :
I kw: laras. II di-[x]-([x]) kw: digagas-gagas.
raras karasikan :
kw kanikmataning ulah lambang sari.
raras kawibawan :
kw kanikmatan lan kamulyan.
raras rum :
kw endah bangêt.
rare :
êngg bocah; kc. lare.
rarêm :
kw sarèh, lilih, lêjar.
rari :
(Ra-ari) kw adhi.
raryan, rarywan :
kw lèrèn.
rarywa :
kw lare (bocah).
rasa :
I n. raos k 1 kaananing apa-apa ing nalika ditamakake ing ilat, up. [x] pêdhês, pait, gêtir lsp; 2 kaananing apa-apa nalika tumama ing badan ut. ati, up. [x] kêri, [x] susah lsp; 3 pathining têgês (ing ngèlmu batin lsp); 4 ([x]-ne) sêmune, kaya-kaya, up. [x]-ne kaya arêp têka: [x]-[x]: kaya-kaya mêsthi; ng-[x]: ngênyami (nanggapi) rasa, kadunungan rasa; sa-[x]: tunggal rasa, cocog (laras) bangêt; kc. rumasa, rumangsa, krasa, krasan, pangrasa. II n. raos k: gunêm, uni (surasaning layang); bawa [x], gunêm [x]: rêrêmbugan, srasèhan; ngrasani: 1 nggunêm marang; 2 nyatur; (rê) rasan: gunêman ngrasani, rêrêmbugan arêp nindakake apa-apa. III n. raos k: (banyu [x]) ar. barang cuwèr rupane saèm. luluhan timbêl dianggo ndhasari pangilon lsp. IV (ut. rahasya, rahsya, rahsa) kw: gaib, wadi; ngèlmu [x]: kawruh sing mahyakake prakara sing sinamar.
rasamala :
kn 1 ar. wit; 2 bngs. mênyan (blêndoking wit kang kasêbut).
rasamulya :
kn ar. aji.
rasana :
(S) kw ilat.
rasa-pangrasa :
n. raos-pangraos k sakèhing rasaning ati, pangrêti.
rasa-rumangsa :
n. raos-rumaos k rasa sing tinampa ing ati.
rasa-risi :
kn kadunungan rasaning ati sing ora nyênêngake up. rumangsa didakwa lsp.
rasatala :
(S) kw dhasaring bumi, bumi.
rase :
kn ar. kewan nusoni sing ngêtokake dhèdhès.
(rasèh) :
di [x]-ake kn disêmantakake, dipintokake.
rasêksa, rasêksi :
kw buta lanang (wadon); kc. raksasa, raksasi.
rasika :
(S) kw 1 pênuh ing rasa, nikmat; 2 marêm, bungah; 3 sacumbana; karasikan: kanikmatan.
rasmi :
kw kc. rêsmi.
(rasuk) :
rumasuk, mrasuk kn 1 mlêbu, manjing; 2 wis mbalung-sungsum, mandi tmr. tamba; ng-[x] 1 (ng-[x] busana) br. nganggo sandhangan; 2 br. manjing ing agama, up. ng-[x] agama Buda; 3 pc. ngrabèni anak kuwalon (anak pèk-pèkan).
rasukan :
k klambi.
rasul :
(A) kn utusan; Gusti (Kangjêng Nabi) [x]: K.N. Muchammad; ng-[x]-ake: slamêtan rasulan; [x]-an: slamêtan katur K.N. Muchammad.
rusulullah :
(A) kn utusaning Allah (K.N. Muchammad).
raswa :
I kw rasa. II kw: rahsa.
raswadi :
kn ar. têtêngêr ing tulis (P).
rat :
I (S) kw jagat; [x] Jawa: tanah Jawa. II êngg. kn: êntèk; kc. rad.
rata :
I n. radin k 1 papak kabèh, ora ana sing mêndhukul (mbrênjul); 2 mratah, ingêndi-êndi ana, wis sumêbar ana

--- 522 ---

(ratah) ~ rawon.

ingêndi-êndi; 3 kabèh wis kêduman (komanan); 4 tata têntrêm tmr. nêgara; di-[x]: digawe supaya rata, dirampak (dipadhakake): diratakake: dijèrèng supaya rata, diêdum nganti rata, disêbarake (diundhangake) tmr. ulêman, kabar lsp; kc. ratan, wrata. II (S) kw: kreta.
(ratah) :
ma-[x], mratah kn rata ing ngêndi-êndi, sumêbar ing ngêndi-êndi.
ratak :
êngg. kn karêbèn.
ratan :
n. radinan k dalan gêdhe.
ratangga :
(S) kw rodha, kreta.
ratap :
I êngg. kn rantap. II êngg. pc: pasambat.
ratêng :
êngg. kn matêng, di-[x]-i: diolah (dibumboni) tmr. lêlawuhan; (re) [x]-an: olah-olahan sing wis diratêngi (mung kari mangan bae).
rati :
kw rêmbulan.
ratib :
kn pujian (pêthikan saka koran lsp); [x]-an: padha pêpujian (têtêmbangan ngalêmbana ut. nyênyuwun marang Allah).
ratih :
kw rêmbulan.
ratna :
(S) kw intên; kc. rêtna.
ratu :
kn 1 raja; 2 pangarêp tmr. dolanan; Kangjêng [x]: 1 sêbutan pramèswari ratu; 2 sêbutan putraning ratu putri sing pambarêp (ut. sing miyos saka garwa padmi); Kangjêng [x] agêng: sêsêbutaning pramèswarining ratu sing wis randha; [x] alit (anggèr): sêbutan putraning ratu sing putri sarta pambarêp sawise krama; [x]-[x]-ning ...: kang pinunjul dhewe; ng-[x]: nganggêp ratu, ngèdhêp marang; rinatu-ratu br: dipêpundhi kaya ratu; ngratoni: jumênêng ratu ing, ngêrèh; karaton (kraton): 1 dalêming ratu, kadhaton; 2 karerehaning ratu; kc. raton, kumratu.
ratuh :
kw latuh, lêtuh.
ratum :
êngg. kn trubusan têbu.
ratus :
kn campuraning mênyan, kayu cêndhana lsp. dianggo dêdupa ut. ngukup jarit amrih wangi; di-[x]: diukup (dikutugi) nganggo ratus.
raton :
kn 1 ar. dolanan bocah; 2 (ut. rêraton) gêgrombolan tmr. manuk lsp.
ratri :
(S) kw bêngi.
ratya :
br ratu, karatyan br kraton.
racah :
êngg. kn jêmbêg, êmbêg, rancah, rècèh.
racah-ricih :
êngg.kn katêrangan-katêrangan tmr. prakara sing dilari.
racak :
I kn kabèh mèh padha; [x]-[x]: 1 kabèh kêcakan ing banyu; 2 (ut. [x]-e) sing lumrah, sing akèh-akèh; di-[x]: digawe padha. II kn: racêk: nggêgalak [x] pr: nênangi wong sing duwe sêdya ala.
racana :
kw kc. rancana.
racêk :
kn bngs. krêmi ing wêtêng (ut. ing mata); [x]-ên: nandhang lara marga kadunungan ing racêk.
racik :
kn bumbu ut. adon-adon jamu lsp. sing wis dikumpulake miturut ukurane; tukang [x] êngg: crakèn (wong dodol adon-adon jamu); ng-[x]: 1 ngadoni jamu lsp. miturut apa sing dadi ukurane; 2 nata lêlawuhan lsp; 3 ngrancang, ngrantam; 4 njêjaluk nganggo ngarani warna-warna; [x]-an: apa-apa sing wis diracik.
racikan :
êngg. ki driji.
racuk :
kn tracuk, cacadan.
racun :
kn upas, wisa (asal saka têtuwuhan); di-[x]: dipatèni sarana racun.
racut :
kn 1 suwak; 2 rucat, ucul saka gêgandhèngane; di-[x]: 1 disuwak, diudhari, diuculi, dirucat; 2 didadèkake siji, diringkês.
rawa :
kn palêmahan lêdhok kang dikêndhong ing banyu, tlaga cilik.
rawan :
(ut. erawan, irawan) kn ar. wit kayune digawe gambang.
rawasa :
kw kc. rabasa.
rawat :
I kn ngrumat, nyimpên; [x] duka (pikir) br: tansah nandhang susah (nêpsu); [x] luh br: kêmbêng-kêmbêng arêp nangis; [x]-wadi: simpên wadi (nyidhêm aja nganti kawêdhar); di-[x](i): disinggahake, disimpên, dirumati; [x]-an: simpênan (sing dianggo tandhon). II di-[x]-(i) kn: diusapi, disapu, disaponi. III [x]-[x] kw: lamat-lamat; krungu têmbang [x]-[x] pr: krungu kabar angin.
rawe :
kn 1 ar. têtuwuhan rambat sing godhonge nggatêli; 2 (pancing [x]) pancing akèh bangêt dijèjèr kacanthèlake ing tali sing dipanthêng; [x]-[x]: krêmbyah-krêmbyah pating srawe tmr. rambut lsp; [x]-[x] rantas, malang-malang putung pr: kabèh sing ngêgol-êgoli sêdyane, disirnakake; ng-[x]: 1 namakake rawe ing (supaya gatêlên); 2 rowa, ngambra-ambra.
rawèh :
wc ora awèh.
(rawèk) :
kn kc. rowak-rawèk.
rawi :
I êngg. k rawa. II kw: srêngenge.
(rawik) :
kn kc. rowak-rawèk.
rawikara :
kw (soroting) srêngenge.
(rawing) :
kn kc. rowang-rawing.
rawis :
I kn 1 sulur wringin sing krêmbyah-krêmbyah; 2 wulu jago sing cêndhak-cêndhak ing gulu ut. ing dhuwur pupu, kc. baris; 3 godhong suruh sing isih rada kuncup; 4 ki. brêngos; ng-[x]: katon mawa rawis (krêmbyah-krêmbyah); kinang [x]-an: kinang sing mawa suruh ênom. II di-[x] êngg. kn: dirajang (têmbako lsp); [x]-an: 1 êngg. rajangan; 2 êngg. lading.
rawit :
lombok [x] kn lombok jêmprit; ng-[x]: 1 kw. ngrajang; 2 kn. alus, lêmbut-lêmbut tmr. ukiran, rêmit; kc. krawit.
(rawu) :
kn kc. krawu, rawon.
(rawud) :
ng-[x] êngg. kn nêkêm sukêt lsp. banjur dijêbol.
rawuh :
1 kw. tiba; 2 ki. têka.
(rawuk) :
ng-[x] pc ngrauk, nggraut, nggrayang.
rawun :
êngg. kn uwuh (gêgodhongan).
(rawod) :
kc. rawud.
(rawoh) :
êngg. pc rawuh.
rawon :
(sêga) [x] kn sêga kacampur ing jangan (saèm. jangan brongkos).

--- 523 ---

reak-reok ~ rembyong.

reak-reok :
pc nyidhuk akèh.
reang :
êngg aku, -ku.
(rèb) :
ng-[x] kw nggêbèl.
(rebang) :
di-[x](i) êngg. kn direwangi.
rèbèk :
êngg. kn jèlèh.
rèbèl :
êngg. kn gogrog, rontog; [x]-an êngg: gogrogan (tmr. woh, bêras lsp).
rèbès :
êngg. kn rèmbès (tmr. mata).
(rèbèt) :
di-[x]-ake êngg. kn 1 disisani, diturahake; 2 dilembatake; [x]-an: 1 turahan, sisa; 2 wuwuhan.
rèbêd :
êngg. kn ribêd.
rèbyèg :
kn kakehan rêngkèd, ribut bangêt.
rèjèg :
pc rajag.
rèjèh :
êngg. kn jèlèh.
rèjèng :
kn padhas ing jurang-jurang.
rejog :
êngg. kn bejog, rijug.
(rèdhu) :
diredhoni êngg. kn dirigoni, diridhoni; kc. ridhu.
(règ) :
[x]-[x]-an kn kakehan polah, ênjal-ênjalan.
regang :
kn nam-naman pring dianggo mepe têmbako; jodhang [x]: jodhang sing digawe pring dianam.
rege :
kn bngs. tampah sing digawe nam-naman saka arèn; kc. rigèn.
(règèk) :
ng-[x] êngg. pc katon kuru pucêt; kc. rogok.
règèl :
pc rigol, tiba.
règèng-règèng :
kn wis lêkas mari (bisa mlaku-mlaku).
règès :
kn 1 ragas, êntèk godhonge tmr. wit; 2 wis padha gripis tmr. pêdhang lsp.
(règu) :
diregoni kn diridhoni.
regoh :
cekoh [x] kn tangan lan sikile wis pêpês (ora bisa nggêglawat lan mlaku).
regol :
I kn omah cilik mawa lawang kori dumunung ing gapuraning pomahan (dalême para luhur lan kraton). II êngg. kn: badhut, banyolan.
rèh :
kn 1 br. pratingkah; 2 bab panyêkêling praja lsp; 3 prakara, tatanan, pranatan; 4 wêwêngkon kang kabawah ing; 5 mungguhing bab ut. prakara; di-[x]: 1 diprentah sarta dipranata; 2 diwêngkoni, dibawahake; 3 (ut. di-[x]-ake) diprentah, didhawuhi nindakake; kc. angrèh, pangrèh.
rèhdene, rèhne, rèhning :
êngg. pc marga saka; kc. sarèhne.
rèhrèhan :
kn wêwêngkon, bawah; kc. rèh.
(reyab) :
[x]-[x] kn ngore rambut krêmbyah-krêmbyah; ng-[x]: rambute diore krêmbyah-krêmbyah.
reyah-reyoh :
knb grusa-grusu ora kalawan tata tmr. tumandang ing gawe.
reyak-reyok :
I kn wis padha pating sêngkayig tmr. omah lsp. II kn: katêranganing nyênyidhuk sing akèh.
reyal :
kn 1 ak. ar. dhuwit saèm. ringgit nanging ajine warna-warna, up. [x] batu (24 wang = f 2), [x] jaran ut. [x] sapi (27 wang = f 2.25), [x] kêbo (28 wang = + f 2.335), [x] pajêg (30 wang = f 2.50), [x] pari ( 25 wang = f 2.085); pa-[x]-an (preyalan): tukang ngijoli dhuwit wutuh diijoli dhuwit pêcah.
reyan :
sa-[x] êngg. kn 5.500 iji (petungan iwak loh sing diingu ing blumbang).
reyang :
I êngg aku, -ku. II ut. [x]-[x]-an êngg. kn: rame gumêdêr.
reyang-reyong :
kn bola-bali (wira-wiri) digotong; kc. reyong.
(rèyèng) :
di-[x]-[x] êngg. pc disiya-siya.
reyod :
êngg oyag-ayig, ora kukuh.
reyog :
kn ar. tontonan bngs. jathilan (padha nunggang jaran kepang).
(reyoh) :
ng-[x] kn ngêkul, siya-siya.
reyok :
I kn wis rusak tmr. omah lsp. II di-[x] kn: dicidhuk nganggo cidhuk sing gêdhe.
reyon :
sutra [x] kn sutra palsu.
(reyong) :
(re-)[x]-an kn mlaku wira-wiri (mrana-mrene) nggawa barang sing abot.
rèk :
I mak [x] pc katêranganing nyorèk lsp. II kn: ar. piranti kanggo gawe gêni: [x] jêklèkan (gêrètan): rèk sing mawa lênga bèngsin lan batu. III êngg: thole, bocah.
reka :
I kn 1 akal, rêrigên; 2 sarana kanggo nindakake, carane nindakake, pratikêl; 3 êngg. pc. niyat, rancangan; [x]-[x]: 1 duwe reka (akal); 2 ethok-ethok, api-api; ng-[x]: 1 golèk akal (rêrigên, pratikêl); 2 gawe têtiron, mêtha-mêtha; direkani: diakali, diapusi. II (S) kw: tulisan, gambaran, pêpêthan.
reka-daya :
kn 1 rêrigên, pratikêl; 2 sarana murih kalêksananing sêdya.
rekal :
(A) kn saèm. meja cilik cêndhèk dianggo lambaran maca kor'an.
rekan :
kn 1 apa-apa sing direka-reka (diakal-akal); 2 (ut. rerekan) tiron, gawean, up. rerekan garudha; kc. reka.
rekat :
pc: rikat.
rèkèp :
êngg. kn: sarwa tata lan bêcik (tmr. linggih, mênganggo).
(rèkên) :
I di-[x] êngg. kn: 1 direka, diakal-akal; 2 ditata; [x]-an êngg: 1 akal-akalan. II di-[x] (W) kn: 1 dietung, dipetung, diwilang; 2 digolongake marang.
rekêning :
(W) kn: petungan (dhuwit, bon lsp).
rèm :
(W) kn: piranti jêpitan ing rodha kanggo ngêndhêgake; di-[x]: diêndhêgake sarana rèm.
rema :
ki: rambut.
remah :
k: rumah (romah); [x]-an k: rumahan (romahan).
rematig :
(W) kn: lara balung (encok).
(rembak) :
k: rombak.
remban :
êngg. kn: mari, waras.
rèmbèl :
kw: 1 nggêbèl; 2 utange [x] pc. utange akèh bangêt.
rèmbès :
kn: jèlès, jèlèh.
(rèmbèt) :
ma-[x] (mrèmbèt) kn; nular, mrambat ing; ng-[x]-i: nulari, njênggar, nular marang; ng-[x]-ake: ngrambatake.
rembyak-rembyak :
kn: gumantung sarta kumitir krêmbyah-krêmbyah tmr. rambut, gombyok lsp.
(rembyang) :
ng-[x] pc: katon rembyak-rembyak.
rembyong :
kn: apa-apa sing katon kaya gombyok; [x]-[x]: katon rembyak-rembyak, katon akèh rembyonge; ng-[x]: katon ana rembyonge.

--- 524 ---

rèmèh ~ rèstan.

rèmèh :
kn: sapele, tanpa aji; di-[x]-i êngg: diblêdêri; di-[x]-ake: dirèmèhake, diina.
(rèmèn) :
ma-[x] (mrèmèn) kn: nular, mundhak ngambra-ambra.
(rèmès) :
ora ng-[x] êngg. pc: ora ngrèwès.
remot :
êngg. kn: rusak pating blangkrèh.
rèmpèl :
kn: rimpil, sêmpal tmr. rèncèk lsp; ng-[x]-i: nyêmpali pang-pang ut. rèncèk.
rempo :
kn: 1 wis jêmpo; 2 ora duwe bagean sawah tmr. wong desa; 3 wong sing mèlu ngrêmbang têbu mung kanggo banjêl (tambahan); kc. rempon.
rèmpoh :
êngg. kn: rempo.
rempon :
êngg. kn: wis jêmpo sarta ora bisa tumandang ing gawe; kc. rempo.
rèn :
pc: êrèn (papan sing akèh êrine).
rena :
I kn: nglurug nyambut-gawe (buruh ani-ani lsp) tmr. wong wadon. II kw: biyung.
renda :
(Prt) kn: plisir rangrangan, pasêmèn (kanggo minggiri klambi lsp); di-[x]: dipinggiri nganggo renda.
rèndèh :
kn: ar. gêndhing.
rèndèng :
kn: godhong kacang cina (dianggo pakan raja-kaya).
rèndhèl :
kn: urut-urutan akèh bangêt; utange [x] pc: utange akèh bangêt.
rèndhèn :
êngg. k: godhong.
(rèndhèt) :
ng-[x] kn: nyangkol sarta mbarut tmr. êri, bêbondhotan.
(rendhon) :
(rê-) [x]-(an) kn: rêndhêt, ora gangsar tmr. panggarap.
rene :
pc: mrene.
rèni :
kw: (bocah, wong) wadon.
rèntèg :
pc: padha rontog.
rèntèng :
ut. [x]-an kn: apa-apa sing dijèjèr gêgandhèngan (sarana kênur lsp); [x]-[x], rêrèntèngan: 1 jèjèr gêgandhèngan; 2 ora pisah-pisah; ng-[x]-i: nggandhèngi nganti dadi rèntèngan.
rèntèp :
kn: tarap, rantap, padha jèjèr-jèjèr akèh bangêt.
rèntès :
kn: bisa nyaritakake kalawan urut sarta patitis; di-[x]-ake: diandharake, dijlèntrèhake.
rèntên :
(W) kn: anakan, uyahan (ing dhuwit); di-[x]-ake: dianakake (dhuwit).
rèntênir :
(W) kn: wong sing nganakake dhuwit.
rento :
êngg. kn: nglumpruk tanpa daya, pêpês; kc. reto.
rencang :
k: 1 batur; 2 rewang; 3 ari-ari (êmbing-êmbing).
rencang lare :
k: rewang bocah (duwe anak).
rèncèk :
kn: pang sarta kayu sing cilik-cilik: di-[x]-i: dirèmpèli tmr. carang, pang lsp; [x]-an: 1 kayu pang, carang lsp. dianggo kayu bong; 2 pc. prakara-prakara sing ora prêlu (rèmèh), barang-barang sing cilik-cilik ora ana gunane; kc. rancak, ricik.
rèncèt :
kakehan [x] êngg: kakehan pratingkah (wiyaèn, reka).
rencog :
kn: pincang marga kêsêl bangêt tmr. kewan.
renyom :
êngg. kn: sênêng grundêlan, sênêng omong.
rèng :
kn: wilah ut. wilahan kayu sing ditrap ing êmpyak kanggo gondhèlaning gêndhèng ut. sirap.
(rengan) :
I ng-[x] êngg. kn: ngrintih. II [x]-e êngg. pc: e dadi ngono! (nelakake gumun).
(rèngèd) :
[x]-[x], ng-[x] kn: 1 mbranyak tmr. pawakan; 2 êngg. gumêdêr, rame-rame.
rèngèl :
êngg. pc: pating pêncungul (katon êndhase).
rèngès :
êngg. kn: jèjèr-jèjèr rantap.
rènggèh :
pc: 1 ranggah; 2 ala atine (panas-tèn, jail).
(renggong) :
[x]-[x], (rê-)[x]-an kn: sênggoyoran marga kêlêmon (kabotan gawan).
(renggot) :
[x]-[x], (rê-)[x]-an kn: dhêklak-dhêkluk ngantuk bangêt.
rengkad-rengkod :
kn: mengkad-mengkod, megal-megol.
(rengkak) :
[x]-[x], ng-[x] kn: aras-arasên, sêmplah-sêmplah.
rengkak-rengkok :
kn: mengkak-mengkok.
rengkang-rengkong :
êngg. kn: padha bengkok, bengkang-bengkong.
rèngkèk-rèngkèk :
kn: mlaku gêgêre ndèngkèk (marga lara gêger lsp).
(rèngkèl) :
ng-[x] êngg. kn: ngèyèl, ngèngkèl.
(rengkol) :
[x]-[x] pc: engkol-engkol (bengkak-bengkok).
rèngkot :
kn: ar. piranti nggêgawa panganan lsp.
rèngrèng :
ut. [x]-an kn: tulisan (gambaran, bathikan lsp) sing isih cêngkorongan ut. rancangan; di-[x]: dibathik sasisih tmr. bathikan, dirancang dhisik tmr. layang lsp.
(reok) :
ng-[x] êngg: nyidhuk akèh, kc., reyok.
repa :
kn. ak: aksara cakra lan layar.
rèpèh :
kn: 1 rada mayat ut. wrata tmr. pagunungan lsp; 2 gampang disabrangi (diambah) marga rada cêthèk tmr. kali; 3 pasaja, ora kakehan rèwèl.
rèpèk :
ut. rêrèpèk êngg. kn: golèk kayu (rèncèk-rèncèk kayu).
repo :
kn: 1 jêmpo, wong sing wis ora kanggo gawene; 2 êngg. pc. ora apik, ora kuwat tmr. barang dandanan; kc. rempo.
repoh :
êngg. kn: repo.
repot :
êngg. kn: 1 rèbyèg, ngrêribêdi; 2 rêkasa, kangelan, kakehan pagawean; 3 kabotan momotan; 4 jêmpo, repo, rempon; rêrepot br. (rê) [x]-an: gawan (wong wadon, wadyabala) sing dumunung saburining baris; ng-[x]-i: njalari repot.
rèrèh :
I kn: 1 sarèh, lêrêm; 2 ngaso; kc. lèrèh. II [x]-an êngg. kn: larahan, uwuh; ng-[x]-i êngg: ngrêgêdi; kc. larah, rarah. III [x]-an kn: bawah, wêwêngkon; kc. rèh.
rèrèn :
kw: lèrèn.
rès :
I kn: gès (pangirisan têtak). II (W) kn: arès, ukuman; di-[x]: diukum; pa-[x]-an: wong ukuman.
rèsèh :
êngg. kn: jlèntrèh, tètèh.
residhèn :
(W) kn: priyayi Wlanda sing dadi panggêdhening wêwêngkon; [x]-an: 1 (ut. ka-[x]-an) dalême residhèn; 2 (ut. pa-[x]-an) tlatah wêwêngkoning residhèn.
rèstan :
(W) kn: tunggakan, turahan.

--- 525 ---

rèstoran ~ rêgèn.

rèstoran :
(W) kn: warung panganan (lêsmèn).
reta :
pc: kreta.
rete :
pc: krete.
rètèp :
êngg. kn: rèntèp.
reto :
êngg. kn: 1 êntèk kakuwatane margo kêsêl bangêt; 2 wis ora bisa nggêglawat marga jêmpo ut. lara.
rècèh :
I êngg. kn: 1 dhuwit pêcah; 2 rucah, kurang bêcik tmr. bathikan. II kn: 1 têlês ajêmèk tmr. jrambah lsp; 2 êngg. jèlèh. III kn: ora amêm (sênêng gunêman).
recon :
ks: rucah.
(rewa) :
[x]-[x] kn: api-api, atindak kaya.
rewah :
I êngg. kn: enggal owah. II êngg. kn: ribêd, alangan, repot.
rewan :
kn: tontonên, kagum.
rewanda :
kw: kêthèk.
rewang :
n. rencang k: 1 kanca kanthi, batur; 2 ari-ari; 3 mara pêrlu têtulung wong duwe gawe lsp; [x] bocah: duwe anak cilik; [x] bayi: manak; ng-[x]-i: 1 mitulungi; 2 mèlu ndongakake ut. mêmuji supaya kalêksanan sing disêdya; kc. prewangan.
rewang-rèwèng :
pc: ewang-èwèng, ditarik mrana-mrene; kc. rèwèng.
rewat-rewot :
kn: grusa-grusu.
(rèwèd) :
[x]-[x]-an êngg. kn: pamêtu wuwuhan (blêdug).
(rèwèh) :
[x]-[x] kn: mili ndlèwèr; ng-[x]: mili ndlèwèr; (rê-)[x]-an: mili pating dlèwèr tmr. kringêt.
rèwèl :
kn: 1 kakehan pênjaluk, ora gampangan; 2 pc. kikrik, ora tumindak kalawan gampang-gampangan; 3 tansah nangis bae tmr. bocah cilik.
(rèwèng) :
di-(rê)-[x] kn: dicèwèng-cèwèng, dièwèng-èwèng.
rèwès :
I êngg. kn: jèbrès, rawis. II ora ng-[x]: ora mrêduli, ora gêlêm nggatèkake.
(rèwêg) :
di-[x]-i kn: diribêdi, dirigoni.
(rèwu) :
sa-[x] (srèwu) kw: sèwu.
(rewo) :
[x]-[x] pc: brewa-brewo.
(rewod) :
[x]-[x] pc: pating jriwut.
(rewok) :
ng-[x], [x]-[x] kn: mawa rambut pating dhriwut.
(rewot) :
di-[x]-i êngg. kn: diribêdi, dirèwêgi.
rêbab :
kn: ar. rêricikaning gamêlan kang mawa kawat karo panabuhe disênggrèng; ng-[x]: ngunèkake rêbab.
rêbah :
k: rubuh.
(rêbasa) :
ng-[x] kw: ngrusak; kc. rabasa.
rêbat :
k: rêbut.
rêbatang :
êngg. kn: pokoking wit sing wis rungkad.
(rêbda) :
ng-[x] kn: mundhak-mundhak; saya njênggar; kc. rabda.
rêbi :
kw: rêpit, winadi.
rêbut :
n. rêbat k: 1 njupuk kanthi pêksa; 2 unggul-unggulan, golèk unggul; di-[x]: dijupuk, (diêpèk, didhaku) kanthi pêksa; [x]-an: 1 gênti ngrêbut; 2 apa-apa sing arêp dirêbut.
rêbut bênêr :
n. rêbat lêrês k: pêpadon golèk mênang.
rêbut dhisik :
bantêr-bantêran ngarah ndhisiki.
rêbut dhucung :
kn: mlayu dhisik-dhisikan.
rêbut unggul :
unggul-unggulan.
rêbut urip :
(-koripan): padha ngungsi murih bisa urip.
rêbut para :
(-paran): padha ngungsi mlayu.
rêbut sênêng :
mung kari milih êndi sing disênêngi.
rêbut cukup :
saanane bae mung mburu cukupe.
Rêbo :
kn: ar. dina sing kapat.
rêbon :
kn: bngs. urang cilik.
(rêda) :
pc: rêbda.
rêdana :
êngg. k: dhuwit.
rêdatin :
n. rêdatos k: susah.
rêdên :
kn: ar. wit.
rêdèn :
k: gunungan.
rêdênas :
(W) kn: ar. abdi-dalêm kraton sing dadi utusan.
rêdi :
k: gunung.
rêdite :
kw: srêngenge; 2 dina Ngahad.
rêdya :
br: gunung; kc. rêdi.
rêja :
kn: têntrêm sarta akèh wonge tmr. nagara lsp.
rêjah :
êngg. kn: rêja.
(rêjak) :
ng-[x] kn: ngrêjêk (ngidak).
rêjamak :
êngg. pc: ora jamak.
rajaos :
êngg. k: rêjasa.
rêjasa :
I kw: mbêbana, ngrêrêmih. II kn: campurane timah sari karo gluga. III kn: ar. wit.
rêjèh :
êngg. kn: rêja.
Rêjêb :
kn: ar. sasi kang kapitu.
(rêjêg) :
ng-[x] êngg. pc: nggrêjêg, ngroyok.
(rêjêk) :
ng-[x] kn: ngidak, ngrênyêk, ngrêmuk.
rêjêki :
(A) kn: pangan (sêga), apa-apa sing prêlu kanggo urip; ngrêjêkèni: njalari gangsar ênggone golèk rêjêki.
(rêjêng) :
ng-[x] kn: nggujêngi ngèwèng-èwèng (ngènèng-ènèng); rêrêjêngan: eneng-enengan.
rêju :
kw: bênêr, adil.
rêdhaksi :
(W) kn: apa-apa sing gêgayutan karo kêkarangan.
rêdhaktur :
(W) kn: juru ngarang (ing layang kabar).
rêdhêm :
êngg. kn: mênêng bae.
rêg :
mak [x] kn: obah sing ngêgèt (up. lindhu lsp).
rêga :
n. rêgi k: ajining barang sing diwujudi dhuwit; ana [x] ana rupa, ana rupa ana [x]: anggêr rêgane larang barange iya bêcik; dirêgani: 1 ditêtêpake rêgane; 2 diajèni; rêrêgan: pangaji.
rêgadag :
mak [x] pc: katêranganing narik rikat.
rêgag :
êngg. kn: rada ora wani (sudi).
rêgak :
[x]-[x] êngg. kn: judhêg.
(rêgancang) :
ng-[x] kn: katon gêdhe sarta gagah.
rêgas :
êngg. kn: gêtas.
rêgèdèg :
mak [x] pc: katêranganing narik lawang lorogan lsp.
(rêgeyong) :
ng-[x] kn: katon gumandhul sêmu abot.
rêgèn :
(W) êngg. pc: bupati (kang mbawahake kabupatèn).

--- 526 ---

rêgêd ~ rêmên-nyar.

rêgêd :
kn: 1 ora rêsik; 2 ora suci, cêmêr; ng-[x]-i: njalari rêgêd; [x]-an: apa-apa sing rêgêd ut. papan kanggo mbuwang barang sing rêgêd.
rêgêdêg :
mak [x] pc: katêranganing wong akèh têka bêbarêngan lsp.
(rêgêjêg) :
[x]-an kn: padha pêpadon arame.
rêgêm :
kn: bngs. tanggêm cilik; di-[x]: 1 ditanggêm, dijêpit; 2 digêgêm, diêngku, dikuwasani.
(rêgêmêng) :
pating [x], [x]-[x], ng-[x] kn: katon gêdhe ngrênggunuk ing papan sing sumamar.
rêgêng :
kn: 1 katon akèh wonge tmr. desa, nêgara lsp; 2 katon ngêngrêng arame.
rêgêp :
(ut. rumêgêp) êngg. kn: katon nggatèkake kalawan têmên-têmên; ng-[x]: 1 br. nyêkêl (asikêp) gêgaman; 2 êngg. tumanggap kanthi sênêng.
rêgi :
k: rêga.
rêgiyêng :
mak [x] pc: katêranganing njunjung apa-apa sing kanthi ngêtokake karosan.
rêgistêr :
(W) kn: lis cathêtan.
rêgu :
I kn: ora juwèh, mênêng sêmu angkuh. II pc: wrêgu.
rêgudug :
mak [x] pc: katêranganing têka bêbarêngan lsp.
rêgulo :
kn: ar. têtuwuhan sarta woh.
(rêgunuk) :
[x]-[x], ng-[x] kn: katon gêdhe mêmêdèni ana ing papan sing sumamar.
(rêgung) :
[x]-[x], ng-[x] êngg: katon lêdhung-lêdhung tmr. têtuwuhan.
rêkah :
I êngg. kn: mlêkah, mlêthèk, rêngka. II ut. rumêkah kn: njênggar, mundhak akèh tmr. pang-panging wit-witan lsp.
rêkangat :
(A) kn: ndhungkluk sarta ngambung lêmah ing nalikane sêmbahyang; kc. rakangat.
rêkaos :
k: rêkasa.
rêkasa :
n. rêkaos k: 1 angèl, kangelan; 2 bangêt tmr. lara ut. tatu; [x]-ning ati: ewuh-pakewuhing ati; [x] uripe: mlarat, nandhang kêmlaratan; ngrêkasakake: njalari rêkasa.
rêkat :
êngg. pc: karkat, krêkat.
rêkatak :
kn: pêpindhan swaraning barang suwèk katarik lsp.
rêke :
kw: tumuli, nuli, banjur.
rêkès :
(W) kn: 1 layang panyuwunan; 2 nglakokake layang panyuwunan.
rêkètèk :
kn: katêranganing narik, nggaris lsp. rikat.
(rêkênêng) :
[x]-an êngg. pc: ngêtog kakuwatan (karosan).
rêkêtêk :
kn: pêpindhan swaraning kayu coklèk lsp.
rêkitik :
kn: pêpindhaning barang kobong lsp.
rêkyana :
[x] patih kw: panyêbut marang patih.
rêkning :
(W) kn: rekêning.
rêkutuk :
mak [x] kn: pêpindhan swaraning apa-apa sing diurut, ditarik lsp.
rêkuwès :
(W) êngg. kn: rêkès.
rêko :
kw: tumuli, nuli; kc. rêke.
(rêksa) :
rumêksa kn: njaga; di-[x]: dijaga, ditunggu; (rê-) rêksan: apa-apa sing dirêksa.
rêksa-bumi :
kn: ar. pangkating punggawa desa.
rêksaka :
kw: panjaga.
rêksasa, rêksasi :
kw: buta lanang (wadon).
rêksi :
kw: rêsi.
rêksiwara :
kw: rêsi linuwih.
rêkta :
kw: abang.
rêm :
ut. êrêm kn: tumutuping mata; [x]-[x]: 1 layap-layap; 2 arêp sirêp tmr. sinaring srêngenge lsp; [x]-[x] ayam: layap-layap nanging isih krungu swaraning wong gunêman lsp; umêrêm(mêrêm): 1 matane tumutup, ora mêlèk; 2 ora prêduli sapa-sapa, cêthil bangêt; mêrêm mêlik: turu ora bisa pulês marga sêdhih lsp; di-[x]-ake: didhipêtake matane.
rêma :
kn: sarwa akèh pasuguhe.
rêmak :
kn: rêmêk.
rêmak-rêmpu :
kn: êntèk kêkuwatane.
rêmbag :
k: rêmbug.
rêmbaya :
kn: ar. prau cilik.
rêmbayas :
kn: ar. iwak loh.
(rêmbaka) :
ng-[x] kn: ngrêmpayak akèh godhonge.
(rêmbang) :
di-[x] kn: ditêgori tmr. têbu.
rêmbat :
k: pikul.
(rêmbe) :
rumêmbe, ng-[x] kw: sêmi. tuwuh; kc. pangrêmbe.
rêmbên :
kn: 1 rêndhêt, tamban, rindhik; 2 gêlêm ora-ora.
rêmbêng :
kn: sênik gêdhe.
rêmbês :
kn: rambas, ngêmu banyu marga tambas, mili sathithik-sathithik; [x]-ing madu br: isih trahing aluhur.
(rêmbêt) :
I [x]-[x] kn: rêpêt-rêpêt, lamat-lamat. II rêrêmbêtan pc: sêmbêt.
rêmbyah-rêmbyah :
kn: krêmbyah-krêmbyah.
rêmbyang :
kn: ar. bngs. sukêt sing kêmbange dianggo kili jangkrik; [x]-[x]: katon congat-congat akèh tmr. sukêt.
rêmbyung-rêmbyung :
kn: katon ngrêmbuyung akèh godhonge.
rêmbug :
I n. rêmbag k: 1 mupakatan; 2 (ut. pi-[x]) pituduh, pitutur amurih bêcik; sa-[x]: wis condhong, sarujuk; ng-[x]: nggunêm sawijining prakara; ng-[x]-i: mituturi, awèh rêmbug; [x]-an (pirêmbugan): caturan, gunêman ngrêmbug sawijining prakara. II kn: (ut. pangrêmbugan) gombal lsp. kanggo nyaput; ng-[x]: nyaput.
(rêmbuyung) :
ng-[x] kn: ngrêmbaka, akèh godhonge.
rêmbuyut :
kn: ar. têtuwuhan; ng-[x]: saèm. ngrêmbuyung.
rêmbulan :
kn: bngs. planit sing ngubêngi bumi.
rêmbulung :
kn: bngs. wit nipah.
(rêmbun) :
ng-[x], rumêmbun kw: sêmi, tuwuh.
rêmbus :
I kn: rêmbês, têmbus. II (W) kn: kiriman barang kinanthèn panagih rêgane barang mau.
(rêmêd) :
di-[x] kn: digêgêm banjur kawênyêd (kaêjur).
rêmêk :
kn: rêmuk.
rêmên :
k: dhêmên.
rêmên-nyar :
k: dhêmên-nyar.

--- 527 ---

rêmêng ~ rêngêt.

rêmêng :
kn: 1 êngg. pêtêng, surêm; 2 ar. gêndhing; [x]-[x]: rada pêtêng, sumamar.
rêmêt-rêmêt :
kn: rêpêt-rêpêt, lamat-lamat.
(rêmih) :
ngrêmih, ngrêrêmih kn: namakake têmbung manis, ngrungrum.
(rêmik) :
[x]-an êngg. kn: nyamikan, pacitan, panganan.
rêming-rêming :
êngg. kn: règèng-règèng, rada wiwit mlaku tmr. bakulan.
rêmis :
I êngg. kn: 1 bngs. kece; 2 bribil (½ sèn). II êngg. kn: wêrêng.
rêmit :
kn: 1 (ut. ng-[x]) ngrawit, sarwa alus tmr. corak; 2 winadi, sarwa alus tmr. krenah lsp.
rêmyêng-rêmyêng :
êngg. kn: ramyang-ramyang.
(rêmu) :
[x]-[x] kn: 1 wiwit mawa warna kuning tmr. wowohan sing arêp matêng; 2 sêmu.
rêmuk :
kn: 1 ajur sawalang-walang; 2 rusak babar pisan; di-[x]: 1 diêjur nganti rêmuk; 2 dirusak, disirnakake; [x]-an: apa-apa sing wis rêmuk.
rêmus :
I kn: bucêk-bucêk sathithik tmr. gêlas lsp. II di-[x] pc: dikrêmus.
rêmpang :
êngg. kn: sarêmbug; kc. rêmpug.
rêmpah :
I kn: ar. lêlawuhan sing digawe iwak daging ut. iwak loh. II [x]-[x] êngg. kn: bumbu.
(rêmpayak) :
ng-[x] kn: nggrêmbêl nanging njênggar wrata tmr. pang.
rêmpak :
kn: rêmak, rêmuk, rusak; di-[x]: dirêmuk, dirusak.
rêmpaka :
kc: rumpaka.
rêmpèyèk :
kn: ar. panganan ut. lawuh.
rêmpèl :
êngg. pc: rèmpèl.
rêmpêd :
êngg. kn: kêtêl tmr. sukêt lsp.
rêmpêg :
kn: rampak.
rêmpêk :
kn: rêmêk, rêmuk; kc. rêmpak.
rêmpêla :
kn: perangan wadhuking kewan iwèn sing êmpuk sarta enak dipangan.
rêmpêlas :
kn: 1 ar. wit sing godhonge kasab kêna dianggo ngêlus; 2 dluwang lsp. linengkedan bubukan bêling kanggo ngêlus kayu lsp; di-[x]: digosok (diêlus) nganggo rêmpêlas.
rêmpêlu :
I kn: ampêru; ora duwe [x] pc: ora duwe pikiran. II ng-[x] kn: ngimpi ing wayah awan.
rêmpiyag-rêmpiyêg :
kn: mlaku sarwa rêkasa (marga mêntas lara lsp); kc. rêmpiyêg.
(rêmpiyêg) :
ng-[x] kn: kaya rêmuk anggotane nganti ora bisa sigrak.
rêmpit :
I kn: rêpit. II (ora) [x] kn: (ora) kêtaton, kalong.
rêmpu :
kw: rêmuk, ajur marga kêtaton lsp; di-[x]: dirêmuk, diêjur; kc. rêmpuh, rêmpon.
rêmpug :
êngg: 1 rampak; 2 rêmbug.
rêmpuh :
kw: rêmuk, ajur; kc. rêmpu.
rêmpon :
ut. rêrêmpon kw: pêrang rêmuk-rêmukan (amuk-amukan); di-[x]-i êngg: digaru.
rêna :
I kn: sênêng, marêm atine; dirênani: disênêngi; karênan: sênêng atine, kêpranan atine. II êngg. pc: wrêna (ar. kewan bngs. klabang cilik). III [x]-[x] êngg. pc: warna-warna.
rênak-rênuk :
kn: padha rêmbugan pating glênik sarta onthak-anthuk.
(rêndêm) :
kn: kc. rêndhêm.
(rênjah) :
di-[x] kn: diilês, diidak.
(rênjak) :
di-[x] êngg. kn: dirunjak.
rêndhah :
êngg. kn: 1 cêndhèk; 2 andhap-asor.
(rêndhe) :
[x]-[x] kn: tamban, suwe tmr. tumandang ing gawe; di-[x]-[x], dirêrêndhe: disêsuwe.
rêndhèl :
êngg. pc: rèndhèl.
(rêndhèm) :
di-[x] kn: diêkum ing banyu murih êmpuk.
rêndhêng :
kn: mangsa udan; panèn [x]-an: ngênèni tanduran kang ditandur ing mangsa rêndhêng.
rêndhêt :
kn: randhat, ora gancar.
rênêk :
kw: jêjêmbêk, jurang.
(rênêng) :
di-[x] kn: ditarik, dicènèng; ke-[x]-[x]: katon ngêtokake karosan nalikane ngangkat lsp.
rênêp :
kw: aub, eyub.
rênês :
kn: 1 akèh ênggone olèh rêjêki (pamêtu lsp); 2 pc. akèh pangane ut. pasuguhe.
rênik :
kn: 1 (ut. [x]-[x]) ngrawit sarwa alus tmr. ukêl lsp; 2 glênik, pangapus; di-[x] êngg: diapusi.
(rênuk) :
[x]-[x](-an) kn: omong-omongan gêglênikan.
rêntah :
k: runtuh.
rêntêng :
kn: rêngka, rêngat, bênthèt; [x]-ing ati: lara atine, susah atine; kc. ruwêd-rêntêng.
rêntês :
êngg. kn: rêntêng.
rêntêt :
kn: mêpêt bangêt ora ana rênggange tmr. untu, jungkat lsp.
rêncah :
êngg. kn: rancah.
(rêncak) :
di-[x] kn: diêdum-êdum tmr. kewan burukan (kewan sing dibêlèh).
rêncaka :
ut. ng-[x] kw: susah, sêdhih; kc. rancaka.
rêncang :
I kn: wis pulih (mari) tmr. wong mêntas duwe anak. II êngg. kn: rênggang, amba antarane.
rêncêm :
I kw: rêmuk, èmu. II ut. [x]-[x] kn: mawa tatu kaya dicublêsi; kc. trêncêm.
(rêncung) :
(re-) [x]-an kn: mlaku kalawan rêkasa bangêt.
rênyah :
kn: 1 cilik abêning ngrêsêpake tmr. swara; 2 (yèn dimamah) gêtas kriyak-kriyak up. timun.
rênyak, rênyêk :
kn: rêmak, rêmuk; di-[x]: dirêmuk, dilêmbutake.
rênyêp-rênyêp :
kn: 1 sarwa alus angrawit; 2 riyêp-riyêp, gumêbyar.
rênyuh :
êngg. kn: gêtas, gampang pêcah.
rênyuk :
kn: pating jêkêthut marga dilêmpit-lêmpit (ut. dirêmêt) tmr. dluwang lsp; ng-[x]: ngrêmuk, ngrênyêk.
rêngak-rêngik :
pc: ringik-ringik.
rêngat :
kn: bênthèt, rêngka; [x]-ing ati br: pinggêting ati (lara atine, sêrik); di-[x]: dipêcah tmr. wowohan; rêrêngatan br: cêcongkrahan.
rêngêng-rêngêng :
kn: ura-ura (sindhèn) lirih.
rêngês :
kn: rèngès, rantap.
rêngêt :
kn: ar. gêgrêmêtan sing sok mangan sandhangan lsp.

--- 528 ---

(rêngga) ~ rêsik.

(rêngga) :
di-[x] kn: 1 dipajang, dipacak murih katon endah; 2 dicandra, dirumpaka; 3 diopèni, dijaga; rêrênggan: 1 pajangan, pacakan; 2 êngg. wong sing diopèni; ngrênggani: 1 ngrêngga; br. dadi rêrênggan ing (manggon, dêdunung).
rênggang :
kn: 1 bênggang, ora mèpèt; 2 (ut. [x]-an) lêlowahaning barang loro; 3 pêpisahan, sulaya, ora pati jodho; [x] gula, kumêpyur pulut: tansah rakêt tmr. mêmitran; ng-[x]-i: ngêdohi pawong mitra; ng-[x]-ake: 1 mbênggang, agawe rênggang; 2 njalari pasulayan, ngêdohake pawong mitran.
rênggêp :
kn: rêgêp; rumênggêp, ng-[x] kw: nyêkêl, nyandhak.
rênggês :
I di-[x] kn: diicuk-icuk, dibujuk. II di-[x] êngg. kn: diobongi tmr. têtuwuhan ing bubakan anyar.
rênggi :
ut. rêrênggi kw: pangati-ati, uwas.
rêngginang :
kn: ar. panganan sing digawe kêtan.
(rêngguyung) :
ng-[x] êngg. kn: ngrêmbuyung.
(rênggunuk) :
kc: rêgunuk.
(rênggut) :
di-[x] kn: 1 dijabut, dibubut tmr. sukêt lsp; 2 kw. dijambak, disêbrak, ditarik.
(rênggos) :
[x]-[x], (rê-) [x]-an kn: ambêkane sêsêk mênggèh-mênggèh marga mêntas mlayu lsp; kc. krênggos.
(rêngih) :
[x]-[x] kn: sêsambat (njêjaluk) ngasih-asih; ng-[x], ngrêrêngih: ngrêrintih, mbêbana mêmalat sih.
rêngik-rêngik :
pc: ringik-ringik, ngrintih.
rêngit :
kn: bngs. lalêr cilik.
rêngka :
kn: 1 bênthèt arêp bêngkah tmr. gunung, tembok lsp; 2 ora jênjêm tmr. ati, ora têntrêm tmr. krajan (nêgara) marga ana kraman lsp.
rêngkah :
kn: rêkah.
rêngkèd :
kakehan [x] êngg. pc: kakehan gawan (ribêd); kc. rêngkèg.
rêngkèt :
[x]-[x] kn: swaraning pikulan lsp; kc. krêngkèt.
rêngkêd :
kn: kêrêp tmr. nam-naman, ora rênggang.
rêngkêng-rêngkêng :
kn: rêkasa ênggone ngadêg (mlaku) marga mêntas lara bangêt (tiba lsp).
rêngkik-rêngkik :
kn: lêncir sarta sarwa cilik tmr. pawakan.
(rêngkuh) :
di-[x] kn: dianggêp kaya dene, up. di-[x] sêdulur; kc. rumêngkuh.
(rêngkuk) :
ng-[x] pc: ngringkuk, wungkuk kabotan gawan.
rêngkulu :
êngg. kn: bantal; kc. rangkulu, karang-ulu.
rêngkong :
êngg. kn: bngs. pikulan pari.
rêngu :
kw: nêpsu, lara atine; dirêngoni: disrêngêni, dinêpsoni.
rêngos-rêngos :
êngg. pc: rênggos-rênggos.
rêngrêng :
kn: katon wingit, katon endah sarta gagah; kc. ngêngrêng.
rêp :
kn: 1 katêrangan nelakake kaanan kang mandhêg dadakan; 2 sirêp, suruping srêngenge.
(rêpa) :
ngrêrêpa kn: ngasih-asih, njaluk kawêlasan.
(rêpak) :
rumêpak, ng-[x] kw: ngrupak, nêmpuh sarta nêsêk.
rêpèn :
ut. rêrêpèn kn: kêkidungan (uran-uran) pamalat-sih ut. panyandra; kc. rêpi.
(rêpèpèh) :
[x]-[x], ng-[x] kn: linggih ngêdhêkês andhap-asor (ngasih-asih).
(rêpêt) :
[x]-[x] kn: wayah esuk ngarêpake srêngenge mlêthèk.
rêpêtir :
bêdhil [x] kn: bêdhil sing bisa muni bola-bali.
rêpêtisi :
(W) kn: mbalèni (piwulang lsp).
rêpi :
ut. rêrêpi kw: 1 kidungan, uran-uran kidungan; 2 layang; ng-[x], ngrêrêpi kn: uran-uran kidungan panyandra lsp; kc. rêpèn.
rêpit :
kn: winadi, primpên; kc. rêmpit.
rêpolpêr :
(W) kn: kêstul, pistul.
(rêpopoh) :
ng-[x] êngg. kn: gumantung tumêlung tmr. pang.
rêportêr :
(W) kn: juru awèh kabar.
rêpot :
(W) kn: 1 lapur, awèh wêruh marang kapulisèn lsp; 2 (ut. [x]-an) parêpatan ngrêmbug pagawean; di-[x]-ake: dilapurake.
rêrêb :
I kw: lêrêb, lêrêm. II [x]-[x] kw: udan, grimis.
rêrêm :
kw: lêrêm.
rêrês :
kw: giris, miris.
rês :
pc: blêdug (pamêtu mirunggan); kc. ngêrês, rêsrês.
(rêsa) :
di-[x] pc: dirêksa.
rêsados :
êngg. k: rêsaja.
rêsah :
k: rusuh.
(rêsaya) :
di-[x] kn: dijaluki tulung, disambat; rêsayan êngg: sambatan.
rêsak :
êngg. k: rusak.
rêsban, rêsbang :
(W) kn: bngs. bangku pangason.
rêsèp :
(W) kn: katêrangan bab pêrincèn adon-adoning jamu lsp.
rêsèpsi :
(W) kn: lênggahan (pista) dhinês.
rêsèrsi, rêsèrsir :
(W) kn: pulisi sandi.
rêsêg :
êngg. kn: kurungan awangun tumpêngan.
rêsêh :
êngg. kn: rêgêd nglèlèt; kc. rusuh.
rêsêk :
kn: 1 rêgêd marga barang-barang rosokan; 2 (ut. [x]-an) rosokan, barang-barang sing rêgêd pating jlêmpah.
rêsêp :
I kn: njalari sênêng (kapenak) marang pandêlêng (pangrungu); ng-[x]-i: sênêng marang; ng-[x]-ake: njalari rêsêp. II rumêsêp kn: mlêbu amblês tmr. barang cuwèr. III êngg. ki: sukêr, nggarap-banyu.
rêsi :
(S) kw: 1 wong suci sing wis dadi dewa; 2 pandhita tapa.
rêsidhèn :
kn: residhèn.
rêsik :
kn: 1 ora rêgêd; 2 suci, murni, tulèn; 3 tanpa ana salahe tmr. tulisan, basa, karangan lsp; 4 pc. êntèk babar pisan, gêmêt; 5 absah, padhang-padhangan tmr. nikah, doltinuku; 6 pc. sah kabèh tmr. utang; 7 lagis; [x]-[x], rêrêsik: 1 nyaponi lsp. murih rêsik; 2 sêsuci awak; ng-[x]-i: agawe supaya rêsik; ng-[x]-ake: 1 nggêmêtake, ngêntèkake; 2 agawe rêsik, ngabsahake; [x]-an: 1 ora crobo; 2 pc. tumindak miturut anggêr-anggêr tmr. nikah lsp.

--- 529 ---

rêsisir ~ rikala.

rêsisir :
pc: pulisi kapêtêngan (sandi); kc. rêsèrsir.
rêsiwara :
(S) kw: pandhita linuwih.
rêsmi :
kw: kaendahan, cahya kang ngrêsêpake; sa-[x], rêrêsmèn, ngrêsmèni kw: sacumbana.
rêsula :
I êngg. kn: bngs. wit nipah. II ng-[x] kn: nggrêsah, sêsambat marga rêkasa lsp.
rêsun :
kw: aku, kowe.
rêspati :
I kw: 1 ngrêsêpake ati; 2 patut, sêmbada pidêksa tmr. pawakan. II kw: Kêmis.
rês-rês :
kn: rêrêgêd sing yèn digrayang krasa ngêrês; kc. rês.
rêsrês-poh :
kn: ar. kewan bngs. cacing.
rêt :
mak [x] pc: pêpindhan swaraning barang suwèk lsp.
rêta :
I kw: mani. II kw: abang; kc. rêkta. III êngg. kn: 2 rupiyah. IV êngg. pc: warta; dirêtakake: diwartakake.
rêtah :
(S) kw: kanikmatan; kc. rêta I.
rêti :
I n. rêtos k: wis mrabot, wis dirukti apa-apane; dirêtèni: dirukti, dijaga, diladèni. II n. rêtos k: êngg. têgês, makna; ng-[x], mang-[x]: bisa nyakup (nyandhak) ing dalêm pamikir; ngrêtèkake: nêrangake supaya ngrêti; kc. arti.
rêtna :
(S) kw: 1 intên; 2 sing endah dhewe; 3 (sêsêbutane) putri.
rêtu :
I kw: dahuru, gègèr; rêrêtu: rêrusuh. II (S) kw: ar. mangsa (taun nêm mangsa); cs. 6.
rêtur :
karcis [x] (W) pc: karcis mênyang mulih; di-[x]: dibalèkake tmr. layang kiriman lsp.
rêtos :
k: reti.
rêca :
kn: pêpêthaning manungsa lsp. sing digawe watu lsp.
(rêcêk) :
[x]-an pc: rêsêkan, rosokan.
ri :
(ut. êri) kn: 1 cringih-cringih ing wit; 2 balung ing iwak loh sing lincip-lincip; kc. êri. II kw: dina, kc. ari, hari. III kw: adhi, kc. ari. IV kw: ing, ing nalika, dening.
riba :
I kn: ruba. II (A) kn: wong sing nganakake dhuwit lsp. luwih saka ing ngêkat; mangan [x]: nindakake pakaryan riba.
ribèn :
êngg: karêbèn.
ribêd :
kn: 1 (ut. rêribêd) apa-apa sing njalari ora sêmpuluring laku (pagawean lsp); 2 kêna ing rêribêd; 3 susah marga kêtaman prakara sing angèl-angèl; ng-[x]-i: 1 ngrèwangi, ngrigoni, njalari ribêd; 2 nusahake; kc. rubêd.
ribêng :
kw: putêk, judhêg.
ribig :
kn: kabèh padha, rujuk, saeka karêp; di-[x]i: dirujuki.
ribug :
kn: wis ringkih marga wis tuwa tmr. jago.
ribut :
kn: 1 (ut. angin [x]) kr. prahara; 2 tumandang sarwa kêsusu lan rêrikatan; 3 êngg. pc.gègèr, poyang-payingan, orêg; ng-[x]-i: njalari ribut.
rijal :
kn: swara rame kang kaprungu ing wayah bêngi.
rijig :
êngg. kn: risig.
rijung :
kn: pincang, dheglog; kc. rejog, riyug.
rijuh :
êngg. kn: rikuh.
rijol :
êngg. kn: ijol.
(ridhu) :
reridhu kn: panggodha; ngrêridhu: nggodha, mbêbeda, ngrigoni.
ridhong-ridhong :
kn: nganggo kêmul rimong lsp.
rigal, rigèl :
êngg. kn: rigol.
rigèn :
I kn: rege. II êngg: karêbèn.
rigên :
kn: prigêl sarta sugih reka; rêrigên êngg: tatanan; di-[x] êngg: ditata, dipranata; di-[x]-ake: dipratikêlake, digolèkake akal.
rigih-rigih :
êngg. pc: wigih-wigih.
rigis :
pc: règès bangêt.
rigma :
êngg. k: rambut.
(rigu) :
dirigoni êngg. kn: dirègoni, diribêdi.
riguh :
êngg. kn: regoh.
rigol :
1 pc. runtuh; 2 êngg. pc. tiba.
rigrig :
kn: gigrig.
riya :
I kn: ar. sêbutan ut. pangkat; kc. arya. II êngg. kn: sumungah, kibir, jubriya. III [x]-[x] êngg. kn: sênêng-sênêng.
riyag-riyug :
kn: mlaku pincang (ora jêjêg).
riyah-riyah :
kn: ênom sarta sumringah tmr. warna.
riyaya :
1 êngg. kn: bêbarêngan mangan enak; 2 n. riyadi, riyadin k. mangan enak sarta slamêtan ing mangsa lêbaran (bakda Pasa, êngg. 10 Bêsar); riyayan êngg: slamêtan riyaya.
riyak :
kn. jlagra ki: bngs. yiyit sing mêtu saka ing gurung (up. pinuju lara watuk); di-[x]-i: diidoni nganggo riak.
riyalat :
(A) kn: cêcêgah apa-apa murih kalakon sing disêsuwun.
riyêg :
kn: saiyêg, padha mupakat kabèh.
(riyêk) :
di-[x]-[x] kn: 1 dirêmêk-rêmêk, diwênyêt (diidak) nganti ajur; 2 diwênyêt tmr. dluwang lsp.
riyêl :
ut. jêjêl [x] kn: kêbak bangêt uyêl-uyêlan.
riyêm-riyêm :
kn: 1 liyêp, lindri (satêngah mêrêm tmr. mata); 2 katon padhang sumamar.
riyêp-riyêp :
kn: 1 katon alus ngrawit nêngsêmake pandêlêng; 2 (ijo [x]-[x]) ijo ênom gumadhung tmr. gêgodhongan.
riyin :
êngg. pc. k: biyèn; kc. kriyin.
riyug-riyug :
kn: mlaku pincang; kc. riyag-riyug.
riyuh :
êngg. pc: rame bangêt, gumuruh.
riyuk :
êngg. kn: reyak-reyok.
(riyung) :
di-[x] êngg: dirauk, diraup.
(riyo) :
(ijo) [x]-[x] kn: ijo ênom sumringah.
riyom :
kn: eyub marga akèh wit-witan; ng-[x]: ngayom, ngaub.
riyon :
êngg. kn: diya-diniya; kc. diyon.
rik :
mak [x] pc: sabawaning nyorèk lsp.
rika :
I n. êngg: kowe, -mu. II k: kana.
rikala :
êngg. kn: ing nalika.

--- 530 ---

rikanang ~ ripah.

rikanang :
kw: ika, kang.
rikat :
I kn: enggal, kêbat, bantêr; di-[x]-ake:dienggalake, disêngkakake. II [x]-[x] êngg. kn: kukud, rêrêsik; di-[x]-i êngg: dirêsiki, dikukudi.
rikatang :
kw: ika, kang.
rikma :
ki. êngg: rambut.
rikne, rikneya :
pc: yèn ora mêngkono kapriye.
rikuh :
kn: 1 kidhung, jiguh; 2 rada isin; ng-[x]-i: 1 njêjiguhi; 2 njalari rikuh, ngisin-isini.
rikrik :
êngg. kn: tlatèn; di-[x] êngg: diwatun.
ril :
I êngg. kn: bribil (½ sèn). II (W) kn: wêsi dalan sêpur ut. lori.
rila :
kn: lila.
rilak :
(A) kn. ak: nusu; sêdulur sa-[x]: sadulur tunggal suson.
rim :
I (W) kn: rèm. II (W) kn: 1 wilangan dluwang = 488 ut. 500 pèl; 2 sabuk wlulang.
rimah :
êngg. k: rumah.
rimang :
1 êngg. kn. blabur; 2 kw. sêdhih marga kasmaran.
rimba :
kw. ak: alas.
rimbag :
kn: 1 cithakan ut. ijèning bata, up. bata sa-[x]; wêwangunaning têmbung sawuse diatêr-atêri ut. dipanambangi; di-[x]: 1 dicithak; 2 diwangun tmr. têtêmbungan; [x]-an: cithakan.
(rimbas) :
ng-[x] kn: mrèjèngi glondhongan kayu diwangun pêsagi (mung nganggo wadung ut. kampak).
(rimbu) :
di-[x] kw: disimpên; kc. primbon.
(rimis) :
udan [x]-[x] êngg: udan riwis-riwis (grimis).
(rimuk) :
di-[x], dirêrimuk kn: dibêbujuk kanthi alus, dibêbolèhi.
rimong :
I êngg. kn: apa-apa sing dianggo kêkêmul gêgêr ut. gulu. II kw. ak: macan; kc. mong.
rimpang :
kn: ênthik ut. panging êmpon-êmpon (jae, kêncur, kunir lsp); [x]-an: mawa rimpang tmr. êmpon-êmpon.
rimpil :
kn: pêthil tmr. barang sing cilik-cilik; di-[x]-i: dipêthili, diputungi, tmr. rèncèk lsp; kc. rampal, rèmpèl.
(rimpus) :
di-[x] kn: diêrut, disrimpung.
rina :
n. rintên k: wayah awan.
rina-rina :
kn: ar. gêndhing.
rinding :
ut. [x]-an kn: ar. unèn-unèn ênggone ngunèkake sarana kapèpètake ing lambe kapadalake ing untu; ng-[x]: ngunèkake rinding.
rinjing :
êngg. kn: bngs. kranjang ut. tenggok gêdhe.
rindhèk :
êngg. pc: rindhik.
rindhik :
kn: alon, ora rikat; [x] asu (kirik) digitik pr: agahan ênggone arêp nindakake marga wis kêpengin.
rindhil :
êngg. kn: urut-urutan tanpa kêndhat (ênggone têka, mêtu).
rinèh :
I êngg. kn: sarèh, ora ribut. II br: diêrèh; kc. rèh.
rini :
I êngg. kn: bribil (½ sèn). II kw: wong (bocah) wadon.
(rintang) :
di-[x] êngg: dialang-alangi; [x]-an: alangan, rêribêd.
rintên :
k: rina.
(rintih) :
ng-[x] kn: ngruntuh, sêsambat lirih; ngrêrintih, [x]-[x]: njêjaluk ngasih-asih.
rintik :
êngg. kn: tritik; [x]-[x]: katon jèjèr-jèjèr ngrawit.
rintip :
kn: katon lêlarikan atata; kc. rèntèp.
rinto :
êngg. kn: rento, reto.
rincag :
êngg. pc: rencog.
rinci :
I êngg. kn: pang-panging wulèn pari; kc. princi. II êngg. kn: bngs. tenggok gêdhe.
rincik :
kakehan [x] pc: kakehan rèwèl (pratingkah); kc. princi, rèncèk, ricik.
ring :
kn: 1 êngg. ing; 2 êngg. maring, mênyang ing; 3 êngg. marang, tumrap marang.
ringa :
I kw: duga; ma-[x]: nduga. II [x]-[x], rêringa kn: kanthi pangati-ati marga sujana (ora pracaya, gojag-gajêg).
ringan :
êngg. kn: ènthèng, gampang.
ringas :
kn: 1 giras, ora tutut tmr. jaran; 2 lancang; 3 êngg. srêgêp.
ringga :
kn: gojag-gajêg marga rada wêdi.
ringgi :
sa-[x] êngg. kn: 5 bêntelan (± 15 kati) tmr. pari.
ringgit :
1 kw. wayang; 2 k. tlèdhèk; 3 kn. ar. dhuwit slaka ajine f 2½; [x]-an k: wayangan, tledhekan.
(ringi) :
diringèkake êngg: dirungokake.
ringih-ringih :
kn: lancip-lancip sarta landhêp tmr. untu, êri lsp.
(ringik) :
[x]-[x], ng-[x] kn: tansah ngrintih sêsambat, nangis lsp.
ringin :
pc: wringin.
ringkêl :
I kn: lagi kêpênêr apês (cilaka) tmr. sato, manungsa lsp. miturut petungan dina paringkêlan (up. tungle = ringkêl godhong, ora kêna nênandur têtuwuhan sing dipurih godhonge; aryang = ringkêl jalma, pangapêsaning manungsa; warukung = ringkêl sato, kewan-kewan lagi padha apês; paningron = ringkêl mina, iwak loh lagi apês; uwas = ringkêl pêksi, manuk-manuk padha apês; mawulu = ringkêl wiji, yèn nyêbar wiji ora thukul); pa-[x]-an: dina ing pawukon (tungle, aryang, warukung, paningron, uwas, mawulu). II ng-[x] kn: têturon njintêl (nglêkêr); di-[x]-[x]: ditêkuk-têkuk gêgulungan (lêlêkêran).
ringkês :
kn: 1 cêkak, ora rowa tmr. carita lsp; ora ngêbak-êbaki papan tmr. buntêlan lsp; 3 (ut. [x]-an) climèn, pasaja tmr. duwe gawe lsp; ng-[x]: 1 nyêkak, nyilikake; 2 gawe supaya ora rowa; 3 ora nganggo karamean tmr. duwe gawe; 4 nyidra, matèni dhêdhêmitan; [x]-an: cêkakan, wawasan sing cêkak.
ringkih :
kn: ora kukuh (santosa) tmr. pawakan, dandanan, budi lsp.
(ringkuk) :
ng-[x] pc: ngrungkuk.
(ringkus) :
ng-[x] pc: mringkus, ora mbêgagah.
ringkot :
êngg. kn: rèngkot.
(ringut) :
[x]-ên kw: nêpsu bangêt.
(ringring) :
di-[x](i) pc: diarêm-arêmi supaya aring; kc. aring.
ripah :
I (A) kn: sarwa akèh sarta sugih bangêt.

--- 531 ---

ripak ~ rujuk.

II pc: sêbutane bojon sayid.
ripak :
êngg. k: rupak.
ripak-ripuk :
êngg. kn: têlês, klêbus.
ripik-ripik :
êngg. kn: golèk rèncèk-rèncèk kayu.
ripu :
I kn: rapuh, repo. II êngg. kn: ribut. III (S) kw: mungsuh, satru.
ripuh :
êngg. kn: kc. ripu I.
(ripta) :
(cipta)-[x] kw: gagasan; ng-[x] kw: nulis, nganggit, ngarang.
ririh :
I kw: lirih, alon. II êngg. kn: ora kêtaton, ora kalong; kc. lirip.
riris :
kw: grimis.
ris :
I êngg. kn: 1 garis watêsing pakarangan lsp; 2 tali pinggiraning layar lsp; di-[x]-i êngg: diwatêsi. II kw: alon, sarèh; kc. aris. III êngg. pc: gès, grès.
risak :
k: rusak.
ri-saksana :
kw: ing nalika iku banjur, tumuli.
risalat :
(A) kn: 1 kongkonan; 2 layang .
risang :
kw: (ing sang ...) sang, up. [x] prabu.
risèpsi :
kn: rêsèpsi.
ri-sêdhênge, ri-sêdhêngira :
kw: mbênêri, pinuju.
risi :
kn: 1 krasa kêri, krasa ora kêpenak; 2 krasa ora sênêng; ngrisèni: njalari risi.
risidhèn, risdhèn :
kn: residhèn.
risig :
êngg. kn: 1 sarwa rêsik tmr. omah lsp; 2 ora kêmproh, brèsèt; 3 srêgêp.
risih :
êngg. kn: risi.
risiko :
(W) kn: pituna.
rispis :
êngg. kn: rupiyah.
risrisan :
êngg. kn: tembok minangka dhasaring pagêr lsp.
rit :
I di-[x] pc: diêrit. II sa-[x] pc: sajalan tmr. têtunggangan.
ritak, ritèk :
êngg: karêbèn.
ritang :
kw: ingkang.
riti-riti, ritik-ritik :
êngg. kn: rintik-rintik.
(ricih) :
ng-[x] êngg. pc: nggrêjih (tansah udan).
(ricik) :
I ng-[x] êngg. kn: 1 milah-milah, ngarani pêperangane; 2 milang, metung diprinci-princi; (rê-) [x]-an: pêperangan, prabot sing prêlu-prêlu. II (udan) [x]-[x] kn: grimis sing rada agal; ng-[x]: tansah udan.
(riwa) :
[x]-[x] êngg. kn: rewa-rewa.
riwayat :
(A) kn: crita, dongèng babad.
riwana-wulung :
kn: ar. wit, kayune dianggo jimat.
riwa-riwi :
êngg. kn: wira-wiri.
riwe :
(êngg. kn) ki: kringêt; riwènên k: kringêtên.
(riwêd, riwêg) :
ng-[x]-i êngg. kn: ngribêdi, ngrigoni, makewuhi.
riwêng :
kw: judhêg, wis ora wêruh apa-apa.
riwih-riwih :
kn: mili dlèwèran; kc. rèwèh.
riwil :
kn: angèl ladèn-ladènane; kc. rèwèl.
riwis-riwis :
kn: ora pati dêrês tmr. udan.
riwit :
lombok [x] pc: lombok rawit.
riwug-riwug :
kn: mawa rambut akèh; kc. rewog.
riwuk :
ut. rêriwuk kn: rêrusuh, sing njalari ribut; di-[x]-i: dirusuhi, dibêbidhung, dirigoni.
ri-wuse, ri-wusning, ri-wusnya :
kw: sawuse.
riwut :
1 kw. prahara; 2 kn. nêpsu bangêt, sarwa sêrêng tandang-tanduke; kc. ribut.
ryak :
kw: ombak.
ru :
I kw: sêrik; kc. êru. II kw: panah. III kn: sacêngkal pêsagi (14,19 m2).
ruba :
ut. rêruba kn: 1 pawèwèh kanggo golèk pamrih (sih); 2 bêsêl; dirubani: diwènèhi rêruba, dibêsêli.
(ruba-gini) :
ng-[x] kn: ngundhakake rêrêgan luwih saka mêsthine (marga barange wis kêbacut ora ana lsp).
rubaya :
kw: robaya.
rubeda :
kn: pakewuh, alangan.
rubêd :
kn: alangan, pakewuh; di-[x]-i: dialang-alangi, dipêkewuhi; kc. ribêd.
rubês :
êngg. kn: 1 ribut, riwut; 2 kisruh-kisruhan, gègèr; 3 angèl ambah-ambahane tmr. dalan.
rubiyah :
bkn.[7] ak: wong wadon (rabi).
rubiru :
kn: aru-biru.
rubuh :
n. rêbah k: 1 (tiba) ambruk; 2 sumèlèh wrata (ora ngadêg); 3 diucapake miring tmr. aksara swara, up. â diucapake a: ng-[x]-i: 1 rubuh ngênani; 2 êngg. mbêlèh raja-kaya sing kêcilakan; [x]-an êngg: iwaking kewan sing dirubuh (dipurak); ka-[x]-an: karoban.
rubuk :
I êngg. kn: 1 pandumane padha; 2 sumbut, kurup. II [x]-[x], (re)[x]-an êngg. kn: gêgrombolan padha nglakoni panggawe maksiyat.
rubung :
kn: gêgrombolan tarap ngubêngi, up. sing tuku [x]; [x]-[x]: gêgrombolan wong akèh ngubêngi; ng-[x]: nggrombol tarap ngubêngi; kc. ubung.
ruda-pêksa :
kw: pêksa, njiyat; kc. roda.
rudah :
kw: rudatin, susah atine.
rudatin :
n. rudatos k: sêdhih, susah.
rudira :
(S) kw: gêtih.
rudita :
kw: susah, sêdhih.
ruditya :
br: rudita.
rujad :
kn: bujat, rusak pisah-pisah saka ing gêgathukane; di-[x]: dibujad, dirusak sarana disêmploki.
(rujag) :
I di-[x] êngg. kn: 1 dikrubut, dirudug; 2 dipêksa tmr. wong wadon. II di-[x], [x]-an kn: dibathik têrusan bae tanpa nganggo pola.
rujak :
kn: ar. ombèn-ombèn ut. panganan sing digawe wowohan mêntah lsp.
ruji :
kn: 1 wêsi, kayu lsp. sing kanggo iga-iganing cêndhela, pagêr, payung lsp; 2 lar-laraning rodha; 3 lar-laraning cakran.
rujit :
kw: 1 pating sluwir tmr. kêmbang lsp; 2 kakênan atine, susah; di-[x]-[x]: disuwir-suwir, disuwèk-suwèk.
ruju :
êngg. kn: ragil; kc. wruju.
rujuk :
I kn: ora sulaya, rukun; sa-[x]: wis mupakat; di-[x]-i: diombyongi, diguyubi.

--- 532 ---

rudhira ~ rumuhun.

II kn: balèn ningkahan manèh (sajroning idah ing pêgatan kang kapisan lan kapindho); ng-[x]: mbalèni bojo sing wis dipêgat.
rudhira :
(S) kw: gêtih.
rug :
I kw: jugrug, lêbur; kc. êrug, urug, rugrug.. II di-[x] êngg: diadhuk tmr. lêmah; kc. arug.
rugi :
I êngg. kn: kuwatir, sumêlang; 2 mbêbayani; dirugèni: disujanani, disumêlangake; kc. runggi, sangga-runggi. II êngg. kn: tuna; ka-[x]-an: kapitunan.
rugol :
êngg. kn: rigol.
rugrag :
kw: oyag, jugrug.
rugrug :
êngg. kn: jugrug; kc. rug.
ruhara :
kw: 1 orêg, gègèr; 2 kuwur (susah) atine.
ruhun :
kw: dhisik, biyèn; dipun-[x]-akên êngg. k: didhisikake; kc. karuhun, rumuhun.
ruhur :
kw: luhur, dhuwur.
ruyung :
I kn: kayune wit arèn; 2 kw: borang.
ruk :
I pc: dhenok. II di-[x]: pc: dikêruk.
rukêm :
kn: ar. têtuwuhan wohe enak dipangan.
rukêt :
kn: 1 êngg. rakêt bangêt; 2 (prang [x]) gêlut pêpulêtan; di-[x]: dikêkêp (dirangkul) kêncêng bangêt; di-[x]-i: dirakêt tmr. pamitran.
rukma, rukmi :
(S) kw: êmas.
rukuh :
kn: bngs. jubah putih dianggo sêmbahyang tmr. wong wadon.
rukuk :
(A) kn: ndhungkluk ing nalikane salat; kc. rêkangat.
rukun :
I kn: 1 rujuk manèh; 2 ora pasulayan, guyub; di-[x]: 1 diajak bêcik, diajak bêdhami; 2 pc: dibêsêli; di-[x]-ake: dirujukake, diguyubake; (re-) [x]-an: padha rukun nggayuh sawijining bab; kc. pirukun. II di-[x]-i êngg: disêdhiyani, dicêpaki, dijagani. III ([x]-ing agama) kn: kawajiban limang prakara kang prayoga dilakoni tmr. pêpakoning agama Islam.
rukun-desa :
n. [x]-dhusun k: apa-apa sing wis dimupakati ing parêpatan desa.
rukun-gawe :
kn: pagawean gugur-gunung.
rukon :
kn: rukun; kc. gêndhon-rukon.
ruksa :
(S) kw: 1 rusak, bubrah; 2 sêdhih, susah.
(rukti) :
di-[x], diruktèni kn: 1 dirumat, dipulasara; 2 disudhiyani, dicêpaki.
rum :
I kw: arum. II pc: njêrum (akon njêrum marang sapi lsp). III kn: ar. minuman kêras.
rumab :
êngg. pc: 1 lara panas (kadhêmên); 2 kumat, angot.
rumabasa :
kw: ngrabasa; kc. rabasa.
rumaja-putra :
(-putri) kn: umur-umurane bocah lanang (13 taun) bocah wadon (11 taun).
rumagang :
kw: tumandang ing gawe; kc. ragang.
(rumah) :
di-[x]-i kn: diombèri, disudhiyani papan; [x]-an: klowongan, papan sing disêdhiyakake, sadhiyan; kc. romah.
rumahab :
kn: kalawan rahab bangêt; kc. rahab.
rumah-bolah :
(M) kn: omah kanggo sênêng-sênêng (sositit).
rumah-gila :
(M) kn: papan kanggo mulasara wong edan.
rumah-lelang :
(M) kn: omah kanggo lelangan.
rumah-makan :
(M) kn: rêstoran.
rumah-obat :
(M) kn: toko jamu, apotik.
rumah-sakit :
n. griya-sakit k: papan kanggo mulasara wong lara, hospital.
rumah-setan :
(M) kn: gêdhong kanggo pakumpulan Vrijmetselaar.
rumakjun :
kn: ar. têtuwuhan.
rumakêt :
kn: sumanak bangêt; kc. rakêt.
rumambas :
kn: mbrabas têmbus tmr. banyu; kc. rambas.
rumamyang :
kn: katon ramyang-ramyang.
rumanti :
n. rumantos k: 1 wis miranti, wis sêdhiya; 2 tata-tata, sumadhiya.
rumancaka :
kw: njalari susah (kangelan); kc. rancaka.
rumangkang :
kn: mbrangkang.
rumangsa :
n. rumaos k: 1 wis krasa sajroning ati, mangrêti; 2 wis ngakoni salahe lsp; ngrumangsani: wis rumangsa; kc. rasa.
rumangsang :
kw: nggayuh, ngranggèh, ngrangsang; kc. rangsang.
rumaup pada :
kw: sujud nyungkêmi sikil; kc. raup.
rumaos :
k: rumasa, rumangsa.
rumaras :
I kw: miris, susah. II kw: bêcik, endah, sarwa tata; kc. raras, laras.
rumasuk :
kn: mlêbu, manjing tmr. tamba lsp; kc. rasuk.
rumat :
n. rimat k: 1 êngg. wis rumanti; 2 diopèni (dipiyara) kanthi têmên-têmên; di-[x] êngg: diopèni, dijaga murih aja nganti ilang; di-[x]-i êngg: 1 diopèni; 2 disimpên.
rumbah :
êngg. kn: jêjanganan.
(rumbu) :
isih [x]-[x] êngg: isih règèng-règèng, durung mari babar pisan.
rumbuk, rumbut :
êngg. kn: rungkud, akèh thêthukulane.
rumêgêp :
kw: nyandhak, nyêkêl gêgaman lsp; kc. rêgêp.
rumêksa :
kn: njaga; kc. rêksa.
rumêmbe :
kw: sêmi, tuwuh.
rumêmbês :
br: ngêmbês, rêmbês.
rumêntah :
k: rumuntuh, (tumiba).
rumênga :
kw: krungu.
rumêngkuh :
kn: bêcik pangrêngkuhe; kc. rêngkuh.
rumêsêp :
kn: 1 mlêbu ing (tmr. barang cuwèr lsp); 2 ngrêsêpake; kc. rêsêp.
rumiyin :
k: 1 dhisik; 2 biyèn.
rumil :
êngg. kn: tansah ndrêmimil njêjaluk.
rumyang :
êngg. kn: rame.
rumujag :
kw: nggrujug; kc. rujag.
rumuhun :
êngg. k: 1 dhisik; 2 biyèn.

--- 533 ---

rumuntuh ~ rupak.

rumuntuh :
n. rumêntah k: tumiba; kc. runtuh.
rumucat :
kn: ucul panganggo; kc. rucat.
(rumpak, rumpêk) :
di-[x] kw: dirusak, dilêbur.
(rumpaka) :
ng-[x] kn: 1 nyandra kalawan kêkidungan; 2 nganggit têmbang panyandra; rumpakan: 1 panyandra ing têmbang (kêkidungan); 2 têmbang, kidungan.
rumpi :
kn: bngs. klambi jas kotang kanggo rangkêpan klambi jas bukak.
rumpil :
kn: angèl ambah-ambahane tmr. dalan lsp.
rumpuk :
êngg. kn: tumpuk, têtumpukan; di-[x](i): ditumpuk, disungsun; [x]-an: tumpukan, umpuk-umpukan.
rumpung :
kn: pothol, sêmpal, gothang.
rumput :
k: sukêt.
rumpon :
kn: suwakan ing kali sing didèkèki sangkrah-sangkrah kanggo masangi iwak.
runa :
kw: rusak, pakewuh; kc. runah.
runah :
kw: 1 rusak, pêcah, putung; 2 sêdhih, susah; ng-[x]: 1 ngrusak, mêcah; 2 nusahake.
rundah :
kw: sêdhih; kc. rudah.
runjah-runjah :
kn: 1 jola-jola tmr. jaran; 2 pc. lincak-lincak marga bungah.
(runjak) :
ng-[x] êngg: mumbul ngranggèh; kc. lunjak.
(runjang) :
ng-[x] kn: 1 nrajang, nêmpuh; 2 pc. nrombol mèlu gunêman, melik (ngêsur) pangkating liyan.
runjung :
êngg. kn: awangun lancip; kc. brunjung.
rundha :
êngg. kn: nganglang ing wayah bêngi; kc. rondha.
(rundhuk) :
di-[x] kn: arêp ditêmpuh lsp. sarana mlaku alon-alon sarta sêmu mbrangkang; kc. krundhuk.
runtag :
kn: 1 êngg. orêg, mawalikan tmr. ombak ing sêgara; 2 gorèh, kuwur atine; ng-[x]-ake: njalari runtag.
runtak :
êngg. kn: larahan, rêrêgêd ing lêmah.
runtang-runtung :
kn: tansah awor ora tau pisah (yèn mlaku lsp); kc. runtung.
runtik :
kw: sêrik, nêpsu.
(runting) :
di-[x] kw: disuwèk, disuwir-suwir; kc. rontang-ranting.
runtungan :
êngg. kn: rontogan.
runtuh :
I n. rêntah k: 1 tiba saka ing dhuwur (marga uwal, mrucut, pêthil lsp); 2 tumiba, tumêka tmr. dhawuh; 3 kluron, têrag tmr. wêtêngan; [x] atine: duwe kawêlasan; [x] talake: wêwênange mènèhi talak (pêgat) wis ilang (sapisan lsp); di-[x]-i: 1 ditibani; 2 diwènèhi sih (ganjaran lsp); di-[x]-ake: 1 ditibakake; 2 diwènèhake tmr. talak; 3 ditêragake tmr. wêtêngan. II ng-[x] kn: ngrintih.
(runtung) :
[x]-[x], rêruntungan kn: tansah urut-urutan, tansah bêbarêngan mlaku lsp.
runtut :
kn: 1 rampak, cocog padha gêdhene; 2 (atut [x]) rukun bangêt, anggone jêjodhohan; 2 nunggal laras ora ana sing mênjila; di-[x]-ake: dipêpatut, dilaras.
runtyaka :
kw. ak. sêrik, nêpsu; kc. runtik.
runcang-runcung, runcung-runcung, rêruncungan :
kn: runtang-runtung, runtung-runtung, rêruntungan.
runcat :
kn: rucat.
runya :
kw: wc. karunya (wêlas, asih).
rungak-rungak :
kn: kagèt njêngêr sarta bingung (wêdi).
rungge :
ut. [x]-an êngg. kn: wuli (wulèn).
(runggi) :
kc. sangga runggi.
runggut :
êngg. kn: rungkud.
rungih :
ut. [x]-[x], ng-[x] kn: cilik mbangir tmr. irung.
rungkad :
kn: ambruk bêdhol saoyode tmr. wit-witan.
(rungkêb) :
ng-[x] kn: 1 têturon (linggih) raine ungkêb-ungkêb; 2 êngg. caos sing mblandrêng nganti 2 dina ut. luwih; ng-[x]-i: 1 ungkêb-ungkêb karo ngrangkul ut. ngraup; 2 sungkêm bangêt marang, ngantêpi agama, piyandêl lsp; kc. krungkêb.
rungkêt :
êngg. pc: rukêt.
rungkil :
êngg. kn pating jlêgong tmr. dalan.
rungkud :
kn kêtêl sarta akèh thêthukulane; rêrungkud: thêthukulan sing rungkud; mbabadi rêrungkud pr: ngilangi prakara-prakara sing ruwêd.
rungkuk :
[x]-[x], ng-[x] êngg. kn: linggih (mlaku) gêgêre mbungkuk.
(rungkup) :
di-[x] êngg. ditukup, digrudug ing kècu lsp.
(rungu) :
(n. pirêng k) di-[x] n. dipunmirêng (pirêng) k: ditilingake, digatèkake; dirungoni n. dipunmirêngi (-pirêngi) k: diwèhi wêruh, dikabari; dirungokake n. dipunmirêngakên (-pirêngakên) k: ditilingake supaya krungu; rungon n. mirêngan k: 1 bisa krungu (ora budhêg); 2 swara, uni; (re-) rungonên n. mirêngên k: tansah krasa kaya krungu swara; kc. krungu, kêprungu, pangrungu, prungon.
(rungrum) :
di-[x] kw: dirêrêmih sarana têmbung manis.
(rungrung) :
ke-[x]-an kw: gêndhêng marga kedanan.
rungsêb :
êngg. kn: angèl ambah-ambahane tmr. dalan; kc. rubês.
rungsêg :
êngg. pc: rusak.
rungsit :
kw: gawat, rumpil bangêt.
rupa :
n. warni k. warna ki: 1 kaanan wêwujudaning apa-apa sing didêlêng; 2 dhapur, wujud; 3 pc. warna (abang, ijo lsp); 4 jinis, bangsa; 5 (a-[x]) awujud; [x]-[x]: warna-warna, akèh warnane; sa-[x]: tunggal rupa, sabangsa (sajinis); sa-[x]ne: sakabèhe, ngrupakake: mujudake, nganakake, nyadhiyakake; rêrupan: maujud.
rupak, rupêk :
kn: ora ombèr, ora lêga; 2 ([x] atine, [x] budine, [x] sêgarane) ora gampang ngapura ing liyan; 3 ([x] jagate) judhêg, kêntèkan pasaban; ng-[x]:

--- 534 ---

rupa-candra ~ rojah-rajèh.

nyiyutake (ngringkês) jajahaning liyan.
rupa-candra :
kw: candra-sangkala.
rupaka :
kw: kc. rumpaka.
rupêk :
kn: rupak.
(rupeya) :
ng-[x] êngg. kn: mrêduli, ngrèwès, nggape.
rupi :
êngg. k: rupa.
rupiyah :
(ut. [x] putih, [x] rispis) kn: dhuwit salaka sing ajine satus sèn (120 dhuwit); [x] abang (-pêcah, -gobang, -prentah, -têmbaga): rupiyah ajine 100 dhuwit (83½ sèn).
rupini :
(S) kw: ayu, endah.
rupit :
êngg. kn: rupak bangêt, ciyut bangêt tmr. dalan.
rurah :
kw: rusak, bubrah; mang-[x], ng-[x]: ngrusak.
rurêk :
kw: rukêt tmr. pêrang; mang-[x], ng-[x]: ngrukêt, nêmpuh.
ruru :
I kw: gogrog, rontog, runtuh. II di-[x] kw: digolèki, diupaya; kc. luru.
rurub :
kw: lurub; di-[x]-i: dilurubi.
ruruh :
I êngg. kn: wanguning praèn sarèh; kc. luruh. II di-[x] êngg. kn: digolèki, diluru; kc. luru.
rus :
(W) kn: 1 kêmbang mawar abang; 2 tatanan mata intên.
rusak :
n. risak k: 1 wis ora tumata kaya maune, bubrah; 2 lêbur, kuru bangêt tmr. badan, nandhang susah tmr. ati, dhadhal tmr. barisan, ora gêmah raharja tmr. nagara lsp; 3 pc. bubrah tmr. tatanan, nalar lsp; di-[x]: dibubrah, digawe rusak; ka-[x]-an: 1 nandhang rusak; 2 samubarang sing rusak.
rusban :
êngg. kn: rêsban.
rusêg :
êngg. kn: rêsêk.
rusiya :
êngg. kn: 1 wêwadi, wadi; 2 agawe onar sarana laku kang winadi.
rusiku :
kw: saru-siku.
rusit :
kw: gawat; kc. rungsit.
rusuh :
n. rêsah k: 1 ora tata, tanpa tatanan; 2 êngg. pc. crobo, rakus, kêmproh; 3 ala bangêt tmr. kalakuan; 4 rêtu, ora têntrêm tmr. nêgara lsp; rêrusuh: rêrêtu, ontran-ontran; ng-[x]-i: 1 êngg. pc: ngrêgêdi, njalari crobo; 2 ngrigoni, ngrêridhu, makewuhi; 3 (ut. ng-[x]-ake) njalari rusuh, mbubrah katêntrêman; rêrusuhan: 1 kalakuan sing ora bêcik; 2 gegeran, ontran-ontran.
rut :
I êngg. kn: kabèh, kabèh katut. II di-[x] kn: ditalèni singsêt, ditalèni karo saka lsp.
rucah :
kn: para, asor (tmr. kaanan, barang, pangkat lsp).
rucat :
kn: 1 uwal saka gêgandhèngane; 2 êngg. cucul panganggo; 3 sèlèh pangkat, lèrèh; di-[x]: 1 diuculi (diuwali, dicopoti); 2 dilèrèhi, dipocot; 3 (ut. di-[x]-i) dibukaki sandhangane.
rucêk :
kn: ora cêtha las-lasan tmr. tulisan.
ruci :
êngg. kn: ringas, gampang nêpsune.
rucira :
(S) kw: 1 sumorot, mêncèrèt; 2 endah, nêngsêmake.
rucuh :
êngg. kn: bngs. rujak.
(ruwag) :
[x]-[x] kn: ora tata; di-[x] êngg: dirucat, disêmploki; kc. ruwèg.
Ruwah :
kn: sasi kang kawolu (mangsane wong ngirim mênyang kuburan); dhèk-[x]-e êngg: jênate; [x]-an: slamêtan ing sasi Ruwah.
ruwat :
kn: 1 luwar saka ing panênung (pangêsot, wêwujudan sing salah kêdadèn); 2 luwar saka ing bêbandan paukumaning dewa; di-[x]: 1 disarati murih luwar saka panênung lsp; 2 diluwarake saka bêbandaning dewa sarana slamêtan lsp; 3 dipatèni tmr. kewan lsp. sing mbêbayani; [x]-an: slamêtan lsp. prêlu ngruwat.
ruweda, ruwida :
kw: rubeda, rêribêd.
ruwèg-ruwèg :
kn: reyab-reyab ut. pating slêmbrèh ora tata.
ruwèh :
êngg. kn: boros, sênêng ngêcèh-êcèh dhuwit lsp.
ruwêd :
kn: 1 bundhêt tmr. bolah lsp; 2 kisruh ut. angèl paniti priksane tmr. prakara lsp; 3 êngg. bingung, kuwur tmr. ati.
ruwêd-rêntêng :
kn: rêrêtu prakara sing njalari rêntênging nêgara lsp.
ruwid :
êngg. kn: kêbak thêthukulan (sukêt lsp].
ruwida :
kw: rubeda, rêribêd; kc. ruweda.
ruwiya :
kw: crita, dongèng.
ruwing :
[x] kupinge êngg: sumruwung, brêbêg.
ruwit :
êngg. kn: 1 canthukan cilik; 2 alus ngrawit.
ro :
n. kalih k: linggane têmbung loro; kc. loro, rong.
rob :
I kn: mbuwal mundhak gêdhe tmr. banyu sagara, banjir; ang-[x] kw: mbanjiri, nglubèri; di-[x]-i br: 1 dibanjiri, dilêbi, diblêbêg ing banyu; 2 diwèhi sih lsp. akèh bangêt, dikrubut akèh; ka-[x]-an br: 1 kêbanjiran, kêlêban; 2 kawenehan sih lsp. akèh bangêt, kêwratan, dikrubut ing akèh. II êngg. kn: eyub, ayom.
(robah) :
I [x]-[x] kn: 1 barang-barang sing gêdhe-gêdhe ngêbak-êbaki papan; 2 pêpanganan sing kasar-kasar. II di-[x] êngg. pc: diowahi, diganti; [x]-an: owah-owahan; kc. brubah.
robaya :
kw: aku, -ku.
robak-rabèk, robat-rabèt :
êngg. kn: padha suwèk pating sluwir.
robèt :
êngg. kn: 1 suwèkan gombal; 2 girik, dluwang suwèkan langgo ciri; di-[x] êngg: dibage-bage manèh tmr. sawah lsp.
robyong :
kn: alèn-alèn (gombyok bêling lsp) dianggo rêrênggan ditata pating kranthil; di-[x]: dirêngga ing robyong.
rod :
kw: surud tmr. banjir lsp.
roda :
ut. [x]-paripêksa, [x]-pêksa kn: tindak panjiyat kanthi pêksa; di-[x] br: dipêksa; di-[x]-pêksa, di-[x]-paripêksa: dipêksa, dijiyat.
rodok :
êngg. pc: rada.
rodra :
(S) kw: galak, nêpusu[8] bangêt, mêmêdèni.
rojah-rajèh :
kn: suwèk (tatu) kaya ajur.

--- 535 ---

(rojèng) ~ ronggah-ronggah.

(rojèng) :
ng-[x] êngg. kn: nyolong pari sing isih ana ing sawah sarana dibabadi.
rojod :
êngg. kn: bojod, rujad.
rojoh :
êngg. kn: dhuplak kinang.
(rojong) :
ng-[x](i) kn: njurungi, mupakati, nayogyani, ngombyongi.
rodha :
kn: 1 glindhinganing kreta lsp; 2 êngg. bngs. grobagan cilik; [x]-kamprèt êngg. kn: keseran.
rodhong :
kn: aling-aling ing tanduran têmbako; kc. krodhong.
(rog) :
di-[x] kn: dioyag-oyag (supaya wohe lsp. tiba) kc. rogrog.
roga :
(S) kw: lara.
rogadi :
(S) kw: lêlara.
rogêl :
(W) kn: ar. rêricikaning mungsik.
rogul, rogol :
êngg. kn: runtuh, tiba; kc. rigol.
(rogoh) :
ng-[x] kn: nglêbokake tangan ing kanthongan lsp. arêp njêjupuk; di-[x] atine: dijajagi, diwêruhi atine.
(rogok) :
ng-[x] êngg. kn: pawakan kuru dêdêge lêncir.
rogrog :
êngg. kn: gogrog, runtuh; udan [x] asêm: udan sing mung sagrabyagan sarta tlêthiking banyu agal-agal; [x]-an: ndrodhog marga lara kadhêmên.
roh :
(A) kn: 1 dat sing mawa budi ora kêna ginayuh ing pancadriya; kyt: malaekat, setan lsp; 2 jiwa, badan alus.
roham-rahèm :
êngg. kn: bubrah, rusak pating jlêmpah.
rohani :
(A) kn: kang awujud roh.
rohot :
êngg. kn: rusak, bubrah.
royah-royah :
pc: ora tata, grusa-grusu.
royak-rayèk :
pc: reyak-reyok, wis bubrah pating sêngkayig.
royal :
kn: sênêng mbuwang dhuwit ut. nglakoni maksiyat.
(royo) :
(ijo) [x]-[x] kn: ijo ênom sumringah.
(royok) :
rêroyokan êngg. kn: tumandang ing gawe bêbarêngan wong akèh; kc. kroyok.
royom :
I êngg. kn: ayom, eyub. II êngg. kn: cocog, golong rêmbug; di-[x]: dirubung; (re) [x]-an: padha jêjagongan omong-omongan.
(royong) :
di-[x]-([x]) kn: diangkat (diusung) bêbarêngan wong akèh; kc. gotong-royong.
royot :
êngg. kn: rayat, wong sing kabawah.
rok :
I kw: têmpuh arukêt; a-(ma-) [x], ng-(mang-[x]) [x]: nrajang, nêmpuk, ngamuk. II (W) kn: ar. klambi dawa.
rokèl :
êngg. kn: pating brêndjul tmr. dalan.
roki :
(W) kn: ar. klambi dawa; kc. rok II.
rokok :
kn: lintingan têmbako dianggo udud; ng-[x]: 1 nglinting rokok; 2 êngg. sênêng udud; 3. êngg. udud.
rokrokan :
êngg. kn: jelungan.
rol :
I ut. pulisi rol (W) kn: ar. pangadilan kang mriksa prakara palanggaran cilik-cilik; di-[x]: 1 diladèkake ing pangadilan rol; 2 êngg. dirolis. II (W) kn: gulungan.
rolah, rolak :
(W) kn: 1 bata kang ditata ngadêg ing sadhuwuring palanging kori lsp; 2 êngg. tanggul cilik kanggo amping-amping.
rolas :
n. kalih-wêlas k: 12.
rolikur :
n. kalih-likur k: 22.
(rolis) :
(W) kn: nacahake kuli nyambut gawe; di-[x]: 1 diwilang (diundangi) jênênge tmr. kuli nyambut gawe; 2 êngg. dicacahake jiwane.
roma :
(S) êngg. k: rambut.
(romah) :
kc. rumah.
romal :
êngg. kn: ikêt.
(rombah) :
ng-[x] êngg. kn: golèk iwak mênyang sêgara bêbarêngan wong akèh.
(rombak) :
di-[x] kn: dibubrah, dibubrah banjur diganti.
rombang-rambing :
kn: rontang-ranting, pating sruwèk.
rombèng :
ut. [x]-an kn: gombalan; kc. prombengan.
rombong :
kn: 1 êngg. bngs. tenggok gêdhe; 2 èngg. pc. aling-alinging têtuwuhan sing lagi tuwuh; kc. srumbung.
rome :
êngg. pc: rame.
(romès) :
ora di-[x](i) pc: ora dirèwès.
romot :
êngg. kn: barang-barang sing rêgêd ora kanggo.
rompang :
kn: ompong, padha pothol tmr. untu, jungkat lsp.
rompi :
(W) kn: bngs. klambi rangkêpan.
rompyo, rompyoh :
[x]-[x] kn: katon kêtêl krêmbyah-krêmbyah.
rompok :
kn: 1 gubug cilik; 2 êngg. pc. pondhok, omah.
rompot :
kn: rungkud, mawa wulu pating jlêbud.
ron :
I k: godhong. II êngg. pc: congkrah sêrik-sêrikan; kc. êru.
(ronjat) :
ng-[x]-i êngg. kn: nglunjak ngranggèh.
(ronje) :
ng-[x] kn: lêncir cilik tmr. dêdêg-piyadêg.
rondha :
êngg. kn: nganglang ing wayah bêngi; kc. rundha.
rondhe :
I kn: rêndhêt, rêmbên, randhat. II kn: glindhingan kêtan dianggo ampas wedang.
rondhon :
êngg. kn: godhong.
rono :
êngg. pc: mrono.
rontang-ranting :
kn: padha suwèk pating sluwir.
rontèk :
kn: gêndera cilik alandheyan tumbak.
rontog :
kn: gogrog kabèh tmr. wowohan lsp; [x]-atine: runtuh kawêlasane.
(ronce) :
ng-[x] kn: 1 nganggit kêmbang, mêrjan lsp; 2 ngandharake, nyritakake njlèntrèh; (re-) roncèn: 1 anggitan (karangan) kêmbang lsp; 2 andharaning crita sing nglantrah.
ronyok :
(suwêng) [x] kn: suwêng mawa mata intên gêdhe-gêdhe.
rong :
I n. kalih k: 2 (kanggo wilangan ana ingarêp, up. [x] iji, [x] puluh). II kn: lèng sing gêdhe, up. [x] ula, [x] yuyu, ngê-[x]: mlêbu ing rong.
rongèh :
kn: ora antêng, tansah polah.
ronggah-ronggah :
kn: gêdhe dhuwur dhadhane jêmbar tmr. pawakan.

--- 536 ---

rongge ~ sabên.

rongge :
ut. [x]-an êngg. kn: wuli, wulèn.
ronggèng :
êngg. kn: tlèdhèk.
ronggos, ronggot :
êngg. kn: rungkud, runggut.
rongkob :
kn: pêtêng dening rungkud ut. akèh wit-witane sing gêdhe-gêdhe; ng-[x]: tumêlung nutupi tmr. wit-witan sing gêdhe.
rongkong :
kn: balung gêgêr dalah saigane pisan; rêrongkongan: 1 bêbalungan; 2 jêjrangkongan.
rongrongan :
kn: guthêkan sêla-sêlaning cagakan omah; kc. ngrongrong.
ropal :
kn: nopal.
(ropeya) :
di-[x] êngg. kn: digape, diopèni.
ropèk :
kn: ringkih.
ropêl :
I êngg. kn: dhobêl, rangkêp. II (W) kn: bngs. pasah.
(ropyan) :
I [x]-[x] kn: padha kasukan mangan enak. II di-[x]-i êngg: diopèni.
ropoh :
êngg. kn: pagêr mawa êrèn, rêrèncèkan lsp; di-[x]-i: dipagêri ing ropoh.
roro :
kw: loro.
ros :
kn: 1 singgêtaning têbu (pring lsp); 2 athik-athikaning bêbalungan, gêgêlitan; 3 lajêring prakara, rêmbug lsp; di-[x]-i: dikêthoki saka sa-ros; sing di-[x]-ake lara apa: apa sing dadi lajêring lara; kc. rosan, rosrosan.
rosa :
kn: 1 kuwat; 2 duwe kakuwatan sing ngluwihi; 3 bangêt, kêluwih-luwih, sugih; dirosani: disêntosani, dipêksa.
rosan :
k: têbu.
rosok :
kn: wis rusak marga lawas; [x]-an: barang sing wis bubrah (rusak).
rosrosan :
kn: gêgêlitan, athik-athikan.
rostêr :
(W) kn: 1 bngs. cêndhela (pintu angin); 2 tarip, daftar.
rota :
kw: galak, mêmêdèni.
rotan :
1 êngg. kn pênjalin; 2 ki. têkên.
roti :
kn: ar. panganan sing digawe gandum dipan.
rotuh :
êngg. kn: runtuh.
(rot-rot) :
di-[x]-[x] êngg: diiris-iris, digêrêt-gêrêt.
rocoh :
êngg. kn: trocoh.
(rocok) :
di-[x] êngg: dikrocok.
rowa :
kn: 1 ora ringkês; 2 ora climèn tmr. duwe gawe.
rowak-rawèk :
kn: pating sruwèk.
rowan :
êngg. kn: sapi lsp. sing wis tuwa.
rowang :
kw: rewang.
rowang-rawing :
kn: padha tatu, padha gowang.
rowe-rowe :
êngg: rawe-rawe.
rwa :
kw: ro (loro).
rwab :
kw: rob.
rwi :
kw: êri.

Catatan kaki:

1. Rabu'ssamawati wa'lardi. (kembali)
Rabu'ssamawati wa'lardi.
2. ngêhaki. (kembali)
ngêhaki.
3. dirambahi. (kembali)
dirambahi.
4. ditrajang. (kembali)
ditrajang.
5. disêmpali. (kembali)
disêmpali.
6. nggêgèrèd. (kembali)
nggêgèrèd.
7. kn. (kembali)
kn.
8. nêpsu. (kembali)
nêpsu.